Rekabet Kurumu Başkanlığından;
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-3-15 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 14-18/339-149
Karar Tarihi : 20.05.2014
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER : Neyzar ÜNÜBOL, Ferhat BOZKAYA
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Çaytaş Gıda Pazarlama ve Reklam Hizmetleri San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi: Av. M. Haldun İLERİ
Asmalımescit Mah. İstiklal Cad. Korsan Çıkmazı Akdeniz (Saadet) Apt.
Kat:2/3-4 Beyoğlu/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Çaykur ürünlerinin satış ve dağıtım organizasyonunun
koordinasyonuna yönelik olarak Çaytaş Gıda Pazarlama ve Reklam Hizmetleri San.
ve Tic. A.Ş. tarafından oluşturulan sisteme menfi tespit belgesi verilmesi veya
muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.03.2014 tarih ve 1466 sayı ile giren bildirim
üzerine düzenlenen 09.05.2014 tarih ve 2014-3-15/MM sayılı Muafiyet Raporu görüşülerek
karara bağlanmıştır. Talep edilen ek bilgi ve belgeler; 07.04.2014 tarih ve 1966 sayı,
29.04.2014 tarih ve 2409 sayı, 02.05.2014 tarih ve 2441 sayı, 08.05.2014 tarih ve 2571
sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Çaytaş Gıda Pazarlama ve Reklam Hizmetleri
Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin (ÇAYTAŞ), Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ÇAYKUR)
ürünlerinin zincir mağazalara ürün satış ve dağıtımının organizasyonuna ilişkin sistemin
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4. maddesi
kapsamında olduğu, bununla birlikte söz konusu sisteme aynı Kanun’un 5. maddesi
çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmasının uygun olacağı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. ÇAYTAŞ
(4) ÇAYKUR’un; Ankara, İzmir, İstanbul, Malatya, Kayseri, Mersin, Rize, Samsun ve Erzurum
Bölge Müdürlükleri’ne bağlı illerdeki bayileri bir araya gelerek 9 farklı şirket kurmuşlardır.
ÇAYTAŞ, söz konusu 9 şirket ve ÇAYKUR kontrolündeki Çaysan Doğu Karadeniz Çay
Entegre Sanayi A.Ş. ortaklığında, ÇAYKUR ürünlerinde uygulanacak pazarlama ve satış
destek stratejilerini belirlemek ve her bölge için yapılması gerekli çalışmaları ÇAYKUR
ilkeleri doğrultusunda gerçekleştirmek amacıyla Aralık 2005’te kurulmuştur. ÇAYTAŞ’ın
hissedarları ve ortaklık payları; Ankaçay Dağıtım ve Reklam Hizmetleri San. ve Tic. A.Ş.
(Ankara Bölgesi-%(…..)), Marmara Çay Gıda Pazarlama ve Reklam Hizm. San. ve Tic.
A.Ş. (İstanbul Bölgesi-%(…..)), Özüm Ege Çay Gıda Paz. ve Basın Yayın Rekl. Hizm. San.
ve Tic. A.Ş. (İzmir Bölgesi-%(…..)), İç Anadolu Çay Gıda Paz. ve Rek. Hizm. San. ve Tic.
A.Ş. (Kayseri Bölgesi-%(…..)), Özde Karadeniz Çay Gıda Paz. ve Rekl. Hizm. San. ve Tic.
A.Ş. (Samsun Bölgesi-%(…..)), Güneydoğu Çay Gıda Paz. Rekl. Hizm. San. ve Tic. A.Ş.
(Malatya Bölgesi-%(…..)), Doğu Anadolu Çay Rekl. ve Tanıtım Tic. Paz. A.Ş. (Erzurum
Bölgesi-%(…..)), Ye-Kar Yeşil Karadeniz Çay Paz. ve Rekl. Hizm. San. ve Tic. A.Ş. (Rize
14-18/339-149
2/6
Bölgesi-%(…..)), Doğu Akdeniz Çay Gıda Paz. ve Rekl. Hizmetleri San. ve Tic. A.Ş.
(Mersin Bölgesi-%(…..)) ve ÇAYSAN Doğu Karadeniz Çay Entegre San. A.Ş.’den (%(…..))
oluşmaktadır.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(5) Ticari içecekler pazarında yer alan ürünlerin, tüketiciler açısından farklı yahut ikame kabul
edilip edilmediklerinin tespitinde, öncelikle ürünlerin başlıca kullanım amaçlarının
incelenmesi gerekmektedir. Günlük tüketim içinde, kahvaltılarda ve öğün aralarında sıkça
tüketilen çay, ticari içecekler pazarındaki diğer ürünlere nispeten farklı bir kullanım alanına
hitap etmektedir. İlave olarak, siyah çayın Türkiye’de gelenekselleşmiş bir ürün olması da,
ilgili ürün pazarının belirlenmesinde göz önünde bulundurulmalıdır. Rekabet Kurulunun
geçmiş kararlarında; tüketici gözündeki özgün niteliği ve üretim sürecindeki önemli
farklılıkları nedeniyle siyah çay ayrı bir pazar olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte muafiyet
başvurusuna konu olan ÇAYTAŞ satış ve dağıtımın koordinasyonu, ÇAYKUR’un siyah çayı
dışında, yeşil çay ürünlerini de içermektedir. Siyah çayın yukarıda sayılan özellikleri
gereğince yeşil çayın ayrı bir pazar olarak ele alınması gerekmektedir. Bu bağlamda
inceleme konusu dosya bakımından ilgili ürün pazarları, “siyah çay” ve “yeşil çay” pazarları
olarak tespit edilmiştir.
G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(6) ÇAYTAŞ tarafından oluşturulan, ÇAYKUR ürünlerinin satış ve dağıtımının
koordinasyonuna ilişkin sistemin Türkiye genelindeki zincir mağazalara yayılmış olması
nedeniyle ilgili coğrafi pazar, Türkiye olarak kabul edilmiştir.
G.3. ÇAYTAŞ’ın ÇAYKUR’un Satış ve Dağıtım Sistemindeki Yeri
(7) İktisadi devlet teşekkülü olan ÇAYKUR, çay ziraatını geliştirmek, çay kalitesini ıslah etmek,
çayın işlenmesini teknik esaslara göre yürütmek, iç ve dış pazar isteklerini karşılamak
üzere kuru çay üretmek, ithal ve ihraç etmek, verimlilik esasına dayalı işletme politikasıyla
sermaye birikimine yardım ederek yatırım kaynağı yaratmak amacıyla teşkil edilmiş bir
kuruluştur. ÇAYKUR, ürettiği siyah çay ve yeşil çayın satışını bayileri aracılığıyla tüm
Türkiye’de gerçekleştirmektedir. ÇAYTAŞ ise mevcut durumda ÇAYKUR ürünlerinin
piyasada tanıtımı ve özellikle zincir mağazalarda tanzim ve tanıtım işlerini yapmak üzere
faaliyet göstermektedir.
(8) Dosya mevcudu belgelerde, ÇAYTAŞ’ın iki fonksiyonunun olduğu belirtilmiştir. Bu
fonksiyonlardan ilki ÇAYKUR markalı ürünlerin pazarlama faaliyetlerinin ÇAYTAŞ
öncülüğünde yapılması, ikincisi ise, “Yetkili ÇAYKUR bayilerinin ulusal zincir mağazalara
yaptıkları satışların koordinasyonunun sağlanması” olarak ifade edilmiştir.
(9) Pazarlama faaliyetlerine ilişkin fonksiyonu uyarınca ÇAYTAŞ, ulusal zincirlerin
merkezleriyle görüşerek ÇAYKUR ürünlerinin ülke genelindeki her bir deposuna hatta
müşterinin durumuna, ihtiyacına, talebine göre mağazasına sipariş, teslim, faturalama vb.
hizmetlerinin belli bir kalitede yapılabilmesine katkı sağlamakta ve böylece kamuya ait bir
markanın yurt genelinde rakiplerine benzer bir pozisyon almasına olanak vermektedir.
ÇAYTAŞ ile birlikte zincir mağazalara verilen hizmet kalitesinin artması satışın gelişmesine
ve artmasına katkı sağlamaktadır. Satışı arttırmak için çalışmaların belli bir iş disipliniyle ve
zincir mağazalarla rekabet şartlarına cevap verebilen sözleşmelerle yapılması
gerekmektedir. Bu doğrultuda zincir mağazalara satış koşullarının piyasanın beklediği
rekabet şartlarına haiz olabilmesi için ÇAYTAŞ, sahadan aldığı bilgi ve tecrübeyi
ÇAYKUR’la paylaşarak sözleşmelerin şekillenmesine katkı sağlamaktadır.
14-18/339-149
3/6
(10) Bu sözleşmeleri takiben zincir mağazalara satış ziyaretlerinde planlamalar yapılmış, genel
olarak “insert” şeklinde isimlendirilen indirim dergilerine girilmeye başlanmıştır. ÇAYTAŞ,
ÇAYKUR ürünlerinin mağaza içi indirimlere, teşhirlere girmesi ve bu şekilde ürünlerin
tüketiciye indirimli fiyatlarla ulaşmasını sağlamak üzere çalışmaktadır. Satış arttırmaya
yönelik olarak piyasa talepleri ve rekabet doğrultusunda ürün özelinde veya genel portföyle
ilgili muhtelif kampanyalar da ÇAYTAŞ tavsiye ve koordinasyonunda yapılmaktadır.
(11) ÇAYTAŞ’ın ikinci fonksiyonu zincir mağazalara yapılacak satışlar bakımından ÇAYKUR,
bayiler ve zincir mağazalar arasındaki koordinasyonu sağlamaktır. Zincir mağazaların farklı
bayilerden satın alma yaparak çok sayıda cari hesapla çalışmayı tercih etmedikleri, mevcut
yapıda ÇAYKUR’un bayilerinden eş zamanlı veri alamadığı için satışlarını ve sahayı
düzgün takip edemediği, operasyon yönetimi ve ürün sevkiyatında yaşanan problemler
nedeniyle ÇAYKUR’un rakipleri karşısında rekabet güçlüğü yaşadığı belirtilmektedir.
ÇAYTAŞ koordinasyonunda ÇAYKUR bayileri fiziki işlev olarak ürünlerin lojistiğini
sağlamakla birlikte, dolaylı olarak ürünlerin zincir mağazaya satışını yapmaktadır. Sistemde
bayilerden beklenen en önemli görev, ulusal zincir mağazaların bölge şirketlerine ilettikleri
siparişlerin istenen çeşit, miktar ve sürede teslimini sağlamasıdır. Bayinin bu görevini
yapması zincir mağazalara verilen toplam hizmetin en önemli halkalarından biridir.
(12) Raportörlerce ÇAYKUR yetkilileri ile yapılan görüşmede, ÇAYKUR’un mevcut pazarlama
ve satış sisteminde, zincir mağazalar tarafından verilen siparişlerin 9 ayrı bölge şirketine
geldiği, muafiyet verilmesi talep edilen sistemde ise ürün siparişi hangi bayinin münhasır
bölgesi dahilinde ise o bölge bayisinin ÇAYTAŞ’tan gelen talimatla siparişe cevap vereceği
böylece zincir mağazaların karşısında tek bir muhatabın olacağı ifade edilmiştir.
(13) Muafiyet başvurusunda, ÇAYTAŞ koordinasyonunda gerçekleşecek faaliyetleri
düzenlemek üzere imzalanacak “Zincir Marketler Yıllık Satış Sözleşmesi”, “Zincir Mağaza
Mal Satış Sözleşmesi” ve “Mal Teslim Sözleşmesi” olmak üzere üç sözleşme örneği
sunulmuştur. “Zincir Marketler Yıllık Satış Sözleşmesi”, zincir mağazaya ÇAYKUR
ürünlerinin satış fiyatı, ödeme vadesi, kota ve dönem primleri, raf payı ve insertte yer alma
gibi satış koşulları düzenlenmektedir. ÇAYTAŞ yetkilileri ile yapılan görüşmede, zincir
mağazalara satış koşullarına ilişkin ana protokolün ÇAYKUR yönetim kurulu tarafından
belirlendiği ve muafiyet talep edilen sistemde de satış koşullarının belirlenmesi konusunda
bir değişiklik olmayacağı belirtilmiştir.
(14) ÇAYTAŞ ile ÇAYKUR bayileri arasında imzalanan “Zincir Mağaza Mal Satış Sözleşmesi”
uyarınca, ÇAYTAŞ zincir mağazalardan aldığı siparişleri bayiye bildirecek, siparişlerin
zincir mağazalara teslimi bayi tarafından yapılacak, siparişin teslimine ilişkin irsaliye
ÇAYTAŞ’a fakslanacak, satılan ürünlere ilişkin fatura ÇAYTAŞ tarafından düzenlenerek
zincir mağazaya gönderilecek ve bir nüshası da bayiye iletilecek, zincir mağaza
düzenlenen fatura karşılığı ödeme yaptığında ÇAYTAŞ ilgili miktarı bayiye ödeyecektir.
Sözleşme gereğince ÇAYTAŞ kesilen her faturadan organizasyon bedeli adı altında belirli
bir oranda bedel alacaktır. Yine ÇAYTAŞ ile ÇAYKUR bayileri arasında imzalanan “Mal
Teslim Sözleşmesi”, bayi tarafından zincir mağazalara yapılacak ÇAYKUR ürünleri
tesliminin şartlarını düzenlemektedir. ÇAYTAŞ ayrıca, bayiye iletilen siparişin 24 saat
içerisinde zincir mağazaya teslim edildiğinin takip ve kontrolünü yapacaktır.
(15) ÇAYTAŞ yetkilileri tarafından, ÇAYTAŞ koordinasyonunda yapılacak satışların sadece
zincir mağazalara yapılacak satışlar bakımından geçerli olduğu ve ÇAYKUR’un bir kamu
kurumu olması dolayısıyla karşılaştığı operasyonel kısıtlar nedeniyle söz konusu
koordinasyon ve pazarlama faaliyetlerinin ÇAYTAŞ eliyle yürütülmesinin daha etkin
sonuçlar doğuracağı belirtilmiştir. Bu kapsamda rafta ÇAYKUR ürünlerine destek olmak
amacı ile "Satış Destek Elemanı veya Merch" olarak isimlendirilen kadroların tesis edilmesi
ile özellikle ulusal zincir mağaza ve raflarında görünen raf rekabetinde ÇAYKUR’un
14-18/339-149
4/6
eksiklerinin giderildiği, ürünlerin raflarda pazar payına paralel şekilde tüketici tarafından
görülüp rahat alınmasına katkı sağlayacak şekilde bulunurluğunun sağlanmasına
çalışıldığı, tanzim ve mağaza içinde ek teşhirlerde yer alındığı ifade edilmiştir.
G.4. Değerlendirme
(16) ÇAYTAŞ; ÇAYKUR bayilerinin dokuz farklı bayilik bölgesinde kurdukları şirketler ve
ÇAYKUR ortaklığında kurulmuştur. En büyük hissedarı ÇAYKUR olan ÇAYSAN’ın
ÇAYTAŞ’ta imtiyazlı hisse sahipliği bulunması ve yönetim kurulunda iki üye ile temsil
ediliyor olması ÇAYTAŞ’ın karar alma mekanizmasında ÇAYKUR’un etkisini ortaya
koymaktadır. Bununla birlikte, ÇAYTAŞ’ın marka içi rekabet bağlamında birbirinin rakibi
sayılabilecek ÇAYKUR bayilerinin işbirliği sonucunu doğurduğu görülmektedir. Nitekim
ÇAYKUR bayilerinin ÇAYKUR ürünlerinin pazarlama ve tanıtım faaliyetlerini
gerçekleştirmek üzere kurdukları 9 şirket Rekabet Kurulunun 18.6.2009 tarih, 09-29/604-
144 sayılı kararında değerlendirilmiş, bayiler arasındaki söz konusu işbirliğinin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmakla birlikte, aynı Kanun’un 5. maddesinde sayılan
koşulları karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasına karar verilmiştir.
(17) Muafiyet başvurusuna konu sistemde ise, ÇAYTAŞ’ın pazarlama ve tanıtım faaliyetlerinin
ötesinde, zincir mağazalar bakımından ÇAYKUR ürünlerinin satış ve dağıtımının
koordinasyonu rolünün de olduğu görülmektedir. Bu bağlamda, ÇAYTAŞ’ın bayiler
arasında koordinasyon sağlaması zincir mağazalara satışlar bakımından bayiler arasındaki
marka içi rekabeti sınırlayabilecek nitelikte olup, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamına girmektedir. Başvuru konusunu oluşturan anlaşma, 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında bulunmamaktadır. Bu nedenle söz
konusu anlaşma bireysel muafiyet açısından değerlendirilmiştir. 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinde düzenlenen şartları sağlayan bir anlaşma 4. maddenin hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulabilecektir.
a) Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(18) Raportörlerce ÇAYKUR yetkilileri ile yapılan görüşmede; ÇAYKUR’un rakip firmalar gibi
direkt zincir mağazalara satış yapmasının önünde herhangi bir yasal engel olmadığı ifade
edilmiş, ancak ÇAYKUR’un kamu kurumu olması nedeniyle bu organizasyonu yapabilecek
altyapıya ve operasyonel güce sahip olmadığı, bu nedenle satış ve dağıtım
organizasyonlarının ÇAYKUR tarafından etkin bir şekilde gerçekleştirilemediği, dolayısıyla
rekabet güçlüklerinin yaşandığı belirtilmiştir.
(19) Teşebbüs yetkilileri tarafından; ürün sevkiyatının ulusal zincirlere sağlıklı yapılamadığı,
alınan siparişlerin dokuz ayrı bölge bayisinin her birine gelmesinin etkinsizliğe yol açtığı,
muafiyet verilmesi talep edilen sistemde ÇAYKUR’un portföyündeki tüm ürün çeşitlerinin
bayilere aktarılabileceği, dolayısıyla zincir mağazalarda ürün çeşitliliğinin sağlanacağı
belirtilmiştir. Ayrıca ÇAYKUR ürünlerine olan talebin karşılanma aşamasında, zincir
mağaza sayısının az olduğu illerde hizmet standardının tutturulmasında güçlükler
yaşandığı, bunun sağlanabilmesi için promosyon, tanıtım, tadım gibi faaliyetlerin tek
merkezden yapılmasına gerek duyulduğu ifade edilmiştir. Organizasyon sıkıntıları
yaşanmasının ürünlerin zincir mağazalarda temininde aksaklıklara neden olduğu ve arzda
devamlılığın sağlanmasında güçlükler yaşandığı belirtilmiştir. Tüm bu nedenler bir araya
geldiğinde, operasyonel sorunlar yaşayan ve kamu kurumu niteliğinde olan ÇAYKUR’un
özel sektör rakiplerinin rekabetini karşılamak amacıyla ÇAYTAŞ’ın koordinasyonuna ihtiyaç
duyduğu anlaşılmaktadır.
(20) Diğer yandan, söz konusu faaliyetin bölge bayileri tarafından yerine getirilmesi ekonomik
olarak etkin olmamaktadır. Zincir mağazaların çok sayıda cari hesapla çalıştırılmalarının,
14-18/339-149
5/6
mağazalar tarafından da olumsuz karşılandığı teşebbüs yetkililerince belirtilmiştir. Bu
durum, ÇAYKUR bayilerinin zincir mağazalardan aynı anda veri alamamaları, sahayı ve
satışları takip edememeleri sonucunu doğurmuştur.
(21) Bu değerlendirmeler ışığında, ÇAYTAŞ’ın satış ve dağıtım faaliyetleri bakımından
koordinasyon sağlama rolünün yukarıda belirtilen sorunları çözeceği ve bu bağlamda (a)
bendindeki şartın sağlandığı kanaatine varılmıştır.
b) Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
(22) Bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uygulamasından muaf olabilmesi için
Kanun’un 5. maddesinin (b) bendi uyarınca (a) bendinde sayılan gelişme ya da
iyileştirmelerden tüketicinin yarar sağlaması gerekmektedir. ÇAYTAŞ’ın faaliyetinin
tüketiciyi ve tüketiciye sunulan hizmetin kalitesini etkileyen bir yönü bulunmaktadır. Zincir
mağazaların az olduğu illerdeki tüketiciler, altyapı yetersizliğinden dolayı hizmet standardı
olarak dezavantajlı bir konuma sahiptirler. Bu anlamda ürün tadım, tanıtım ve promosyon
faaliyetlerinin tek bir yerden yapılması sayesinde bu faaliyetlerden ulusal düzeyde tüm
tüketiciler yararlanabilecektir. Ayrıca muafiyet verilmesi talep edilen sistemde, ÇAYKUR’un
portföyünde bulunan tüm ürünlerin bayilere ve dolayısıyla zincir marketlere temininin
zamanında ve eksiksiz olarak sağlanacağı; bu yolla tüketicilerin ürün tercih seçeneklerinin
artacağı ifade edilmiştir. Arzda devamlılık sağlanması, tüketicilerin diledikleri ürünü temin
edebilme imkanını artıracaktır.
(23) ÇAYKUR veya bayiler tarafından yapılamayan promosyon, raf düzeni ve temizliği gibi
faaliyetlerin ÇAYTAŞ tarafından yapılmasının da tüketici yararına olduğu açıktır. Tadım ve
tanıtım faaliyetlerinin daha düzenli ve yoğun yapılmasının, tüketicilerin daha bilinçli ürün
almasını sağlayacağı ifade edilmiştir. Yapılan tüm organizasyonların 9 ayrı şirket tarafından
gerçekleştirilmesinin operasyonel maliyetleri artıracağı ve maliyet artışlarının ürün
fiyatlarına yansıyacağı; tüm bu faaliyetlerin tek merkezden yapılmasının ise maliyetleri
azaltarak tüketici lehine fiyatlara yansıyacağı sonucuna ulaşılmıştır.
(24) Yukarıda belirtilen nedenlerle, ÇAYTAŞ’ın ortaya çıkardığı etkinlik ve gelişmeden
tüketicilerin yarar sağlamasının mümkün olduğu ve dolayısıyla 5. maddenin (b) bendinde
sayılan şartın karşılandığı kanaatine varılmıştır.
c) İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(25) ÇAYTAŞ’ın piyasada rekabet üzerinde yarattığı etkiler dikkate alınırken öncelikle piyasanın
yapısı ile ÇAYKUR’un ve rakibi olan diğer markaların pazardaki konumu incelenmelidir.
(26) 1984 yılına kadar devlet tekeli altında sürdürülen çay işletmeciliği, 3092 sayılı “Çay
Kanunu” ile serbest bırakılmıştır. Özel teşebbüslerin yaş çay işleme ve paketleme
fabrikaları kurup işletmeleri ile birlikte, çay sektöründe ÇAYKUR’un pazar payı düşmeye
başlamıştır. Piyasa hakkında tek gösterge olmamasına rağmen pazar payı, önemli bir
gösterge olarak kabul edilmektedir. Dosya mevcudunda ayrıntılarına yer verilen, siyah çay
pazarında faaliyet gösteren ilk beş teşebbüsün 2011, 2012 ve 2013 yıllarına yönelik pazar
paylarına bakıldığında; ÇAYKUR’un sırasıyla %40-50, %40-50 ve %40-50 oranları ile
pazar lideri olduğu, en yakın rakibi olan Unilever San. ve Tic. Türk A.Ş.’nin (UNILEVER)
en yüksek 2013 yılında %10-20 pazar payına sahip bulunduğu, takip eden diğer rakiplerin
ise DOĞUŞ ÇAY, DOĞADAN ve OFÇAYSAN’dan oluştuğu görülmüştür.
(27) Ayrıca pazar yapısının daha iyi değerlendirilebilmesi için teşebbüslerin siyah çay
pazarındaki iki farklı ürün olan “dökme çay” ve “poşet çay”daki pazar paylarının değişimi de
yıllar itibarıyla incelenmiştir. Dosya mevcudunda yer alan tablolardan, dökme çay ve siyah
çay pazarında ÇAYKUR’un lider konumda olmasına rağmen, poşet çay pazarındaki
payının (2013 yılında %0-10) rakiplerinden oldukça düşük olduğu görülmektedir. Bunun
14-18/339-149
6/6
yanında ÇAYKUR ürünlerinin yalnızca %33’ünün organize zincirler aracılığıyla satıldığı da
dikkate alındığında, piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin kısıtlanmasına yol
açmayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
d) Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu Olandan
Fazla Kısıtlanmaması
(28) ÇAYTAŞ’ın reklam, tanıtım, tadım, promosyon gibi faaliyetleri yerine getirerek, ÇAYKUR
ürünlerinin satışlarını artırma çabasında olduğu teşebbüs yetkilileri tarafından ifade
edilmiştir. ÇAYTAŞ aracılığıyla, ÇAYKUR bayilerinin satış koşulları ya da fiyat gibi
konulardaki kararlarına herhangi bir kısıtlama getirilmemekte, bayiler bağımsız birer
teşebbüs olarak ekonomik faaliyetine devam etmektedir. Bununla birlikte, bayiler zincir
mağazalara bireysel olarak satış yapmayacak, zincir mağazalarla satış anlaşmaları
ÇAYTAŞ tarafından gerçekleştirilecektir. Bu noktada, zincir mağazalarla satış koşullarının
hâlihazırda ÇAYKUR yönetim kurulu tarafından belirlendiği ve dolayısıyla satış koşulları
bakımından zaten bayilerin bir rekabet halinde olmadığı belirtilmelidir. Bayilerin zincir
mağazalar dışındaki satışları bakımından ise ÇAYTAŞ’ın herhangi bir müdahalesi veya
fonksiyonu bulunmamaktadır. Bu kapsamda (d) bendinde yer alan koşulun da sağlandığı
anlaşılmıştır.
H. SONUÇ
(29) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Çaytaş Gıda Pazarlama ve Reklam Hizmetleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından, Çay
İşletmeleri Genel Müdürlüğü ürünlerinin zincir mağazalara satış ve dağıtımının
organizasyonuna ilişkin oluşturulan sistemin 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna,
2. Bununla birlikte söz konusu sözleşmeye, aynı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların
tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy