Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-5-44 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 14-42/770-344
Karar Tarihi : 22.10.2014
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER: Murat AYBER, Atıf BİBER
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Gizlilik talebinde bulunulmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Göltaş Hazır Beton ve Yapı Elemanları Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Vişnezade Mah. Prof. Alaeddin Yavaşça Sok. Marmara Apt.
No:4/2 Beşiktaş/İstanbul
- Kartaş Hazır Beton Yapı Elemanları Sanayi Nakliyat Ticaret
Ltd. Şti.
Bahçelievler Mah. İstanbul Cad. No: 65 Isparta
(1) E. DOSYA KONUSU: Isparta ilinde faaliyet gösteren hazır beton üreticilerinden
Göltaş Hazır Beton ve Yapı Elemanları Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Kartaş Hazır
Beton Yapı Elemanları Sanayi Nakliyat Ticaret Ltd. Şti.’nin aralarında anlaşarak
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri
iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda; şikayetçi teşebbüsün faaliyetleri için gerekli olan
hammaddeleri Göltaş Göller Bölgesi Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (GÖLTAŞ) ve
GÖLTAŞ’ın hazır beton faaliyetlerini gerçekleştiren Göltaş Hazır Beton ve Yapı
Elemanları San. ve Tic. A.Ş.’den (GÖLTAŞ BETON) tedarik ettiği, çimento açısından
GÖLTAŞ’ın Isparta bölgesinde tekel konumunda bulunduğu, bu sebeple çimento
fiyatlarını istediği düzeyde tutabildiği; ayrıca GÖLTAŞ’ın hazır beton firması ile yine bu
bölgede hazır beton sektöründe faaliyet gösteren Kartaş Hazır Beton Yapı Elemanları
Sanayi Nakliyat Ticaret Ltd. Şti.’nin (KARTAŞ BETON) aralarında anlaşarak 2011
yılından itibaren hazır beton fiyatlarında %54’lere varan artışları gerçekleştirdikleri ve
anılan fiyat artışlarının maliyetler ve enflasyon oranlarıyla açıklamanın mümkün
olmadığı iddia edilmektedir.
(3) Şikayetçi raportörlerle yaptığı görüşmede ayrıca, tarafların müşteri paylaştığını da iddia
etmiştir.
(4) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 07.07.2014 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 10.07.2014 tarihli rapor, 07.08.2014 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(5) Söz konusu karar uyarınca düzenlenen 14.10.2014 tarih ve 2014-5-44/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
14-42/770-344
2/4
(6) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, dosya konusu iddialara yönelik olarak
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(7) Başvuru kapsamında yapılan incelemeler sonucunda, şikayete konu teşebbüsler
arasında 4054 sayılı Kanun’a aykırı herhangi bir anlaşma tespit edilmemiştir.
(8) Öte yandan, hazır beton fiyat artışlarına ilişkin olarak yapılan incelemede, hazır beton
fiyatlarının Ocak 2013-Ağustos 2014 döneminde artış eğiliminde olduğu görülmüştür.
Buna göre, KARTAŞ BETON’un hazır beton fiyatları, C25/30 vasfındaki üründe yaklaşık
(…..), C30/37’de ise (…..) oranında artmıştır. Aynı dönemde, GÖLTAŞ BETON’un aynı
ürünler için fiyatları sırasıyla (…..) ve (…..) oranında artış göstermiştir. Söz konusu
tarihler arasında; KARTAŞ BETON’un çimento alım fiyatları yaklaşık (…..), GÖLTAŞ
BETON’un ise (…..) oranında artmıştır.
(9) Yukarıdaki tespitler çerçevesinde, hazır beton fiyatlarındaki artışların çimento
fiyatlarındaki değişimden kaynaklandığı anlaşılmıştır.
(10) Diğer taraftan, KARTAŞ BETON’un, GÖLTAŞ BETON’un müşterilerine caydırıcı ölçüde
yüksek fiyat teklif etmek suretiyle hazır beton taleplerini karşılamadığı, bu durumun
müşteri paylaşımından kaynaklandığı iddiasına ilişkin olarak ise, anılan teşebbüslerin
gelen satış verileri üzerinde yapılan incelemede GÖLTAŞ BETON ve KARTAŞ
BETON’un aynı müşterilere satış yaptığı tespit edilmiştir. Bir diğer deyişle, taraflar
arasında müşteri paylaşımı bulunmamaktadır.
(11) Yukarıda yer verilen bilgiler dikkate alınarak, dosya konusu iddialara yönelik soruşturma
açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(12) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYÇOKLUĞU ile karar
verilmiştir.
KARŞI OY GEREKÇESİ
(22.10.2014 tarihli ve 14-42/770-344 sayılı Kurul Kararı)
Kurulun 22/10/2014 Tarih ve 14-42 Sayılı Toplantısında görüşülen Isparta’nın ilinde
hazır beton üreticilerinden Göltaş Hazır Beton ve Yapı Elemanları Sanayi ve Ticaret
A.Ş. ve Kartaş Hazır Beton Yapı Elemanları Sanayi Nakliyat Ticaret Ltd. Şti.’nin
aralarında anlaşarak 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiasına üzerine
07.08.2014 tarih ve 14-26/543-M(2) sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen önaraştırma
14-42/770-344
3/4
sonucunda verilen “…4054 sayılı Kanunun 41. Maddesi uyarınca şikayetin reddiyle
soruşturma açılmaması …” kararına aşağıdaki gerekçelerim nedeniyle karşıyım.
Başvuruya konu dosya ile ilgili olarak şikayetçilerden alınan dilekçede GÖLTAŞ
ÇIMENTO’nun Isparta ilinde tekel konumunda olması sebebiyle Ocak 2011 ile Ağustos
2013 döneminde KARTAŞ BETON ile birlikte % 54 oranında artış yaptıkları bu kadar
büyük artış için makul bir gerekçe olmadığı ileri sürülmektedir.
Şikayete konu raporda raportörler adı geçen teşebbüslerden alınan bilgiler
çerçevesinde KARTAŞ ve GÖLTAŞ BETON teşebbüslerinin anılan dönemde hazır
beton için (…..) oranında artış yaptıkları tespiti yapılmıştır.
Raportörler bu artışların anlaşmadan ya da uyumlu eylemden kaynaklandığına ilişkin
anlaşma ya da uyumlu eylem niteliğinde birincil belge ya da bu belgelere ulaştırabilecek
iletişim belgelerine ya da diğer bir ifade ile ikincil belgelere ulaşılamaması nedeniyle ve
bahse konu artışları çimentoya yapılan (…..) oranında artışlarla açıklanabileceği ifade
edilerek soruşturma açılmaması istenilmiştir. Kurul bu tespite katılmıştır. Oysa ki iki
teşebbüsün birlikte ayni zaman ve oranlarda yaptıkları artışlar ekonomik ve rasyonel
gerekçelere uymamakta ve 4054 Sayılı RKHK nun 4/3. maddesine uygunluk arz
etmektedir.
Çok sayıda incelemeye konu olan ve belge bırakmamakta önemli tecrübeler
edinen ve örgütlü yapıları nedeniyle sık olarak değişik ortamlarda bir araya gelebilen bir
sektörde yapılan benzer ve paralel fiyat artışlarının maliyet artışları ile açıklanamayan
tespitleri ile birlikte değerlendirildiğinde Kanun’un 4. maddesinin 3. fıkrasınına uyan
eylemler olduğu kanaatini güçlendirmektedir. Şüpheden öte tespitler içeriyor olması
nedeniyle de detaylı incelenmesi gereği ortaya çıkmaktadır.
Bilindiği üzere 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun’un 4. maddesinde
belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak Rekabeti
engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut
doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs
birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak olup, bir anlaşmanın
varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasada ki fiyat değişmelerinin veya arz ve talep
dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin rekabetin engellendiği, bozulduğu
veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi teşebbüslerin uyumlu eylem
içinde olduklarına karine teşkil edeceği ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak
koşuluyla taraflardan her birinin uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak
sorumluluktan kurtulabileceği öngörülmüştür.
Yine RKHK 'un 40.maddesinde geçen “Kurul resen veya kendisine intikal eden
başvurular üzerine doğrudan soruşturma açılmasına ya da soruşturma açılmasına
gerek olup olmadığının tespiti için ön araştırma yapılmasına karar verir” hükmü ile 41.
maddesinde geçen “ön araştırma raporunun Kurula teslimini takip eden 10 gün içinde,
Kurul elde edilmiş olan bilgileri değerlendirerek karar vermek üzere toplanır ve
soruşturma açılmasına veya açılmamasına karar verir” hükümlerinin
değerlendirilmesinden aslolanın rekabet ihlali şüphesi olduğu, bu varsa ön araştırma ile
ya da ön araştırmaya bile gerek olmadan doğrudan soruşturma açılabileceğidir.
Nitekim Danıştay’ın Kurulun verdiği önaraştırma kararlarının temyizen incelendiği
kararlarında; ön araştırma sürecinde elde edilen bilgi ve delillerin hiçbir kuşkuya yer
bırakmayacak şekilde soruşturma açılmamasını gerektiriyorsa soruşturma
açılmayacağı, ancak bu sonuca ulaşmaya engel olacak bir kuşku varsa soruşturma
açılması gerektiği hususu açık bir şekilde dile getirilmiştir.
14-42/770-344
4/4
Önaraştırma neticesinde Kanunun 4. maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen şartların
varlığına rağmen delil bulunamadığı gerekçesiyle soruşturma açılmaması sürecin henüz
bitmemiş olması nedeniyle de doğru bir uygulama da değildir. Bilindiği üzere ön
araştırma süreci rekabet ihlaline yönelik şüphenin bertaraf edilmesine yönelik tespitlerin
yapılması sürecidir. Karara konu önaraştırma raporunda şüpheleri yok edecek
tespitlerden ziyade şüpheleri artıracak tespitlere yer verilmektedir. Bu aşamada yapılan
tespitler rekabet ihlalini kesin olarak ortaya koymasa bile ya da diğer bir ifadeyle Kurul
tarafından ceza verilmesine yeter görülmese bile sürecin devamına yani soruşturma
açılmasına karar vermek gerekir. Bu sürecin devamında Kurul’ca nihai karar verilene
kadar yeni delillerin tespitinin mümkün olabilmesi, bu süreçte aktif işbirliğinde
bulunabilecek teşebbüs yetkililerinin çıkabilecek olması dikkate alındığında süreci
devam ettirmenin zorunlu ve gerekli olduğu düşünülmektedir.
RKHK’nun 4. maddesinin son fıkrasında teşebbüslerin Uyumlu eylem iddiasından
kurtulmalarına imkan verecek savunma yapmalarına imkan verilmeksizin ya da onların
açıklamalarının baştan doğru kabul edilerek onların lehine karar vermek Kanunun
verdiği hakların yeterince kullanılmadığı anlamına da gelmektedir.
Nitekim, Kurumumuz uygulamasında da ön araştırma safhasında ihlali ortaya
koyabilecek nitelikte önemli bilgi belge elde edilememiş iken soruşturma döneminde
ihlalin varlığını ortaya koyan delillere ulaşıldığı, pişmanlık başvurularının alındığı çok
sayıda dosya bulunmaktadır. Bu konuda benzer uluslararası örneklerin de
zikredilebilmesi mümkündür.
Uyumlu eylem konusunda doktrinde de teşebbüslerin paralel davranışlarının uyumlu
eylem kabul edilebileceği, paralel davranışlar ile bilinçli paralelliklerin delil başlangıcı
kabul edilip soruşturma açılabileceği, oligopolistik yapının mutlaka fiyatları artırmak
şeklinde tecelli etmeyebileceği kabul edilmektedir.
Danıştay’ın 13. Dairesinin bu kapsamda Kurulun Uyumlu eylemle ilgili olarak verdiği
Maya kararlarını (27.06.2000 tarih 00-24/255-18 sayılı ve 23.09.2005 tarih ve 05-
60/896-241 sayılı) tasdik ettiğinin diğer bir ifade ile tarafların iptal işlemlerinin
reddedildiğinin bilinmesinde yarar bulunmaktadır.
Sonuç olarak, Göltaş Hazır Beton ve Yapı Elemanları Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Yapı
Elemanları Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Kartaş Hazır Beton Yapı Elemanları Sanayi
Nakliyat Ticaret Ltd. Şti’nin birlikte fiyat tespit ettiklerine yönelik iddiaların incelenmesi
neticesinde yapılan ve Kanunun 4/3 maddesine uyan tespitler nedeniyle Danıştay
kararları ve doktrindeki görüşler doğrultusunda mevcut kuşkuları açıklığa kavuşturmak
için soruşturma açılması gerekirken bunun yapılmaması kararına karşıyım.
Fevzi ÖZKAN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy