Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-1-67(1) (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 13-64/904-384
Karar Tarihi : 21.11.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER : Şamil PİŞMAF, Başak ARSLAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Resen
D. İLGİLİ TARAF : - Petrol Sanayi Derneği
Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza 38/8 Balmumcu,
Beşiktaş/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Petrol Sanayi Derneği aracılığıyla akaryakıt ve LPG
piyasasında bazı bilgilerin derlenerek dağıtım şirketleriyle paylaşılmasına
yönelik bilgi değişimi uygulamasının 4054 sayılı Kanun’un 8. ve 13. maddeleri
kapsamında değerlendirilmesi.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Petrol Sanayi Derneği (PETDER) tarafından yapılan ve
14.6.2007 tarih, 4131 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un (Kanun) 4, 5 ve 8. maddeleri
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 17.9.2007 tarih, 2007-1-71/MM-07-
CS sayılı Menfi Tespit Raporu, 20.9.2007 tarih ve 07-76 sayılı Kurul toplantısında
görüşülmüş ve 07-76/907-345 sayı ile PETDER aracılığıyla akaryakıt ve LPG
piyasasında bazı bilgilerin derlenerek dağıtım şirketleriyle paylaşılmasına yönelik bilgi
değişimi uygulamasına menfi tespit belgesi verilmesine karar verilmiştir.
(3) Rekabet Kurulu’nun 04.07.2012 tarih ve 12-36 sayılı toplantısında, söz konusu Kurul
kararıyla verilen menfi tespit belgesinin geri alınmasının gerekip gerekmediğine
yönelik inceleme başlatılmasına 12-36/1040-M(1) sayı ile karar verilmiştir. Bu
kapsamda düzenlenen 28.10.2013 tarih ve 2012-1-67(1)/MM sayılı Muafiyet/Menfi
Tespit Ön İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
a) PETDER bünyesinde gerçekleştirilen inceleme konusu bilgi değişimine
20.09.2007 tarih ve 07-76/907-345 sayılı Kurul kararıyla verilen menfi tespit
belgesinin Kanun’un 13. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi çerçevesinde geri alınması
gerektiği,
b) PETDER tarafından önerilen alternatif uygulamaya da Kanun’un 8. maddesi
çerçevesinde menfi tespit verilemeyeceği,
c) Öte yandan;
13-64/904-384
2/6
- Teşebbüslerin belirli bir aya ilişkin ürünler özelinde bireysel satış verilerinin
üçüncü bir taraf eliyle toplanılması; toplanan bu bilgilerin ise yine ilgili üçüncü
tarafça herhangi bir teşebbüsün bireysel verilerinin tespit edilmesine imkân
verilmeyecek şekilde toplulaştırılmak ve anonimleştirilmek suretiyle, ürün
özelinde ve ülke toplamı olarak izleyen ayda kamuya açık şekilde yayımlanması,
- Teşebbüslerin asgari üçer aylık dönemler için gerçekleşen satış verileri dikkate
alınmak suretiyle, ilgili üç aylık dönemin sona ermesinden itibaren bir aylık
gecikmeyle, herhangi bir teşebbüssün bireysel pazar payı verilerine yer
vermeksizin, yalnızca pazar payına göre belirlenen sıralamaları belirtilmek
suretiyle kamuya açık şekilde yayımlanması,
halinde Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulların karşılanabileceği,
- Bununla birlikte, teşebbüslerin belirli bir takvim yılı içerisindeki her bir aya ilişkin
ayrıntılı bireysel satış verilerinin, ilgili düzenleyici otorite olan EPDK veya bir
başka kamu kurumu tarafından daha önce yayımlanmadığı takdirde, ilgili takvim
yılı sona ermeden yayımlanmasına Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel
muafiyet tanınamayacağı,
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Taraf: PETDER
(4) 23.9.1996 tarihinde ülkenin önde gelen akaryakıt dağıtım şirketleri tarafından
kurulmuş olan PETDER, akaryakıt, yağlama yağları ve LPG ürünlerinin üretimi,
depolanması, ikmali, dağıtımı, taşınması, kullanımı, sağlık, emniyet ve çevre ile ilgili
konularda çalışmalarda bulunmaktadır. PETDER’in amacı 04.12.2003 tarihli ve 5015
sayılı Petrol Piyasası Kanunu uyarınca akaryakıt, LPG ve yağlama yağlarının güvenli
ve ekonomik olarak piyasaya sunumunun temini, piyasa faaliyetlerinin şeffaf, eşitlikçi,
istikrarlı bir şekilde sürdürülebilmesi, haksız rekabetin, tüketici ve insan sağlığına
zararlı eylemlerin önlenmesi ve sektör standartlarının geliştirilmesidir.
H.2. İlgili Pazar
(5) İlgili ürün pazarı beyaz ve siyah akaryakıt ürünleri alt pazarlarını içerecek şekilde
“akaryakıt ürünleri dağıtım pazarı”, “oto LPG dağıtım pazarı” ve “madeni yağ pazarı”;
ilgili coğrafi pazar ise Türkiye olarak belirlenmiştir.
H.3. Değerlendirme
(6) Dosya konusu uygulama kapsamında akaryakıt ürünleri, oto LPG ve madeni yağ
pazarlarına ilişkin çeşitli bilgiler PETDER ile anlaşmalı bağımsız bir şirket tarafından
toplanmakta, toplanan bu bilgiler kamuya açık şekilde paylaşılmaktadır. Yukarıda da
belirtildiği gibi söz konusu uygulamaya Rekabet Kurulu’nun 20.9.2007 tarih ve 07-
76/907-345 sayılı kararı ile menfi tespit belgesi verilmiştir.
(7) Belirli koşullar altındaki bilgi değişimi, tarafların rekabetçi güdülerinin azaltılması
suretiyle rekabetçi davranışlarının koordinasyonuna, dolayısıyla rekabeti kısıtlayıcı
etkiler doğmasına yol açabilmektedir. Yoğunlaşmış bir yapı arz eden, ürünlerin
homojen, maliyetlerin benzer, arz ve talebin istikrarlı olduğu, yüksek giriş ve çıkış
engellerinin bulunduğu, teşebbüsler arasında tekrarlanan etkileşimin var olduğu
pazarlarda, bilgi değişiminin “kolaylaştırıcı eylem” (facilitating practice) görevi görme
veya bağımsız bir ihlal niteliği taşıma ihtimali daha yüksektir. Bu koşulların varlığında
bilgi değişimi, rekabeti kısıtlayıcı açık bir anlaşma olmaksızın teşebbüsler arasında
ortak bir anlayışa ulaşmayı ve/veya anlaşmadan sapanları ya da pazara girişleri tespit
13-64/904-384
3/6
ederek -uygun cezalandırma stratejileri geliştirmeye imkân tanıması bakımından-
mevcut bir anlaşmayı sürdürmeyi mümkün kılmaktadır.
(8) Rekabet Kurulu’nun 22.09.2011 tarih, 11-48/1215-428 sayılı ve 04.07.2012 tarih,12-
36/1042-330 sayılı kararlarında da belirtildiği üzere, akaryakıt ürünleri dağıtım pazarı
ve oto LPG dağıtım pazarları bilgi değişiminin rekabete aykırı etki gösterme
ihtimalinin yüksek olduğu oligopol piyasalarının temel özelliklerini taşımaktadır. İlgili
pazarların görece yoğunlaşmış ve durağan pazar yapısı sergiledikleri, ürünlerin
homojen nitelik taşıdığı, nispeten yüksek pazar payına sahip teşebbüslerin uzun
süredir pazarda yer almaları nedeniyle aralarında tekrarlanan etkileşim bulunduğu
anlaşılmaktadır.
(9) Rekabet Kurumu tarafından hazırlanan Haziran 2008 tarihli Akaryakıt Sektör
Raporu’nda ve 24.07.2008 tarih, 08-47/653-250 sayılı ve 04.07.2012 tarih, 12-
36/1040-328 sayılı Kurul kararlarında da, muhtelif yapısal ve davranışsal unsurlar
nedeniyle akaryakıt sektörünün teşebbüsler arasındaki rekabetçi davranışların
koordinasyonuna müsait bir yapı arz ettiği tespiti yapılmıştır.
(10) Bilgi değişiminin piyasada yaratacağı etki, piyasanın şeffaflık düzeyine de bağlıdır.
Esasen bilgi değişiminin pazardaki şeffaflık düzeyine katkısı ne kadar kısıtlıysa, ilgili
pazarda bilgi değişiminden kaynaklanan rekabeti kısıtlayıcı bir etkinin ortaya çıkma
ihtimali de o kadar az olacaktır.
(11) Bu çerçevede 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu, 5307 sayılı LPG Piyasası Kanunu
ve ilgili ikincil düzenlemeler uyarınca rafineri ve dağıtım lisansı sahiplerinin düzenli
olarak fiyat, üretim, satış, ithalat, ihracat vb. bilgilerini EPDK’ya bildirim zorunluluğu
bulunmaktadır. EPDK tarafından toplanan bu bilgiler çerçevesinde dağıtım
şirketlerinin satış miktarları, rafineri üretimi ve ithalat miktarları düzenli olarak
yayımlanan sektör raporlarında “Özet Piyasa Rakamları” başlığı altında veya internet
sitesi aracılığıyla yine EPDK tarafından duyurulmaktadır.
(12) Aynı şekilde her dağıtım şirketinin internet sitesi aracılığıyla yayınlamak durumunda
olduğu ilçe bazında tavsiye edilen bayi satış fiyatları ve her bir teşebbüsün sahip
olduğu depolama kapasitesine EPDK internet sitesinden erişilebilmektedir. Gerek
akaryakıt gerekse oto LPG pazarlarında faaliyet gösteren teşebbüsler arasında
yaygın olan ortak depolama anlaşmaları ve dağıtıcılar arası ticaret kapsamında
yapılan satışlar da dikkate alındığında, teşebbüslerin rakiplerinin stok bilgilerine dair
belirli bir öngörüye sahip olabilecekleri görülmektedir.
(13) Bu bakımdan gerek akaryakıt ve oto LPG pazarlarına ilişkin ilgili mevzuattan
kaynaklanan yükümlülükler, gerekse EPDK’nın uygulamaları nedeniyle, ilgili
pazarların bilgiye erişimin kolay ve maliyetsiz olduğu şeffaflaşmış bir yapı arz ettiği
anlaşılmaktadır. Bu nedenle, dosya konusu uygulamanın ilgili pazarların şeffaflık
seviyesine olan katkısının sınırlı kalacağı öngörülebilir.
(14) Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz’da da dikkat çekildiği üzere, satış,
kapasite verileri ya da girdi ve bileşen maliyetleri gibi verilerin bir meslek birliği ya da
pazar araştırma şirketi tarafından toplanması ve toplulaştırılmış halde yayınlanması,
sektörün ekonomik durumuna ışık tutacağından, tedarikçilerin ve müşterilerin yararına
olabilir. Verilerin bu şekilde toplanması ve yayınlanması, pazardaki teşebbüslerin
bilgiye dayalı tercihler yaparak, stratejilerini pazar koşullarına etkin bir şekilde
uyarlamalarını sağlar. Verilerin teşebbüs bazındaki değişimi ise, aksine bir yandan
pazar konusunda ortak bir anlayışa varmayı kolaylaştırırken, diğer yandan doğrudan
anlaşmadan sapan veya pazara yeni giren firmayı belirleyerek uygun bir
cezalandırma stratejisi geliştirmeyi mümkün kılabilmektedir.
13-64/904-384
4/6
(15) Yine Kılavuz’da bütün rakipler, alıcılar ve üçüncü taraflarca aynı derecede ulaşılabilir
nitelikteki bilgi gerçek anlamda kamuya açık bilgi şeklinde tanımlanmakta ve bu
nitelikteki bilgilerin rakipler arasında paylaşılmasının genellikle Kanun’un 4. maddesi
kapsamında ihlal olarak değerlendirilmeyeceği belirtilmektedir. Ancak veriler kamuya
açık olsa dahi (örneğin düzenleyici kurumların yayınladığı bilgiler), rakiplerce yapılan
bilgi değişimi, pazardaki belirsizliği azaltıyorsa, işbirlikçi sonuç ortaya çıkabilir. Diğer
taraftan bilgi değişiminin gerçek anlamda kamuya açık bir şekilde yapılması halinde,
bilgi değişiminin işbirlikçi etkilerinin, diğer teşebbüsler, potansiyel rakipler ve
müşteriler tarafından sınırlanabildiği ölçüde, pazardaki rekabetin bozulması olasılığını
azaltabileceği ifade edilmiştir. Bununla birlikte, gerçek anlamda kamuya açık bir bilgi
değişimi, pazardaki işbirlikçi sonuç olasılığının tamamen ortadan kalktığı anlamına
gelmemektedir.
(16) Bu açıklamalar ışığında PETDER bünyesinde gerçekleştirilen bilgi değişimi
incelendiğinde, öncelikle paylaşıma konu verilerin, bilgi değişimine taraf olan tüm
teşebbüslerin tamamlanan ay içerisinde, 95 oktan kurşunsuz benzin, 97 oktan
kurşunsuz benzin, kalorifer yakıtı, fuel oil no 6 gibi alt kırılımları da içerecek şekilde
her bir akaryakıt ürününe, oto LPG’ye ve 6 ana başlık altında 16 farklı madeni yağ
ürününe ilişkin, varsa transit ticarete konu olanları da belirtmek suretiyle Türkiye
genelindeki satış miktarları olduğu görülmektedir. Bu veriler ilgili ayın
tamamlanmasını müteakip teşebbüsler tarafından anlaşmalı bağımsız bir şirkete
gönderilmekte; şirket tarafından derlenerek herhangi bir teşebbüsün bireysel
verilerinin tespitine imkân vermeyecek şekilde bir toplulaştırmaya gidilmeksizin
PETDER’e ve değişime taraf olan teşebbüslere raporlanmaktadır.
(17) Kurulun vermiş olduğu menfi tespit kararı çerçevesinde fiili uygulama dikkate
alındığında, paylaşıma konu bilgilerin, fiili paylaşım tarihi itibarıyla gerçek anlamda
kamuya açık bilgi niteliğinde değerlendirilmesi tereddütlü hale gelmektedir. . Zira
PETDER bünyesinde gerçekleşen bilgi değişimi kapsamında teşebbüslerin her bir
aya ilişkin bireysel verileri, hemen izleyen ay paylaşılmaktadır. Oysa benzer bilgiler
EPDK tarafından genellikle asgari 2-3 aylık bir gecikmeyle yayımlanmaktadır. Ayrıca
EPDK tarafından sunulan teşebbüs özelindeki verilerde ürünlerin alt kırılımına ve iç
satış yahut transit ticaret ayrımına ilişkin detay bilgilere yer verilmemektedir. Örneğin
akaryakıt ürünleri bakımından yalnızca “benzin türleri”, “motorin türleri”, “fuel oil
türleri” ve “diğer” ana başlıklarında, Madeni yağ türleri bakımından ise yalnızca “baz
yağlar” adı altında Türkiye genelindeki toplam satış bilgileri sunulmaktadır. PETDER
ve EPDK tarafından yayımlanan bilgiler, aşağıdaki tabloda karşılaştırmalı olarak yer
almaktadır.
Tablo: PETDER ve EPDK tarafından yayımlanan bilgiler1
PETDER EPDK
Madeni Yağ Akaryakıt Madeni Yağ Akaryakıt
Teşebbüs Özelinde / Toplu Teşebbüs Özelinde / Toplu Toplu Teşebbüs Özelinde / Toplu
A.1 Taşıt Yağları
95 Oktan + Katkılı Kurşunsuz
Benzin (m3)
Baz Yağlar Benzin Türleri
Motor Yağları 97 ve Üzeri Oktan Kurşunsuz Benzin (m3)
Motorin Türleri
Motosiklet Toplam Benzinler (m3) Fuel Oil
Binek Araç Diğer
Ticari Araç Gazyağı (m3)
1 PETDER tarafından yayımlanan teşebbüs özelinde madeni yağ türlerine ilişkin satış verileri, kamuya
açık olarak yayımlanmamakta; yalnızca bilgi değişimine taraf olan teşebbüslerle paylaşılmaktadır.
13-64/904-384
5/6
Monograde
Multigrade Düşük Kükürtlü + Kırsal Motorin (m3)
Dişli ve Transmisyon Yağları Motorin, Diğer (m
3)
Monograde Motorin, Transit (m
3)
Multigrade Toplam Motorinler (m3)
A.2 Endüstriyel Yağlar
Hidrolik Yağlar Toplam Otogaz LPG (Ton)
Proses Yağları
Metal İşleme Yağları Toplam Otomotiv Yakıtları (Ton)
Dişli Yağları
Trafo Yağlar Kalorifer Yakıtı (mTon)
Diğer Fuel Oil No: 6 (mTon)
A.3 Deniz Yağları Fuel Oil No: 6 Transit (mTon)
A.4 Gresler Toplam Siyah Ürünler (Ton)
A. TOPLAM MADENİ YAĞLAR
B.1 Hidrolik Fren Sıvısı
Toplam Akaryakıt (Ton) B.2 Antifriz
B: TOPLAM KİMYASALLAR
Kaynak: PETDER ve EPDK
(18) Yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya konusu bilgi değişiminin kapsamı dikkate
alındığında, söz konusu bilgi değişiminin mevcut haliyle sürdürülmesinin ilgili
pazarlarda rekabet karşıtı etkiler doğurabileceğine yönelik kuşkular oluşmuştur.
(19) Bununla birlikte PETDER tarafından Rekabet Kurulu’nun 20.9.2007 tarih ve 07-
76/907-345 sayılı kararı ile verilen menfi tespit belgesinin geri alınmaması talep
edilerek, dosya konusu bilgi değişiminden kaynaklanan olası rekabetçi endişeleri
giderebilecek değişikliklerin yapılmasının mümkün olduğu yönünde görüş ve
önerilerde bulunulmuştur.
(20) Öte yandan Kanun’un 13. maddesinde menfî tespit kararının hangi şartların varlığı
halinde geri alınabileceği düzenlenmiş bulunmaktadır. Buna göre, menfi tespit
kararının geri alınabilmesi için;
a) Kararın alınmasına esas teşkil eden herhangi bir olayda değişiklik olması,
b) Karara bağlanan şartların veya yükümlülüklerin yerine getirilmemesi,
c) Kararın söz konusu anlaşma hakkında yanlış veya eksik bilgiye dayanarak verilmiş
olması
şartlarından herhangi birisinin gerçekleşmesi gerekmektedir. Dosya kapsamında
yapılan incelemede kararın geri alınması için Kanunda öngörülen şartların
gerçekleşmediği kanaatine ulaşılmıştır.
(21) Bu çerçevede, PETDER aracılığıyla akaryakıt ve LPG piyasasında bazı bilgilerin
derlenerek dağıtım şirketleriyle paylaşılmasına yönelik bilgi değişimi uygulamasına
20.09.2007 tarih ve 07-76/907-345 sayılı karar ile verilmiş olan menfi tespit belgesinin
geri alınmasına gerek olmadığı ancak teşebbüs birliği tarafından iletilen görüş ve
öneriler de dikkate alınarak menfi tespit belgesinin kapsamının; verilerin
toplulaştırılmak ve teşebbüs özelinde bilgi içermemek suretiyle ürün özelinde
yayınlanması, bireysel satış verileri ve pazar paylarının EPDK tarafından yayımlanan
verilere paralel olarak yayınlanması ve ürünlerin alt kırılımlarını içerecek şekilde
ayrıntılı bireysel satış verilerinin ve pazar paylarının ise 3’er aylık dönemler halinde
derlenmek suretiyle yayımlanması şeklinde belirlenmesi gerektiği sonucuna
ulaşılmıştır.
13-64/904-384
6/6
I. SONUÇ
(22) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Petrol Sanayi Derneği
tarafından sunulan görüşler dikkate alınarak 20.09.2007 tarih ve 07-76/907-345 sayılı
karar ile 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde verilen menfi tespit belgesinin
kapsamının;
- Teşebbüslerin belirli bir aya ilişkin ürünler özelinde bireysel satış verilerinin üçüncü
taraf eliyle toplanması; toplanan bu bilgilerin yine ilgili üçüncü tarafça herhangi bir
teşebbüsün bireysel verilerinin tespit edilmesine imkân vermeyecek şekilde
toplulaştırılmak ve teşebbüs özelinde bilgi içermemek suretiyle, ürün özelinde ve ülke
toplamı olarak izleyen ayda kamuya açık şekilde yayımlanması,
- Teşebbüslerin her bir aya ilişkin bireysel satış verileri ve pazar paylarının aynı
koşullarda toplanarak EPDK tarafından yayımlanan verilere ve ayrıntıya paralel
şekilde "benzin, motorin, fuel-oil türleri ve diğer" kalemleri halinde ve yine EPDK ile
aynı gecikme ile yayımlanması,
- Teşebbüslerin, ürünlerin alt kırılımlarını içerecek şekilde ayrıntılı bireysel satış
verilerinin ve pazar paylarının ise yine aynı koşullarda toplanmak ve 3’er aylık
dönemler halinde derlenmek suretiyle yayımlanması
şeklinde belirlenmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy