Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-3-31 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 14-30/625-276
Karar Tarihi : 03.09.2014
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER: Nesrin ATA, Yusuf ÜLKER
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Halikarnas Özel Sağlık Hizm. Sağlık Malz. San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcileri: Av. Murat UYSAL, Av. Esmahan ARSLAN
Büyükdere Cad. Noramin İş Merkezi No: 237/105
34398 Şişli/İstanbul
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
Acıbadem Sağlık ve Hayat Sigorta A.Ş.
Küçükbakkalköy Mah. Başar Sok. No:20 34750 Ataşehir/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Halikarnas Özel Sağlık Hizm. Sağlık Malz. San. ve Tic. A.Ş. ile
Acıbadem Sağlık ve Hayat Sigorta A.Ş. arasında akdedilen “Ayakta ve Yatarak
Tedavilerde Doğrudan Ödeme Sözleşmesi”nin haksız olarak feshi suretiyle 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlal edildiği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle,
Şikâyetçinin hâlihazırda Bodrum’da Özel Bodrum Hastanesi unvanıyla faaliyet
gösterdiği ve şikâyet edilen Acıbadem Sağlık ve Hayat Sigorta A.Ş. (Acıbadem
Sigorta) ile 2005 yılında “Ayaktan ve Yatarak Tedavilerde Doğrudan Ödeme
Sözleşmesi” (Sözleşme) akdedildiği,
2012 yılına kadar Sözleşmenin 7.1. maddesi uyarınca ve tarafların karşılıklı iradeleri
ile birer yıllık süreler ile uzatıldığı ancak 24.12.2012 tarihinde Acıbadem Sigorta
tarafından feshedildiği,
Her ne kadar Sözleşme’nin 7.2. maddesinde “tarafların bir ay önceden ihbarda
bulunarak sözleşmeyi neden göstermeksizin feshedebileceği” düzenlenmişse de
taraflar arasında uzun süredir devam eden çalışma ilişkisi sebebiyle şikayetçinin
sözleşmenin yenilenmesi talebinde bulunduğu ancak bu talebin karşılanmadığı;
bununla birlikte sözleşme akdedilememiş olmasının şikayetçi Özel Bodrum
Hastanesi’ne başvuran sigorta lehtarlarının daha sonra Acıbadem Sigorta’ya
başvurarak tedavi giderlerini talep etmelerinin mümkün olduğu şeklinde yanıt verildiği,
Sözleşme’nin bu şekilde feshedilmiş olmasının sebebinin Acıbadem Grubunun 2012
yılında Bodrum’da Acıbadem Bodrum Hastanesi unvanıyla faaliyet göstermeye
başlamış olması ve bu tarihten itibaren Acıbadem Sigorta ile sözleşmesi olan
hastaların bu hastaneye yönlendirilmeye çalışılması olduğu
ifade edilerek, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun)
6. maddesinin ihlal edildiği iddia edilmektedir.
14-30/625-276
2 / 6
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 09.05.2014 tarih ve 2624 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 29.05.2014 tarih ve 2014-3-31/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu’nun
görüşülmesi sonucunda önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(4) İlgili karar uyarınca düzenlenen 20.08.2014 tarih ve 2014-3-31/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; önaraştırma konusu iddialar ile
ilgili olarak Acıbadem Sağlık ve Hayat Sigorta A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini
ihlal ettiğine ilişkin herhangi bir bulguya ulaşılamadığı ve bu nedenle aynı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı ve
şikayetin reddedilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar
I.1.1. Şikâyetçi: Halikarnas Özel Sağlık Hizm. Sağlık Malz. S Tic. A.Ş (Özel
Bodrum Hastanesi)
(6) Özel Bodrum Hastanesi Muğla’nın Bodrum ilçesinde özel hastane işletmeciliği alanında
faaliyet göstermektedir.
I.1.2 Hakkında Önaraştırma yapılan: Acıbadem Sağlık ve Hayat Sigorta A.Ş.
(Acıbadem Sigorta)
(7) Acıbadem Sağlık Grubu bünyesinde yer alan Acıbadem Sigorta, 2004 yılından itibaren
sağlık, hayat ve ferdi kaza branşlarında sigortacılık ürünleri sunmaktadır. Sigorta
sektöründe sağlık sigortası konusunda uzmanlaşan teşebbüs, 2013 yılında Malezya
merkezli bir yatırım fonu olan Khazanah’ın %90 hissesinin satın alınması ile sigorta
sektörünün global oyuncularından biri haline gelmiştir. Türkiye’de şube müdürlükleri ve
acenteler şeklinde örgütlenen teşebbüs, yaygın anlaşmalı kurum ağı ile yaklaşık 350.000
sigortalıya hizmet vermektedir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Genel Hatlarıyla Sektörün İşleyişi ve Pazar Yapısı
(8) Sağlık sigortası kişilerin, tıbbi yardım, tedavi ve ilaç harcamalarına karşı teminat veren
sigorta türüdür. Sigorta şirketlerinin tıbbi danışmanlarının onayı olmak kaydıyla,
sigortalının, ameliyat, uzun veya kısa süreli tedaviler, ameliyat veya tedaviye bağlı ilaç
giderleri gibi tüm harcamaları, azami limitlerle tam veya muafiyet olarak karşılanmaktadır.
Sağlık sigortası, devletin sağladığı tüm sağlık sigorta hizmetlerinin dışında, kişinin kendi
kararı ile zorunlu olmadan sağlık ile ilgili tüm maddi riskleri öngörerek, sağlık sigorta
şirketinden geliri ya da sigorta yaptırma bilinci ölçüsünde satın aldığı özel sigorta
ürünüdür.
(9) Ülkemizde halen sağlık harcamalarının önemli bir kısmı devlet eliyle karşılandığından,
özel sağlık sigortası SGK’nın tamamlayıcısı olarak yahut belirli hastalıkların tedavisinde
uzmanlaşmış ve tedavi ücretleri yüksek hastanelerden daha uygun fiyatla hizmet
alabilmek için yaptırılmaktadır. Bu açıdan A grubu olarak kabul edilen belli başlı
hastanelerin sağlık sigortası yaptıranlar açısından önemi yüksektir. Zira sağlık sigortası
yaptıran müşteriler öncelikle tercih ettikleri hastanelerin ve kurumların poliçe kapsamında
anlaşmalı olup olmadığını değerlendirmekte ve buna göre ürün/sigorta şirketi
seçmektedirler. Müşterinin seçimini etkileyen en önemli faktör, tercih edilen söz konusu
hastane ve hastane zincirinin poliçe kapsamına anlaşmalı kurum olarak dâhil edilmesidir.
Sağlık sigorta branşı bu anlamda çift taraflı pazar yapısı göstermektedir. Bu çerçevede;
sigorta şirketleri bir yanda müşterileri portföyüne kattığı hastaneler üzerinden ikna etmeye
14-30/625-276
3 / 6
çalışırken, diğer yanda poliçe sahiplerinin sayısına bağlı olarak hastanelerden daha
uygun fiyat almaya çalışmaktadır. Dolayısıyla anlaşma yapılacak hastanelerin sayısı ve
hastane tarafından sunulacak ayrıcalıklar (indirimler) poliçe yaptıranların sayısına bağlı
iken; poliçe yaptıranların sayısı da anlaşmalı hastanelerin sayısı, niteliği ve sundukları
indirim oranlarına bağlıdır.
(10) Bu çerçevede sigorta şirketleri medikal hizmet sağlayıcılar ile “doğrudan ödeme”
anlaşmaları yapmaktadır. Sektör genelinde uygulamalara bakılacak olursa bahse konu
anlaşmaların genellikle bir yıllık olduğu görülmektedir. Sigortalıların “doğrudan ödeme”
anlaşması bulunan bir medikal hizmet sağlayıcısını tercih etmeleri durumunda sigorta
poliçelerinin teminatları dâhilinde sigorta şirketince direkt olarak medikal hizmet
sağlayıcısına ödeme yapılmaktadır. Öte yandan “doğrudan ödeme” anlaşması
bulunmayan bir kuruma başvurulması halinde ise sigortalılar, ayakta ve/veya yatarak
teşhis ve tedavi giderlerine ilişkin fatura ve ilgili tüm belgelerini sigorta şirketine gönderdiği
takdirde ödeme bildirmiş oldukları banka hesaplarına yapılmaktadır.
(11) Sonuç itibarıyla özel sağlık hizmeti sunucuları ile özel sigorta şirketleri arasındaki
sözleşmenin konusunu sigorta şirketi tarafından tanzim edilen sağlık sigortası poliçesi,
sertifikası veya sigortalı kimlik kartına istinaden sigortalıların bir hastalık veya kaza
sonucu ortaya çıkan sağlıkla ilgili sorunları ile ayakta ve/veya yatarak teşhis ve tedavileri
için gerekli her türlü tıbbi müdahalenin yapılması/yaptırılması ve oluşan giderlerinin
teminatlar dahilinde sigorta şirketi tarafından medikal hizmet sağlayıcıya ödenmesine
ilişkin esasların belirlenmesi oluşturmaktadır.
(12) Özel sağlık sigortalarının başlıca iki ana teminatı vardır. Bunlardan ilki “yatarak tedavi
teminatı” ikincisi ise “ayakta tedavi teminatı”dır. “Yatarak tedavi teminatı”, ameliyatlı ya da
ameliyatsız hastanede yatarak yapılan tedaviler için hastaneye yatış çıkış dönemi içindeki
doktor, ameliyathane, asistan, anestezi, gerekli ve zorunlu diğer tıbbi hizmetlere ilişkin
sigortalının hastanede tedavi gördüğü süre içerisinde oluşacak giderler ile yoğun bakım
ve ambulans giderlerini karşılar.
(13) “Ayakta tedavi teminatı” ise doktor muayene, teşhis yöntemleri (MR, tomografi ve
laboratuvar tetkikleri) gibi küçük müdahaleleri gerektiren ayakta tedaviler ve ilaç
giderlerini kapsamaktadır.
I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
(14) Geçmiş tarihli Kurul kararları da dikkate alınarak1, dosya özelinde ilgili pazar “hayat dışı
sigortalar” şeklinde tanımlanmıştır.
I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
(15) İlgili coğrafi pazar "Türkiye" olarak tespit edilmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Önaraştırma Sürecinde Elde Edilen Bulgular
(16) Önaraştırma sürecinde şikâyetçi Özel Bodrum Hastanesi’nden 2010-2014 yılları arasında
“doğrudan ödeme” anlaşması bulunan özel sağlık sigortası lehtarı olarak başvuran hasta
sayısı, bu hastaların ne kadarının şikâyete konu Acıbadem Sigorta lehtarı olduğu, yine
anılan yıllarda “doğrudan ödeme” anlaşması olmadığı halde başvuran özel sağlık
sigortası lehtarı hasta sayısı ve bu hastalardan elde edilen gelirlerin yıl bazında ciro
içindeki yerine ilişkin bilgi talep edilmiştir.
1 01.07.2010 tarih ve 10-47/886-306 sayılı Kurul kararı
14-30/625-276
4 / 6
(17) Şikâyetçi Özel Bodrum Hastanesi’nden gelen bilgilere göre Acıbadem Sigorta ile
“doğrudan ödeme” anlaşmasının olduğu 2010-2012 yılları arasında (…..)
(18) Özel Bodrum Hastanesi’nin faaliyeti açısından Acıbadem Sigorta’dan elde edilen gelirin
öneminin anlaşılması için taraflar arasında “doğrudan ödeme” anlaşmasının olduğu yıllar
bazında Özel Bodrum Hastanesi cirosu ve Acıbadem Sigorta lehtarı hastalardan elde
edilen gelir incelenmiştir. Buna göre (…..) ve (…..)TL’dir.
(19) Acıbadem Sigorta’dan, 2010-2014 yılları arasında Muğla ilinde ilçe bazında sözleşme
ilişkisi bulunulan özel sağlık hizmeti sunucularına ve bu sağlık hizmeti sunucularına
verilen hizmet karşılığında yapılan ödeme miktarları ve sigorta lehtarlarının “ayaktan ve
yatarak tedavilerde doğrudan ödeme’’ sözleşme ilişkisi olmayan özel sağlık hizmeti
sunucularına başvurması halinde Acıbadem Sigorta tarafından tedavi giderlerinin
bilahare karşılanıp karşılanmadığına ilişkin bilgi talep edilmiştir. Acıbadem Sigorta’dan
gelen cevabi yazıdan, taraflar arasında “doğrudan ödeme” anlaşmasının feshedildiği tarih
sonrasında Özel Bodrum Hastanesi’ne başvuran Acıbadem Sigorta lehtarları alınan
hizmet karşılığında düzenlenen faturaları ibraz ederek ödedikleri bedelin iadesini
sağlamışlardır. Sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra Özel Bodrum Hastanesi’nin
toplam cirosu ve bu ciro içerisinde Acıbadem Sigorta lehtarlarından elde edilen ciro
değerlerine bakıldığında; 2013 yılı için(…..) 2013 yılı (…..)TL, (…..).
I.3.2. Hukuki Değerlendirme
I.3.2.1. Hâkim Durumun Varlığı
(20) Dosya içeriğinden anlaşıldığı üzere, hastalık/sağlık sigortaları alanında faaliyet gösteren
sigorta şirketlerinin herhangi birinin pazarı domine ettiğini söylemek güç olduğu gibi,
pazarın rekabetçi ve çok parçalı bir yapı sergilediği kanaati oluşmuştur. Hastalık/sağlık
sigortası pazarında prim üretimine göre pazar lideri Yapı Kredi Sigorta iken, Yapı Kredi
Sigorta’yı Allianz Sigorta ve Acıbadem Sigorta izlemektedir.
(21) Geçmiş tarihli bazı Kurul kararlarında2 hâkim durumun kötüye kullanılması iddialarına
ilişkin incelemelerde yöntem olarak hâkim durum analizi ile başlanabileceği ya da
öncelikle şikâyete konu eylemin bir kötüye kullanma hali içerip içermediğinin
irdelenebileceği tespitine yer verilmiştir. Mevcut dosyada anılan kararlarda belirtilen
yöntemlerden ikincisi benimsenmiş ve analize Acıbadem Sigorta’nın şikâyet konusu
uygulamasının bir kötüye kullanma hali içerip içermediği, başka bir deyişle söz konusu
uygulamanın sözleşme yapmayı reddetme olarak kabul edilip edilemeyeceği noktasından
başlanmıştır.
I.3.2.2. Sözleşme Yapmayı Reddetme Eyleminin Varlığı
(22) Öncelikle belirtilmelidir ki, hâkim durumda olsun ya da olmasın teşebbüslerin başka bir
teşebbüs ile tedarik ilişkisi içerisine girmesi ya da mevcut tedarik ilişkisine son vermesi
Anayasa’nın 48. maddesi kapsamında çalışma ve sözleşme özgürlüğü prensibi
çerçevesinde korunduğundan, rekabet hukuku kapsamında sözleşme taraflarının
iradelerine ancak çok sınırlı koşullar dâhilinde müdahale edilmektedir.
(23) Sözleşme yapmayı reddetme eylemi, temel olarak, bir teşebbüsün mal teminini doğrudan
ve herhangi bir gerekçe olmaksızın reddetmesi şeklinde ya da yüksek fiyat ve/veya düşük
kalitede mal temin etmek gibi olumsuz ticari koşullarda mal vermeyi teklif etmesi/mal
vermesi şeklinde ortaya çıkabilmektedir.
2 04.12.2008 tarih ve 08-69/1113-430 sayılı; 02.09.2010 tarih ve 10-57/1155-439 sayılı Kurul kararları
14-30/625-276
5 / 6
(24) Sözleşme yapmayı reddetme eyleminin rekabet hukuku kapsamında ihlal olarak
nitelendirilebilmesi için birtakım şartların varlığı gerekmektedir3. İlk olarak,
verilmeyen/ticari olarak daha kötü şartlarla verilen mal/hizmet, nihai ürünün ortaya
çıkarılması için vazgeçilemez nitelikte olmalıdır.
(25) İkinci şart, eylemin temin edilmeyen mal/hizmetin kullanıldığı alt pazardaki rekabete
önemli ölçüde zarar vermesi gerekliliğidir. Alt pazardaki rekabetin olumsuz etkilenmesine
ilişkin olarak Kurul içtihadı incelendiğinde, Kurul’un temel endişesinin, alt pazarda
rakiplerin azalması yoluyla rekabetin kısıtlanıp kısıtlanmadığının tespiti olduğu
görülmektedir.
(26) Rekabet hukuku içtihadında sözleşme yapmayı reddetme eylemi alt pazarda rakiplerin
faaliyetlerinin sona ermesine yol açıyorsa ya da böyle bir riski barındırıyorsa, söz konusu
eylemin tüketici refahında net bir zarar ortaya çıkaracağı ve dolayısıyla rekabetin
kısıtlandığı sonucuna ulaşılmaktadır. Bu nedenle, rakibin pazar dışına itilmesi riski/tehdidi
sözleşme yapmayı reddetme eyleminin ihlal olarak kabul edilmesi için gerekli bir şart
olarak ortaya çıkmaktadır. Bununla birlikte, taraflar arasında her türlü anlaşmazlık,
dışlama tehdidi olarak algılanmamakta, mal vermeyi reddetme eyleminin alt pazarda
rakibi pazar dışına çıkarıp çıkarmayacağının detaylı bir şekilde analiz edilmesi
gerekmektedir. Bu bağlamda, şikâyet konusu eylemin söz konusu koşulların varlığı
bakımından değerlendirilmesi gerekmektedir.
I.3.2.2.1. Acıbadem Sigorta’nın Mal Vermeyi Reddetmek Yoluyla 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği iddiasının değerlendirilmesi
(27) Mal vermeyi reddetme ihlalinin oluşup oluşmadığının değerlendirilmesinde ilk bakılacak
unsur, tedarik edilmeyen malın Özel Bodrum Hastanesi’nin faaliyetlerini sürdürmesi için
objektif olarak zorunlu olup olmadığıdır.
(28) Objektif olarak gerekli olma kriterinden anlaşılması gereken, sunumu reddedilen girdi
olmadan alt pazara hiç bir rakibin giremeyeceği ya da faaliyetlerine devam edemeyeceği
değil, girdinin sunumunun reddedilmesi sonucu ortaya çıkan olumsuz durumla baş
edebilmek için rakibin alt pazarda mevcut veya potansiyel bir ikameye –en azından uzun
dönemde– güvenemeyeceği durumdur. Bu bağlamda rakiplerin görülebilir bir zaman
uzaklığında etkin bir biçimde sunumu reddedilen girdinin benzerini elde edip
edemeyeceği de dikkate alınmaktadır.
(29) Dosya içeriğinden, Özel Bodrum Hastanesi’nin anlaşmalı olduğu yıllar aralığında
Acıbadem Sigorta’dan elde ettiği cironun tüm cirosu içerisindeki yerinin önemli bir
değişiklik göstermediği ve %3 seviyesinde seyrettiği, sözleşmenin feshinden sonra dahi
Acıbadem Sigorta lehtarlarının Özel Bodrum Hastanesi’ne başvurmaya devam ettiği
anlaşılmıştır. Özel Bodrum Hastanesi’nin “doğrudan ödeme” sözleşmesinin bulunmadığı
dönemde hasta sayısında ve dolayısıyla Acıbadem Sigorta lehtarlarından elde edilen
gelirlerindeki düşüş, Acıbadem grubunun Bodrum’da özel sağlık hizmeti alanında
faaliyete başlayarak pazardan payını alıyor olması ve Acıbadem Sigorta lehtarlarının
sağlık hizmeti konusunda belli bir bilinirliği bulunan Acıbadem Hastanesi’ni tercih etmeleri
ile de açıklanabilecektir. Bu durumda taraflar arasındaki sözleşme ilişkisi sona ermeseydi
dahi benzer bir düşüşün gerçekleşeceği çıkarımında bulunmak mümkündür. Diğer
yandan, Özel Bodrum Hastanesi’nin hâlihazırda 2014’ün ilk 6 ayında prim üretiminin
%90,85’lik kısmını teşkil eden en büyük on sigorta şirketi (Acıbadem Sigorta hariç) ile
anlaşmalı olduğu bilinmektedir.
(30) Dosya kapsamında “doğrudan ödeme” sözleşmesi bulunmayan özel sağlık hizmeti
sunucularının tercih edilmesi halinde sigortalılarca peşin ödenen bedellerin iadesi için
3 03.01.2013 tarih ve 13-01/3-3 sayılı Kurul kararı
14-30/625-276
6 / 6
kendilerine başvurulduğu takdirde Acıbadem Sigorta tarafından şirket politikası olarak en
geç beş iş günü içinde teminat dâhilinde bedel iadesinin gerçekleştirildiği, bununla birlikte
beş iş gününün üst sınır olduğu ve pratikte bu sürenin çok daha kısa olduğu bilgisi
edinilmiştir. Bu bilgilerden yola çıkılarak, pazarın mevcut durumunda bir sigorta şirketinin
hastane ile anlaşmasının olmaması ilgili hastanenin faaliyetlerini ciddi oranda etkilediğini
söylemek mümkün değildir.
(31) Bu açıklamalar ışığında Acıbadem Sigorta ile sözleşme ilişkisi içerisinde olmasının Özel
Bodrum Hastanesi’nin faaliyetini sürdürmesi açısından objektif olarak gerekli olmadığı
kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(32) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy