Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-2-28 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 14-26/528-234
Karar Tarihi : 07.08.2014
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN
B. RAPORTÖRLER: Bekir KOCABAŞ, Gözde KARABEL, Ahmet ŞAHİN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Sezgin KARAKAŞ
Merkez Mah. 3. Sok. No:9, D:8 Bağcılar/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Sony Eurasia Pazarlama A.Ş.
Saray Mah. Üntel Sok. No:10 Onur Ofis Park İş Merkezi
Ümraniye/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Sony Playstation 4 ürünlerinin 1549 TL olan Türkiye satış
fiyatının, ABD ve Avrupa’da satış fiyatı olan 399 Dolar/Euro ile kıyaslandığında
yüksek olduğu, ayrıca Sony Playstation 3 ürünlerinde böyle bir farkın bulunmadığı
iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.02.2014 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 26.05.2014 tarih ve 2014-2-28/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 05.06.2014 tarihli
Kurul toplantısında görüşülmüş ve 14-20/393-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 17.07.2014 tarih ve 2014-2-28/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Türkiye’de 2013 verilerine göre 9 milyon oyun konsolu bulunduğunun tahmin edildiği
ve bunların büyük çoğunluğunun Sony tarafından üretildiği (Playstation), Türkiye’de de
Sony Eurasia Pazarlama A.Ş. (Sony Eurasia) tarafından dağıtımının gerçekleştirildiği,
- Bu bakımdan Türkiye oyun konsolları pazarında Sony’nin ve münhasır satış hakkına
sahip olduğu düşünülen satıcı/dağıtıcısının hâkim durumda bulunduğunun kabul
edilmesi gerektiği,
- Sony Playstation 4 ürününün ABD’de 399 Dolar, Avrupa’da KDV dahil 399 Euro fiyat
ile piyasaya sürülmesine karşılık Türkiye’de ilk parti ürünlerin 1399 TL fiyat ile
piyasaya sürüldüğü, Şubat ayında gelecek partinin ise 1549 TL olacağının
duyurulduğu,
- Benzer şekildeki fiyat farkının Playstation 4 oyun konsolunda kullanılan
aksesuarlar/oyunlar için de geçerli olduğu,
- Playstation 4 ürününün fiyatının Playstation 3 ürününün fiyatıyla karşılaştırıldığında,
Playstation 3 ürününün son yıllarda artan paralel ithalat yoluyla satılan ürünler
sebebiyle rekabetçi baskı altında bulunduğundan böyle bir fyat farkının bulunmadığı,
- Böylece Playstation 4 oyun konsolunu fahiş fiyatla satan Sony Eurasia’nın hakim
durumunu kötüye kullandığı
14-26/528-234
2/6
ifade edilmektedir.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı ifade
edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İnceleme Yapılan Teşebbüs Hakkında Bilgi
(5) Sony Playstation ürünlerine ilişkin ticari faaliyetler Sony Computer Entertainment (SCE)
grup şirketlerinin sorumluluğunda olup, bu şirketler temel olarak Sony Corporation
Japan’ın sahipliği ve kontrolünde bulunmaktadır. Bilgisayar oyun endüstrisinde 1993
yılında bu yana faaliyet gösteren Sony Computer Entertainment Inc’nin (SCEI), tescilli
merkezi ve ana operasyonları Tokyo’da bulunmaktadır. SCEI tüm playstation konsollar
için işletim sistemi yazılımları dizayn etmekte, üretmekte ve geliştirmektedir. Sony
Computer Entertainment Europe Limited (SCEE), Avrupa, Afrika, Ortadoğu ve
Okyanusya’da değişik tip playstation konsolları, oyunları, yan takımları ve
aksesuarlarının SCEI adına yetkili distribütörü olarak faaliyet göstermektedir. Grup
şirketlerinden Sony Eurasia ise Playstation oyun konsolu, oyun ve aksesuarlarını
SCEE’den satın almaktadır. Şirket ürünleri Türkiye’ye ithal ederek perakendecilere
dağıtımını yapmaktadır. Sony Eurasia Türkiye’de ürünlerin ithalatı ve dağıtımı için
yetkilendirilmiş tek şirkettir.
I.2. İlgili Pazar
(6) Yapılan inceleme çerçevesinde, pazar tanımının kesinliğinin değerlendirmeyi
değiştirmeyeceği anlaşıldığından, dosya kapsamında ilgili ürün ve coğrafi pazarın
belirlenmesine gerek duyulmamıştır.
I.3. Değerlendirme
(7) Başvurunun esasını, Sony Eurasia’nın, Sony Playstation 4 oyun konsolu, aksesuarları ve
oyunlarında ABD ve Avrupa’daki satış fiyatının çok üzerinde belirleyerek aşırı fiyat
uygulamak suretiyle hakim durumunu kötüye kullandığı iddiası oluşturmaktadır. Başvuru
sahibi ayrıca, Sony Playstation 4 ürününün fiyatını Playstation 3 ürünü ile karşılaştırarak,
Sony Playstation 3’ün ABD, Avrupa ve Türkiye fiyatlarında böyle bir farkın bulunmadığını
ifade etmektedir.
(8) Dosya kapsamında Sony Eurasia’dan talep edilen bilgi ve belgeler 07.07.2014 tarih ve
3863 sayıyla Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Cevabi yazıda özetle;
- Bilgisayar oyun sisteminin konsol, yan ürün, oyunlar ve aksesuarlar olmak üzere dört
temel üründen oluştuğu, özel tüketim vergisinin (ÖTV) her biri için farklılık gösterdiği,
bu dört elementin tüketiciler tarafından satın alınan sistemi oluşturduğu, bu sistemin
parçalarının bütünleyici nitelikte olduğu,
- Farklı bilgisayar oyun sistemleri için ABD, Avrupa ve Türkiye’de farklı pazar şartları
olduğu, bu farklı pazar şartlarının oluşmasında; her bölgedeki farklı yasal
düzenlemeler, tüketici belgeleri ve dokümanların tercüme masrafları, farklı test
kuralları, ÖTV ve ithalat vergileri, tüketici beklentileri, kur hareketleri ve döviz kurları
gibi faktörlerin rol oynadığı,
- Sony Eurasia’nın Türkiye’de ürünlerin ithalatı ve dağıtımı için yetkilendirilmiş tek
şirket olduğu, ancak Türkiye’de playstation ürünlerinin satış ve pazarlamasını yapan
birçok şirketin de bulunduğu,
- Genel olarak playstation konsol, oyun ve aksesuarlarının ithalat prosedürlerinin aynı
olduğu, yalnızca oyunlar için Kültür Bakanlığı’ndan izin alma zaruretinin bulunduğu,
14-26/528-234
3/6
- Henüz piyasaya yeni giren Playstation 4’ün hakim durumda olmasının mümkün
olmadığı, 2014 Eylül ayına kadar Xbox One’ın Türkiye’de piyasaya sunulacağı;
dolayısıyla Sony Eurasia’nın Eylül ayına kadar satışları azami seviyeye çıkarmak için
fiyat düşüşlerini teşvik ettiği
ifade edilmektedir.
I.3.1. Rekabet Hukuku’nda Aşırı Fiyatlama
(9) Aşırı fiyat, pazar gücünün uygulanması sonucunda sürekli olarak rekabetçi düzeyin
önemli ölçüde üzerinde belirlenen fiyat olarak tanımlanmaktadır. Dosya mevcudu
bilgilerden; aşırı fiyatın tespitine yönelik yapılan değerlendirmelerde ekonomik değer
testinin (EDT) uygulamaların temelini oluşturduğu, daha sonra geliştirilen yöntemlerin ise
EDT ile çizilen temel çerçeveye dayandığı anlaşılmaktadır.
(10) İki aşamalı bir test olan EDT’nin ilk aşamasında incelemeye konu ürün/hizmet fiyatı ile
maliyeti karşılaştırılmakta; ikinci aşamada ise incelenen fiyat kendi içinde ya da rakip
ürün/hizmet fiyatları ile kıyaslanmaktadır. Fiyat-maliyet karşılaştırmasında, bir
ürün/hizmetin sunulması için katlanılan maliyetler ile satış fiyatı arasındaki fark
değerlendirilmekte ve bir teşebbüsün ne oranda kâr elde ettiği tespit edilmektedir. Bu
yaklaşımda maliyetin ve üzerine eklenen makul kâr marjının toplamını aşan fiyatların
aşırı olduğu kabul edilmektedir. Ancak yöntemin uygulanmasına yönelik bazı zorluklar,
fiyat-maliyet karşılaştırmasının her zaman ve her sektör için doğru sonuçlar
verememesine yol açmaktadır. Bu nedenle, aşırı fiyat tespitinde ilk aşamada ulaşılan
sonuçların tek başına yeterli olmaması nedeniyle ikinci aşamada elde edilen bulgularla
birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.
(11) Teşebbüsün, faaliyet gösterdiği farklı coğrafi bölgelerde uyguladığı fiyatların
kıyaslanması her ne kadar uygulanması kolay bir yöntem gibi gözükse de teşebbüsün ve
incelemeye konu olan ürünün karşılaştırmaya konu olan pazarlardaki durumu, yerel
vergiler nedeniyle ortaya çıkan direkt maliyetler, farklı pazarlardaki işgücü piyasalarının
kendine has koşulları, tüketicilerin gelir düzeyleri ve o ürüne yönelik talep esneklikleri vb.
unsurlar teşebbüsün karşılaştırmaya konu olan bölgeler arasında farklı fiyatlar
uygulamasını haklı çıkarabilecek ve dolayısıyla yapılan karşılaştırmadan anlamlı
sonuçlar elde edilmesini engelleyebilecektir.
(12) Aşırı fiyatın bir göstergesi olarak değerlendirilebilecek teşebbüsün farklı zaman
dilimlerinde uyguladığı fiyatların kıyaslanması; girdi fiyatlarındaki artışlar, pazar
koşullarındaki değişiklikler, dönemsel talep artışları, yatırımlara finansman sağlama
ihtiyacı gibi fiyat artışına neden olan etkenlerin de doğru biçimde analizini
gerektirmektedir.
I.3.2. Sony Eurasia’nın Davranışlarının Aşırı Fiyatlama Çerçevesinde
Değerlendirilmesi
(13) Yüksek pazar gücüne sahip teşebbüslerin fiyatlarını sürekli olarak rekabetçi düzeyin
önemli ölçüde üzerinde belirleyebilmeleri olarak tanımlanabilecek olan aşırı fiyatlama
davranışı, rekabet hukukunun en tartışmalı alanlarından birini oluşturmaktadır. Tüketici
refahını doğrudan azaltan bir uygulama olarak aşırı fiyatlama davranışı 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi anlamında kötüye kullanma olarak kabul edilmektedir.
(14) Bir eylemin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında ihlal olarak
değerlendirilebilmesi için iddia konusu eylemi gerçekleştiren teşebbüsün ilgili pazarda
hakim durumda olup olmadığının belirlenmesi ve davranışın kötüye kullanma niteliğini
taşıması gerekmektedir. Genel olarak uygulamada, bu iki temel unsurdan birinin
bulunmadığının açıkça gösterilebildiği durumlarda, diğer unsura ilişkin analize yer
verilmemesi mümkün olabilmektedir. Dolayısıyla, ihlalin varlığı için gerekli bütün
14-26/528-234
4/6
koşullardan herhangi birinin noksan olması, analize konu olay bakımından aşırı
fiyatlamadan bahsedilemeyeceği anlamını taşımaktadır. Bu doğrultuda dosya
kapsamında Sony Eurasia’nın iddia konusu ilgili pazarda hakim durumda olduğu kabul
edilerek teşebbüsün eylemi analiz edilmiştir.
(15) Genel olarak aşırı fiyatlamaya ilişkin değerlendirmelerde, yukarıda yer verildiği üzere,
ürünün ekonomik değeri ile fiyatı arasındaki ilişkinin incelendiği, ancak fiyat
karşılaştırması ile fiyat-maliyet analizinden oluşan iki aşamalı bir testin (EDT)
benimsendiği görülmektedir. Bu doğrultuda, öncelikle Playstation 4 ürünlerinin fiyatı,
rakip ürünlerin fiyatlarıyla ve söz konusu ürünün farklı bölgelerdeki fiyatlarıyla
karşılaştırılmış, daha sonra Playstation 4’ün Türkiye’deki satış fiyatı incelenmiştir.
(16) Sony Eurasia, Sony Playstation ürünlerinin Türkiye’deki tek yetkili distribütörüdür.
Playstation 4, Türkiye’ye, Sony Eurasia dışında paralel ithalat yoluyla gelmektedir1.
Türkiye’de Sony Playstation 4 oyun konsolu, Aralık 2013 tarihinde 1399 TL ile satılmaya
başlanmış, akabinde ise Ocak 2014 tarihindeki kur artışı sebebiyle 1549 TL’ye satılmaya
devam etmiştir. Benzer şekilde, aksesuarlarının da kur artışından etkilenerek Ocak 2014
tarihinde fiyatının yükseldiği görülmektedir2. Buna karşılık, Playstation 4 oyunlarının ise
Aralık 2013’ten günümüze kadar çıkış fiyatını muhafaza ettiği anlaşılmaktadır.
Playstation 4 oyun konsolunun ABD’deki satış fiyatı 399 Dolar, Avrupa’daki satış fiyatı
ise 399 Euro’dur.
(17) Oyun konsolu, aksesuarları ve oyunları alanında Playstation 4 ürünlerinin rakibinin
Microsoft firmasına ait Xbox ürünleri olduğu görülmektedir. Xbox’ın Playstation 4’ün
muadili olan Xbox One modelinin Türkiye’de satışına 2014 yılının Eylül ayında
başlanacaktır. Bununla ilgili olarak Sony Eurasia, Eylül ayına kadar satışlarını azami
seviyeye çıkarmak için fiyatların düşmesini teşvik ettiklerini ifade etmiştir. Dolayısıyla
hâlihazırda Türkiye pazarı açısından Playstation 4 ile karşılaştırılabilecek bir piyasa satış
fiyatı bulunmamakla birlikte, Xbox One’ın ABD ve Avrupa’da satışına başlanmıştır. Xbox
One 2013 yılında ABD’de 499 Dolar satış fiyatıyla piyasaya çıkmış, Haziran 2014’te fiyatı
399 Dolar’a düşmüştür. Türkiye satış fiyatı henüz belirlenmemiş olsa da ürün, ülkemizde
alternatif satış kanallarında 1679 TL’ye satılmaktadır.
(18) Görüldüğü üzere her ne kadar Xbox One’ın Türkiye’deki resmi satış fiyatı belirlenmiş
olmasa da, ürünün alternatif kanallardaki ve ABD’deki satış fiyatı gerçek satış fiyatına
ilişkin ipuçlarını vermektedir. Bu doğrultuda Xbox One’ın ülkemizde, rakibi Playstation
4’ten büyük oranda düşük ya da yüksek bir fiyattan satışına başlanmayacağı kanısına
ulaşılmıştır. Sony Eurasia tarafından Kuzey Amerika, Japonya ve Avrupa’da Playstation
3 ürününlerinin rakibi Xbox 360’ın, Playstation 3’ten daha düşük fiyatla satıldığı, bu fiyat
avantajının Xbox 360’a erken satış başarısı sağladığı, bu deneyimden yola çıkılarak
Playstation 4 için Xbox 360’tan daha düşük bir satış fiyatı açıklanmasının önemli
olduğunun düşünüldüğü ifade edilmiştir. Ayrıca, ABD’de Playstation 4’ün fiyatının daha
düşük olması sonucunda, Xbox One oyun konsolu ve kamerasının Playstation 4’ün
fiyatıyla rekabet edebilen bir fiyattan piyasaya farklı ambalajlarla tekrar arz edilmesine
sebep olduğu belirtilmiştir. Bu doğrultuda, Xbox One’ın Türkiye’deki ithalat fiyatının
Playstation 4’ten yüksek olduğu dikkate alındığında, Türkiye’de de benzer senaryonun
gerçekleşmesinin muhtemel olduğu değerlendirilmektedir. Bu kapsamda, Sony Eurasia
tarafından tavsiye edilen satış fiyatlarının aşırı fiyat olarak nitelendirilebilecek şekilde
rakiplerinden yüksek olmadığı kanaatine varılmıştır.
1 Sony Eurasia’dan edinilen bilgilere göre, 2013 yılında Türkiye oyun konsolu pazarında, (…..)
gerçekleşmiştir.
2 PS4 ikili şok kumanda ve PS4 kameranın satış fiyatı (…..), PS4 Dualshock Charging Station’ın satış fiyatı
(…..)yükselmiştir.
14-26/528-234
5/6
(19) Playstation 4 ürünlerinin ülkemizdeki ithalat ve dağıtım aşamaları aşağıdaki şekilde
olmaktadır:
- Ürünlerin Türkiye’ye ithalat ve gümrük işlemlerinin tamamlanması ve ürünlerin
depoya teslimi,
- Oyunlar için Kültür ve Turizm Bakanlığı’nca denetimin yapılması ve bandrol
alınması,
- Ürünlerin, Sony Center, Teknosa, Vatan, Media Markt gibi perakende satış
noktalarına dağıtımı ve satışı.
(20) Yukarıda yer verilen aşamalar kapsamında ülkemizdeki yasal düzenlemeler ve vergi
yükümlülükleri, kur hareketleri, farklı test rejimleri (CE işareti) vb. yükümlülükler söz
konusu olmaktadır. Bu doğrultuda teşebbüsün maliyet kalemlerine, ithalat aşamasında
%3 oranında ithalat maliyeti ve %20 oranında ÖTV eklenmektedir. Böylece ABD satış
fiyatı olan 399 Dolar satış fiyatına ÖTV ve ithalat maliyeti eklenerek, TL karşılığı 1.040
TL3’ye ulaşılmaktadır. Aynı şekilde 399 Euro olan Avrupa fiyatının ÖTV ve ithalat maliyeti
eklenmiş TL karşılığı 1.408 TL4 olmaktadır. Diğer taraftan, sistem yazılım dilleri, tüketici
belgeleri vs. tercüme giderleri, ABD’de bulunmayan CE işaretinin konulması gibi
kalemlerin eklenmesi sonucunda bahse konu fiyatlar ile Playstation 4 oyun konsolunun
ülkemizdeki satış fiyatı olan 1.549 TL arasındaki farklılığın azaldığı görülmektedir.
Dolayısıyla, kesin sonuca ulaşılamama ihtimali bulunmakla birlikte, ürünlerin ABD ve
Avrupa fiyatları ile Türkiye fiyatı arasında aşırı fiyatlama niteliğinde bir farkın bulunmadığı
anlaşılmaktadır.
(21) EDT’nin ikinci aşamasını fiyat-maliyet karşılaştırması oluşturmaktadır. Ancak sektörde
yüksek sabit yatırımların ve ARGE harcamalarının bulunması, pazarın yenilikçi olması
gibi unsurlar göz önünde bulundurulduğunda, kâr marjlarının yüksek olmasının normal
karşılanabileceği, bu nedenle fiyat-maliyet karşılaştırmasına gerek olmadığı sonucuna
varılmıştır.
(22) Başvuru sahibinin bir diğer iddiası ise Playstation 3 ürünlerinin ABD ve Avrupa fiyatı ile
Türkiye fiyatının karşılaştırılmasında, Playstation 4 nispetinde, farklılıkların
bulunmadığıdır. Teknolojik gelişmelerin oldukça yoğun olduğu akıllı telefon, tablet, oyun
konsolu gibi elektronik ürünler alanında, bir modelin piyasaya çıkış tarihinden çoğunlukla
bir sene sonrasında üst modeli çıkmaktadır. Böylece üst ve alt modeller birlikte satışa
sunulmaktadır. Bu durumda tüketiciler ekseriyetle üst modeli tercih etmekte, üreticiler ise
alt modeli cazip hale getirebilmek için fiyatını düşürmektedir. Aynı durumun Playstation
4’ün satışa sunulmasının ardından Playstation 3 için de geçerli olduğunu söylemek
mümkündür. Diğer taraftan, teşebbüs tarafından, Playstation ürünleri bakımından SCEI
ile toptan fiyatı üzerinde anlaştıkları, SCEI’nın Playstation 3 bakımından Türk Lirası
cinsinden sabit bir toptan satış fiyatı vererek Sony Eurasia’nın döviz dalgalanmalarından
korunmasına yardımcı olduğu, ancak Playstation 4 bakımından, Türk Lirası’nın
dalgalanmasının artması nedeniyle böyle bir korumanın sağlanamadığı belirtilmiştir.
Buna göre SCEI, teşebbüse Playstation 4 ürünlerinde Euro cinsinden bir toptan satış
fiyatı vermekte, teşebbüs ödemeyi Türk Lirası cinsinden yapmaktadır. Dolayısıyla
teşebbüsün bahse konu iddiasının yerinde olmadığı ve Sony Eurasia’nın Playstation 4
ürünlerinin satış fiyatını ABD ve Avrupa fiyatlarına kıyasla yüksek belirleyerek aşırı fiyat
uygulamak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal etmediği kanaatine
ulaşılmıştır.
3 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın 16.07.2014 tarihli 1 Dolar=2,12 TL kuru esas alınmıştır.
4 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın 16.07.2014 tarihli 1 Euro=2,87 TL kuru esas alınmıştır.
14-26/528-234
6/6
J. SONUÇ
(23) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy