Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-4-52 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 14-54/920-416
Karar Tarihi : 25.12.2014
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KAlDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER: Esin AYGÜN, Gülçin DERE, Nesibe AYAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN :- Çelik Motor Ticaret A.Ş.
Temsilcileri: Av. Efser Zeynep ERGÜN, Av. Sibel Yılmaz ATİK, Av.
Ceren Görmüş AVUNDUK
Büyükdere Cad. No:127 Astoria A Kule Kat: 6-7-24-26-27
Esentepe/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Çelik Motor Ticaret A.Ş. ile yetkili servisleri arasında
imzalanan “Yetkili Servis İşletme Sözleşmesi”nin 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar
Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere ilişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında olduğunun tespiti ile anılan Sözleşme’nin ekinde yer alan ve Çelik
Motor Ticaret A.Ş. tarafından KIA yetkili servislerine uygulanması planlanan “KIA
Yedek Parça Prim Sistemi”ne menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet
tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 14.07.2014 tarih ve 4029
sayı ile giren bildirim üzerine düzenlenen 15.12.2014 tarih ve 2014-4-52/MM sayılı Menfi
Tespit/Muafiyet Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Çelik Motor Ticaret A.Ş. ile yetkili servisleri arasında imzalanan “Yetkili Servis İşletme
Sözleşmesi”nin 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve
Uyumlu Eylemlere ilişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2005/4 sayılı Tebliğ) ile sağlanan
muafiyetten yararlandığı,
- Sözleşme’nin ekinde yer alan ve Çelik Motor Ticaret A.Ş. tarafından KIA yetkili
servislerine uygulanması planlanan “KIA Yedek Parça Prim Sistemi”ne ise 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 8. maddesi uyarınca
menfi tespit belgesi verilemeyeceği, ancak söz konusu prim sistemine 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi gereğince 3 yıl süreli olarak bireysel muafiyet tanınmasının
mümkün olduğu
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflar
G.1.1. Çelik Motor Ticaret A.Ş. (Çelik Motor)
(4) Enerji, içecek, otomotiv, finans, perakende ve sağlık sektörlerinde faaliyet gösteren
14-54/920-416
2 / 11
Anadolu Grubu’nun şirketlerinden biri olan Çelik Motor, 2001 yılından itibaren KIA marka
binek araç ve hafif ticari araç modellerinin Türkiye distribütörlüğünü gerçekleştirmekte
olup, ayrıca her marka motorlu aracın kiralama hizmetini yürütmektedir. Şirketin ana
ortağı Anadolu Endüstri Holding A.Ş.’dir.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(5) Dosya kapsamında incelenen sözleşme ve prim sisteminin satış sonrası hizmetleri konu
edinmesi ve bu bağlamda benzer yöndeki geçmiş tarihli Kurul kararlarında satış sonrası
hizmetlerin marka ve hatta kimi durumlarda model bazında tanımlandığı dikkate alınarak
ilgili ürün pazarı “KIA marka araçların satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım
hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir1.
G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(6) İlgili coğrafi pazar, inceleme konusu sözleşme ve prim sisteminin Türkiye’nin her yerinde
faaliyet gösterecek olan Çelik Motor yetkili servislerinde uygulanacak olması sebebiyle
“Türkiye” olarak tanımlanmıştır.
G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
G.3.1. Bildirim Konusu Sözleşme
(7) Bildirim Formu’nun ekinde inceleme konusu sözleşmelere örnek teşkil etmesi bakımından
01.03.2012 tarihinde Çelik Motor ile yetkili servisi Asal Otomotiv ve Ticaret A.Ş. (Asal
Otomotiv) arasında imzalanan “Yetkili Servis İşletme Sözleşmesi”nin bir örneğine yer
verilmiştir.
(8) Çelik Motor ile yetkili servisi Asal Otomotiv arasında imzalanan “Yetkili Servis İşletme
Sözleşmesi”nin 1. maddesinde sözleşmenin konusu; (…..)
(9) 2005/4 sayılı Tebliğ’in 4.maddesi, Tebliğ kapsamında tanınan muafiyetin genel koşullarını
belirlemektedir. Buna göre, muafiyet hükümleri sağlayıcının, motorlu taşıt veya yedek
parça ya da bakım ve onarım hizmeti sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %30’u;
motorlu taşıtların dağıtımı için niceliksel seçici dağıtımın tercih edildiği anlaşmalarda ise
%40’ı geçmemesi durumunda uygulanmakta olup niteliksel seçici dağıtım sistemi
oluşturan anlaşmalar için ise herhangi bir pazar payı eşiği bulunmamaktadır. Öte yandan
Tebliğ, sağlayıcı ile dağıtıcı ya da yetkili servis arasında yapılan anlaşmada, dikey
anlaşmadan doğan hakların ve yükümlülüklerinin seçilen başka bir dağıtıcıya veya yetkili
servise aktarılmasını; feshin detaylı ve objektif gerekçelerini içerecek biçimde yazılı
olarak yapılmasını öngörmekte ve buna ilişkin süreleri belirlemekte, son olarak taraflar
arasında ortaya çıkacak anlaşmazlıkların bağımsız uzmana götürülmesine imkan
tanımaktadır.
(10) Çelik Motor ile yetkili servisi Asal Otomotiv arasında imzalanan “Yetkili Servis İşletme
Sözleşmesi”nin 1. maddesinde (…..). Satış sonrası hizmetlerde seçilen dağıtım sistemi
bakımından Tebliğ’de öngörülen koşullara aykırılık bulunmamaktadır.
(11) Bildirime konu Sözleşme’nin 14. maddesinde (…..)
(12) Sözleşme’nin 23. maddesinde (…..)
(13) (…..) Sözleşme’nin 24. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre mal ve hizmet sağlama
yükümlülükleri, satış hedeflerinin korunması veya bu hedeflere ulaşılması, stok taşıma
1 24.7.2008 tarih ve 08-47/670-263 sayılı, 22.4.2010 tarih ve 10-33/512-186 sayılı, 25.11.2009 tarih ve 09-57/1349-345 sayılı Kurul
kararları.
14-54/920-416
3 / 11
yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediği, değişik markaların hizmetleri ile ilgili
sağlayıcının öne sürdüğü koşullar, yetki verilmemiş bir tesis yerinde faaliyet
göstermesinin engellenmesi, anlaşmanın fesih bildiriminde gösterilen gerekçelerin
anlaşmanın feshini haklı gösterip göstermeyeceği gibi konular hakeme götürülecek
konular arasında sayılmaktadır.
(14) Söz konusu Sözleşme maddeleri dikkate alındığında, bildirime konu Sözleşmenin 2005/4
sayılı Tebliğ’in 4. maddesi çerçevesinde belirtilen muafiyet için gerekli olan genel koşulları
sağladığı anlaşılmaktadır.
(15) 2005/4 sayılı Tebliğ’in 5.maddesi ise anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaran
sınırlamaları düzenlemektedir. Buna göre, tavsiye niteliğinde fiyatlar istisna olmak şartıyla
dağıtıcı ya da yetkili servisin kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin kısıtlanması ya da
Tebliğ’de belirlenen bazı istisnalar dışında dağıtıcı ya da yetkili satıcının anlaşma konusu
mal ve hizmetleri satacağı bölge veya müşterilere ilişkin kısıtlamaların getirilmesi, seçici
dağıtım sisteminde sistem üyelerinin kendi aralarındaki alışverişlerinin engellenmesi gibi
bazı haller anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmaktadır.
(16) Sözleşme’nin incelenmesi sonucunda Tebliğ’in 5.maddesinde yer verilen ve anlaşmanın
tümünün grup muafiyetinden yararlanmasını engelleyecek hükümlerin bulunmadığı
saptanmıştır. Diğer taraftan yetkili servislerin yedek parçaları Çelik Motor’dan veya diğer
KIA servislerinden temin etmesini kısıtlayan bir düzenleme bulunmadığı gibi, yetkili
servislere getirilmiş doğrudan veya dolaylı pasif veya aktif satışın kısıtlanmasına yönelik
düzenleme de bulunmamaktadır.
(17) Dolayısıyla yapılan incelemede bildirime konu Çelik Motor’un yetkili servisleri ile yapacağı
örnek sözleşme hükümlerinin 2005/4 sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyet için gerekli genel
koşulları taşıdığı ve anlaşmayı muafiyet kapsamı dışına çıkaracak kısıtlamalar içermediği
kanaatine varılmıştır.
(18) 2005/4 sayılı Tebliğ’in Özel Hükümler başlıklı 6. maddesi Tebliğ kapsamında muafiyetten
yararlanamayacak olan yükümlülükleri düzenlemektedir. Söz konusu yükümlülükler
anlaşmanın geri kalanından ayrılabiliyorsa, sözleşmenin bu yükümlülükler dışında kalan
hükümleri muafiyetten yararlanmaya devam etmektedir. Tebliğ’in 3. maddesinin (b)
bendinde; alıcının anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden malları veya
hizmetleri üretmesini, satın almasını, satmasını veya yeniden satmasını engelleyen
doğrudan veya dolaylı her türlü yükümlülük olarak tanımlanmakta olup alıcının bir önceki
takvim yılındaki alımları esas alınarak ilgili pazardaki anlaşma konusu mal veya
hizmetlerin ya da onları ikame eden mal veya hizmetlerin %30’undan fazlasını
sağlayıcıdan veya sağlayıcının göstereceği başka bir teşebbüsten satın almasına yönelik
alıcıya getirilen her türlü doğrudan veya dolaylı yükümlülüğün de rekabet etmeme
yükümlülüğü kapsamında değerlendirileceği belirtilmiştir.
(19) 2005/4 sayılı Tebliğ’in Açıklanmasına Dair Kılavuz’a (Kılavuz) göre Tebliğ, teşebbüslerin
pazarlara erişimini sağlamayı ve özellikle dağıtıcılara ve yetkili servislere, farklı
sağlayıcıların araçlarını satma ve onarma olanağı vermeyi yani “çok markalılığı”
amaçlamaktadır. Böylece araç satışı, bakım ve onarımı ya da yedek parçaların satışı ile
ilgili getirilecek doğrudan veya dolaylı herhangi bir rekabet etmeme yükümlülüğü Tebliğ’in
6. maddesi ile yasaklanmaktadır. Bu bağlamda dağıtım ağı üyesinin yalnızca sağlayıcının
mallarını satmasına ya da sözleşme konusu mallarla rekabet eden malları satmamasına
neden olan faydalar veya teşvikler de rekabet etmeme yükümlülüğü olarak kabul
edilmektedir. Bir başka ifade ile Tebliğ, dağıtıcıları ya da yetkili servisleri aynı ilgili pazara
ait araç veya yedek parça alımlarının %30’dan fazlasını tek bir sağlayıcıdan almak
zorunda bırakan doğrudan ya da dolaylı yükümlülükleri grup muafiyeti dışına
çıkarmaktadır. Kılavuz’da ayrıca, pazar rakip sağlayıcılara kapatılmadığı sürece, bu
yükümlülüklerin rekabet açısından sorun yaratmayacağı belirtilmiştir. Kılavuz’da açıkça
14-54/920-416
4 / 11
bir alıcının alımlarının belirli bir oranına (%30’dan fazla) dayanan sadakat indirimlerinin
dolaylı bir rekabet etmeme yükümlülüğü olarak değerlendirileceği; ancak ölçek
ekonomileri ile bağlantılı olan indirimlerin bu kapsamda ele alınamayacağı ifade edilmiştir.
Bu nedenle Çelik Motor’un yetkili servislerine yönelik olarak uygulamayı planladığı prඈm
sඈstemඈnඈn sadakat etkisi yaratıp yaratmadığının, prim sistemi sonucunda 2005/4 sayılı
Tebliği çerçevesinde alternatif yedek parça sağlayıcılarına yönelik pazarda rekabeti
kısıtlayıcı bir etki doğup doğmayacağının ve prim sisteminin Tebliğ’in 3/b bendi ve 6.
maddesi çerçevesinde yetkili servisler açısından dolaylı rekabet etmeme yükümlülüğüne
yol açıp açmayacağı hususu incelenmiştir.
G.3.2. Prim Sisteminin Kapsamı
(20) Çelik Motor’un yetkili servislerine yönelik olarak uygulamayı planladığı prඈm sඈstemඈ 3 ana
unsurdan oluşmaktadır:
- Hedef Gerçekleştඈrme Prඈmඈ
- KIA Hඈzmet Standartlarını Gerçekleştඈrme Prඈmඈ
- Yedek Parça Bonusu.
(21) Bildirim Formu’nda yer verilen bilgilere göre, prඈm sඈstemඈ tüm Çelඈk Motor yetkඈlඈ
servඈslerඈne açık bඈr sඈstem olup, tüm servඈslere belඈrlenen krඈterler, şeffaf ve eşඈt
koşullarda uygulanacaktır2. Yetkඈlඈ servඈslerඈn, dඈğer yetkඈlඈ servඈslere ve özel servඈslere
yönelඈk yedek parça satışları, bu satışı gerçekleştඈren yetkඈlඈ servඈsඈn prඈm hesabına dahඈl
edඈlecektඈr.
G.3.2.1. Hedef Gerçekleştirme Primi
(22) Hedef gerçekleştirme priminde, prime esas alınacak yetkili servislerin kişiselleştirilmiş
yedek parça hedefleri, Çelik Motor ile yetkili servisler arasında yapılacak mutabakat
sonucunda belirlenecektir. Hedeflerin belirlenmesi sırasında yetkili servislerin toplam
alımları göz önüne alınmayacaktır. Hedefler, Çelik Motor'dan son 3 yılda yapılan alımlar,
bir önceki yıl yapılan KIA markalı araç satışı, enflasyon oranı, ekonomik şartlar, döviz
kurlarındaki değişimler, bölge dinamikleri gibi kriterler dikkate alınarak, yedek parça
çeşidinin çokluğu nedeni ile hedef adet bazında değil, ciro bazında belirlenecektir. Yetkili
servisin ciro bazlı satış hedefini karşılamak amacıyla yedek parça fiyatlarında indirim
yapmama yönünde motivasyon oluşmaması amacıyla satış hedeflerinin karşılanıp
karşılanmadığı tespit edilirken yetkili servisin parça bazındaki alım fiyatları (Çelik Motor
satış fiyatları) göz önünde bulundurulacaktır. Dolayısıyla prim satış primi olmasına
rağmen satılan adetlerin alım fiyatları ile çarpılması sonucu oluşacak olan rakam prime
esas ciro olarak kabul edilecektir.
(23) Buna göre aylık bazda yetkili servisler belirtilen oranlarda hedef gerçekleştirme primine
hak kazanacaklardır. Dosya içeriğinden baremlerin düşük seviyeden başlatılarak, hedef
gerçekleştirme priminin alt sınırının %85 olarak belirlendiği anlaşılmıştır. Hedef
gerçekleştirme primine dair en yüksek katsayı ise belirlenmemiştir. Yetkili servis,
hedefinin %95'i oranında alım yaparsa ayrıca %5 oranında prime hak kazanacaktır,
dolayısıyla prime hak kazanmak için hedefin %100'ünün karşılanmasına gerek yoktur.
Satış hedefinin tamamını karşılayan bir alım hedefi yerine %95’lik bir oran öngörülmesinin
nedeninin sistem içi alışverişin prim sisteminden dolaylı da olsa etkilenmesinin önüne
geçilmesi olduğu ifade edilmektedir. Alım hedefi ile satışında belirlenen hedeflerini
yakalayamayacak olmasına rağmen stok tutmak isteyen yetkili servislerin de primden
belli ölçüde yararlanmalarının hedeflendiği belirtilmektedir. %110 ve üzerinde hedef
gerçekleştiren tüm yetkili servisler %8 oranında prime hak kazanacaktır.
Gerçekleştirilecek hesaplamanın son aşamasında ise belirlenen prim katsayısı yetkili
2 Bu bağlamda prim sisteminin Çelik Motor araç satış operasyonu ile hiç bir ilişkisi bulunmamaktadır.
14-54/920-416
5 / 11
servisin alım fiyatına endeksli cirosu ile çarpılarak yetkili servisin hak kazandığı prim
miktarı hesaplanacaktır.
G.3.2.2. KIA Hizmet Standartlarını Gerçekleştirme Primi
(24) KIA hizmet standartlarını gerçekleştirme priminin yetkili servislere üçer aylık dönemlerde
verilmesi planlanmakta olup, üç kalemden oluşmaktadır:
(25) Bayi Servis Denetleme Formu ( BSDF): BSDF, KIA hizmet standartlarını gerçekleştirme
priminin ön şartıdır. Yetkili Servis Sözleşmesi’nin 3(b). maddesi uyarınca yeterli yedek
parça stoğu bulundurup bulundurulmadığının (sadece 100 ඈle 300 puan arasındadır) ve
tesis yeri, ekipman, işletim vb. konularında standartları karşılayıp karşılamadığının
belirlenmesi amacıyla kullanılan BSDF’den en az 2000/2.500 puan alan yetkili servisler
KIA hizmet standartlarını gerçekleştirme primi için ön şartı yerine getirmiş olacaktır.
(26) Customer Satisfaction Index (CSI): CSI uyarınca bağımsız bir araştırma şirketince tüm
yetkili servislere uygulanacak KIA Satış Sonrası Müşteri Memnuniyeti Anketi’nden 86
puan ve üzeri genel memnuniyet skoru alan yetkili servisler %3 oranında prim almaya
hak kazanacaklardır.
(27) Müşterඈ Memnunඈyetඈ Bonusu: Çelik Motor tarafından belirlenen ve sirkülerle yetkili
servislere duyurulan konularda müşteri memnuniyeti hedefini tutturan yetkili servislere ise
ekstra olarak gerçekleştirdikleri satışlardan aylık %1 oranında KIA Satış Sonrası Müşteri
Memnuniyet Bonusu verilecektir.
G.3.2.3. Yedek Parça Bonusu
(28) Yedek parça bonusunda Çelik Motor ile yetkili servisler arasında karşılıklı mutabakatla
belirlenen aylık yedek parça satış hedeflerini 3 aylık dönem boyunca %100 ve üzerinde
bir oranla gerçekleştiren ve satış hedeflerinin %95'i oranında KIA kaynaklı yedek parça
alımı gerçekleştiren yetkili servislere 3 aylık yedek parça satış cirosunun %6'sı oranında
prim verilecektir.
(29) Aşağıdaki tabloda Çelik Motor’un yetkili servislerine yönelik olarak uygulamayı planladığı
prඈm sඈstemඈ ve oranlarına yer verilmiştir:
Tablo-1: Önerilen Prim Sistemi ve Oranları
Hedef Gerçekleştirme Primi ve Oranları KIA Hizmet
Standartlarını
Gerçekleştirme Primi ve
Oranları
Yedek Parça Bonusu
Yedek Parça Satış Hedefi
Gerçekleştirme (%)
Prim
Oranı (%)
Hizmet
Baremleri
Prim
Oranı (%)
Bonus Prim
Oranı
0-84 0 BSDF>=2000
Ön şart 3 ay %100 ve üzeri
hedef gerçekleştirme
%6
85-89 5 CSI>=86 3 3 aylık alımı min. %95
90-99 6 CSI Bonus 1
100-109 7 TOPLAM 4
110+ 8
Hedefinin %95’i kadar alım
yaparsa 5
Max 13
(30) Söz konusu prim sistemi sadece yetkili servis ağına ilişkin olup, KIA markalı araçların
yetkili satıcısı olamayan ancak, yetkili servis olarak faaliyet gösteren servisler de
yararlanabileceklerdir. Dosya içeriği bilgilerden, prim sඈstemඈnඈn amaçlarının aşağıdakඈ
şekඈlde belඈrtඈldඈğඈ anlaşılmıştır:
14-54/920-416
6 / 11
- Kඈşඈselleştඈrඈlmඈş hedefler sayesඈnde düşük ඈş hacmඈne sahඈp yetkඈlඈ servඈslerඈn dahඈ
prඈme hak kazanarak, büyük ඈş hacmඈne sahඈp servඈsler karşısında dezavantajlı
konuma düşmesඈnඈn önüne geçmek,
- Bඈreysel kullanıcılara ve sඈgorta şඈrketlerඈne yönelඈk yedek parça satışlarında
ඈskontoların artmasını sağlamak,
- Yetkඈlඈ servඈslerඈn özel servඈsler ඈle rekabet edebඈlmesඈnඈ mümkün kılmak,
- Çelඈk Motor yetkඈlඈ servඈslerඈnde hඈzmet kalඈtesඈnඈ ve buna bağlı olarak müşterඈ
memnunඈyetඈnඈ arttırmak, operasyonun devamlılığını sağlamak.
(31) Mevcut prim sisteminde herhangi bir hedef verilmeksizin yedek parça alımına göre prim
hesaplaması yapılırken, önerilen yeni sistem kapsamında yedek parça satışlarına (alım
fiyatları üzerinden) göre primlendirme yapılması öngörülmektedir. Önerilen prim
sisteminin kişiselleştirilmiş ve sabit baremler içermesi nedeniyle düşük hacimli yetkili
servislerin de yüksek primlere hak kazanacağı ve rekabet güçlerinin artacağı ifade
edilmektedir. Dosya içeriğinden anlaşıldığı üzere düşük iş hacmine sahip Y yetkili servisi
eski prim sistemi uyarınca 12.000 TL (%6) prime hak kazanırken, yeni prim sistemi
uyarınca 46.000 TL (%23) prime hak kazanacaktır. Yüksek iş hacmine sahip X yetkili
servisi ise eski prim sistemi uyarınca 860.000 TL (%21,5) prime hak kazanırken, yeni prim
sistemi uyarınca 920.000 TL (%23) prime hak kazanacaktır.
(32) Çelik Motor, planlanan prim sisteminde kişiselleştirilmiş hedefler sayesinde düşük iş
hacmine sahip yetkili servislerin dahi prim hakkı kazanarak, büyük iş hacmine sahip yetkili
servisler karşısında dezavantajlı konuma gelmemelerini, belirlenen hedeflerle yetkili
servisler ile özel servisler arasındaki rekabetin artmasını ve Çelik Motor yetkili
servislerinde hizmet kalitesini ve buna bağlı olarak müşteri memnuniyetinin artmasını
amaçladıklarını bildirmektedir. Bu duruma ek olarak prim sistemi kapsamında servislere
getirilen alım hedefleri ile birlikte Çelik Motor, yedek parça arzında devamlılığı sağlayarak
tedarik sıkıntısının önüne geçmeyi amaçladıklarını bildirmektedir. Böylece önceden
belirlenen alım hedefleri sayesinde üretim ve tüketim öngörülebilirliğinin artacağı,
müşterilerin talep ettikleri ürünlere daha kısa zamanda ulaşacağı ve müşteri
memnuniyetinin üst seviyeye ulaşacağı ifade edilmektedir.
(33) Bundan başka, yetkili servislerin rakip markalara ait yedek parça alımı yapmaları yönünde
hiç bir engel bulunmadığına, yetkili servislere bu yönde doğrudan ya da dolaylı bir
yükümlülük getirilmediğine dikkat çekilmektedir. Dosya içeriği bilgilere göre, gerek KIA
sistemi içerisindeki diğer servislere gerekse özel servislere bakım-onarım amaçlı yedek
parça satışını kısıtlayacak herhangi bir yükümlülük veya prim kriteri getirilmemiştir. Ayrıca
yetkili servislerin, diğer yetkili servislere yönelik yedek parça satışlarının ve özel servislere
yönelik bakım- onarım amaçlı yedek parça satışlarının caydırılmaması için bir yetkili
servis tarafından diğer bir yetkili servise ve özel servise yapılacak yedek parça satışları,
bu satışı gerçekleştiren yetkili servisin prim hesabına dahil edilecektir. Diğer bir deyişle
sistem içi alışverişin engellenmesinin veya özel servislere bakım onarım amaçlı yedek
parça tedarikinin önlenmesinin söz konusu olmadığı ifade edilmektedir.
G.3.3. Prim Sisteminin Rekabet Etmeme Yükümlülüğü Çerçevesinde
Değerlendirilmesi
(34) Olası rekabet etmeme yükümlülüğünün pazar kapatma etkisine dönüşebilmesi için
sağlayıcının ilgili pazardaki pazar gücü önem arz etmektedir. İnceleme konusu prim
sistemi bakımından öncelikle göz önünde bulundurulacak husus Çelik Motor’un
dağıtımını yaptığı KIA markasının satış sonrası hizmetler pazarındaki pazar payı
olacaktır3. Çelik Motor’un satış sonrası hizmetler pazarındaki pazar payları, servise giren
araç adedi bazında (trafiğe kayıtlı KIA marka araç adedi KIA yetkili servislerinden hizmet
3 Dosya içeriğinde yer alan tüm markaların satış adetlerini içeren verilerden, KIA markasının satış hizmetlerindeki pazarındaki pazar
payının (…..) olduğu anlaşılmaktadır.
14-54/920-416
7 / 11
alan araç adedi ile oranlanmıştır) 2011 yılında (…..); 2012 yılında (…..); 2013 yılında ise
(…..) olarak, hasar onarımlarında sigorta poliçelerine göre yapılan hesaplama baz
alındığında ise (toplam KIA hasar adedi ile Çelik Motor servislerinde karşılanan KIA hasar
adedi oranlanmıştır) 2013 yılı itibarıyla (…..) olarak hesaplanmıştır.
(35) Öte yandan dosya kapsamında servis giriş frekansına göre yetkili servisler tarafından
kullanılan toplam yedek parça içerisinde Çelik Motor kaynaklı KIA yedek parçalarının
kullanım oranı incelenmiş ve Çelik Motor kaynaklı KIA yedek parçalarının toplam yedek
parça içerisindeki kullanım oranının (…..) olduğu anlaşılmıştır.
(36) Dosya içeriğinde yer alan verilerden yola çıkılarak yapılan hesaplamalardan, bir binek
araç için 2013 yılında ortalama (…..), bir ticari araç için ise (…..) harcama yapıldığı
görülmektedir. Yedek parça harcamaları toplam harcamaların (…..)'üne denk
gelmektedir. Bu doğrultuda, 2013 yılında bir binek araç için ortalama yedek parça
harcaması (…..) iken bir ticari araç için ortalama yedek parça harcaması (…..). Ortalama
yedek parça harcamaları araç sayısı ile çarpıldığında (binek araç için (…..), ticari araç
için (…..)) tüm KIA araçların yetkili servisleri kullanması halinde oluşması beklenen yedek
parça cirosu toplam (…..) olarak ortaya çıkmaktadır. Hesaplamalar sonucu ortaya çıkan
(…..)'lik cironun içerisinde yetkili servislerin kârının da olması nedeniyle doğru bir
hesaplamanın yapılabilmesi için öncelikle söz konusu cironun kârdan arındırılması
gerekmektedir. Yetkili servislere tavsiye edilen (…..) oranındaki kâr marjı düşüldüğünde,
tüm KIA araçlarının yetkili servisleri tercih etmesi durumunda ortaya çıkacak toplam KIA
yedek parça pazarı (…..). Bu rakam, Çelik Motor tarafından 2013 yılında yapılan yedek
parça toplam satışına ((…..)) oranlandığında Çelik Motor kaynaklı KIA yedek parçalarının
toplam yedek parça kullanım oranı (…..) olarak hesaplanmaktadır.
(37) Diğer taraftan, garanti süresi içerisinde KIA markalı araç kullanıcılarının yetkඈlඈ servඈslere
bağlılığının ve yetkili servislerin KIA marka yedek parçalara bağlılıklarının daha yüksek
olacağı kabulünden hareketle dosya kapsamında garanti kapsamındaki KIA markalı
araçların toplam KIA markalı araç parkı içerisindeki oranı incelenmiştir. KIA markalı
araçların toplam araç parkı (…..). Araçların iki yıl garanti kapsamında olduğu dikkate
alınarak 2012 ve 2013 yıllarında yapılan satışlar hesaplamaya dahil edilmiştir. 2012
yılında satılan KIA markalı araç sayısı (…..); 2013 yılında ise (…..). Bu doğrultuda yapılan
hesaplamada garanti kapsamındaki araçların toplam KIA araç parkına oranı (…..)olarak
belirlenmiştir. Çelඈk Motor verඈlerඈ uyarınca KIA markalı araçların araç parkı yaşı (…..)
olarak hesaplanmaktadır. Bununla bඈrlඈkte, yetkඈlඈ servඈslere gඈren araçların (…..)'sının 3
yaş altında olduğu anlaşılmış olup, (…..)’ünün 3 yaş üzerඈnde olduğu, dolayısıyla garantඈ
kapsamında olmayabඈleceğඈ anlaşılmıştır. Bu kapsamda yetkඈlඈ servඈslerඈn cඈroları, garantඈ
kapsamında yapılan ve garantඈ kapsamında olmayan ඈşlemler bakımından ayrıştırılarak
ඈncelenmඈştඈr.
(38) Dosya içeriğinden, yetkili servislerin garanti kapsamında olmayan araçlar bakımından,
elde ettikleri ciroların toplam cirolarının (…..) arasında bir orana tekabül ettiği
anlaşılmaktadır.
(39) Dosya kapsamında, Çelik Motor tarafından uygulanacak prim sisteminin, pazara yedek
parça sağlayan diğer yedek parça üreticileri/dağıtıcıları bakımından nasıl bir etki
doğuracağının tespit edilebilmesi açısından, Çelik Motor bayileri olan Tek-Kar Otom.
San. ve Tic. Ltd. Şti.(Tek-Kar), Özdemirler Otomotiv İnş. İlaç. San. ve Tic. Ltd. Şti.
(Özdemirler), Eresin Petrol İnş. Gıda Tur. Hizm. Otomotiv Taş. San. ve Dış Tic. A.Ş.
(Eresin), MEB Başayar Servis ve Yedek Parça İth. İhr. San. ve Tic. Ltd.Şti. (Başayar) ve
Gül-Al Otomotiv İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.’ne (Gül-Al) yöneltilen sorulara verilen cevabi
yazılardan, yetkili servisler bakımından parça tedarik etmenin alternatif kanalların
14-54/920-416
8 / 11
kullanımının zayıf olduğu anlaşılmıştır.
(40) Hyundai ve KIA marka araçların yedek parçaları tüm dünyada Mobis tarafından
üretilmekte, tedarik edilmekte ve lojistiği sağlanmaktadır. Mobis, dünyada Hyundai ve KIA
yetkili distribütörleri vasıtasıyla dağıtım yapmaktadır. Türkiye'de kendine ait ayrı bir
dağıtım/bayi kanalı bulunmayan Mobis, KIA yedek parça dağıtımı için Çelik Motor'u
distribütörü olarak atamıştır. Ancak bu yetkisi münhasır değildir. Nitekim, Mobis
tarafından Kore, Dubai gibi ülkelerin yerel distribütör/bayilerine yapılan satışlar ithalat
yoluyla ülkemize ulaşmaktadır. Bu kapsamda Kaya Otomotiv ve Yedekparça
San.Tic.Ltd.Şti, KIA marka parça ithalatı yapan firmalar arasındadır ve söz konusu
şirketin yukarıda belirtilen bayilerin Çelik Motor dışındaki orijinal parça temin
kaynaklarından biri olduğu anlaşılmaktadır.
(41) Bununla birlikte, esasen, garanti döneminde ve garanti kapsamında yapılan işlemlerde
yetkili servislerin yedek parça bedelini Çelik Motor’a fatura etmeleri nedeniyle Çelik Motor
tarafından tedarik edilen parçaları kullanmak durumunda oldukları açıktır. Garanti
döneminde olan ancak garanti kapsamında olmayan parçalar bakımından ise Çelik Motor
dışında orijinal parça tedarik eden firmaların tercih edilebileceği açıktır. Nitekim 2005/4
sayılı Tebliğ, sağlayıcının, garanti kapsamı hariç olmak üzere, yetkili servisler tarafından
başka kaynaklardan elde edilen orijinal yedek parça veya eşdeğer kalitedeki yedek
parçaların kullanılmasını yasaklamasını ağır sınırlama olarak kabul edilmektedir. Ancak
sağlayıcı, yetkili servislere, eşdeğer kalitede yedek parça kullanılması halinde müşteriyi
önceden bilgilendirme veya faturada söz konusu parçaların markalarının gösterilmesi
yükümlülüğünü getirebilir. Buna ilave olarak belirtilmelidir ki, söz konusu parçalar
nedeniyle herhangi bir arıza olması halinde, böyle bir işlem nedeniyle garantinin sona
erip ermeyeceği hususunun genel hükümler çerçevesinde çözülmesi gerekmektedir.
Dolayısıyla yetkili servisler garanti döneminde gerçekleşen ancak garanti kapsamında
olmayan işlemler bakımından dahi sağlayıcı tarafından tedarik edilen parçaları tercih
edebilmektedir. Bu nedenle yetkili servislerin garanti döneminde yedek parça ihtiyaçlarını
sağlayıcıdan karşılamak yönündeki eğilimlerinin temel belirleyicisi, prim sisteminden
ziyade garanti ile ilgili hükümler olarak karşımıza çıkmaktadır.
(42) Garanti dönemi sona erdikten sonra ise yetkili servisler özel servisler ile rekabet etmeye
başlamaktadır. Zira tüketiciler daha düşük ücretle hizmet aldıkları özel servisleri tercih
etme eğilimi göstermektedir. Dolayısıyla, özellikle 3-5 yaş arasındaki araçlar bakımından
yoğun olarak yetkili servis-özel servis rekabeti yaşanmaktadır. Çelik Motor tarafından
belirtildiği üzere, yetkili servislere giren araçların (…..) 3 yaş altındadır. Bu nedenle,
geriye kalan (…..) oranındaki payın 3 yaş üstü araçlara ait olduğu anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla, garanti hükümlerine tabi olmayan bu araçlar bakımından alternatif temin
kaynaklarının kapanmaması önem taşımaktadır.
(43) Çelik Motor’un yedek parça kullanım oranı bakımından pazar payının (…..) olduğu dosya
içeriğinden anlaşılmaktadır. Prim sisteminin pazardaki etkisinin değerlendirilmesi
açısından en önemli faktör, sağlayıcının ilgili pazardaki pazar payıdır. Mehaz mevzuat
uygulamalarında sağlayıcının ilgili pazardaki pazar payının %30’u geçmesi durumunda
rekabet etmeme yükümlülüğünün grup muafiyeti dışında kalacağına ve hakim durum ile
ilgili değerlendirmelerin esas alınabileceğine dikkat çekilmektedir. Bu çerçevede, Çelik
Motor tarafından farklı yöntemlerle hesaplanan pazar paylarının %30’luk sınıra oldukça
yakın olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle, halihazırda zayıf olan alternatif temin
kaynaklarının kullanımının, prim sistemi çerçevesinde daha da zayıflayabileceği ve prim
sisteminin dolaylı bir rekabet etmeme yükümlüğüne dönüşebileceği
değerlendirilmektedir.
14-54/920-416
9 / 11
G.3.4. Menfi Tespit Değerlendirmesi
(44) 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesinde; ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin başvurusu
üzerine Kurul’un, elinde bulunan bilgiler çerçevesinde bir anlaşmanın, kararın, eylemin
veya birleşme ve devralmanın Kanun’un 4., 6. ve 7. maddelerine aykırı olmadığını
gösteren bir menfi tespit belgesi verebileceği hükmü yer almaktadır. 2005/4 sayılı
Tebliğ’de alımların %30’undan fazlasının sağlayıcıdan temin edilmesine ilişkin
yükümlülük getirilemeyeceğine ilişkin düzenleme ile belirtilen amaç, pazarın rakip firma
markalarına kapatılmasının önüne geçmek ve dolayısıyla markalar arası rekabetin önünü
açmaktır. Çelik Motor’un yetkili servislerine yönelik olarak uygulamayı planladığı prඈm
sඈstemඈ uygulamada sadakat etkisi yaratabilecek, alternatif yedek parça sağlayıcılarına
yönelik pazarda rekabeti kısıtlayıcı bir etki doğurabilecek ve 2005/4 sayılı Tebliğ’in 3/b
bendi ve 6. maddesi çerçevesinde yetkili servisler açısından dolaylı rekabet etmeme
yükümlülüğüne yol açabilecek niteliktedir. Bu nedenle, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında rekabet kısıtlayıcı etki doğurabilecek prim sistemine Kanun’un 8. maddesi
uyarınca menfi tespit belgesi verilmesi mümkün değildir.
G.3.5. Bireysel Muafiyet Değerlendirilmesi
G.3.5.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme
ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(45) Bireysel muafiyet değerlendirmesinde aranan ilk olumlu koşulun sağlanıp
sağlanmadığının tespiti ve hangi hallerin ekonomik yarar sağladığı somut olayın
özelliklerine göre değerlendirilmektedir. Genel olarak, üretim ve dağıtım maliyetlerinin
düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması, yeni piyasalara
girişin kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması hallerinde
bu koşulun sağlandığı kabul edilmektedir.
(46) Bඈldඈrඈm Formu’nda, prඈm sඈstemඈ ඈle yetkඈlඈ servඈslerඈn performanslarının, hඈzmet
kalඈtelerඈnඈn ve özel servඈslerle rekabet güçlerඈnඈn artırılmasının amaçlandığı belirtilmiştir.
Bu bağlamda önerilen prඈm sඈstemඈnඈn uygulamaya geçmesඈ sonucunda düşük hacimli
yetkili servislerin daha yüksek primlere hak kazanacağı ve rekabet güçlerinin artacağı
anlaşılmaktadır. Diğer taraftan, prඈm sඈstemඈ, yetkඈlඈ servඈslerඈn eş değer yedek parça
kullanımını veya orඈjඈnal yedek parçaları alternatඈf kaynaklardan tedarඈk etmelerඈnඈ
engelleyecek bඈr doğrudan yükümlülük veya teşvඈk ඈçermemektedඈr. Ayrıca yetkili
servislerin, diğer yetkili servislere ve özel servislere yaptıkları bakım- onarım amaçlı
yedek parça satışları da bu satışı gerçekleştiren yetkili servisin prim hesabına dahil
edilecektir. Satış odaklı bඈr prඈm sඈstemඈ kurulmasının pazarlama faalඈyetlerඈnඈ ve hඈzmet
kalඈtesඈnඈ artıracağı, prඈm sඈstemඈ kapsamında yetkඈlඈ servඈslere getඈrඈlen alım hedeflerඈ ඈle
de ürün arzının devamlılığının sağlanacağı ve tedarඈk sıkıntısının önüne geçඈlebඈlecektඈr.
Bu çerçevede, muafඈyetඈnඈn ඈlk koşulunun sağlandığı kanaatඈne ulaşılmıştır.
G.3.5.2. Tüketicinin Yarar Sağlaması
(47) Prඈm sඈstemඈ ඈle sağlanan mal arzında devamlılığın, tüketඈcඈlere ürünlere daha kolay
ulaşma ඈmkanı ve fඈyatlarda düşüş olarak olumlu yansıyacağı kanaatඈ oluşmuştur. Prඈm
sඈstemඈnඈn bඈreysel kullanıcılara ve sඈgorta şඈrketlerඈne yönelik yedek parça satışlarında
ඈndඈrඈmlerඈn artmasını öngördüğü anlaşılmaktadır. Bundan başka, prඈm sඈstemඈndekඈ
müşterඈ memnunඈyetඈ ve hඈzmet kalඈtesඈ odaklı krඈterler sayesඈnde, yetkඈlඈ servඈslerඈn prඈm
oranlarını yükseltmek ඈçඈn verdඈklerඈ hඈzmetඈn kalඈtesඈnඈ de arttıracakları değerlendඈrඈlmඈştඈr.
Bඈldඈrඈm Formu’nda mevcut durumda sඈgorta şඈrketlerඈne sadece ඈkඈ büyük yetkඈlඈ servඈs
tarafından parça tedarඈkඈ yapıldığı belඈrtඈlmඈştඈr. Bu bağlamda prඈm sඈstemඈnඈn uygulanması
sonucunda dඈğer yetkඈlඈ servඈslerඈn -özellਟkle düşük ਟş hacmਟne sahਟp yetkਟlਟ servਟslerਟn- de
sඈgorta şඈrketlerඈne parça tedarඈk edebඈlecek konuma geleceğඈ beklenmektedඈr. Prඈm
sඈstemඈnඈn kඈşඈselleştඈrඈlmesඈ ඈle küçük bayඈlerඈn daha rekabetçඈ fඈyatlar ඈle satış
14-54/920-416
10 / 11
yapabඈleceğඈ belඈrtඈlmektedඈr. Böylece hem fඈyatlarda ඈndඈrඈme gඈdඈleceğඈ hem de kasko
kapsamında araçları tamඈr edඈlen tüketඈcඈlerඈn yedek parça tedarඈk edඈlmesඈ ඈçඈn geçඈrdඈklerඈ
bekleme süresඈnඈn kısalacağı ඈfade edඈlmektedඈr. Dolayısıyla muafඈyetඈn ikinci koşulu da
sağlanmaktadır.
G.3.5.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(48) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) bendi bağlamında ilgili pazarın önemli bir
kısmında rekabetin ortadan kalkmaması şartının sağlanıp sağlanmadığının analizi,
anlaşmanın niteliği ve kapsamı, taraflarının ve rakiplerin pazardaki konumları, pazarın ve
işbirliğine konu ürünün özellikleri, giriş engelleri, pazarın doygunluk seviyesi, tüketici
tercihlerinin ne ölçüde kısıtlandığı gibi unsurların değerlendirilmesini gerektirmektedir.
İlgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkıp kalkmadığı değerlendirilirken
dikkate alınması gereken başlıca hususlar; pazarda halihazırda giriş engellerinin olup
olmadığı, hakim durumda olan bir teşebbüsün bulunup bulunmadığı, dikey anlaşmalar
aracılığıyla giriş engeli yaratılıp yaratılmadığı, pazarın yapısı, tüketici tercihlerinin ne
ölçüde kısıtlandığı olarak sıralanması mümkündür.
(49) Uygulamaya geçirilecek olan prim sisteminin yetkili servisler üzerinde yaratacağı etkiyi
geleceğe dönük olarak analiz edebilmek için gerekli en önemli veri prim sistemini
uygulayan sağlayıcının ilgili ürün pazarındaki toplam pazar payıdır. Sistemin uygulamaya
girmesi ile esas olarak beklenen yedek parça alış ve satışlarında artış olmasıdır. Her ne
kadar yetkili servislere verilen hedeflerin belirlenmesi sırasında yetkili servislerin toplam
alımları göz önüne alınmayacak olsa da, indirim oranlarının yüksekliği karşısında yetkili
servislerin alımlarını Çelik Motor’a kaydırmaları muhtemeldir. Sonuç olarak muafiyetin
üçüncü koşulunun da sağlandığı kanaatine varılmıştır.
G.3.5.4. Rekabetin Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması
(50) Bඈr anlaşmanın bireysel muafiyet alabilmesi için gerekli son koşul, anlaşmanın ilk iki
olumlu koşuldaki yararların elde edilmesi için rekabeti daha az sınırlayıcı bir yöntem söz
konusu olmamasıdır. Bu koşul altındaki değerlendirmelerde genel olarak sözleşmenin
rekabeti kısıtlayıcı hükümlerinin, sözleşmeden elde edilecek faydaların sağlanması için
zorunlu olup olmadığı dikkate alınmaktadır.
(51) Başvuru konusu işlem bakımından yapılan analiz, sağlayıcı tarafından kurulacak ve
uygulanacak olan prim sisteminin düşük hacimli yetkili servislerin daha yüksek primlere
hak kazanmasına ve rekabet güçlerinin artmasına imkan vereceğini, pazarlama
faalඈyetlerඈnඈ ve hඈzmet kalඈtesඈnඈ artıracağını, yetkඈlඈ servඈslere getඈrඈlen alım hedeflerඈ ඈle
de ürün arzının devamlılığının sağlanacağını ve tedarඈk sıkıntısının önüne geçඈlebඈleceğඈnඈ
göstermektedඈr. Mevcut koşullar altında böyle bඈr sඈstemඈn tüketඈcඈye fayda sağlama
ඈhtඈmalඈnඈn bulunduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla söz konusu sඈstemඈn, rekabetඈ zorunlu
olandan fazla sınırlamayacağı ve muafඈyetඈn dördüncü koşulunu da sağladığı sonucuna
ulaşılmıştır.
14-54/920-416
11 / 11
H. SONUÇ
(52) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Çelik Motor Ticaret A.Ş. ile yetkili servisleri arasında imzalanan “Yetkili Servis
İşletme Sözleşmesi”nin 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey
Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere ilişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile sağlanan
muafiyetten yararlandığına
2. Çelik Motor Ticaret A.Ş. tarafından KIA yetkili servislerine uygulanması planlanan
“KIA Yedek Parça Prim Sistemi”ne ise 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca
menfi tespit belgesi verilemeyeceğine, söz konusu prim sistemine ilişkin olarak
Kanun’un 5. maddesi uyarınca bu sisteme 5 yıllığına bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir
Full & Egal Universal Law Academy