Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-3-91 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 15-06/71-29
Karar Tarihi : 05.02.2015
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER: Dr. Hakan Deniz KARAKOÇ, Yusuf ÜLKER
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN :- Novo Nordisk Sağlık Ürünleri Ticaret Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. H. Ozan GÜNER
Levent Cad. Yeni Sülün Sok. No:1
34330 1.Levent/Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Novo Nordisk Sağlık Ürünleri Ticaret Ltd. Şti. ile çeşitli ecza
depoları arasında akdedilecek sözleşme tarafı ecza depolarının bu ürünleri yurt
dışına satamayacağına ilişkin yükümlülük içeren Standart Alım-Satım
Sözleşmesine menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 31.12.2014 tarih ve 7493
sayı ile giren bildirim üzerine düzenlenen 23.01.2015 tarih ve 2014-3-91/MM sayılı Menfi
Tespit/Muafiyet Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Novo Nordisk Sağlık Ürünleri Ticaret Ltd.
Şti ile çeşitli ecza depoları arasında akdedilecek olan Sözleşme’ye, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’a (4054 sayılı Kanun) herhangi bir aykırılık içermemesi
nedeniyle, menfi tespit belgesi verilebileceği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflar
G.1.1. Novo Nordisk Sağlık Ürünleri Ticaret Ltd. Şti. (Novo Nordisk)
(4) Novo Nordisk, beşeri tıbbi ürünlerin, özellikle diyabet ürünleri, hemostatis yönetimi,
hormon tedavisi ve hormon replasman tedavisi ürünlerinin satışı ve pazarlanması
alanında faaliyet gösteren bir ilaç firmasıdır.
G.1.2. Sözleşmeye Taraf Olan Ecza Depoları
(5) Sözleşmeye taraf olan ecza depoları bildirim sahiplerince tahdidi olarak belirtilmemiş,
T.C. Sağlık Bakanlığı’nın ilgili mevzuat hükümleri uyarınca kurulmuş, yerli ve yabancı ilaç
üreticisi teşebbüslerden aldığı ilaçların Türkiye pazarında dağıtımını sağlayan ecza
depoları olarak ifade edilmiştir.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(6) 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin (2002/2 sayılı Tebliğ) 2.
maddesinde tanımlanan dikey anlaşmaların, Tebliğ kapsamında olduğu ve Tebliğ ile
15-06/71-29
2 / 4
sağlanan muafiyetin ilgili pazardaki payın %40’ı aşmaması durumunda uygulanacağı
ifade edilmektedir. Yine aynı maddenin devamında, tek alıcıya sağlama yükümlülüğü
içeren dikey anlaşmalarda anlaşmanın Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanabilmesi
için, alıcının anlaşma konusu malları ve hizmetleri aldığı ilgili pazardaki payının da %40’ı
aşmaması gerektiği belirtilmektedir. Bu nedenle ilgili pazarın tanımlanması öncelikle,
başvuru konusu sözleşmelerin, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olup olmadığını
belirlemek açısından önemlidir.
(7) Bildirim formunda ifade edildiği üzere, Novo Nordisk’in sağladığı ürünler değişmekle
birlikte, başvuruya konu sözleşmeler temel olarak insan ünsilünleri, hazır karışım
insülinler, insülin enjeksiyon kalemi gibi diyabete yönelik ilaçlar ile büyüme ve gelişme
geriliğinde kullanılmak üzere çeşitli ilaçların üretimi ve ithalatı alanında faaliyet gösteren
Novo Nordisk ile bu ürünlerin toptan satış faaliyetiyle iştigal eden ecza depoları arasında
akdedilmektedir.
(8) İlgili sektöre ilişkin Kurul tarafından yapılan incelemelerde ürün pazarlarının
belirlenmesinde kullanılan sınıflandırmaların temel olarak; ilaçların tedavi edici özellikleri,
içerdiği etkin maddeler ve pazarda sunumuna ilişkin formları, miktarları, orijinal olup
olmaması ve reçeteli ya da reçetesiz olarak satılabilmesi dikkate alınmıştır.
(9) Beşeri ilaçlara ilişkin sınıflandırma Dünya Sağlık Örgütü’nün tanımladığı Anatomik Tedavi
Sınıflandırmasına (ATC) göre çeşitli gruplara ayrılmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü’nün
tanımladığı ATC’nin üçüncü kademesinde (ATC-3), ilaçlar kullanım amaçlarına göre
ayrılmakta, aynı tedavi edici özelliklere sahip olan ilaçlar aynı gruba dâhil edilmektedir.
Daha dar veya daha geniş pazar tanımları mümkün olmakla birlikte, ATC-3
sınıflandırması ilgili ürün pazarı tanımlamalarında temel kabul edilmektedir1.
(10) Kurul, sağlayıcı ilaç firmalarıyla ecza depoları arasında akdedilen ve mevcut dosya ile
benzer nitelikte ilişkileri düzenleyen geçmiş tarihli kararlarında2, ihale kanalında birçok
ürün kategorisinde toplu ihtiyaca cevap veren satışların gerçekleştirilmesi, bildirime konu
sözleşmelerin ilaç firmasının ürün portföyünü bir bütün olarak kapsaması ve bildirimin bir
bütün olarak değerlendirilmesi gerektiğini dikkate alarak belirli bir pazar tanımı
yapmamıştır.
(11) Yukarıda yapılan açıklamalar ve geçmiş Kurul kararları ışığında mevcut dosya
çerçevesinde, her bir ürün özelinde kesin pazar tanımı yapılmasına gerek duyulmamıştır.
G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(12) İlgili coğrafi pazar, “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
G.3.1. Bildirime Konu Sözleşme
(13) Novo Nordisk tarafından birçok ecza deposuyla akdedilmesi öngörülen sözleşme, bir
veya birkaç ürüne ilişkin olmayıp, Novo Nordisk tarafından temin edilecek ürünlerin ecza
depolarına satılması ve bu ürünlerin ecza depoları tarafından satın alınmasına ilişkindir.
Sözleşme, sözleşme tarafı olan ecza deposunun, bu ürünleri Türkiye Cumhuriyeti sınırları
dışına satamayacağına, bu ürünleri Türkiye Cumhuriyeti dışına sattığını veya
satabileceğini bildiği, bilebileceği veya bu hususta makul sebepler bulunan üçüncü
1 20.10.2005 tarih ve 05-70/970-267 sayılı Kurul kararı.
2 31.05.2012 tarih ve 12-29/851-251sayılı, 06.04.2012 tarih 12-17/495-138 sayılı Kurul kararları.
15-06/71-29
3 / 4
kişilere de satamayacağına düzenlemektedir. Sözleşmenin giriş bölümünde yer alan
hüküm, ecza depolarının yurt dışına doğrudan satışlarını ve yurt dışına satış yapan veya
satış yapma ihtimali bulunan üçüncü kişilere satışlarını Novo Nordisk’in iznine tabi
kılmaktadır.
G.3.2. Hukuki Değerlendirme
(14) Bildirime konu sözleşme, üretim ve dağıtım zincirinde olmak üzere farklı seviyede faaliyet
gösteren teşebbüsler arasında akdedilen bir dikey anlaşmadır.
(15) İlaç kategorisinde yer alan sözleşme konusu ürünlerin üretimi ve geliştirilmesi ciddi bir Ar-
Ge yatırımı gerektirmektedir. Ar-Ge çalışmalarının pahalı ve riskli olması, ilaç adedine
bağlı olmaması ve belirli bir ülkeye özgü olmaması ilaç sektöründe Ar-Ge çalışmalarının
karakteristiğidir. Öte yandan ülkeler arası fiyat farklılıkları bu ülkelerin Ar-Ge
finansmanına katkılarına da yansımaktadır. Paralel ithalat, ürünlerin son kullanıcılara
satışından elde edilen ve Ar-Ge çalışmalarının finansmanında kullanılan gelirleri reel
olarak düşürmektedir. Zira sözleşme konusu ürünlerin Türkiye’de fiyatı regülasyona tabi
olarak belirlenmekte ve ürünlerin satışa sunulduğu yurt dışı pazarlardaki satış fiyatından
düşük seyretmektedir. Bu gerçek karşısında ürünlerin Türkiye’den temin edilip yurt dışına
ihracatı ile ülke dışı pazarlarda rekabetin artacağı söylenebilecekse de, fiyatların görece
yüksek olduğu ülkelerden Ar-Ge yatırımı için sağlanan katkının düşecek olması nedeniyle
yeni ve gelişmiş ürünlerin tüketiciye sunulamaması ihtimali ile karşı karşıya kalınmaktadır.
(16) Ayrıca, birçok diğer ilaç şirketi gibi Novo Nordisk de, ürünlerini Türkiye'de piyasaya arz
etmeden önce pazar araştırması yaparak ihtiyaç ve talebi belirlemekte, tespit edilen bu
ihtiyaç miktarlarındaki ürünleri Türkiye'de piyasaya arz etmektedir. Türkiye pazarına
sunulan ürünlerin piyasaya arz edildikten sonra üçüncü kişilerce yurt dışına satılması,
Türkiye'de bu ilaçların bulunabilirliğini azaltmakta ve dolayısıyla ürünlerin ihtiyaca göre
dağıtılmasını olumsuz yönde etkilemektedir. Türkiye pazarına arz edilmek amacıyla
satılan ürünlerin ihracını yasaklar nitelikteki sözleşme hükmünün, bu açıdan ürünlerin
dağıtımında iyileştirme sağlamayı amaçladığı ifade edilmektedir.
(17) Paralel ithalatın bir başka yönü de ürünlerin ne ölçüde sıhhi olduğunun sorgulanabilir hale
gelmesidir. Nitekim paralel ithalatı yapılan ürünlerin son kullanma tarihlerinin geçmesi ya
da ilaçların sahte olması gibi üreticinin kontrolü dışında bir takım durumların gelişmesi de
mümkün olabilmektedir.
(18) Sözleşme ile ihracata yönelik getirilen kısıtların bir başka gerekçesi de, dağıtım sisteminin
etkinliğinin zarar görmemesi olarak ifade edilmektedir. Zira mevcut sistemin etkinliği ile
bir yandan ürün bulunurluğunun artacağı, diğer yandan ecza depolarının Türkiye’ye yeni
ürünler getirmek konusunda daha istekli olacağı öngörülmektedir.
(19) Sözleşmenin akdedilmesi sonucunda ürünlerin arzında devamlılık sağlanacağı ve
ürünlerin üretimi ve dağıtımında iyileşmelerin sağlanacağı belirtilmiştir. Tüketicilerin de bu
arz devamlılığından ve iyileştirmelerden yararlanacağı kuşkusuzdur. Bu bağlamda
ürünlerin son kullanıcıya aksama olmaksızın ulaştırılması önceliği, ihracatın
engellenmesini gerekli kılmaktadır.
(20) İhracat yasağına ilişkin Kurul 17.06.2010 tarih ve 10-44/785-262 sayılı Roche/Co-Re-Na
kararında; Co-Re-Na tarafından imzalanmayan genel çalışma sözleşmesinde yer alan
yurt dışına satış yasağı hükmü genel olarak değerlendirildiğinde, bu düzenlemenin; taraf
ecza depolarının Roche ürünlerini yurt dışına satamamasının dışında, yeniden satış
koşullarına kısıtlama getirdiği şeklinde yorumlanamayacağını belirtmiş, aynı zamanda,
15-06/71-29
4 / 4
yurt dışına satış yasağının Türkiye beşeri ilaç piyasası üzerinde etki doğurmaması
nedeniyle 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilemeyeceği ve başvurunun bu
kısmı yönüyle reddedilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
(21) Novo Nordisk’in çeşitli ecza depolarıyla akdedeceği tip sözleşmenin, 4054 sayılı Kanun’a
aykırı herhangi bir hüküm içermediği sonucuna ulaşılmıştır.
H. SONUÇ
(22) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Novo Nordisk Sağlık Ürünleri
Ticaret Ltd. Şti ile çeşitli ecza depoları arasında akdedilecek Standart Alım-Satım
Sözleşmesine 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir
Full & Egal Universal Law Academy