Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-1-55 (Ortak Girişim)
Karar Sayısı : 13-46/585-256
Karar Tarihi : 18.07.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER : Cemal Ökmen YÜCEL, Hakan EREK
C. BİLDİRİMDE
BULUNANLAR : - Prima Energy Trading LLC
Temsilcisi: Av. Efser Zeynep Ergün
Büyükdere Cad. No: 127 Astoria A Kule Kat 6 24-26-27,
B Kule Kat 24 34394 Esentepe/İstanbul
- Akpol İnşaat Mühendislik Proje ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Mehmet Yılmazer
Kısıklı Alemdağ Cad. Masaldan İş Merkezi, B Blok No: 46
Kat: 1 Daire: 10 34696 Çamlıca/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Prima Energy Trading LLC ile Akpol İnşaat Mühendislik
Proje ve Ticaret A.Ş.’nin Promak Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.’de ortak kontrol
tesis etmek yoluyla Enerco Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Avrasya Gaz
A.Ş.’nin ortak kontrolüne dahil olmaları işlemine izin verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.05.2013 tarih ve 2997 sayı ile giren ve
eksiklikleri en son 27.06.2013 tarihinde tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen
12.07.2013 tarih ve 2013-1-55/Öİ sayılı Ortak Girişim Ön İnceleme Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1. Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
(Kanun)'un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı "Rekabet
Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ"
(Tebliğ) kapsamında izne tabi olduğu,
2. Bununla birlikte işlem sonucunda Kanun'un 7. maddesinde belirtilen nitelikte hakim
durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin
verilmesi gerektiği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiş olup, raportör Hakan EREK mevcut bir
hakim durumu güçlendirerek rekabetin önemli ölçüde azalması sonucunu doğuracağı
için işlemin Kanun’un 7. maddesi kapsamında sakıncalar taşıdığı, ayrıca ortak kontrol
ilişkileriyle ortaya çıkan yapının Kanun'un 4. maddesini ihlal eder nitelikte olduğuna
ilişkin ciddi emareler bulunduğu kanaatiyle yukarıda yer verilen ikinci maddeye
katılmamıştır.
13-46/585-256
2/12
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Teşebbüslerin Kontrol Yapısına İlişkin Değerlendirme
(4) Dosya konusu işlem, Enerco Enerji San. ve Tic. A.Ş. (Enerco)’ni kontrol eden Promak
Enerji San. ve Tic. A.Ş. (Promak)’nin üzerinde Akpol İnşaat Müh. Proje ve Tic. A.Ş.
(Akpol) ve Prima Energy Trading LLC (PET)’nin ortak kontrol tesis etmesi ve PET’in
Avrasya Gaz A.Ş. (Avrasya)’nde sahip olduğu % (…..)’lık hissenin Promak’a
devredilmesine ilişkindir.
(5) Söz konusu işlem Kanun’un 4 ve 7. maddeleri kapsamında değerlendirilmiştir. Bu
değerlendirmenin sağlıklı bir şekilde yapılabilmesi için doğal gazın üretimi ve satışı
pazarında Türkiye’nin doğal gaz ihtiyacının büyük bir kısmını karşılayan teşebbüs
konumunda olan OAO Gazprom (Gazprom) ile OAO Gazprombank (Gazprombank)
arasındaki ilişkinin incelenmesi gerekmiştir.
(6) PET, Gazprombank tarafından kontrol edilmektedir. Gazprombank hisselerinin %
(…..)’ü Gazprom, %(…..)’i NPF Gazfond (Gazfond), % (…..)’si OAO Gas Service,
%(…..)’ü OAO Gazkon, % (…..) OAO Gaz-Tech, %(…..)’ü Novfintech Ltd., % (…..)’u
Vneshecombank ve % (…..) ’sı Banka Yönetimine aittir.
(7) Gazprom’un Gazprombank’daki % (…..), oranındaki hisse oranı, Gazprombank’ın 12
kişiden oluşan yönetim kuruluna 4 üye atama hakkına sahip olması, Gazprom
Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı, Gazfond Fon Kurulu Başkanı ve Gazprombank
Yönetim Kurulu Başkanı’nın aynı kişi olması tespitleri çerçevesinde Gazprom’un
Gazprombank’ın kontrolü üzerinde “belirgin” bir etkiye sahip olduğu sonucuna
ulaşılmıştır.
(8) Bu sebeple 7. madde kapsamında yapılan değerlendirmede Gazprom’un üst
pazardaki hakim durumunun dikkate alınması gereği doğmuştur. Ayrıca işlem sonrası
toptan satış piyasasında rakip konumunda olan teşebbüsler arasında ortaya çıkan
çapraz ortaklıklar nedeniyle işlemin 4. madde kapsamında da değerlendirmesi
yapılmıştır.
G.2. İlgili Pazar
(9) Doğal gazın tedariki/arzı faaliyeti temel olarak doğal gazın, ithalat ve üretimi sonucu
piyasada satışa sunulması faaliyetini nitelemektedir. Bu alanda uzun dönemli
kontratlarla ülkeye doğal gaz temin eden ithalatçı firmalar, LNG (liquified natural gas-
sıvılaştırılmış doğal gaz) ithalatı yapan firmalar ve oldukça sınırlı olmak üzere yerli
kaynaklardan üretim yapan toptan satış lisansı sahibi üretici firmalar faaliyet
göstermektedir.
(10) Günümüzde doğal gazın toptan satışı sadece ithalat ve üretim kaynaklı olmayıp, bu
faaliyetin az miktarda da olsa ithalatçı şirketlerden alım yaparak yeniden satış yapan
teşebbüsler tarafından da gerçekleştirildiği görülmektedir. Bununla birlikte doğal
gazın, ithalat ve üretim sonucu satışını gerçekleştiren teşebbüsler ile gazın ülke
içinde alımı ve -nihai tüketiciler hariç olmak üzere- yeniden satımı ile iştigal eden
teşebbüsler arasında bazı yapısal farklar olduğu görülmektedir. Doğal gazın tedariki
faaliyetinde; kaynak ülkelerden Türkiye’ye gaz iletimi için inşa edilen uzun mesafeli
boru hatları, genellikle devletler tarafından kontrol edilen kaynak ülke şirketleri ile
uzun vadeli alım satım sözleşmeleri, deniz yolu ile taşınan LNG için terminal
yatırımları gibi yüksek hacimli ve batık maliyetlerin söz konusu olduğu görülmektedir.
Buna ek olarak, doğal gazın ithalatı faaliyetinde bulunabilmek için bazı hukuki ve fiili
giriş engelleri de bulunmaktadır.
13-46/585-256
3/12
(11) Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) verilerine göre Türkiye’de toptan satış
şirketlerinin esas faaliyeti nihai tüketicilere yapılan satışlardır ve yeniden satışa
yönelik toptan satış şirketleri arasında ticarete konu olan miktar, bu şirketlerin
faaliyetlerinin oldukça küçük bir bölümünü oluşturmaktadır. 2011 yılında ithalat ve
üretim sonucu Türkiye’de doğal gaz tedariki faaliyetinde bulunan teşebbüslerin
satışlarının %87’sinin doğrudan nihai tüketicilere (dağıtım şirketleri, elektrik üreticileri,
büyük sanayi tüketicileri) yapıldığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, ülke içi toptan ticaret
bakımından henüz anlamlı bir toptan satış piyasasının oluşmadığı ve doğal gaz
toptan satış pazarının ayrı bir ilgili pazar olarak değerlendirilmesine gerek olmadığı
kanaatine ulaşılmıştır.
(12) Dosya kapsamında ilgili ürün pazarı “doğal gaz tedariki/arzı pazarı”; ilgili coğrafi pazar
Türkiye olarak belirlenmiştir.
(13) Yukarıda da belirtildiği gibi dosya kapsamında yapılan incelemede Gazprom’un üst
pazardaki hakim durumunun dikkate alınması gereği doğmuştur. Dosya konusu
bakımından üst pazar “doğal gazın üretimi ve satışı pazarı”dır.
G.3. Kanun’un 7. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme
G.3.1. İşlemin İzne Tabi Olup Olmadığına İlişkin Değerlendirme
(14) Bildirim konusu işlem iki aşamalıdır. İlk aşamada PET, Promak hisselerinin %40’ını
Akpol’den devralacak; ikinci aşamada ise PET, Avrasya’da bulunan %60 hissesini
Promak’a devredecektir. İşlem kapsamında, devre konu teşebbüslerin esas
sözleşmeleri de dikkate alındığında, Avrasya ve Enerco'nun kontrol yapılarında kalıcı
değişiklik olacağı ve bu çerçevede bildirim konusu işlemin Tebliğ kapsamında bir
devralma işlemi olduğu anlaşılmaktadır. Promak’ın işlem öncesi ve sonrası ortaklık
yapısı aşağıda gösterilmektedir:
Tablo 1: Promak’ın işlem öncesi ve sonrası hissedarlık yapısı
Hisse Sahibi Devralma Öncesi Hisse Oranı (%)
Devralma Sonrası
Hisse Oranı (%)
Akpol 55 33
Mehmet Fatih BALTACI 30 18
Murad Abdurrahman BALTACI 13,4 8
Mehlika Betül BALTACI 1,6 1
PET - 40
Toplam 100,0 100
Kaynak: Bildirim formu
(15) İşlem taraflarının 2012 yılı cirolarının Tebliğ’in 7. maddesi 1. fıkrasında belirlenen
eşikleri aştığı ve dolayısıyla işlemin izne tabi olduğu görülmektedir:
Tablo 2: İşlem Taraflarının 2012 Yılı Ciroları (TL)
İşlem Tarafları Dünya Cirosu Türkiye Cirosu
Gazprombank (…..) (…..) (Avrasya aracılığı ile)
Baltacı Grubu (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu
13-46/585-256
4/12
G.3.2. Hakim Duruma İlişkin Değerlendirme
(16) Bilindiği gibi Kanun’un 7. maddesi rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına neden
olacak şekilde bir hakim durum oluşması ya da mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmesini yasaklamaktadır. Dosya konusu işlemin bu çerçevede yatay
yoğunlaşma ve dikey bütünleşme bakımından değerlendirilmesi gerekmektedir.
G.3.2.1. Yatay Yoğunlaşma Bakımından Yapılan Değerlendirme
(17) Dosya konusu işlem sonucunda doğal gaz arzı pazarında halihazırda birbirine rakip
olan Avrasya ve Enerco’nun ortak kontrolüne Promak sahip olacağı için işlem yatay
yoğunlaşma doğuran bir işlem niteliğindedir. Buna ek olarak (Promak'ın ortaklarından)
PET’i kontrol eden Gazprombank’ın kontrolünde belirli etkiye sahip olan Gazprom,
aynı ilgili pazarlarda faaliyet gösteren Bosphorus Gaz Corp. A.Ş. (Bosphorus)’nin
ortak kontrolünü elinde tutmakta; yine Promak'ın ortaklarından Baltacı Ailesi, aynı
pazarda faaliyet gösteren Akfel Gaz Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Akfel)'ni tek başına
kontrol etmektedir.
(18) Tablo 3’de ithalat sözleşmeleri yapmış olan teşebbüsler, kontrat miktarları ve ithalat
kapasiteleri gösterilmektedir:
Tablo 3: İthalat sözleşmeleri yapmış firmalar ve kontrat miktarları ile ithalat kapasitelerindeki payları
Şirket İsmi Miktar (milyon m3/yıl) Pay (%)
Shell Enerji A.Ş.1 250 0,48
Bosphorus Gaz Corp. A.Ş. 2 (2007) 750 4,83
Bosphorus Gaz Corp. A.Ş. (2013) 1.750
Enerco Enerji San. ve Tic. A.Ş. 3 2.500 4,83
Avrasya Gaz A.Ş. 4 500 0,97
Akfel Gaz Sanayi ve Ticaret A.Ş. 2.250 4,34
Batı Hattı Doğalgaz Tic. A.Ş. (Batı Hattı) 1.000 1,93
Kibar Enerji Dağıtım San. A.Ş. (Kibar Enerji) 1.000 1,93
BOTAŞ (LNG dahil) 41.800 80,69
TOPLAM 51.800 100,00
Kaynak: EPDK cevabi yazısı
(19) Doğal gaz arzı pazarında sahip olunan ithalat sözleşmeleri bakımından Gazprom ya
da Gazprombank tarafından kontrol edilen firmaların toplam payının 2012 yılı
itibarıyla %10,63 olduğu görülmektedir. Pazarın en büyük oyuncusu olan BOTAŞ'ın
pazar payı ise %80,69'dur.
(20) İthalat sözleşmelerinin yanında doğal gaz satış miktarları dikkate alındığında ise
doğal gaz arzı pazarında Enerco, Avrasya ve Bosphorus’un toplam yaklaşık %
(…..)'lük bir pay sahip olduğu görülmektedir. BOTAŞ'ın satışlardaki pazar payı ise %
(…..)’dir.
Tablo 4: Türkiye Doğal Gazın Arzı Pazarı Pazar Payları (%)
2009 2010 2011
BOTAŞ (…..) (…..) (…..)
GAZPORT (…..) (…..) (…..)
ENERCO (…..) (…..) (…..)
EWE (…..) (…..) (…..)
AVRASYA (…..) (…..) (…..)
EGEGAZ (…..) (…..) (…..)
1 03.05.2007 tarih ve 07-37/382-143 sayılı Rekabet Kurulu kararı ile işleme izin verilmiştir.
2 11.07.2007 tarih ve 07-59/687-242 sayılı Rekabet Kurulu kararı ile işleme izin verilmiştir.
3 01.11.2007 tarih ve 07-83/1007-392 sayılı Rekabet Kurulu kararı ile işleme izin verilmiştir.
4 13.12.2007 tarih ve 07-90/1160-453 sayılı Rekabet Kurulu kararı ile işleme izin verilmiştir.
13-46/585-256
5/12
BOSPHORUS (…..) (…..) (…..)
THRACE BASIN (…..) (…..) (…..)
TPAO (…..) (…..) (…..)
ENERJİSA (…..) (…..) (…..)
AMITYOIL (…..) (…..) (…..)
SHELL (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..)
TOPLAM 100,00 100,00 100,00
Kaynak: EPDK ve taraflardan alınan veriler dikkate alınarak yapılan hesaplamalar
(21) Sözleşme yenileme süreciyle birlikte sektöre yapılan yeni girişlerin tabloda yer
almadığı belirtilmelidir. Yukarıda ortaya konan yapı ve ilgili pazarda BOTAŞ’ın varlığı
dikkate alındığında, işlem sonucunda hakim durum yaratılmasının veya mevcut bir
hakim durumun güçlendirilmesinin söz konusu olmadığı görülmektedir.
G.3.2.2. Dikey Bütünleşme Bakımından Yapılan Değerlendirme
(22) İşlem taraflarından olan PET, Gazprombank’ın kontrolündedir. Gazprombank’ın
kontrolünde belirli etkisi olan Gazprom’un doğal gazın üretimi ve satışına yönelik
olarak üst piyasada faaliyet gösteren bir teşebbüs olması, işlem sonucu ortaya
çıkacak dikey bütünleşmenin ilgili pazarlardaki rekabet üzerindeki etkisinin de
değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır.
(23) Doğal gazın üretimi ve satışı pazarında faaliyet gösteren teşebbüslere ve pazar
paylarına aşağıda yer verilmektedir. Teşebbüslerin tamamı ilgili kaynak ülkelerin
devletleri tarafından kontrol edilmektedir.
Tablo 5: Türkiye Doğal Gazın Üretimi ve Satışı Pazarı Pazar Payları (2012)
Teşebbüs Payı (%)
Gazprom (Rusya) 56,90
National Iranian Gas Company (İran) 17,65
Azebaijan Gas Supply Company (Azerbaycan) 7,20
Enterprise National Sonatrach (Cezayir) 8,76
Nigeria LNG Ltd. (Nijerya) 2,84
Spot LNG 5,29
Yerli Üretim 1,36
TOPLAM 100,00
Kaynak: EPDK verileri dikkate alınarak yapılan hesaplamalar
13-46/585-256
6/12
(24) Dosya kapsamında üst pazar olarak tanımlanan “doğal gazın üretimi ve satışı
pazarı”nda Gazprom’un %56,90’lık payı olduğu görülmektedir. En yakın rakibinin
%17,65’lik paya sahip olması ve ithalata ilişkin giriş engelleri de dikkate alındığında
teşebbüsün önemli ölçüde pazar gücünü elinde bulundurduğu anlaşılmaktadır.5
(25) Gazprom’un üst pazardaki bu konumu BOTAŞ/Bosphorus kararında6 ve PET/Avrasya
kararında7 da vurgulanmış ve anılan kararlarda Gazprom’un hakim durumda olduğu
tespiti yapılmıştır. Bu çerçevede dosya konusu işlemin, üst piyasada hakim durumda
olan bir teşebbüs tarafından alt piyasada gerçekleştirilen bir işlem olarak ele alınması
ve işlemin dikey bütünleşme bakımından değerlendirilmesi gerekmektedir.8
(26) Dikey bütünleşmelerin, aynı ilgili ürün pazarındaki doğrudan rekabetin azalmaması,
tarafların birbirini tamamlayıcı faaliyetleri nedeniyle ortaya çıkabilen etkinlik ve işlem
maliyetlerin azaltılmasına imkan sağlaması nedenleriyle yatay yoğunlaşmalara göre
bazı olumlu etkileri olduğu da kabul edilmektedir. Bununla birlikte tarafların ilgili ürün
pazarlarındaki konumuna bağlı olarak pazarın rekabete kapanması (anticompetitive
foreclosure) riski ortaya çıkabilmektedir.
(27) Gazprom’un üst pazarda hakim durumda bir teşebbüs olarak alt pazarda faaliyet
göstermesi sonucunda, doğal gazın arzında alt piyasadaki rakiplerini dışlayarak ya da
eşit alıcılar arasında ayrımcılık yaparak pazarın rakiplere kapanması riski ortaya
çıkabilecektir. İthalata ilişkin hukuki giriş engelleri ve yüksek yatırım maliyetleri gibi fiili
giriş engelleri bu riskleri daha da ciddi hale getirebilecektir.
(28) Bu noktada önem taşıyan bir diğer husus da Türkiye doğal gaz piyasasında devam
etmekte olan serbestleşme sürecidir. 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu (4646
sayılı Kanun)’nun öngördüğü şekilde rekabete açılma sürecinde olan piyasada doğal
gaz tedariki faaliyetinde bulunan teşebbüslerin, üst pazarda hakim durumda olan
Gazprom ile bir bağının/ortaklığının bulunması teşebbüslerin pazar gücünün
belirleyicisi olacaktır.
(29) Rekabet Kurumu Doğal Gaz Sektör Raporu’nda9 da kaynak ülkelerdeki teşebbüslerin
Türkiye’de faaliyet göstermesi ile ortaya çıkan dikey bütünleşme meselesine dikkat
çekilmiş ve şu tespitler yapılmıştır: “… özellikle rekabete açılma aşamasında ithalata
bağımlı olan ülke talebinin karşılanmasında ihracatçı olarak pazar gücüne sahip olan
kaynak ülkelerdeki teşebbüslerin, toptan satış piyasalarında ciddi anlamda pay
almasının oluşturulmaya çalışılan rekabete zarar verebileceği öngörülmektedir.”
(30) Bu tespit ve değerlendirmeler çerçevesinde üst pazarda hakim durumda bulunan
Gazprom’un ve Gazprom’un kontrol yapısı üzerinde belirli etkiye sahip olduğu
Gazprombank’ın gerçekleştirdiği devralma işlemlerinin, serbestleşme sürecindeki
doğal gaz piyasalarında rekabetin tesisi bakımından hassas bir konu haline geldiği
görülmektedir.
(31) Bildirim konusu işlemin dikey bütünleşme bakımından ele alınmasının temel
gerekçesinin tedarikçi konumundaki Gazprom’un üst pazarda hakim durumda olduğu
5 EPDK’nın Doğal Gaz Piyasası 2011 Yılı Sektör Raporu’nda da “... ülkemizin doğal gazda önemli
ölçüde ithalata ve ithalatta da büyük ölçüde Rusya'ya bağımlılığı söz konusudur" ifadeleri yer
almaktadır. (s.31)
6 11.07.2007 tarih 07-59/687-242 sayılı Rekabet Kurulu Kararı.
7 21.03.2012 tarih 12-13/384-113 sayılı Rekabet Kurulu Kararı.
8 11.07.2007 tarih, 07-59/687-242 sayılı (BOTAŞ-Bosphorus) ve 21.03.2012 tarih, 12-13/384-113 sayılı
(PET-Avrasya) Rekabet Kurulu kararlarında pazardaki dikey bütünleşmeye ilişkin değerlendirmeler yer
almaktadır.
9 s.74
13-46/585-256
7/12
tespitine dayandığı dikkate alındığında, söz konusu işlem neticesinde Gazprom’un
girdi kısıtlaması (input foreclosure) yaparak pazar kapama gücüne sahip olup
olamayacağının değerlendirmesi önem kazanmaktadır. Türkiye’nin ithalatının
%56,9’nun Gazprom tarafından gerçekleştirilmekle birlikte söz konusu ithalatın uzun
dönemli sözleşmeler ile bağlanmış olduğu dikkate alındığında girdi kısıtlama riskinin
azaldığı söylenebilir.
(32) Tablo 4’den de görüldüğü üzere Bosphorus, Avrasya ve Enerco’nun 2011 yılı
itibarıyla Türkiye pazar payları toplamı % (…..)’dür. Ancak 2012’de gerçekleştirilen
sözleşme yenileme süreciyle birlikte sektöre yeni girişlerin ancak 2013’de
gerçekleşebildiği, bu nedenle geçmiş dönem pazar paylarının rekabetçi analiz
bakımından çok anlamlı olmadığı vurgulanmalıdır. Piyasanın daha sağlıklı
değerlendirilebilmesi için ithalat sözleşmelerindeki payların esas alınması daha uygun
olacaktır. Dosya konusu işlem sonrasında Gazprom ya da Gazprombank tarafından
ortak kontrolüne sahip olunacak olan Bosphorus, Avrasya ve Enerco’nun toplam
ithalat sözleşmeleri içindeki payı % (…..)’dür. Yerli üretim ve spot LNG ithalatı gibi
unsurlar da dikkate alındığında, bu payın Gazprom’un dikey bütünleşme yoluyla doğal
gaz piyasalarındaki rekabeti önemli ölçüde kısıtlamasına neden olacak bir seviyede
olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
G.3.3. Kanun’un 4. Maddesi Bakımından Yapılan Değerlendirme
(33) Tebliğ’in 13. maddesinde de belirtildiği üzere, teşebbüsler arasında rekabeti
sınırlayıcı amacı veya etkisi olan ve bağımsız bir iktisadi varlığın tüm işlevlerini kalıcı
olarak yerine getirecek bir ortak girişimin oluşturulması, Kanun’un 4 ve 5. maddeleri
çerçevesinde de değerlendirilir. Bu kapsamda yapılan incelemede, işlem neticesinde
rekabetçi davranışların koordinasyonu riski oluşup oluşmadığı değerlendirilmektedir.
Bu değerlendirmede piyasa yapısı, tarafların pazar payları, pazara giriş engelleri, alım
gücü, ürün özellikleri gibi unsurların yanı sıra serbestleşme süreci ve geleceğe dönük
öngörüler10 de dikkate alınabilmektedir.
(34) Dosya konusu işlem sonrasında uzun dönemli ithalat kontratına sahip 8 teşebbüsten
4’ü birbiriyle ilişkili hale gelmekte ve Bosphorus, Avrasya, Enerco ve Akfel çapraz
ortaklıklardan ötürü rekabetçi davranışların koordinasyonu riski bakımından
değerlendirilmesi gereken teşebbüsler olarak ortaya çıkmaktadır.11 Gerek dengeleme
mekanizması, gerekse toptan satış piyasasında likit piyasa yapısı ve rekabetçi fiyat
oluşumlarının sağlanmasının başlıca koşulu katılımcı sayısının artmasıdır. Pazar
payları düşük dahi olsa ithalat sözleşmesine sahip olan teşebbüsler, söz konusu
piyasalar bakımından en ciddi katılımcılar olarak ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle 8
ithalatçı teşebbüs arasında BOTAŞ’dan sonra en büyük paya sahip olan 4’ünün bu
işlemle birlikte rekabetçi davranışlarının koordinasyonuna yol açması riskini artıracak
10 Nitekim elektrik dağıtım özelleştirmeleri sürecinde Kolin-Limak-Cengiz ortaklığının Uludağ ve
Çamlıbel bölgelerini devralmasına ilişkin kurul kararlarında (26.8.2010 tarih, 10-56/1070-399 sayılı
karar ve 26.8.2010 tarih, 10-56/1069-398 sayılı karar) özellikle potansiyel rekabet bakımından
özelleştirme ile birlikte devletin yerini özel sektöre bıraktığı serbestleşme sürecine ilişkin beklenti ve
öngörüler de değerlendirmede dikkate alınmıştır.
11 İşlem öncesinde piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerden sadece Avrasya ve Bosphorus’un
ortakları bakımından bir ilişki bulunmaktadır. Gazprom Bosphorus’da ortak kontrol sahibi iken,
Avrasya’da da Gazprombank 2012’de yapmış olduğu devralma ile ortak kontrol sahibi olmuştur.
Nitekim Gazprombank’ın Avrasya’da ortak kontrolü devralmasına ilişkin 21.3.2012 tarih ve 12-13/384-
113 sayılı Kurul kararında, Avrasya ve Bosphorus’un doğal gazın tedariki ve arzı pazarlarında
koordinasyon riskinin ortaya çıkabileceği belirtilmiştir. Bununla birlikte, Avrasya ve Bosphorus’un
sırasıyla yaklaşık %2,8 ve %1,54 olan toplam pazar paylarının oldukça düşük olmasından hareketle,
işlem sonucunda rekabeti kısıtlayıcı bir etkinin doğmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
13-46/585-256
8/12
bir ortaklık yapısına kavuşması, söz konusu işlemi Kanun’un 4. maddesi kapsamında
daha da hassas bir noktaya taşımaktadır. Bununla birlikte söz konusu risk
bakımından sadece katılımcı sayısının değil, tarafların pazar payları ve
potansiyellerinin de dikkate alınması gerekmektedir.
(35) Bu noktada, piyasanın serbestleşme sürecinde olmasının, pazar payına dayalı
hesaplamaları anlamlı bir gösterge olmaktan çıkardığı belirtilmelidir. Örneğin 2012
yılında sözleşme yenileme hakkını elde eden ve piyasaya ancak 2013 yılında giriş
yapan Akfel, Batı Hattı ve Kibar Enerji pazar payı hesaplamalarında yer
almamaktadır. Bu nedenle pazar payları yerine ilgili teşebbüslerin ithalat sözleşmeleri
içindeki payları mevcut durum analizi ve geleceğe yönelik öngörüler bakımından daha
anlamlı olacaktır. 4646 sayılı Kanun ile hedeflenen piyasa yapısı da dikkate
alındığında, çapraz ortaklıklarla ilişkili hale gelen ithalatçı firmaların sahip olduğu
uzun dönemli ithalat kontratlarının toplam ithalat kontratı içindeki payının ancak
%20’nin üzerine çıkması halinde rekabetçi davranışların koordinasyonu riskinin ciddi
anlamda ortaya çıkacağı ve işlemin bu riskten ötürü Kanun’un 4. maddesi kapsamına
girebileceği kanaatine ulaşılmıştır.
(36) Bosphorus, Avrasya, Enerco ve Akfel’in toplam uzun dönemli kontrat miktarı içindeki
payları % (…..) ’dir. Bu firmalar 8 ithalatçı firmadan 4’ünü teşkil etmekle birlikte, bu
firmaların sahip oldukları toplam ithalat sözleşmesinin, toplam uzun dönemli ithalat
sözleşmelerinin %20’sinin altında olmasından dolayı, işlemin rekabetçi davranışların
koordinasyonu riski oluşturmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
H. SONUÇ
(37) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı
“Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna; işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde
yasaklanan nitelikte hâkim durum yaratılmasının veya mevcut hâkim durumun
güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
13-46/585-256
9/12
Rekabet Kurulu’nun 18.07.2013 Tarih ve 13-46/585-256 Sayılı Kararına
KARŞI OY GEREKÇESİ
Kurulumuzun mezkur kararıyla Enerco Enerji San. ve Tic. A.Ş. (Enerco)’ni
kontrol eden Promak Enerji San. ve Tic. A.Ş. (Promak)’nin üzerinde Akpol İnşaat
Müh. Proje ve Tic. A.Ş. (Akpol) ve Prima Energy Trading LLC (PET)’nin ortak kontrol
tesis etmesi ve PET’in Avrasya Gaz A.Ş. (Avrasya)’nde sahip olduğu %60’lık hissenin
Promak’a devredilmesi işlemine izin verilmesine ilişkin dosyada, bildirim konusu
işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7.maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4
sayılı “Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ’’ kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı kanun maddesinde
belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun
güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine karar verilmiştir. Aşağıda belirteceğimiz
nedenlerle, işlemin 4054 sayılı Kanun’un 10. maddesine göre nihai incelemeye
alınması gerektiği kanısında olduğumuzdan karara katılmıyoruz.
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un “Birleşme veya
Devralma” başlığı altındaki 7.maddesinde:
“Bir ya da birden fazla teşebbüsün hâkim durum yaratmaya veya hâkim
durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir
kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde
azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri veya herhangi bir
teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık
paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma
yetkisi veren araçları, miras yoluyla iktisap durumu hariç olmak üzere,
devralması hukuka aykırı ve yasaktır.
Hangi tür birleşme ve devralmaların hukukî geçerlilik kazanabilmesi için Kurula
bildirilerek izin alınması gerektiğini Kurul, çıkaracağı tebliğlerle ilan eder.’’
hükmü yer almış, yine aynı kanunun “Birleşme ve Devralmaların Kurula Bildirilmesi”
başlığı altındaki 10. maddesinde de:
“7 nci madde kapsamına giren birleşme veya devralma anlaşmaları Kurula
bildirildiği tarihten itibaren Kurul, onbeş gün içinde yapacağı ön inceleme
sonucunda birleşme veya devralma işlemine ya izin vermek ya da bu işlemi
nihaî incelemeye almaya karar verdiği takdirde, ön itirazını bildiren yazısı ile
birlikte birleşme veya devralma işleminin nihaî karara kadar askıda olduğunu
ve uygulamaya sokulamayacağını, gerekli gördüğü diğer tedbirlerle birlikte
ilgililere usulüne göre tebliğ etmek zorundadır. Bu durumda, bu Kanun’un 40 ila
59 uncu maddeleri hükümleri uygulanır.’’
hükmü yer almaktadır.
13-46/585-256
10/12
Yasa koyucu, bu hükümlerle, teşebbüslerin kendi iç dinamiği, verimli çalışması
ve yeni teknoloji bulması gibi kendi çaba, çalışma ve kararları dışında, rekabeti önemli
ölçüde sınırlamaması adına birleşme ve devralma yoluyla hakim duruma gelmesini
veya var olan hakim durumunu güçlendirmesini yasaklamış, ancak Rekabet
Kurulu’na da bu yasak göz ardı edilmeksizin, birleşme ve devirlerle ilgili objektif ölçü
veya ölçütler belirleyerek, bu ölçü veya ölçütleri aşan birleşme ve devirleri kontrol
etme yetkisi vermiş bulunmaktadır. Yasa koyucu, aynı zamanda, Rekabet Kurulu’na
bu kontrol ve denetim sonucunda karar verirken, 15 gün içerisinde bildirim konusu
işlemi inceleyip, dosya içerisinde bulunan tüm verilere göre ya birleşme ve devirlere
izin vermesi veya işlemi nihai incelemeye alması gerektiğini açıkça belirtmiştir. Nihai
incelemeye alınması halinde anılan Yasa’nın 40. ve devamı maddelerinin
uygulanması gereğinden hareketle usul yönünden rekabet ihlallerine paralel bir
uygulama getirmiştir.
İzin başvurusuna konu bir dosyada bulunan tüm belge ve bilgilere göre,
birleşme/devralma işleminin, teşebbüslerin hâkim durum yaratmaya veya hâkim
durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında
herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması
sonucunu doğuracak şekilde bir sonuç doğurmayacağı hususunda tam bir kanaat
oluşması halinde Kurul’un işleme izin verebileceği, ancak ön inceleme sonucu elde
edilen belge ve bilgiler bu kanıya ulaşılmasını sağlamıyorsa, bir başka deyişle bilgi ve
belgelerin yetersizliği nedeniyle böyle bir kanaate varılamıyorsa işlemin nihai
incelemeye alınması gerektiği açıktır. 4054 sayılı Yasa’nın yukarıda açıklanan
amacına hizmet etmek adına, birleşme/devralma işlemlerine izin verilebilmesi için ön
inceleme sonucunda elde edilen bilgi ve belgelerin, işlem sonucunda ilgili teşebbüs
veya teşebbüslerin birleşme ve devralma yoluyla hakim duruma gelmeyeceğini veya
var olan hakim durumlarının güçlendirilmeyeceğini açık olarak ortaya çıkarması
gerekir.
Prima Energy Trading LLC ile Akpol inşaat Mühendislik Proje ve Ticaret
A.Ş.'nin Promak Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.'de ortak kontrol tesis etmek yoluyla
Enerco Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Avrasya Gaz A.Ş.'nin ortak kontrolüne dahil
olmaları işlemi bu bağlamda incelendiğinde;
Ülkemizde bilindiği gibi, kontrat devri ve ardından Botaş’ın yenilemediği gaz
sözleşmelerinin özel sektör tarafından yenilenmesi yöntemi ile dogal gaz tedarik
pazarına ithalat faaliyetine yönelik yeni oyuncular girmiştir. Bu pazara giren
teşebbüsler; Avrasya, Bosphorus, Enerco, Akfel, Shell, Bati Hattı ve Kibar olup,
rekabetin artması için bu sayının daha da artması gerekmektedir. Bildirim konusu
devralma işleminin gerçekleşmesi durumunda piyasada faaliyet göstermekte olan
teşebbüs sayısı 8 den 'den 5'e inmekte olup, bunun nedeni de Avrasya, Bosphorus,
Enerco, Akfel şirketlerinin birbirleri ile doğal gazın üst piyasada üretimi ve satışı
pazarında hakim durumda olan Gazprom ortaklıklarının bulunmasıdır. Yapılan
sözleşme devirleri ile Botaş’ın gaz ithalatındaki toplam payı yaklaşık % 80’e düşmüş
kalan %20 lik kısım ise özel sektöre devredilmiştir.
13-46/585-256
11/12
İthalat sözleşmesi yapılan firmaların, sözleşme miktarları ve ithalattaki payları
dikkate alındığında, Gazprom veya Gazprombank’ın ortak kontrole sahip olacağı
teşebbüslerin (Bosphorus, Avrasya, Enerco) Türkiye’nin toplam gaz ithalatının %
(…..) ‘üne sahip olduğu ve aynı teşebbüslerin bu orana göre (…..) milyon m3/yıl
ithalat yaptığı bilinmektedir. Bu miktar ve yüzde Botaş’ın ithalatı dahil bir hesaplama
olup, Botaş ayrık tutulduğunda, bir başka deyişle özel sektör teşebbüslerinin
ithalattaki payı dikkate alınarak yapılan hesaplamada ise bu üçlü grubun payı %
(…..)’tir. Avrupa Komisyonu, aynı nitelikte İtalya’da Gazprom’un yapacağı devralma
işlemlerine izin vermiş ise de (12), bu izin İtalya’nın doğal gaz kaynaklarının çeşitliği
(13) güçlü ve dikey bütünleşik yerli oyuncuların bulunması nedenlerine
dayandırılmıştır. Bu hususların Türkiye piyasasının yapısında mevcut olmadığı
görülmektedir.
Öte yandan, Botaş’ın LNG hariç yeni bir gaz anlaşması yapmayacak olması ve
Pazar payının gelecekte % 20’ye düşürülmesinin planlanması dikkate alındığında
Botaş’ın fiyatları etkileme gücünün de zaman içerisinde azalacağı öngörülmektedir.
Bu nedenle, olayımızda devralma işlemenin varlığı ile Gazprom’un hakim durumunu
güçlendirmekle birlikte ayrıca serbestleşme sonucu beklenen rekabeti de azaltacağı
tarafımızdan değerlendirilmektedir.
Bir başka konu olayın 4054 Sayılı Yasanın 4.maddesi açısından
değerlendirilmesidir. Rapor ve kararda bu konuda, devralma işlemi ile birlikte dört
teşebbüs arasında (Bosphorus, Avrasya, Enerco ve Akfel) rekabetçi davranışların
koordinasyonu riskinin, anılan teşebbüslerin mevcut ve potansiyel Pazar payları
dikkate alınarak, bu aşamada anılan 4.madde kapsamına alınmaması gerektiği ileri
sürülmüşse de; piyasada bulunan sekiz ithalatçı teşebbüs arasında Botaş’tan sonra
en büyük paya sahip olan dördünün rekabetçi davranışlarının koordinasyona yol
açma riskinin yüksek olması nedeniyle, bildirime konu işlemin 4.madde kapsamında
kabul edilebileceği kanısındayız.
Bildirim konusu devralma işlemine izin verilmesi halinde teşebbüslerin hâkim
durum yaratmaya veya hâkim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak,
ülkenin bütünü yahut bir kısmında dosya konusu pazarda rekabetin önemli ölçüde
azaltılması sonucunu doğuracak şekilde bir sonuç doğurmayacağı hususunda Kurula
tam bir kanaat gelmesi şartının bu aşamada karşılanmadığı, mevcut belge ve bilgilere
göre bu aşamada, böyle bir kanaat oluşmadığı düşünülmektedir.
(12)-15.09.2008 gün - M.5183 sayılı ve 16.06.2010 gün – M.5740 sayılı Komisyon
Kararları
(13)- İtalya’nın arz kaynakları : % 35 Cezayir, % 30 Rusya, % 19 Kuzey Avrupa ve
% 10 Libya
13-46/585-256
12/12
Yukarıda açıklanan nedenlerle, belirtilen hususlarda daha geniş bir inceleme
yapılabilmesi bağlamında, devralma işleminin 4054 sayılı Kanun’un 10. maddesine
göre nihai incelemeye alınması gerektiği kanısında olduğumuzdan Kurulun aksi
yöndeki kararına katılmıyoruz.
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
İsmail Hakkı Karakelle Reşit Gürpınar
Full & Egal Universal Law Academy