Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-4-53 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-55/768-327
Karar Tarihi : 27.09.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER: Selvi KOCABAY, İbrahim Ethem SEZER
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Mehmet AKGÜN
Hoca Ömer Mah. 220. Sok. Zümrüt İş Merkezi Kat:2/10 Adıyaman
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Bora Jet Havacılık Taşımacılık Uçak Bakım Onarım ve Ticaret A.Ş.
İDTM Blokları A-3 Blok Kat:5 Yeşilköy 34149 İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Haftanın belli günlerinde Ankara-Adıyaman hattında havayolu
ile yolcu taşımacılığı yapan Bora Jet Havacılık Taşımacılık Uçak Bakım Onarım ve
Ticaret A.Ş.’nin söz konusu hatta faaliyet gösteren tek firma olması nedeniyle uçuş
tarifelerinin çevre illerden daha yüksek olduğu iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.05.2013 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan Rapor 20.06.2013 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 18.09.2013 tarih ve 2013-4-
45/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Bora Jet Havacılık Taşımacılık Uçak
Bakım Onarım ve Ticaret A.Ş. (BORAJET)’nin Ankara-Adıyaman hattında havayolu ile
yolcu taşımacılığı yapan tek firma olduğu ve çevre illere yapılan uçuşlara kıyasla yüksek
fiyat uyguladığı iddia edilmiştir.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(5) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde, “Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde
ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut
başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması”
yasaklanmaktadır. Söz konusu madde kapsamında kötüye kullanma olarak kabul edilen
eylemlerden biri de hâkim durumdaki teşebbüslerin, sundukları mal veya hizmetlerde aşırı
fiyat uygulamalarıdır. Ancak herhangi bir fiyatlamanın hâkim durumun kötüye kullanılması
kapsamında bir “aşırı fiyat” olarak değerlendirilebilmesi için, öncelikle ilgili teşebbüsün ilgili
mal veya hizmeti sunduğu pazarda hâkim durumda bulunması, ardından da uygulanan
fiyatın “aşırı fiyat” niteliğini taşıması gerekmektedir. Diğer taraftan, teşebbüs hâkim
durumda olsun veya olmasın, teşebbüs tarafından aşırı fiyat uygulanmadığının tespit
edilmesi durumunda hâkim durum tespitinin yapılmasına gerek duyulmayabilir. Bu
çerçevede mevcut dosya bakımından, başvuruda iddia edildiği üzere BORAJET tarafından
Ankara-Adıyaman hattında uygulanan fiyatların aşırı olup olmadığı ve kötüye kullanma
niteliği taşıyıp taşımadığı incelenmiştir.
(6) Hakkında inceleme yapılan ve bölgesel havacılık kapsamında düşük koltuk kapasiteli
uçakları ile faaliyet gösteren BORAJET, Ankara-Adıyaman hattında havayolu ile yolcu
taşımacılığı yapan tek firmadır. Öte yandan, BORAJET ile Türk Hava Yolları A.O. (THY)
13-55/768-327
2/3
arasında imzalanan Serbest Satış Kod Paylaşımı Anlaşması çerçevesinde THY,
BORAJET’e ait biletlerin pazarlaması faaliyetini yürütmektedir.
(7) Dosya konusu iddiaya ilişkin olarak aşırı fiyatın tespit edilmesi için iki aşamadan oluşan
ekonomik değer testi çerçevesinde, incelemeye konu olan ürünün/hizmetin fiyatının aşırı
olup olmadığını tespit etmeye yönelik fiyat-maliyet karşılaştırması ile ürünün/hizmetin
fiyatının kendi içinde ya da rakip ürünlerin/hizmetlerin fiyatlarına kıyasla haksız olup
olmadığını tespit etmeye yönelik fiyat kıyaslaması yapılmıştır.
(8) Fiyat-maliyet kıyaslaması, incelemeye konu teşebbüsün ilgili mal ya da hizmeti üretmek
için katlandığı maliyetler ile bu mal ya da hizmetin satışında uyguladığı fiyatların
karşılaştırılmasını içermektedir. Havayolu ile yolcu taşımacılığı pazarında faaliyet gösteren
teşebbüsler, tek fiyat sistemi yerine merdiven tabir edilen fiyatlama sistemini
kullanmaktadır. Bu sistem çerçevesinde her bir hat ve koltuk için uygulanan tek bir fiyattan
bahsetmek mümkün değildir. Teşebbüslerin karlarını maksimize etmek amacıyla
uygulamaya koydukları merdiven sisteminde bilet fiyatları aynı uçuş için dahi, biletin
alınma zamanı, biletin tarih değişikliğine ve iadeye elverişli olup olmaması, ilgili fiyat
sınıfının kontenjanı, uçağın doluluk oranı, içinde bulunulan sezon, yolculuğun yılbaşı, özel
günler, fuar zamanları gibi talebin arttığı zamanlarda olup olmaması, biletin kombine olup
olmaması, kombine ise gidiş dönüş şehirlerinin aynı olup olmaması, yolcunun kalacağı gün
sayısı gibi arz ve talep koşullarını etkileyen pek çok faktöre bağlı olarak farklılaşmaktadır.
(9) Dolayısıyla fiyat-maliyet kıyaslamasına konu edilmek üzere BORAJET’in Ankara-
Adıyaman hattında uyguladığı tek bir fiyattan bahsetmek mümkün değildir. Her ne kadar
BORAJET’in uçuş sınıflarına göre uyguladığı bilet fiyatlarından ve aynı dönemde bu
fiyatlardan taşınan yolcu sayısına ilişkin verilerden yola çıkılarak bir ağırlıklı ortalama fiyat
düzeyi hesaplamak teorik olarak mümkün olsa da, bu şekilde hesaplanacak farazi bir fiyat
düzeyinin inceleme konusu bakımından anlamsız olacağı düşünülmektedir. Benzer bir
durum teşebbüsün yolcu başına katlandığı maliyetlerin hesaplanması bakımından da söz
konusudur. Zira her bir uçuş için katlanılan toplam maliyet ve her uçuşta uçağın doluluk
oranı değişeceğinden belli bir dönemdeki tüm uçuşlar için geçerli olan bir yolcu başına
maliyet rakamından bahsetmek mümkün değildir. Bu durumda, her ne kadar fiyat-maliyet
karşılaştırmasında asıl olan birim fiyatın birim maliyetle karşılaştırılması olsa da, havayolu
ile yolcu taşımacılığı pazarı bakımından pazarın kendine has özellikleri nedeniyle böyle bir
karşılaştırmanın sağlıklı sonuçlar ortaya çıkarmayacağı açıktır.
(10) Bu çerçevede, havayolu ile yolcu taşımacılığı hizmetleri bakımından, ekonomik değer
testinin ilk aşamasında birim fiyat-birim maliyet karşılaştırması yerine teşebbüsün
incelemeye konu hatta konma başına elde ettiği yolcu geliri ile konma başına katlandığı
maliyet tutarlarının karşılaştırmasının teşebbüsün elde ettiği kârlılığı göstermek
bakımından daha anlamlı olacaktır. Buna göre dosyadaki bilgilerde yer alan BORAJET’in
1 Ocak-15 Ağustos 2013 döneminde1 Ankara-Adıyaman-Ankara hattında gerçekleştirdiği
uçuşlardan konma başına elde ettiği ortalama yolcu geliri ile söz konusu uçuşlarda konma
başına katlandığı ortalama maliyetleri aylık bazda incelendiğinde, BORAJET’in söz konusu
hatta gerçekleştirdiği uçuşlardan (…..) görülmüştür. Öte yandan aynı dönemde, BORAJET
tarafından Ankara-Adıyaman hattında yapılan uçuşların aylık ortalama doluluk oranları
incelendiğinde, bu oranların (…..) olduğu ve BORAJET’in (…..) görülmektedir.
(11) Aşırı fiyatlamanın tespitinde kullanılan ekonomik değer testinin ikinci aşamasını oluşturan
fiyat kıyaslaması, incelenen teşebbüsün farklı pazarlarda uyguladığı fiyatlarıyla
yapılabileceği gibi, diğer teşebbüslerin aynı pazarda ya da farklı pazarlarda uyguladıkları
fiyatlarla da yapılabilmektedir.
1 Başvuru kapsamında BORAJET’in hangi dönemde aşırı fiyat uyguladığının iddia edildiğine dair net bir bilgi
bulunmamaktadır. Ancak başvurunun 2013 yılı Haziran ayında yapılmış olması ve BORAJET ile THY
arasındaki anlaşmanın 01.12.2012 tarihinde imzalanmış olması dikkate alınarak 1 Ocak-15 Ağustos 2013
dönemi incelenmiştir.
13-55/768-327
3/3
(12) İşbu dosya özelinde, geçmiş döneme ilişkin olarak yapılacak bir fiyat kıyaslaması yukarıda
açıklanan gerekçelerle sağlıklı sonuçlar vermeyecektir. Ancak havayolu ile yolcu
taşımacılığı hizmetlerinin özellikleri düşünüldüğünde, BORAJET’in incelemeye konu olan
hat ile yolcu sayısı, uçuş mesafesi, uçulan coğrafi bölgenin özellikleri, yolcu profilleri, yolcu
tercihleri, sefer sayıları, seferin gerçekleştirildiği uçak tipi gibi pek çok parametrede benzer
özelliklere sahip hatlarda gerçekleştireceği uçuşlara ilişkin fiyat düzeyinin karşılaştırılması
daha anlamlı sonuçlar verecektir. Bunun yanı sıra, incelemeye konu Ankara-Adıyaman
hattında BORAJET tarafından icra edilen uçuşlara yönelik Anadolujet markası altında bilet
satışı gerçekleştiren THY’nin fiyatlarının da incelenmesinin uygun olacağı
değerlendirilmektedir.
(13) Bu çerçevede BORAJET’in 2013 yılı Ekim ayında Ankara-Adıyaman hattındaki bilet
fiyatları, Anadolujet tarafından uygulanan fiyatlar ile kıyaslandığında, Anadolujet’in
fiyatlarının daha yüksek olduğu görülmektedir. Ankara-Adıyaman hattında BORAJET’in
uyguladığı bilet fiyatları, BORAJET tarafından Ankara’dan Kahramanmaraş ve Siirt’e;
Anadolujet tarafından ise Ankara’dan Gaziantep, Şanlıurfa ve Diyarbakır’a yapılan
uçuşlarda uygulanan fiyatlarla karşılaştırıldığında ise Ankara-Adıyaman hattında
uygulanan fiyatların söz konusu çevre illere kıyasla çok yüksek olmadığı, hatta kimi zaman
daha düşük olduğu anlaşılmıştır. Tüm bu bilgiler çerçevesinde, BORAJET’in Ankara-
Adıyaman hattında çevre illere kıyasla aşırı fiyat uygulamadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(14) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy