Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-2-56 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 14-54/918-414
Karar Tarihi : 25.12.2014
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER : Burak SAĞLAM, Hacı Mustafa DUMAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Doğal Jeotermal Enerji Sistemleri Makine İnşaat Elektrik Turizm
San. Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Prof. Dr. Arif ESİN
Abide-i Hürriyet Cad. No:40/4 34381 Şişli/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Doğal Jeotermal Enerji Sistemleri Makine İnşaat Elektrik Turizm
Sanayi Ticaret Ltd. Şti. ve Ege Reklam Basım Sanatları San. Tic. Ltd. Şti. arasında
imzalanan ve sponsor aracılığıyla ücretsiz kitap dağıtımını konu edinen “Fiyat Teklifi
ve Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.11.2014 tarihinde giren ve en son 12.12.2014
tarihinde gelen ek bilgiler ile tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 16.12.2014 tarih ve
2013-2-56/MM sayılı Menfi Tespit Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Doğal Jeotermal Enerji Sistemleri Makine İnşaat
Elektrik Turizm Sanayi Ticaret Ltd. Şti. (DOĞAL JEOTERMAL) ile Ege Reklam Basım
Sanatları San. Tic. Ltd. Şti. (EGE BASIM) arasında imzalanan “Fiyat Teklifi ve
Sözleşmesi”nin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun)
4. maddesine aykırı bir hüküm içermediği, Kanun’un 6. maddesi kapsamında da ilgili
pazarlarda rekabeti bozucu ya da kısıtlayıcı bir etkiye yol açmayacağı ve bu bağlamda
anılan sözleşmeye 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi
verilmesinin uygun olacağı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Sözleşmenin Taraflarına İlişkin Bilgiler
(4) Hikmet Emin Ergüven ve Mehmet Köseoğlu’nun eşit ortaklığa sahip olduğu DOĞAL
JEOTERMAL, ısı pompalarının Türkiye ve yurtdışında distribütörlüğünü yapmaktadır. EGE
BASIM’ın ise ortakları Ramazan Güven (%(…..)) ve Sedat Güven (%(…..)) olup,
matbaacılık sektöründe faaliyet göstermektedir.
G.2. Bildirime Konu Sözleşme
(5) Sözleşmenin konusunu; meslek liselerinde “Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme”
derslerinde okutulacak olan “Teknik Resim ve Çizim Teknolojileri A4 Uygulama Yaprakları”
isimli kitabın EGE BASIM tarafından DOĞAL JEOTERMAL sponsorluğunda basılması ve
sözleşme ekinde yer alan meslek liselerinde anılan dersi alan öğrencilere ücretsiz olarak
dağıtılması oluşturmaktadır. Sözleşme ekinden, anılan kitabın İstanbul’da 16 meslek
lisesinde toplam 889 öğrenciye, Kocaeli’nde 3 meslek lisesinde toplam 117 öğrenciye ve
Sakarya’da 4 meslek lisesinde toplam 137 öğrenciye ücretsiz dağıtılacağı görülmektedir.
Dolayısıyla, sözleşme kapsamında İstanbul, Sakarya ve Kocaeli’nde yer alan 23 meslek
14-54/918-414
2/5
lisesinde toplam 1143 öğrenciye anılan kitap ücretsiz olarak dağıtılacaktır. Sponsorluk
karşılığında kitaplara “DOĞAL JEOTERMAL ENERJİ SİSTEMLERİ SAN. TİC. LTD. ŞTİ.
Firmasının Hediyesidir” ifadesinin yer aldığı reklam çalışması konulacaktır (Madde 8).
(6) Sözleşmede her iki taraf bakımından da düzenlenmiş herhangi bir münhasırlık hükmü
bulunmamakta olup, bildirimde EGE BASIM’ın herhangi bir sponsor firma aracılığıyla
basım işleri konusunda rakipleriyle işbirliğine açık olduğu ifade edilmiştir.
G.3. İlgili Pazar
G.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(7) Dosya kapsamında, ilgili ürün pazarının sınırlarının belirlenmesi bakımından alt ayrımlara
gidilmeksizin genel olarak kitap basım ve dağıtım pazarı şeklinde bir pazar tanımının
yapılması ya da yayınların içeriği (akademik yayınlar, kültür yayınları vb.) veya ilgili olduğu
tüketici segmenti gibi alt ayrımlar dikkate alınarak çeşitli pazarların tanımlanması
mümkündür. Bildirim konusu işlem açısından pazar dar haliyle “meslek liseleri teknik
kitaplarının basımı ve dağıtımı” pazarı olarak tanımlanabilir. Bu bağlamda aşağıda
öncelikle genel olarak kitap basım ve dağıtımı pazarı bakımından ulaşılabilen
istatistiklerden yararlanılarak yapılan değerlendirmeye yer verilmiş, devamında ise Kuruma
EGE BASIM tarafından gönderilen veriler dikkate alınarak bildirim konusu sözleşmenin dar
pazarlardaki muhtemel etkisi incelenmiştir.
(8) Anılan pazarlar haricinde bildirim konusu sözleşmenin dolaylı olarak meslek liseleri teknik
kitapları(nın yazımı) pazarında da etki doğurma ihtimali bulunduğu söylenebilecektir.
Yukarıda belirlenen pazarların muhatabı matbaa/basım yayınevleri iken, bu ikinci grubun
muhatabı ise meslek liseleri teknik kitapları alanında fikri ürün ortaya koyan yazarlardır.
Bununla birlikte, bildirime konu işlemin tarafı EGE BASIM ile yazarların birbirlerine rakip
konumunda bulunmadığı baştan belirtilmelidir. Bu nedenle, aşağıda da görüleceği üzere,
belirlenen pazarlar bakımından yapılacak analiz ile büyük oranda benzeşmektedir.
G.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(9) Sözleşmenin konusu İstanbul, Sakarya ve Kocaeli’nde bulunan 24 meslek lisesine ücretsiz
kitap dağıtımına yönelik olup, talep bakımından sadece bu üç bölgeyi ilgilendirmekte ise
de, arz açısından, Türkiye’nin herhangi bir bölgesinde mukim bir yayınevinin başka bir
bölgesindeki ihtiyaca yönelik basım faaliyetinde bulunması önünde önemli engeller
bulunmamaktadır. Bu çerçevede, önceki Rekabet Kurulu kararları da dikkate alınarak, ilgili
coğrafi pazar dosya bakımından Türkiye olarak belirlenmiştir.
G.4. Değerlendirme
G.4.1. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesi Bakımından Değerlendirme
(10) DOĞAL JEOTERMAL ve EGE BASIM arasında imzalanan bahse konu sözleşme 4054
sayılı Kanun’un lafzı bakımından teşebbüsler arası anlaşma niteliğindedir. Bununla birlikte,
ilgili sözleşmenin hükümlerinin Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için
öncelikle taraflar arasında yatay veya dikey bir ilişki olup olmadığının tespiti gerekmektedir.
Faaliyet alanlarına bakıldığında, taraflardan birinin ısı pompaları distribütörlüğü alanında
diğerinin ise matbaacılık alanında faaliyet gösterdiği görülmektedir. Söz konusu durum,
tarafların birbirinden tamamen farklı alanlarda çalıştığını, dolayısıyla birbirlerine rakip
konumunda olmadıklarını göstermektedir. Ayrıca dosyadan, taraflar arasında sözleşme
öncesi veya sonrasında dikey bir ilişki olmadığı da anlaşılmaktadır. Diğer yandan,
sözleşmede taraflardan herhangi biri açısından düzenlenmiş herhangi bir münhasırlık
hükmü, rekabet yasağı vb. düzenlemeler de bulunmamaktadır. Bu bağlamda, söz konusu
sözleşmede Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil eden herhangi bir hükmün yer almadığı
14-54/918-414
3/5
anlaşılmıştır.
G.4.2. 4054 Sayılı Kanun’un 6. Maddesi Bakımından Değerlendirme
(11) Başvuru bakımından ayrıca değerlendirilmesi gereken diğer bir husus, sözleşme
aracılığıyla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında ihlal olarak nitelendirilebilecek bir
durumun oluşup oluşmadığıdır. Anılan Kanun maddesinin ihlali bakımından gereken ön
koşullar, hakim durumda bulunan bir firmanın varlığı ve bu durumunu kötüye kullanmasıdır.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (a) bendinde “ticari faaliyet alanına başka bir
teşebbüsün girmesine doğrudan ve dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin
piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler” hakim durumun kötüye
kullanma halleri arasında sayılmıştır. Taraflar arasındaki mevcut sözleşme anılan hüküm
bakımından değerlendirildiğinde, kitapların ücretsiz dağıtılmasının, rekabet hukukunda
“yıkıcı fiyat” olarak tanımlanan davranış aracılığıyla, diğer basım-yayın
evlerinin/matbaaların ilgili ürün pazarı dışında kalması ya da pazarın dışına çıkması
sonucunu doğurma ihtimali olduğu söylenebilecektir. Bununla birlikte öncelikle, sözleşme
konusunun yıkıcı fiyat kapsamında ele alınıp alınamayacağı, amaç unsurunun gerçekleşip
gerçekleşmediği hususları hakim durum analizi çerçevesinde değerlendirilmiştir.
(12) Bu noktada bir sponsor aracılığıyla yıkıcı fiyat uygulama ve bu şekilde rakiplerin piyasa
dışında tutulması eyleminin ticari hayatta pek karşılaşılmayan bir teşebbüs davranışı ya da
teşebbüs birlikteliği olduğu belirtilmelidir. Genel olarak, teşebbüsler yıkıcı fiyat
uygulamalarını tek başlarına planlamakta ve yıkıcı fiyat nedeniyle uğradıkları geçici
zararlara da kendileri katlanmaktadır. Bu çerçevede, EGE BASIM’ın bu ve benzeri
sponsorluk anlaşmalarını rakiplerini piyasa dışında tutmak amacıyla bilinçli olarak
tasarlama ihtimalinin düşük bir ihtimal olduğu değerlendirilmektedir. Raportörlerce EGE
BASIM ile yapılan görüşmede de, sponsor aracılığıyla öğrencilere ücretsiz kitap
dağıtımının meslek lisesi öğrenci ve ailelerinin göreceli kısıtlı maddi imkanları dikkate
alınarak sosyal sorumluluk bağlamında gerçekleştirildiği ifade edilmiştir. Ayrıca,
sözleşmenin sadece üç şehirde yer alan 24 meslek lisesindeki 1143 öğrenciyi kapsaması
ve (…..)TL gibi sınırlı bir bütçe ile gerçekleştirildiği; rakip firmaların da sponsor firmalar
aracılığıyla benzer uygulamalara gitmesi önünde bir engel bulunmadığı ve basım-yayın
evlerinin/matbaacıların genelde geniş bir ürün/kitap yelpazesinde faaliyetlerini sürdürdüğü
hususları birlikte ele alındığında, sözleşme ile ortaya çıkan durumun/davranışın doğrudan
rakiplerin piyasadaki faaliyetlerini zorlaştırmayı amaçlayan bir eylem olarak
değerlendirilemeyeceği ve kötüye kullanma bakımından amaç unsurunun gerçekleşmediği
kanaatine varılmıştır.
(13) Diğer yandan, EGE BASIM’dan şimdiye kadar akdettiği benzer konulu sponsorluk
anlaşmalarının listesi, kaç kitabı kapsadığı, sözleşme tutarları ve bu tür sponsorluk
anlaşmalarının tüm faaliyetleri içerisindeki yeri hakkında bilgi istenmiştir. Cevabi yazıda;
Askaynak ile 2011-2014 yılları arasında toplam (…..)TL’lik, Mutlu Akü ile 2013 yılında (…..)
TL’lik, Doğal Jeotermal ile 2014 yılında (…..)TL’lik, Gedik Holding ile 2014 yılında
(…..)TL’lik, UPM ile 2014 yılında (…..)TL’lik ve Efesan Grup ile 2014 yılında (…..)TL’lik
sponsorluk anlaşması imzalandığı, bu süre içerisinde yaklaşık 100.000 kitabın 100.000
civarında öğrenciye ulaştırıldığı ifade edilmiştir.
(14) Diğer yandan EGE BASIM’dan gelen cevabi yazıda kitap basımı işinin 2013 yılında toplam
faaliyetleri içerisinde (…..)TL’lik ciro ile %(…..)’luk bir yere sahip olduğu, meslek lisesi
teknik kitaplarının %(…..)’lık, sponsorluk ile dağıtılan kitapların ise %(…..)’lük bir payı
bulunduğu; EGE BASIM’ın kitap basımı-dağıtımı haricinde dergi basımı (cironun %(…..)’ü),
katalog-broşür-afiş basımı (cironun %(…..)’ü), kutu, takvim, ajanda, vb. basımı (cironun
%(…..)’i) gibi faaliyetlerinin olduğu belirtilmiştir.
14-54/918-414
4/5
(15) Ayrıca, 2013 yılı meslek lisesi teknik kitapları pazarının 12.000.000 TL’lik/5.000.000 adetlik
bir pazar olduğunun tahmin edildiği, bu alandaki (…..)TL tutarındaki 2013 yılı ciroları ile
pazarın %(…..)’sına hitap ettikleri de ifade edilmektedir. Bu bilgiler çerçevesinde, gerek
sponsorluk ile dağıtılan kitapların adet ve parasal tutar olarak sınırlı olması, gerekse EGE
BASIM’ın meslek lisesi teknik kitapları pazarındaki payının ve bu faaliyetinin tüm
faaliyetlerindeki payının düşük olmasının, sponsorluk anlaşmalarının rakip teşebbüslerin
faaliyetlerini zorlaştırma güdüsüyle/amacıyla akdedilmiş olma ihtimalini desteklemediği
değerlendirilmektedir.
(16) Yukarıda verilen değerler EGE BASIM’a ilişkin herhangi bir hakim durum kanaatine
ulaşmayı da ayrıca güçleştirmektedir. Pazarın meslek liseleri teknik kitapları pazarı
şeklinde dar olarak tanımlanması durumunda dahi, EGE BASIM’ın söz konusu pazarda
sponsorluk ve sponsorluk harici cirosu da dahil olmak üzere 2013 yılında ulaştığı toplam
pazar payı %(…..)’dır. Diğer yandan pazar geniş olarak ele alındığında ise, Türkiye
çapında yer alan meslek lisesi, öğrenim veren diğer okullar, basımı yapılan kitap ve toplam
öğrenci potansiyeli dikkate alındığında, EGE BASIM’ın sırf bu sınırlı okula-sınırlı öğrenciye
yönelik ücretsiz kitap uygulaması nedeniyle pazarın diğer basım-yayın evlerine/matbaalara
kapanması ya da bunların pazar dışına çıkacağı sonucuna varmanın mümkün olmadığı
anlaşılmıştır. Şöyle ki, TÜİK verilerine göre 2013-2014 öğretim yılında örgün eğitim verilen
75.586 okulda toplam 26.024.941 öğrencinin kaydı olup, bu okullardan 6357 tanesi mesleki
ve teknik lisedir ve bu okullarda toplam 2.039.791 öğrenci öğrenim görmektedir. Türkiye
Yayıncılar ve Yayın Dağıtımcıları Birliği Derneği (TÜRKYAYBİR) verilerine göre ise 2013
yılında 536.259.040 kitap üretilmiş olup, 2013 yılsonu kitap toptan satışlar pazarının
büyüklüğü 1583 milyon ABD Doları, kitap perakende satışlar pazarının büyüklüğü ise 2.314
milyon ABD Doları’dır. Yine TÜRKYAYBİR verilerinde Türkiye’deki yayınevi sayısı 1732,
kitapevi sayısı yaklaşık 6000, dağıtım şirketi sayısı ise yaklaşık 150 olarak verilmektedir.
Son olarak MEB verilerine göre ise İstanbul’da 1428 ortaöğretim kurumunda 1.025.926
öğrenci öğrenim görmekte olup, bu okullardan 863 tanesi mesleki ve teknik ortaöğretim
kurumudur ve bu okullarda 478.165 öğrenci öğrenim görmektedir. Dolayısıyla bu veriler
itibarıyla, sözleşme konusu olan kitap dağıtımının toplam pazar içinde ihmal edilebilecek
düzeyde bir işlem olduğu açıktır. Yine EGE BASIM’ın 2011’den 2014’e toplamda yaklaşık
(…..)TL tutarındaki 84.000 kitaba ulaşan tüm sponsorluk anlaşmalarının toplam pazar
içindeki yeri de sınırlıdır. Diğer yandan EGE BASIM’dan gelen cevabi yazıda, şirketlerinin
matbaacılık/basım-dağıtım alanında büyüklük olarak tahminen 18. sırada yer aldığı, ilk
sıralarda Çağlayan Ofset, Umur Ofset, Bilnet Basım, Doğan Ofset, Promat gibi şirketlerin
bulunduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla, EGE BASIM’ın hem geniş pazar tanımı olan kitap
basım ve dağıtım pazarında hem de dar pazar olarak tanımlanan meslek liseleri teknik
kitaplarının basımı ve dağıtımı pazarında hakim durumda olmadığı kanaatine varılmıştır.
(17) Dosya içeriğinden, EGE BASIM’ın DOĞAL JEOTERMAL’in kitaplara sponsor olması
nedeniyle ortaya çıkan ücretsiz kitap dağıtımı şeklindeki davranışının/durumun “yıkıcı fiyat”
tanımıyla da tam anlamıyla uyuşmadığı sonucuna varılmıştır. Yıkıcı fiyat, hakim durumdaki
bir teşebbüsün pazar gücünü korumak veya arttırmak üzere mevcut veya potansiyel
rakiplerinden birini veya daha fazlasını piyasa dışına çıkarmak, disipline etmek ya da diğer
biçimlerle rakibin rekabetçi davranışını engellemek için kısa vadede maliyetinin altında
satış fiyatı belirleyerek zarar etmeyi göze aldığı (feragatte bulunduğu) rekabet karşıtı bir
fiyatlama stratejisidir. Bununla birlikte, mevcut durumda EGE BASIM maliyet altı fiyatlama
stratejisiyle hareket etmemekte, tam tersine EGE BASIM’ın basım maliyetleri bu sözleşme
özelinde DOĞAL JEOTERMAL, diğer anlaşmalar özelinde ise başka sponsor firmalar
tarafından karşılanmaktadır. Başka bir deyişle, EGE BASIM söz konusu anlaşma
sonucunda zarara uğramamakta maliyetlerini karşılamaktadır. Zararına satış yapılmadığı
14-54/918-414
5/5
ve maliyetlerin karşılandığı hususu EGE BASIM ile yapılan görüşmede ve cevabi yazıda da
teyit edilmiştir. Hatta cevabi yazı incelendiğinde sponsorluk anlaşmalarının birim sayfa
maliyetinin piyasaya satılan kitapların birim maliyetinin üzerinde olduğu, bunun nedeninin
ise pazarlama giderleri olarak belirtildiği görülmektedir. Bu bağlamda, EGE BASIM
tarafından uğranılan bir zarar olmaması ve maliyet altı satış yapılmaması nedeniyle,
bildirim konusu işlemin yıkıcı fiyat kapsamında da ele alınamayacağı anlaşılmıştır.
(18) Diğer yandan, yukarıda meslek liseleri teknik kitaplarının basımı ve dağıtımı pazarı
bakımından yapılan tespitlerin, EGE BASIM’a yönelik bir hakim durumdan söz etmenin
mümkün olmaması, kitap basım ve dağıtımının EGE BASIM’ın faaliyetleri içerisinde düşük
bir paya sahip olması, bildirim konusu sözleşmenin amaç bakımından rekabeti kısıtlamaya
ya da bazı yazarları piyasa dışında bırakmaya yönelik olmaması, EGE BASIM ve
yazarların birbirlerine rakip konumda bulunmaması, EGE BASIM’ın bildirim konusu
sözleşme sonucunda ortaya çıkan davranışının yıkıcı fiyat tanımına uymaması, yazarların
Türkiye genelinde kitaplarının okutulabileceği başka meslek liselerinin de bulunması ve
yazarların benzer sponsorluk anlaşmalarına dahil olması önünde bir engel bulunmaması
gibi nedenlerden hareketle genel olarak meslek liseleri teknik kitapları(nın) yazımı
bakımından da geçerli olduğu kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
(19) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Doğal Jeotermal Enerji Sistemleri
Makine İnşaat Elektrik Turizm Sanayi Ticaret Ltd. Şti. ve Ege Reklam Basım Sanatları San.
Tic. Ltd. Şti. arasında imzalanan “Fiyat Teklifi ve Sözleşmesi”nin 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesine aykırı bir hüküm içermediği ve Kanun’un 6. maddesi kapsamında da ilgili
pazarlarda rekabeti bozucu ya da kısıtlayıcı bir etkiye yol açmayacağından anılan
sözleşmeye 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi
verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy