Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-5-53 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 14-50/881-401
Karar Tarihi : 11.12.2014
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER: Kerem TOMUR, Mücteba ALTUN, Hasan ADIYAMAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN :- Traçim Çimento Sanayi ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi: Evren GÜLDOĞAN
8. Gazeteciler Sitesi 2. Söltaş Evleri Hare Sokak No: 20 K-6
Levent/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Traçim Çimento San. ve Tic. A.Ş. ile Ertan Çimento San. ve
Tic. Ltd. Şti. ve Ulucanlar İnşaat Malzemeleri Tic. ve San. Ltd. Şti. arasında
akdedilen münhasır bölgeli bayilik sözleşmesine muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 10.10.2014 tarih ve 5788
sayı ile giren bildirim üzerine düzenlenen 01.12.2014 tarih ve 2014-5-53/MM sayılı Menfi
Tespit/Muafiyet Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Traçim Çimento Sanayi ve Ticaret
Anonim Şirketi ile Ertan Çimento Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ve Traçim Çimento
Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ile Ulucanlar İnşaat Malzemeleri Tic. ve San. Ltd. Şti.
arasında akdedilen münhasır dağıtım anlaşmalarının 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) kapsamında grup muafiyetinden
yararlanmasının mümkün olduğu sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflar
G.1.1. Traçim Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Traçim)
(4) 2008 yılında faaliyete başlayan ve Soyak Holding’in bir parçası olan Traçim, Kırklareli
Vize ilçesindeki çimento fabrikasıyla yurt içi ve yurt dışı pazarlarına çimento
sağlamaktadır. Soyak Holding ise çimento sektörünün yanı sıra gayrimenkul, döküm ve
enerji alanlarında faaliyet göstermektedir.
G.1.2. Ertan Çimento Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Ertan Çimento)
(5) 2010 yılında Çorlu’da kurulan teşebbüs çimento, kireç, alçı, inşaat demiri ve gaz beton
satışı ile faaliyetine başlamıştır. 2012 yılında ürün yelpazesini genişleten Ertan Çimento,
anılan ürünlerin yanı sıra, tuğla, kiremit, mantolama malzemeleri, plywood, osb, membran
çeşitleri, yapı kimyasalları, çatı kaplama malzemeleri ve kereste de satmaktadır
G.1.3. Ulucanlar İnşaat Malzemeleri Tic. ve San. Ltd. Şti. (Ulucanlar İnşaat)
(6) Teşebbüs, Ulucanlar Şirketler Grubu çatısı altında faaliyet göstermektedir. Ulucanlar
Şirketler Grubu hâlihazırda inşaat, sigorta, hazır beton ve agrega üretimi alanlarında
14-50/881-401
2 / 5
faaliyetlerine devam etmektedir.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(7) Mevcut dosya kapsamında ilgili ürün pazarı “torbalı çimento pazarı” olarak tanımlanmıştır.
G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(8) Mevcut dosya bakımından coğrafi pazar tanımı yapılmasının pratikte bir kazanım
sağlamayacağı ve sonuca da herhangi bir etkisinin bulunmayacağından hareketle, kesin
bir coğrafi pazar tanımı yapılmamıştır. Bununla birlikte, yapılan inceleme ve tespitler
sözleşme ile münhasır bölge olarak tanımlanan coğrafi bölgeler çerçevesinde
değerlendirilmiştir.
G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
G.3.1. İşlemin Kapsamı ve Niteliği
(9) Dosya konusu “Münhasır Bölgeli Bayilik Sözleşmesi” Traçim ile Ertan Çimento arasında
01.01.2014 tarihinde, bunun yanı sıra aynı içerikte olduğu belirtilen Traçim ile Ulucanlar
İnşaat arasında akdedilen bayilik sözleşmesi de 31.12.2013 tarihinde yapılmış ve söz
konusu sözleşmenin 01.01.2015 ile 31.12.2015 tarihleri arasında da geçerli olması
konusunda tarafların mutabık kaldığı bildirilmiştir. Traçim ile Ulucanlar İnşaat arasında
31.12.2013 tarihinde akdedilen sözleşmede, münhasır bölgenin “İstanbul İli” olarak
belirlendiği ancak, 15.11.2014 tarihinde münhasır bölgenin “İstanbul İli Avrupa Yakası”
olarak değiştirildiği dosya içeriğinden anlaşılmıştır.
(10) Traçim ile Ertan Çimento arasında akdedilen sözleşmenin rekabet hukuku bağlamında
değerlendirilecek ilgili maddelerine aşağıda yer verilmektedir:
“Madde 3.1- İşbu Sözleşme’nin konusu, Bayi’nin Traçim’den satın alacağı Mallar’ın1
Bölge’de münhasır bayi olarak yeniden satışını gerçekleştirmesine ilişkin olarak
Taraflar’ın hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesidir…
Madde 6.4- Traçim Bayi’nin Mallar’a ilişkin yeniden satış fiyatına müdahale etmeyecek
ve bu konuda Bayi’ye tavsiyede bulunmayacaktır.
Madde 10.1- Traçim Bayi’yi Tekirdağ ilinin Saray, Çerkezköy, Çorlu ve Muratlı ilçelerinden
oluşan Bölge için münhasır bayi olarak tayin etmiştir.
Madde 10.2- Bayi Bölge haricinde aktif satış yapmayacaktır…
Madde 10.3- Bayi Bölge haricinde pasif satış yapabilir…
Madde 11.1- Bayi çimento üretimi yapamaz.
Madde11.2- Bayi başka bir çimento üreticisinden Mal satın alamaz ve satışını yapamaz.”
(11) Sözleşme taraflarından Ertan Çimento’nun hâlihazırda bir çimento üretim tesisi
bulunmamakta, teşebbüs sadece inşaat malzemelerinin dağıtım ve satışını
gerçekleştirmektedir. Sözleşmenin diğer tarafı olan Traçim ise çimentonun hem üretimini
hem de dağıtım ve satışını gerçekleştirmektedir. Bu bağlamda gerek Ertan Çimento’nun
çimento üretmemesi gerekse de torbalı çimento pazarında sadece Traçim’in ürünlerinin
1 “Mal” sözleşmede “Traçim tarafından TS EN-197-1 standartlarına uygun olarak üretillen torbalı çimento
ürünü” olarak tanımlanmıştır.
14-50/881-401
3 / 5
satışını gerçekleştirmesi nedeni ile sözleşme, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesine göre
dikey nitelik arz etmektedir.
(12) Dosya konusu sözleşme kapsamında, Traçim Ertan Çimento’ya torbalı çimento temin
edecek, Ertan Çimento ise kendisine münhasır olarak tahsis edilen bölgede (Tekirdağ
ilinin Saray, Çerkezköy, Çorlu ve Muratlı ilçeleri) bu ürünlerin yeniden satışını
gerçekleştirecektir. Ertan Çimento, rekabet etmeme yükümlülüğü kapsamında çimento
üretmeyecek ve Traçim haricinde başka bir çimento üreticisinden çimento satın
alamayacak ve satış yapamayacaktır. Bunun yanı sıra sözleşme çerçevesinde Traçim,
bayisi konumundaki Ertan Çimento’nun satış fiyatlarına herhangi bir müdahale
öngörmemekte ve taraflar sözleşmenin süresini en fazla birer yıllık dönemler için
uzatabilmektedirler.
(13) Bu anlaşma ile Traçim, kendisi bir dağıtım ağı kurma maliyetine katlanmadan ürünlerinin
sürümünü sağlamayı, Ertan Çimento ise sahip olduğu yerel konum ve kaynakları
kullanarak Traçim’in ürünlerinin yeniden satışını yapmayı amaçlamaktadır.
(14) Traçim ve Ulucanlar İnşaat arasında akdedilen sözleşmenin içeriğinin Traçim’le Ertan
Çimento’nun imzaladığı sözleşmeyle aynı olduğu dikkate alındığında yukarıda yer verilen
hususlar her iki sözleşme için de geçerlidir.
(15) Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında, sözleşmenin aktif satış ve rekabet yasağı içeren
ancak pasif satış yasağı bulundurmayan münhasır bir dağıtım anlaşması niteliği taşıdığı
sonucuna ulaşılmıştır.
G.3.2. Hukuki Değerlendirme
(16) Üretim ya da dağıtım zincirinin farklı kademelerinde faaliyet gösteren teşebbüsler
arasındaki dikey anlaşmalar, ticari yaşamda sık karşılaşılan sözleşmelerdendir. Özellikle
herhangi bir ticari ilişkinin tarafları arasındaki çıkar farklılaşması, dikey anlaşma
yapılmasını zorunlu kılan bir unsur olarak değerlendirilmektedir. Aynı zamanda dikey
anlaşmaların ortaya çıkardığı etkinlik artışları da söz konusu anlaşma türünü cazip kılan
bir diğer yöndür.
(17) Öte yandan üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren üretici ve
toptancı, sağlayıcı ve müşteri gibi teşebbüsler arasındaki dikey anlaşmaların olumlu
yanlarının varlığı ile birlikte piyasadaki rekabet düzeyine olumsuz etkileri de
olabilmektedir. Bu tür anlaşmalar bir taraftan etkin bir dağıtım sistemini temin ederken
diğer taraftan piyasaya olası girişleri engelleyebilme gibi çeşitli rekabet sorunlarına da yol
açabilmektedirler.
(18) Dosya konusu anlaşmanın rekabetin kısıtlanmasına yol açıp açmadığının
değerlendirilmesi gerekmektedir. Bir anlaşmanın rekabeti kısıtlayıp kısıtlamadığının
değerlendirilmesi için öncelikle anlaşmanın; rekabeti kısıtlayıcı bir amacı olup olmadığının
tespit edilmesi gerekmektedir.
(19) “Muafiyetin Genel Esaslarına İlişkin Kılavuz”da; “Dikey anlaşmalar bakımından ise
yeniden satış fiyatının tespiti, yeniden satış fiyatına minimum sınır getirilmesi ve pasif
satışları da kapsayacak şekildeki münhasırlık anlaşmaları...” denilerek dikey
anlaşmaların rekabeti amaç bakımından kısıtlayabilmesi için gerekli olan kıstaslar
belirlenmiştir.
(20) Traçim ile torbalı çimento pazarında Traçim’in bayisi konumundaki Ertan Çimento ve
Ulucanlar İnşaat arasında imzalanan Münhasır Bölgeli Bayilik Sözleşmesi’nde yeniden
satış fiyatının tespiti, yeniden satış fiyatına minimum sınır getirilmesi ve pasif satışların
engellenmesi gibi dikey anlaşmalarda rekabeti amaç bakımından kısıtlayıcı olan unsurlar
14-50/881-401
4 / 5
bulunmamaktadır. Dolayısıyla dosya konusu anlaşmanın rekabeti amaç bakımından
kısıtlamadığı kanaatine varılmıştır.
(21) Dosya konusu Traçim ile Ertan Çimento ve Ulucanlar İnşaat arasında akdedilen
sözleşme, dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde bulunan teşebbüslerin, malların yeniden
satışı amacını taşıması nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında dikey anlaşma
niteliğindedir.
(22) Dikey bir anlaşmanın 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı
Kanun) 4. maddesindeki yasaklamadan aynı Kanun’un 5. maddesinin üçüncü fıkrasına
dayanılarak grup muafiyetine tabi tutulabilmesi için öncelikle sağlayıcının ilgili pazardaki
pazar payının %40’ı aşmaması gerekmektedir. Bu çerçevede anlaşma taraflarından
sağlayıcı konumundaki Traçim’in akdedilen sözleşme bağlamında torbalı çimento satışı
yaptığı Tekirdağ ve İstanbul illerindeki çimento üreticilerinin, dosya içeriğinde yer alan
pazar payları dikkate alındığında, sözleşme tarafı ve sağlayıcı konumunda olan Traçim’in
olası ilgili pazarlardaki payının %40’ın üzerine çıkmadığı anlaşılmıştır. Zira Traçim’in en
yüksek pazar payının olduğu Tekirdağ ilinde dahi torbalı çimento pazarındaki payı 2012-
2013 yıllarında ortalama %23 civarındadır. Dolayısıyla dosya konusu anlaşma pazar payı
eşikleri bakımından grup muafiyetinden yararlanabilecektir.
(23) Diğer taraftan sağlayıcı konumundaki teşebbüsün pazar payının %40’ın altında kalması
tek başına sözleşmenin grup muafiyetinden yaralanabileceği anlamına gelmemektedir.
Aynı zamanda sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen rekabeti doğrudan veya
dolaylı olarak engelleme amacı taşıyan sınırlamaları içermemesi gerekmektedir. Bu
sınırlamalar 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde düzenlenmiştir. 2002/2 sayılı Tebliğ’in
4. maddesinin (a) bendinde, “Alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin
engellenmesi. Şu kadar ki; taraflardan herhangi birinin baskısı veya teşvik etmesi sonucu
sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcının azami satış fiyatını
belirlemesi veya satış fiyatını tavsiye etmesi mümkündür.” ifadesine yer verilmektedir.
(24) Sözleşmenin 6.4. maddesinden de anlaşıldığı üzere Traçim, Ertan Çimento’nun satış
fiyatına müdahale etmeyecektir. Dolayısıyla 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi (a) bendi
bakımından sözleşmede herhangi bir sınırlama yoktur.
(25) Bunun yanı sıra anılan 2002/2 sayılı Tebliğ 4. maddesinin (b) bendine göre; “…alıcının
sözleşme konusu mal veya hizmetleri satacağı bölge veya müşterilere ilişkin kısıtlamalar
getirilmesi” halinde Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanılamamaktadır. İlgili maddede
bu kısıtlamanın dört istisnası öngörülmüştür;
“1) Alıcının müşterilerince yapılacak satışları kapsamaması kaydıyla, sağlayıcı tarafından
kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri
grubuna yapılacak aktif satışların kısıtlanması,
2) Toptancı seviyesinde faaliyet gösteren alıcının son kullanıcılara yönelik satışlarının
kısıtlanması,
3) Bir seçici dağıtım sistemi üyelerinin yetkili olmayan dağıtıcılara satış yapmalarının
kısıtlanması,
4) Birleştirilmek amacıyla tedarik edilen parçaların söz konusu olması halinde, alıcının
bunları üretici konumundaki sağlayıcının rakiplerine satmasının kısıtlanması.”
(26) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4(b)(1). maddesi, bir anlaşmanın grup muafiyetinden
yararlanabilmesi için, aktif satışların hangi koşullar altında yasaklanabileceğini
düzenlemektedir. Dolayısıyla münhasır bir bölge tespiti söz konusu ise, bu münhasır
bölgeye diğer bölgelerden aktif satış yapılması yasaklanabilmektedir. Diğer bir ifadeyle
sağlayıcı tarafından, alt pazardaki yeniden satıcı konumundaki teşebbüsün kendisine
14-50/881-401
5 / 5
tahsis edilen bölge dışındaki bölgelere aktif satış yapmasının kısıtlanması mümkündür.
Diğer bölge veya müşteri grubuna yapılacak pasif satışların kısıtlanması ise anlaşmayı
grup muafiyeti kapsamı dışına çıkartan bir ihlal olarak değerlendirilmektedir.
(27) Sözleşmenin “10.1., 10.2. ve 10.3.” maddelerinden görüldüğü üzere Traçim’in, Ertan
Çimento’yu Tekirdağ ilinin Saray, Çerkezköy, Çorlu ve Muratlı ilçelerinden oluşan bölge
için münhasır bayi olarak tayin ettiği, Ertan Çimento’nun diğer bölgelere aktif satış
yapamayacağı ancak pasif satış yapabileceği anlaşılmaktadır. Aynı durum Ulucanlar
İnşaat için İstanbul ili Avrupa Yakası’nda geçerlidir. Bu bağlamda dosya konusu
anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi (b) bendi bakımından da grup muafiyeti
kapsamı dışına çıkaran herhangi bir sınırlama içermediği sonucuna ulaşılmıştır.
(28) Bununla birlikte sözleşmeye rekabet etmeme yükümlülüğü kapsamında birtakım
hükümlerin koyulması, anlaşmanın grup muafiyeti kapsamına alınmasına engel
olabilmektedir. Söz konusu yükümlülüklere 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde yer
verilmiştir.
(29) Dosya konusu sözleşmenin ilgili maddeleri incelendiğinde sözleşmenin süresi
bakımından belirsiz süreli olmadığı ve süresinin beş yılı aşmadığı görülmektedir. Ayrıca
sözleşme hükümlerinin sadece sözleşme süresi boyunca geçerli olacağı, dolayısıyla
anlaşmanın sona ermesinden sonraki döneme ilişkin herhangi bir yasaklayıcı yükümlülük
getirmediği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede dosya konusu anlaşmanın 2002/2 sayılı
Tebliğ’in 5. maddesi bağlamında da, anlaşmanın grup muafiyeti kapsamına alınmasına
engel teşkil eden herhangi bir yükümlülük içermemektedir.
H. SONUÇ
(30) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Traçim Çimento Sanayi ve
Ticaret A.Ş. ile Ertan Çimento Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ve Traçim Çimento Sanayi ve
Ticaret A.Ş ile Ulucanlar İnşaat Malzemeleri Tic. ve San. Ltd. Şti. arasında akdedilen
münhasır dağıtım anlaşmalarının 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir
Full & Egal Universal Law Academy