Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-1-80 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-62/856-364
Karar Tarihi : 6.11.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER : Metin PEKTAŞ, Emre GÜLER, Hakan EREK
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Batı Enerji A.Ş.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş.
Orhangazi Caddesi, Pk 160 Maltepe 54100 Sakarya
- Sakarya Elektrik Perakende Satış A.Ş.
Karabaş Mahallesi, Hafız Selim Sokak, D-100 Karayolu üstü
No: 14, Ofis: 26-27 Kocaeli
(1) E. DOSYA KONUSU: Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş. ve Sakarya Elektrik Perakende Satış
A.Ş.’nin bölgelerindeki serbest tüketicilerin diğer elektrik tedarik firmaları ile
anlaşmalarını engellemek suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda;
- Elektriğin perakende satışı alanında faaliyet gösteren Sakarya Elektrik Perakende Satış
A.Ş.’nin (SEPAŞ) Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş. (SEDAŞ) ile aynı ekonomik bütünlük içinde
bulunması nedeniyle tüketici bilgilerine erişiminin mümkün olduğu, bu durumun bölgede faaliyet
gösteren tedarikçilerin müşterilere erişimini ve rekabet edebilmelerini güçleştirdiği,
- SEPAŞ’ın elektrik satış faaliyeti esnasında müşterileri kendileri ile sözleşme yapmaya
yönlendirdiği, pek çok müşterinin elektrik tedarikinde sorun yaşamamak için SEPAŞ ile
sözleşme yapmayı tercih ettiği,
- Batı Enerji ve diğer tedarikçilerin %10-13 oranlarında indirim yapabildiği bir piyasada SEDAŞ
tarafından serbest tüketicilere uygulanan indirim oranlarının %5-6 seviyelerinde kaldığı, düşük
indirim oranlarıyla tüketicilerin mağdur edildiği
iddia edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.7.2013 tarih, 4409 sayı ile intikal eden başvuru
üzerine hazırlanan 27.8.2013 tarih ve 2013-1-80/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 5.9.2013 tarihli
Kurul toplantısında görüşülerek, 13-50/720-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 23.10.2013 tarih ve 2013-1-80/ÖA
sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; önaraştırma konusuna ilişkin olarak
soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(5) I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraflar: SEDAŞ ve SEPAŞ
13-62/856-364
2/6
(6) SEDAŞ, Kocaeli, Bolu, Düzce ve Sakarya illerindeki elektrik dağıtım1 faaliyetlerini münhasıran
yürütmektedir. 01.07.2008 tarihinde gerçekleşen özelleştirme işlemi ile SEDAŞ hisselerinin
tamamı Akkök-Akenerji -CEZ Konsorsiyumu’nun kontrolüne geçmiştir.
(7) Türkiye elektrik piyasalarının serbestleşme süreci içinde hem elektriğin dağıtımını hem de
elektriğin perakende satışını bünyesinde dikey bütünleşik olarak bulunduran dağıtım şirketleri
yasal ayrıştırmaya tabi tutularak, dağıtım ve perakende hizmetlerini ayırmışlardır. SEPAŞ, bu
ayrışma sonucu SEDAŞ’dan ayrışarak kurulan bir şirkettir. İlgili dağıtım bölgesi olan Kocaeli,
Bolu, Düzce ve Sakarya illerinde görevli tedarik şirketi2 unvanına sahip olan SEPAŞ
bölgesindeki 1,4 milyon aboneye hizmet vermektedir.
I.2. İlgili Pazar
(8) Dosya kapsamında ilgili ürün pazarları “elektrik dağıtım pazarı” ve “elektriğin perakende satışı
pazarı”, ilgili coğrafi pazar ise “Kocaeli, Bolu, Düzce ve Sakarya illeri” olarak belirlenmiştir.
I.3. EPDK Düzenlemeleri
(9) 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanun’un (6446 sayılı Kanun) 9. maddesinin 2. fıkrasında
“Dağıtım şirketi, lisansında belirtilen bölgedeki dağıtım sistemini elektrik enerjisi üretimi ve
satışında rekabet ortamına uygun şekilde işletmek, bu tesisleri yenilemek, kapasite ikame ve
artırım yatırımlarını yapmak, dağıtım sistemine bağlı ve/veya bağlanacak olan tüm dağıtım
sistemi kullanıcılarına ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda eşit taraflar arasında ayrım
gözetmeksizin hizmet sunmakla yükümlüdür.” hükmü yer almaktadır.
(10) Görevli tedarik şirketinin sorumluluklarına ilişkin olarak 6446 sayılı Kanun’un 10. maddesinin
4., 5. ve 7. fıkralarında şu hükümler yer almaktadır:
“(4) Dağıtım şirketi tarafından yürütülmekte olan perakende satış faaliyeti, görevli
tedarik şirketi tarafından yerine getirilir. Görevli tedarik şirketi, ilgili dağıtım bölgesinde
bulunan serbest tüketici olmayan tüketicilere Kurul tarafından onaylanan perakende
satış tarifeleri üzerinden elektrik enerjisi satışı yapar.
(5) Görevli tedarik şirketi, serbest tüketici niteliğini haiz olduğu hâlde, başka bir
tedarikçiden elektrik enerjisi temin etmeyen tüketicilere, son kaynak tedarikçisi sıfatıyla
elektrik enerjisi sağlamakla yükümlüdür. …
(7) Görevli tedarik şirketinin piyasada rekabeti kısıtlayıcı veya engelleyici etki doğuran
davranış veya ilişkilerinin tespiti hâlinde ilgili tedarik şirketi, Kurulca öngörülecek
tedbirlere uymakla yükümlüdür. Kurul, bu tedarik şirketinin yönetiminin yeniden
yapılandırılması veya dağıtım şirketiyle sahiplik ya da kontrol ilişkisinin belli bir program
dâhilinde kısıtlanmasını ya da sonlandırılmasını da içeren tedbirleri alır.”
(11) Dağıtım şirketinin sorumluluklarına ilişkin olarak, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 23.
maddesinin 5.,8. ve 10. fıkralarında sırasıyla şu hükümler yer almaktadır:
“(5) Bulunduğu dağıtım bölgesindeki perakende satış lisansı sahibi dağıtım şirketi
dışındaki bir tedarikçiden elektrik enerjisi ve/veya kapasite satın almakta olan bir
serbest tüketicinin, hukuki gerekler nedeniyle tedarikçisinin faaliyetine geçici olarak ara
verilmesi veya tedarikçisinin faaliyetinin son bulması halinde, bulunduğu bölgedeki
1 Dağıtım faaliyeti elektrik enerjisinin ulusal iletim hatlarından taşınmasının ardından şehir veya daha geniş coğrafi
bölgelerde kurulu yerel şebeke üzerinden nihai kullanıcıya ulaştırılması faaliyetidir. Dağıtım şirketleri dağıtım
faaliyetinin doğası gereği doğal tekel niteliğindedir.
2 Dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin hukuki ayrıştırması kapsamında kurulan veya son kaynak tedariği
yükümlüsü olarak yetkilendirilen tedarik şirketi. Görevli tedarik şirketi yıllık elektrik enerjisi tüketimi 5000 kwh’ın
altında olan veya yıllık tüketimi belirtilen sınırın üstünde olup elektriğini ikili anlaşma ile almak istemeyen
tüketicilere elektrik sağlamakla yükümlüdür.
13-62/856-364
3/6
dağıtım lisansı sahibi tüzel kişi bu serbest tüketiciye yeni bir tedarikçi ile ikili anlaşma
yapıncaya kadar elektrik enerjisi ve/veya kapasite temin etmekle yükümlüdür. (…)
(8) Dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler, lisanslarına kayıtlı olan dağıtım bölgesindeki
sayaçların okunmasından ve elde edilen verilerin ilgili tedarikçiye bildirilmesinden
sorumludur. (…)
(10) Dağıtım şirketleri, üretim ve perakende satış faaliyetlerini, 1/1/2013 tarihinden
itibaren ancak ayrı tüzel kişilikler altında yürütürler.”
(12) Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 25. maddesinde de dağıtım firmasının
sorumluluklarına ilişkin olarak şu hükümlere yer verilmektedir:
“(…) c) Eşit taraflar arasında ayrım gözetilmeksizin dağıtım hizmeti sunulacağı,
d) Üçüncü şahısların dağıtım sistemine bağlantı ve sistem kullanım taleplerinin sisteme
erişim hakkı gözetilerek karşılanacağı, (...)
k) Piyasada; verimli, istikrarlı ve ekonomik bir sistemin oluşturulması ve korunması
açısından, elektrik enerjisi üretimi, toptan satışı ve perakende satışında rekabet
ortamına uygun alt yapının sağlanacağı, (...)
t) Bölgesinde yürütülen perakende satış faaliyetlerinde, tüm perakende satış lisansı
sahibi tüzel kişilere eşit taraflar arasında ayrım gözetmeden dağıtım hizmeti
sağlayacağı, (…)
aa) Perakende satış şirketlerinin ilgili mevzuat kapsamındaki yükümlülüklerini yerine
getirebilmesi için gerekli olan bilgilerin talep edilmesi halinde sağlanacağı,”
(13) Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin “Eşit taraflar arasında ayrım yapılmaması” başlıklı
37(1) maddesinde aşağıdaki hususlar yer almaktadır:
“TEİAŞ ve dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler, lisansları kapsamındaki hizmetleri
sağlarken; a) Lisans sahibi diğer tüzel kişiler, serbest ve serbest olmayan tüketiciler
arasında ayrım yapamaz, piyasa koşullarını bozucu davranışlarda bulunamaz, b) İlgili
mevzuatın gereklerini ve tarifeleri, tüm sistem kullanıcılarına eşitler arasında ayrım
gözetmeyecek şekilde uygular, c) İletim ve dağıtım sistemine erişilebilirlik hususunda
ve elektrik enerjisi kesintileri veya kısıntıları ile ilgili olarak yanlış ve yanıltıcı bilgi
veremez, d) Serbest tüketicileri herhangi bir tedarikçiye yönlendiremez.”
(14) Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin “Sisteme erişim ve sistem kullanım hakları” başlıklı 38.
maddesinde aşağıdaki hususlara yer verilmiştir:
“Gerçek veya tüzel kişilerin, iletim ve/veya dağıtım sistemine bağlantı ve sistem
kullanım taleplerinin, ilgili mevzuat gereğince müstakil olarak iletim ve/veya dağıtım
faaliyetini yürütmekle görevli TEİAŞ ve/veya dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler
tarafından eşit taraflar arasında ayrım gözetilmeksizin karşılanması zorunludur.
Serbest tüketici niteliği kazanmış bir tüketicinin tedarikçisini seçme serbestisine hiçbir
surette müdahale edilemez ve serbest tüketicilerin sisteme erişim ve sistem kullanım
hakları engellenemez.”
(15) Elektrik Piyasası Serbest Tüketici Yönetmeliği’nin “Kamuoyunu Bilgilendirme” başlığı altında 9.
maddesinde dağıtım şirketlerinin serbest tüketicilerle ilgili paylaşması gereken bilgilere dair
hükümlere yer verilmiştir:
“Bir önceki takvim yılına ait olmak üzere; Dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler; (…) 2)
Tedarikçisini seçme hakkını kullanan serbest tüketiciler tarafından tüketilen toplam
elektrik enerjisi miktarını, 3) Serbest tüketici limitini geçtikleri halde tedarikçisini seçme
hakkını kullanmayan tüketiciler tarafından tüketilen toplam elektrik enerjisi miktarını,
13-62/856-364
4/6
her yıl Ocak ayı içerisinde EPDK’ya bildirmek ve internet sayfasında yayımlamak
suretiyle kamuoyuna duyurmak zorundadır.”
(16) Görüldüğü üzere, sektörel mevzuatta dağıtım şirketlerinin, kendi bölgelerinde faaliyet gösteren
tüm elektrik tedarik şirketlerine eşit mesafede olmaları ve bu şirketlerin piyasada faaliyet
göstermelerini zorlaştırıcı ve görevli tedarik şirketi ile rekabet etmelerini güçleştirici
davranışlarda bulunmamaları gerektiği hususları düzenlenmektedir.
I.4. Değerlendirme
(17) Dosya konusu iddialardan ilki SEPAŞ’ın SEDAŞ ile aynı ekonomik bütünlük içinde bulunması
nedeniyle SEDAŞ’ın doğal olarak sahip bulunduğu müşteri bilgilerine SEPAŞ’ın erişiminin
mümkün olduğu hususudur. Bununla birlikte özelleştirme işleminden yasal ayrıştırmanın
zorunlu tutulduğu 1.1.2013 tarihine kadar (daha sonra uyumun kolaylaşması için 1.7.2013
tarihine kadar uzatılmıştır) dağıtım ve görevli tedarik şirketlerinin bütünleşik olması sonucunda
dağıtım bölgesinde yer alan bütün tüketici bilgileri görevli tedarik şirketi için erişilebilir bilgiler
olmuştur. Bu durumun yasal ayrıştırma sonrası da kurumsal hafızanın aktarılması yoluyla bir
süre devam etmesinin ticari ve idari bakımdan doğal bir süreç olduğu, piyasanın serbestleşmesi
ve istenilen düzeye ulaşması için zamana gereksinim olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan
1.7.2013 tarihi itibarıyla gerek dağıtım şirketlerinin gerekse görevli tedarik şirketlerinin
erişebildiği bilgilere sınırlama getirilmiştir.3
(18) Dosya konusu ikinci iddia, SEPAŞ’ın elektrik satış faaliyeti esnasında müşterilere çeşitli
telkinlerde bulunarak kendileri ile sözleşme yapmaya yönlendirdiği, bunun sonucu olarak pek
çok müşterinin elektrik tedarikinde sorun yaşamamak adına SEPAŞ ile sözleşme yapmayı
tercih ettiği iddiasıdır. Piyasa yapısındaki değişimlere rağmen tüketiciler nezdindeki
algılamanın henüz değişmediği anlaşılmaktadır. Şöyle ki; ayrıştırmanın henüz çok yeni olması
nedeniyle pek çok tüketici SEDAŞ ve SEPAŞ’ı birbirinden bağımsız farklı şirketler olarak
görmemekte, SEDAŞ’ı özelleşmiş bir şirket olarak algılamamakta, elektrik tedarikinin devlet
tarafından sağlandığı bilgi ya da algısıyla hareket etmekte ve bu da diğer tedarik şirketlerinden
değil de SEPAŞ’dan elektrik satın almaya temayül etmelerine neden olabilmektedir.
(19) Tüketiciler nezdindeki bu algılamanın görevli tedarik şirketi tarafından suiistimal edilerek bir
piyasa avantajına dönüştürülmesinin rekabetçi endişeler doğurması kaçınılmazdır. SEPAŞ’ın
gerçekleştirdiği iddia edilen bu davranış, müşterilerin tedarikçilerini seçme özgürlüklerini
ellerinden alma ve diğer tedarikçileri görevli tedarik şirketi karşısında rekabetçi açıdan
dezavantajlı duruma düşürme sonucunu beraberinde getirebileceğinden, 4054 sayılı Kanun’un
6. maddesi kapsamında rekabet ihlali olarak değerlendirilebilecek niteliktedir. Ancak,
önaraştırma kapsamında yapılan yerinde incelemelerde bu iddiayı destekleyebilecek nitelikte
somut herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır.
(20) Dosya kapsamında değerlendirilen üçüncü ve son husus SEPAŞ’ın serbest tüketicilere yönelik
olarak ulusal tarife üzerinden diğer tedarikçilere kıyasla daha az indirim yaptığı konusudur.
Şikayet dilekçesinde, Batı Enerji ve diğer tedarikçilerin ulusal tarife üzerinden %10-13
oranlarında indirim yapabildiği bir piyasada SEPAŞ tarafından serbest tüketicilere uygulanan
indirim oranlarının %5-6 seviyelerinde kaldığı, düşük indirim oranlarıyla tüketicilerin mağdur
edildiği ifade edilmektedir.
(21) Tedarik firmaları serbest tüketicilere teklif sunarken her bir tüketici özelinde çalışma yapmakta
ve o tüketiciye özel bir fiyat oluşturmaktadır. Dosya mevcudu bilgilere göre, serbest tüketicilere
yönelik fiyat oluşum sürecinde, müşterilerin saatlik yük eğrileriyle birlikte gece, gündüz ve puant
3 Bununla birlikte rekabetçi bir perakende piyasasının oluşturulması bakımından görevli tedarik şirketi dışındaki
tedarik şirketlerinin de müşteri profillerine dair gerekli ve yeterli ölçüde bilgiye erişiminin ve belirli seviyede bir
şeffaflığın olması gerektiği açıktır. Bu nedenle piyasa bilgilerine erişimde adalet ve şeffaflık konularının, Rekabet
Kurulu’nun 13.5.2013 tarih 5265 sayı ile başlatmış olduğu Elektrik Sektör Raporu çalışmasında ayrıntılı olarak ele
alınması planlanmaktadır.
13-62/856-364
5/6
saatlerindeki tüketimleri dikkate alınmaktadır. Tedarik firmaları tarafından bu bilgilerin elde
edilmesi ve fiyat çalışmasının yapılmasının ardından gerçek fiyatlar, perakende şirketi ile
tüketicilerin piyasada serbest olarak yaptıkları pazarlık ve ikili anlaşmalar sonucu ortaya
çıkmaktadır. Bu noktada düşük indirim oranlarının rekabet ihlali olarak değerlendirilebilecek
nitelikte olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
(22) Bu çerçevede, dosya konusuna ilişkin olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
(23) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy