Rekabet Kurumu - Karar Sayı 15-28/334-106

Rekabet Kurumu Başkanlığından,


REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2014-3-92 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 15-28/334-106
Karar Tarihi : 07.07.2015
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN,
Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖRLER: Emin Cenk GÜLERGÜN, Mesut KOÇ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Fırat Üniversitesi Hastanesi Başhekimliği
Fırat Üniversitesi Rektörlük Kampüsü 23119 Elazığ
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Aksel Ecza Deposu A.Ş.
Yeşilbağlar Mah. Altın Yayla Sok. No:2 K:2
PK:34893 Pendik/İstanbul
- Roche Müstahzarları San. A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. No:13 Maslak/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Roche Müstahzarları Sanayi A.Ş.’nin ruhsatlarına sahip
olduğu “Altuzan, Herceptin ve Mabthera” adlı ilaçlar için Fırat Üniversitesi
Hastanesi tarafından açılan bazı ihalelere Aksel Ecza Deposu A.Ş. tarafından
katılım sağlanmaması veya fiyat bakımından uygun olmayan teklifler verilmesi
nedeniyle bu ürünlerin temin edilemediği iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 08.12.2014 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 06.01.2015 tarih ve 2014-3-92/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 15.01.2015
tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 15-03/38-M sayı ile önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 31.03.2015 tarih ve 2014-3-92/ÖA
sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Fırat Üniversitesi Hastanesinin 27.12.2013 tarihli ihalesinde Altuzan, Herceptin
ve Mabthera1 adlı ürünler için yalnızca Aksel Ecza Deposu A.Ş.’nin (AKSEL)
teklif verdiği ve fakat kamu indirimi uygulanmadığından alım yapılamadığı,
- 20.02.2014 tarihli ihalede AKSEL’in sunduğu teklifin, anılan Hastanenin
faturaladığı2 fiyatın üzerinde olması nedeniyle Herceptin temin edilemediği,
- 16.05.2014 tarihli ihalede Mabthera için teklif verilmediği,



1 Roche Müstahzarları San. A.Ş. ruhsatlı ürünlerdir.
2 Sosyal Güvenlik Kurumunun ilgili ilaç için ödediği bedel.
15-28/334-106

2/15


- 03.06.2014 tarihli ihalede ise Mabthera için yalnızca AKSEL’in teklif sunduğu,
ancak kamu indirimi uygulanmadığından yine alım yapılamadığı
iddia edilmektedir. 3
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 41. maddesi uyarınca AKSEL ve Roche Müstahzarları
A.Ş. (ROCHE) hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı belirtilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yapılanlar
I.1.1. AKSEL
(5) Selçuk Ecza Holding kuruluşu olan ve İstanbul’da bulunan AKSEL, Kamu İhale
Kanunu kapsamında ilan edilen ihalelere Türkiye genelinde katılmak sureti ile
üniversite hastaneleri, özel hastaneler, Sağlık Bakanlığına bağlı kuruluşlara ilaç temini
hizmetini vermek üzere faaliyet göstermektedir.
I.1.2. ROCHE
(6) İsviçre Basel merkezli F. Hoffmann-La Roche Ltd.’nin Türkiye’deki iştiraki konumunda
bulunan ROCHE, Türkiye’de beşeri ilaç ve diagnostik cihaz alanlarında faaliyet
göstermektedir.
I.2. İlgili Pazar
(7) Beşeri ilaç piyasası üç seviyeden oluşmaktadır. En üst seviyede bulunan sağlayıcılar,
ecza depoları kanalıyla ürünlerini ayakta tedavi reçetelerini karşılayan serbest
eczanelere veya yatan hasta ilaçlarını temin eden hastane eczanelerine
ulaştırmaktadır. Hastane ihalelerine katılan ya da bu hastanelere doğrudan satışlar
gerçekleştiren sağlayıcılar da bulunmaktadır.
(8) Beşeri ilaç piyasasının küçük bir kısmını oluşturan hastane pazarında, büyük
sağlayıcıların çoğunun ürünlerini bu alanda uzman depolar temsil etmektedir. Bu
tercih; işlem maliyetinin azaltılması, ihale şartnamesinde getirilen yükümlülüklerin
yerine getirilememesinden kaynaklanabilecek sorumluluklardan kaçınma ve çok
sayıda ihalenin takibinin gerektirdiği uzmanlık ve personele sahip olmama gibi
gerekçelere dayanmaktadır.
(9) Hastane servislerinde geçmiş yıllarda gerçekleşen ilaç tüketimine göre belirlenen
ihtiyaç, ilgili birimlerce yürütülen ihale süreci sonucunda karşılanmak istenmektedir.
Karşılanamayan ihtiyaç yeni ihalelerin açılmasına neden olmakta ve bu sırada yatan
hasta reçetelerinin serbest eczanelerden sağlanmasını gerektirmektedir. Bu durum, bir
yandan yatan hasta tedavilerinde aksaklığa neden olurken, diğer yandan da devletin
aynı ilaç için daha fazla bedel ödemesine yol açmaktadır. Şöyle ki, hastane ihalede
ilacı en fazla depocu satış fiyatı üzerinden temin edebilecekken, reçete hastane dışına
çıktığında buna eczacı karı da eklenmektedir. Bu nedenle, Sosyal Güvenlik Kurumu
Sağlık Uygulama Tebliği’nde yatan hasta reçetelerinin hastane eczanelerinden

3 Fırat Üniversitesi Hastanesinin aynı konuda yaptığı 24.10.2014 tarihinde intikal eden başvuru, somut
bilgi ve belge içermediği gerekçesiyle, 2012/2 sayılı Rekabet İhlallerine İlişkin Başvuru Usulüne Dair
Tebliğ’in 5. maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında değerlendirilmiştir (Kurulun 03.12.2014 tarih, 14-
47/873-M sayılı kararı).

15-28/334-106

3/15

temininin zorunlu olduğu kuralı getirilmiş, bu eczanelerde bulunmayan ilaçların serbest
eczanelerden sağlanabilmesine istisna olarak olanak tanınmıştır.
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(10) Avrupa Birliği (AB) Komisyonu’nun beşeri ilaç piyasasına yönelik incelemelerinde,
European Pharmaceutical Marketing Association (EphMRA) tarafından oluşturulan
ATC sınıflandırılması esas alınarak pazar tanımı yapılmaktadır. Rekabet Kurumunun
bugüne kadar olan uygulamalarında da AB Komisyonunun kullandığı ATC
sınıflandırılması dikkate alınmaktadır.
(11) Ancak, ilaç alımı ihaleleri, farklı etkin maddeli ilaçların yarışmasına dayanmamakta,
etkin madde seviyesinde (form/doz belirtilerek) açılmaktadır. Bu durumda, bir ihale
kaleminde farklı etkin maddeli ürünler için teklif verilmesi mümkün değildir. Bu
nedenle, Rekabet Kurumunda yürütülen ve ilaç alımı ihalelerini konu alan dosyalarda,
olası pazar tanımları ilgili etkin maddelere göre yapılmaktadır.
(12) Başvuruda sözü edilen ve ruhsatları ROCHE’a ait olan Altuzan, Herceptin ve
Mabthera adlı ürünler sırasıyla bevasizumab, rituksimab ve trastuzumab etkin maddeli
olup, kanser tedavilerinde kullanılmaktadır. Bu markalar altında Altuzan 100 mg/4 ml 1
flakon, Altuzan 400 mg/16 ml 1 flakon, Herceptin 150 mg 1 flakon, Mabthera 100 mg 2
flakon ve Mabthera 500 mg 1 flakon ilaçları bulunmaktadır. Tümü orijinal olan bu
ürünlerin, aynı etkin maddeli rakibi bulunmamaktadır. Dolayısıyla, ilgili ihale
kalemlerinde başka ürünler için teklif verilmesi mümkün değildir.
(13) Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, ilgili ürün pazarları –her bir etkin madde
için ayrı ayrı olmak üzere- “bevasizumab, rituksimab ve trastuzumab içeren ilaçların
hastane pazarına yönelik satışları” şeklinde tanımlanmıştır.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(14) Önaraştırma konusunu, Elazığ’da bulunan Fırat Üniversitesi Hastanesinin
bevasizumab, rituksimab ve trastuzumab ihalelerine katılım durumu oluşturmaktadır.
ROCHE ve AKSEL arasında düzenlenen Protokol ile Elazığ, 07.09.2012 tarihinden
itibaren AKSEL’in münhasır bölgesine dahil olmuştur. Buna göre, sonucu ciddi ölçüde
etkilemeyecek olmakla birlikte, ilgili coğrafi pazar “Elazığ” olarak belirlenmiştir.
I.3. Yapılan İnceleme ve Tespitler
I.3.1. Fırat Üniversitesi Hastanesinden Edinilen Bilgiler
(15) Fırat Üniversitesi Hastanesinin Altuzan, Herceptin ve Mabthera ürünleri için 2011
yılından bu yana açtığı ihalelere ilişkin bilgi istenilmiştir. Kurum kayıtlarına 17.03.2015
tarihinde intikal eden e-postanın ekinde, ilgili ihalelere ilişkin bilgi ve açıklamaları
içeren tablolar gönderilmiştir. Kurum kayıtlarına 19.03.2015 tarihinde giren yazının
ekinde ise, söz konusu tabloların yanı sıra bazı ihalelere ait belgelere de yer
verilmiştir. Fırat Üniversitesi Hastanesinin sunduğu yanıtlara göre hazırlanan tablo
aşağıdadır:






15-28/334-106

4/15


Tablo 1: Fırat Üniversitesi Hastanesinin İlgili İhaleleri4
Tarihi Türü İlgili Ürün Adet
Teklif (TL) Kamu
Fiyatı
(TL)
Sonuç Açıklama
Aksel Herkül
21.02.2013 Doğrudan temin
Altuzan 100 mg. 50 Alınamadı Teklif yok
Herceptin 150 mg. 50 Alınamadı Teklif yok
27.12.2013
Açık
ihale


Altuzan 100 mg. 50 (…..) (…..) Alındı
Altuzan 400 mg. 50 (…..) Alınamadı Kİ yok
Mabthera 100 mg. 100 (…..) Alınamadı Kİ yok
Mabthera 500 mg. 100 (…..) Alınamadı Kİ yok
Herception 150 mg. 300 (…..) Alınamadı Kİ yok
19.02.2014 Doğrudan temin Mabthera 500 mg. 50
(…..) (…..) (…..) Alındı
20.02.2014 Doğrudan temin Herception 150 mg. 200
(…..) (…..) Alınamadı KF üstü
16.05.2014 Doğrudan
temin
Mabthera 100 mg. 50 Alınamadı Teklif yok
Mabthera 500 mg. 50 Alınamadı Teklif yok
26.05.2014

Doğrudan
temin

Mabthera 100 mg. 100 (…..) (…..) Alındı
Mabthera 500 mg. 100 (…..) (…..) Alındı
Herception 150 mg. 100 (…..) (…..) Alındı
05.06.2014 Doğrudan temin
Altuzan 100 mg. 50 (…..) (…..) Alındı
Altuzan 400 mg. 10 (…..) (…..) (…..) Alındı
25.06.2014 Açık ihale
Mabthera 100 mg. 500 (…..) (…..) Alınamadı KF üstü
Mabthera 500 mg. 300 (…..) (…..) Alınamadı KF üstü
05.08.2014 Doğrudan temin Herception 150 mg. 100
(…..) (…..) Alındı
13.08.2014 Doğrudan
temin
Altuzan 100 mg. 100 (…..) (…..) Alındı
Altuzan 400 mg. 20 (…..) (…..) Alındı
11.09.2014 Açık ihale

Altuzan 100 mg. 500 (…..) (…..) Alınamadı KF üstü
Mabthera 100 mg. 500 (…..) (…..) Alınamadı KF üstü
Mabthera 500 mg. 500 (…..) (…..) Alınamadı KF üstü
17.10.2014
Doğrudan
temin


Altuzan 400 mg. 20 (…..) (…..) Alındı
Mabthera 100 mg. 200 (…..) (…..) Alındı
Mabthera 500 mg. 200 (…..) (…..) Alındı
Herception 150 mg. 100 (…..) (…..) Alındı
28.11.2014 Doğrudan temin Herception 150 mg. 100 Alınamadı Teklif yok
(16) Fırat Üniversitesi Hastanesinin 2011 yılından bu yana açtığı ilgili ihalelere ilişkin bilgi
istenilmesine karşın, Elazığ’ın AKSEL’in münhasır bölgesine 07.09.2012 tarihinden
itibaren dahil olduğu dikkate alınarak, tablo bu bilgiye göre sınırlandırılmıştır.
Dolayısıyla, HÜRRİYET ECZA DEPOSU’nun söz konusu ürünlerde teklif verdiği dört
ihalenin (08.02.2011, 21.02.2011, 09.03.2011 ve 12.06.2012 tarihli ihaleler) bilgilerine
tabloda yer verilmemiştir. İncelenen 13 ihalenin 10’u doğrudan temin, üçü ise açık

4 Hastanenin yazısında; alış fiyatına %8 KDV ekleneceği, kamu fiyatına ise %3,5 eczacı indirimi
uygulanacağı ifadesi bulunmaktadır. Ayrıca tablodaki “Kİ” kamu indirimini, “KF” ise Sosyal Güvenlik
Kurumunun Hastaneye o ilaç için ödediği tutarı ifade etmektedir. Kazanan teklifler koyu olarak
yazılmıştır.
15-28/334-106

5/15

ihale şeklinde gerçekleştirilmiştir. İhale konusu 29 kalem itibarıyla; 14 kalemin temin
edildiği (12’si AKSEL’den, ikisi Herkül Ecza Deposu’ndan), alım yapılamayan 15
kalemin ise beşinde teklif verilmediği; tamamı AKSEL’in olmak üzere 10 teklifin uygun
bulunmadığı görülmektedir. AKSEL tekliflerinin dördü kamu indirimi uygulanmadığı,
altısı ise Hastane’nin ilgili ilacı faturalandırdığı fiyatın üzerinde olduğu gerekçesiyle
kabul edilmemiştir.
(17) Bilgi talebine cevaben Fırat Üniversitesi Hastanesi tarafından gönderilen yazıda;
2011-2014 döneminde anılan Hastane’de yatan hastalar için reçetelendirilen Altuzan,
Herceptin ve Mabthera ürünlerinin ne kadarının hastane eczanesinden temin
edildiğine ilişkin verilere Tablo 2’de yer verilmiştir.
Tablo 2: Fırat Üniversitesi Hastanesi’nde Yatan Hastalar İçin Reçetelendirilen Altuzan, Herceptin ve
Mabthera Ürünlerinin Temin Edilme Şekline Göre Dağılımı (Kutu)
İlgili İlaç
Hastane Eczanesinden Temin Edilen Serbest Eczanelerden Temin Edilen
2011 2012 2013 2014 2011 2012 2013 2014
Altuzan 100 mg. 0 0 0 200 0 7 18 5
Altuzan 400 mg. 0 0 0 50 0 7 5 7
Herceptin 150 mg. 0 0 0 300 0 12 20 46
Mabthera 100 mg. 0 0 0 172 0 2 22 23
Mabthera 500 mg. 0 0 0 203 0 9 60 51
(18) Fırat Üniversitesi Hastanesinin yazısına göre; 2011 yılında söz konusu ilaçlar yatan
hastalar için hiç reçetelendirilmemiş, 2012 ve 2013 yıllarında reçetelendirilen görece
az sayıda ilacın tamamı hastane eczanesinde bulunmadığı için serbest eczanelerden
temin edilmiş, uzman doktorların katılımıyla onkoloji servisinin çok daha faal hale
geldiği 2014 yılında ise ilgili ilaçların tamamına yakını hastane eczanesinden
sağlanmıştır.
(19) Yazıda ayrıca, AKSEL’den ilaç alımlarında ödeme sorunu yaşanmadığı, Hastane’nin
ödemelerini zamanında yaptığı ve halihazırda vadesi dolduğu halde ödemesi
yapılmamış herhangi bir faturanın bulunmadığı ifade edilmiştir. Hastane, yazısının
ekinde, bu açıklamayla ilgili olarak AKSEL’in hesap hareketlerine dair mahsup fişlerini
(2012-2015 dönemine ait) göndermiştir. AKSEL’den de benzer bir belge alınarak
Hastane’nin borç ve ödeme durumu incelenmiştir. Her iki taraftan da bilgilerin karşılıklı
teyidi istenmiş ve ödemelerin zamanında yapılıp yapılmadığının görülmesi amacıyla
ek bilgiler talep edilmiştir. AKSEL ve Fırat Üniversitesi Hastanesinin yazılarında
sunulan ve Hastanenin AKSEL’e yaptığı ödemelerle ilgili fatura bilgilerinin uyumlu
olduğu tespit edilmiş, ancak Depo’nun yanıtında doğrudan teminlerde “sözleşmede
belirtilen ödeme süresi” bilgilerinin eksik olduğu görülmüştür. Bu nedenle şikayetçinin
yazısı esas alınarak dosya mevcudunda ayrıntılarına yer verilen Fırat Üniversitesi
Hastanesinin AKSEL’e 2013-2015 döneminde yaptığı her bir ödemeyle ilgili bilgiler
incelenmiştir. Buna göre, ödemenin ilgili olduğu her bir faturanın tarihi, bunun
saymanlık hesabına alınma tarihi ve ödeme tarihi karşılaştırılarak bu sürecin
işlemesinde aksaklıklar yaşanıp yaşanmadığına bakılmıştır. İlgili belgelerin ne kadar
süre içinde saymanlık hesabına alındığı hesaplanırken, Fırat Üniversitesi Hastanesinin
açıklamasında belirttiği 34 gün (fatura tarihinden itibaren) dikkate alınmıştır5.

5 Yazıda konuyla ilgili olarak şu açıklama yapılmıştır: “Maliye Bakanlığı ile Fırat Üniversitesi arasında
07.10.2010 tarihinde imzalanan ‘Üniversite Döner Sermaye İşletmeleri Sağlık Uygulama ve Araştırma
Merkezi Birimlerine Yapılacak Yardımlara İlişkin Esas ve Usuller’ protokolünün 5. maddesi (b) fıkrası,
(3) bendi ‘Mal ve hizmet alımlarındaki muayene ve kabul işlemleri fatura tarihinden itibaren onbeş iş
günü içinde tamamlanacaktır. Harcamalara ilişkin tahakkuk belgeleri ise ivedilikle düzenlenerek en geç
15-28/334-106

6/15

(20) Ödemelerde gecikme olup olmadığı bakımından ise, ihaleden sonra imzalanan
sözleşmede belirtilen süre göz önünde bulundurulmuştur (ilgili belgenin saymanlık
hesabına alındığı tarihten itibaren). Diğer yandan, AKSEL, fatura tarihinde ürünün
teslim edildiğini, dolayısıyla ödeme vadesinin fatura tarihine göre belirlenmesi
gerektiğini ileri sürmüş ve hesaplarını buna göre yapmıştır.
(21) Dosya mevcudu bilgilere göre, 44 faturanın (…..)’si saymanlık hesabına 34 günlük süre
içinde alınırken, (…..)’sinde (…..) günü bulan sürelerde gecikme olmuştur (ortalama
yaklaşık (…..) gün). Ödeme aşamasında ise, yine 44 faturanın bu kez (…..)’sında en
uzun (…..) gün olmak üzere gecikme gerçekleşmiştir (ortalama (…..) gün).
I.3.2. IMS Health Tıbbi İstatistik Ticaret ve Müşavirlik Ltd. Şti.’den (IMS) Edinilen
Bilgiler
(22) Raportörlerin bilgi istemine cevaben IMS tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına
12.03.2015 tarihinde giren bilgilere göre, ROCHE’un hastane pazarına6 yönelik (…..),
başvuruda özellikle sözü edilen Altuzan, Herceptin ve Mabthera satışlarından
oluşmaktadır. 2011-2014 döneminde bu ürünlerin cirolarında dikkat çekici bir artış
gözlenmektedir. Buna bağlı olarak, ROCHE’un toplam hastane satışları da aynı yönde
hareket etmiştir.
(23) Ayrıca, Türkiye hastane pazarına yönelik ilaç satışları pazarının toplam büyüklüğü,
ROCHE’un hastane pazarına yönelik satışları ile birlikte incelendiğinde; 2011-2014
döneminde, Türkiye pazarının düzenli olarak büyüdüğü, ancak ROCHE’un hastane
cirosunun çok daha hızlı arttığı ve anılan teşebbüsün Türkiye pazarı içindeki payının
2011 yılında %(…..) iken 2014 yılında %(…..)’ye ulaştığı anlaşılmıştır.
(24) Dosya mevcudu bilgilerden; 2011- 2014 döneminde hastane pazarına yönelik Altuzan,
Herceptin ve Mabthera satışları ile söz konusu ilaçların toplam satışları içinde hastane
pazarına yönelik satışların paylarının ayrıntılı olarak incelendiği anlaşılmıştır. Buna
göre; 2011-2014 döneminde Altuzan, Herceptin ve Mabthera markaları altında
bulunan beş ilacın hem TL hem de kutu bazında hastane pazarına yönelik satışlarının
düzenli olarak arttığı; aynı ilaçların toplam satışları içinde hastane pazarına yönelik
satışların paylarına bakıldığında ise, dönemin genelinde belirgin bir yükselişin göze
çarptığı görülmüştür.
I.3.3. ROCHE’dan Edinilen Bilgiler
(25) ROCHE vekili tarafından gönderilen yazıda; ROCHE’un AKSEL ile 2011 yılında
çalışmaya başladığı, Depo’nun belirlenen bölgedeki ihalelere ROCHE ürünleriyle
katılım konusunda münhasır olarak yetkilendirildiği, Fırat Üniversitesi Hastanesinin
bulunduğu Elazığ ilinin anılan Depo’nun bölgesine 07.09.2012 tarihinde dahil olduğu
ve bu bölgenin 2015 yılında 45 ilden oluştuğu belirtilmiştir.
(26) ROCHE’un hastane pazarına yönelik satışları 2011-2014 yıllarında sırasıyla
(…..),(…..),(…..) ve (…..) TL olmuştur. Ürünler seviyesinde satışlara bakıldığında da, bazı
istisnalar hariç olmak üzere, seyrin yine yükseliş yönünde olduğu görülmektedir. Aynı
yıllarda, ROCHE’un hastane pazarına yönelik satışları içinde AKSEL’in payı sürekli
artmıştır (%(…..), %(…..), %(…..) ve %(…..)).
(27) Söz konusu yazıya göre; anılan teşebbüsün 2011-2014 döneminde hastane pazarına
yönelik satışları bulunan 23 ürününün tümü orijinal ilaç olup, bunlardan Altuzan,

on iş günü içinde muhasebe birimine teslim edilecektir.’ hükmü doğrultusunda, toplamda 25 iş günü ve
yaklaşık 34 takvim gününde ödeme belgelerinin Saymanlığa teslimi yapılmaktadır…”
6 Hastane pazarı, sağlık birimlerine -devlet ve üniversite hastaneleri, özel hastaneler, poliklinikler gibi-
yapılan satışlardan oluşmaktadır.
15-28/334-106

7/15

Herceptin ve Mabthera’nın da dahil olduğu 14’ünün aynı etkin maddeli rakibi mevcut
değildir. IMS’den edinilen bilgilere paralel olarak, ROCHE da Türkiye hastane
pazarına yönelik ilaç satışları içindeki payının yükselmekte olduğuna işaret etmiştir.
(28) Dönemin geneline bakıldığında; üç ürünün hastane pazarına yönelik satışlarının
arttığı, hatta 2011 ve 2014 yılları karşılaştırıldığında bu payın neredeyse iki katına
yaklaştığı dikkat çekmektedir.
(29) ROCHE, Fırat Üniversitesi Hastanesine yönelik satışlarını, 2011 ve 2012 yıllarında
HÜRRİYET ECZA DEPOSU’na ((…..) ve (…..) TL), 2013 ve 2014 yıllarında ise
AKSEL’e ((…..) ve (…..) TL) yapmıştır. ROCHE kayıtlarına göre, aynı Hastane’ye
yönelik Altuzan, Herceptin ve Mabthera satışları 2014 yılında başlamıştır.
(30) ROCHE’un ilgili satışlarının 2011-2014 döneminin genelinde; Sağlık Bakanlığı
hastaneleri, üniversite hastaneleri, özel hastaneler ve diğer sağlık birimlerine yönelik
dağılımı incelendiğinde, ROCHE’un Sağlık Bakanlığı ve üniversite hastaneleri ile özel
hastanelere yönelik satışlarının belirgin bir şekilde arttığı görülmüştür7. ROCHE
satışlarının hastane türlerine göre dağılımına bakıldığında ise; toplam satışların
üniversite hastanelerine satışlardan daha hızlı yükseldiği, buna bağlı olarak bu
hastanelerin 2011 yılında %(…..) olan payının 2014 yılında %(…..)’e gerilediği
görülmektedir. Bununla birlikte, ROCHE ürünleri içinde en yüksek paya hala üniversite
hastaneleri sahiptir. Özel hastanelerin payının ciddi dalgalanmalar göstermediği bu
dönemde, Bakanlık hastanelerinin payında bir sıçrama gerçekleşmiştir.
(31) ROCHE’un yanıtında; anılan teşebbüsün satış stratejilerinin hastane türlerine ve
ürünün niteliğine (jeneriği olan/olmayan) göre değişmediği, yalnızca zaman zaman
bazı ürünlerde özel ihale indirimi uygulandığı belirtilmiştir. 2011-2014 döneminde özel
ihale indirimi uygulanan ürünlere bakıldığında; bunların çoğunlukla aynı etkin maddeli
rakibi olan ürünler olduğu, ancak böyle ürünlerin hepsinde indirimin söz konusu
olmadığı, şikayet başvurusunda bahsi geçen üç ürünün indirime konu olmadığı
görülmektedir.
(32) ROCHE’un yazısının ekinde, anılan teşebbüsün AKSEL ile yapmış olduğu tüm
sözleşmelerin birer nüshası sunulmuştur. Bu sözleşmeler 31.10.2011-31.12.2011,
01.01.2012-31.12.2012, 01.01.2013-31.12.2013, 01.01.2014-31.12.2014 ve
01.01.2015-31.12.2015 tarihlerinde geçerli olmak üzere düzenlenmiştir. Rekabet
hukukunu ilgilendiren yönleriyle ciddi farklılıklar göstermeyen sözleşmelerden
halihazırda geçerli olanıyla ilgili tespitlere aşağıda yer verilmiştir.
(33) Sözleşmenin giriş bölümünün 4. paragrafında ve 2.1. maddesinde; birinci ekte sayılan
illerden oluşan bölgede açılacak ihalelerde (grup ihaleler hariç) ROCHE ürünleri için
teklif vermek üzere AKSEL münhasıran yetkilendirilmiştir8. Birinci ekte, bölgeyi
oluşturan, Fırat Üniversitesi Hastanesinin bulunduğu Elazığ da dahil olmak üzere 45 il
sıralanmıştır. Giriş bölümünün 4. paragrafında, AKSEL’in ROCHE ürünlerinin teklif
edilebileceği grup ihalelerine münhasıran olmamak kaydıyla katılabileceği
düzenlenmiştir. Sözleşmenin 1(a) maddesinde ROCHE’un mevcut ürünlerinin
yanında, ileride tedarik edeceği ilaçların da sözleşme kapsamında değerlendirileceği
belirtilmektedir.
(34) Sözleşmenin 2.4.(b) ve 3.1.(c) maddelerinde; AKSEL’e, bölgedeki herhangi bir ihaleye
katılamayacak olması durumunda, bunu ROCHE’a önceden bildirme yükümlülüğü

7 2013 yılında Bakanlık hastanelerine yönelik satışlar hariç.
8 2.2. maddede; çerçeve anlaşmalara ilişkin ihalelere, diğer bölgelerde münhasıran yetkilendirilen
depoların, AKSEL ile birlikte katılabileceği hükme bağlanmıştır.
15-28/334-106

8/15

getirilmiştir. 2.5.(b) maddesine göre, Depo’nun ihaleye katılmayacağını beyan etmesi
halinde, o ihaleye ROCHE veya anılan teşebbüsün yetkilendireceği başka bir depo
katılabilecektir. 2.4.(f) maddesinde ise, ROCHE ürünlerinin teklif edilebileceği ihalelere
AKSEL’in yalnızca bu ürünlerle katılım sağlayacağı ifade edilmektedir.
(35) Sözleşmenin 3.1.(b) ve 3.1.(d) maddelerinde AKSEL’e, ilgili ihalelerin mümkünse
tümüne katılma ve en uygun teklifleri vererek ROCHE ürünlerini satmak için en üstün
gayreti gösterme yükümlülüğü getirilmiştir. 3.3. maddeye göre; AKSEL’in teklifleri,
ROCHE’un her bir ürün veya ihale için belirleyebileceği tavan fiyatın üzerinde
olmayacaktır.
(36) Sözleşmenin 11.2. maddesine göre AKSEL, ROCHE ürünleriyle rekabet eden veya
edebilecek ürünlerin ihale yoluyla dağıtımında münhasıran yetkilendirilemeyecektir.
Rekabet yasağı, sözleşmenin yürürlükte olması koşuluyla beş yıl için düzenlenmiştir.
Sözleşmenin bundan daha uzun süre geçerli olması halinde, tarafların rekabet
yasağının uygulanabilirlik süresini yazılı olarak uzatabileceği öngörülmüştür.
Sözleşmenin 14. maddesinde ise Depo’ya yurt dışına satış yasağı getirilmiştir.
(37) Raportörlerin bilgi istemine cevaben gönderilen ve Kurum kayıtlarına 24.03.2015
tarihinde giren yazıda; anılan teşebbüsün tüm illeri kapsayacak şekilde üç münhasır
depo ile çalıştığı (AKSEL’in yanında Sistem Sağlık Araç ve Gereçleri Ecza Deposu
Tic. Paz. Ltd. Şti. ile İmtaş Ecza Deposu ve Gereçleri San. ve Tic. Ltd. Şti.)
belirtilmiştir. 2011-2014 döneminde Altuzan, Herceptin ve Mabthera ürünlerinin
üniversite hastanelerine yönelik satışlara (kutu bazında9) bakıldığında, tüm ilaçların
üniversite hastanelerine satışlarında ciddi bir artışın olduğu anlaşılmıştır.
(38) ROCHE’un yazısında; münhasır depo sisteminin performansını yansıtmak amacıyla,
yıllar itibarıyla ROCHE’un toplam satışları içinde hastane pazarına yönelik satışların
payına ilişkin veriler sunulmuştur. Yazıda incelenen dönem, söz konusu sistemin
yaşama geçirildiği 2008 yılını kapsayacak şekilde 2006-2014 yılları olarak
belirlenmiştir. Buna göre, ilgili değer 2008 yılında %(…..) iken 2014 yılında %(…..)’i
bulmuştur10. Ancak yazıda, ROCHE’un özel hastanelere doğrudan satışlarının bu
değerlere yansıtılmadığı notu bulunmaktadır. Hastane pazarının, ilaç firmalarının -özel
olanlar da dahil- tüm hastanelere doğrudan satışlarını da kapsadığından bahisle bilgi
isteminde bulunulması üzerine gönderilen bilgiye göre, ROCHE’un toplam satışlarında
hastane pazarına yönelik satışlarının payındaki artış daha belirgin hale gelmiş ve 2008
yılında yine %(…..) olan bu değer 2014 yılında bu kez %(…..)’e ulaşmıştır11. Yine 2008
ve 2014 yılları referans alındığında; ROCHE toplam satışları yaklaşık %(…..) artarken,
hastane pazarına yönelik satışların yaklaşık %(…..) arttığı dikkat çekmektedir.
(39) Raportörlerin bilgi istemine cevaben gönderilen ve Kurum kayıtlarına 30.03.2015
tarihinde giren yazıda öncelikle, AKSEL ile yapılan sözleşmede çerçeve anlaşmalara
ilişkin ihalelere yönelik getirilen istisnanın gerekçesi açıklanmıştır. Buna göre, Kamu
İhale Kanunu’nun ek 2. maddesinde tanımlanan çerçeve anlaşmalarda, anlaşma tarafı
istekli sayısı üçten az olamayacağı için istisna getirildiği, böylece herhangi bir bölgede
çerçeve anlaşmalara ilişkin ihale açıldığında istekli sayısı bakımından bir sıkıntı
oluşmamasının hedeflendiği ifade edilmiştir. Yazıda sunulan verilere göre; 2011-2014

9 TL bazında satışlar fiyat ve indirim gibi değişkenlerden etkilenebileceği için, kutu bazında satışlar
karşılaştırılmıştır.
10 Bu değer 2006-2014 yıllarında sırasıyla %(…..), %(…..), %(…..), %(…..), %(…..), %(…..), %(…..),
%(…..) ve %(…..) olmuştur.
11 Özel hastanelere doğrudan satışlar da dikkate alındığında aynı değer 2006-2014 yıllarında sırasıyla
%(…..), %(…..), %(…..), %(…..), %(…..), %(…..), %(…..), %(…..) ve %(…..) olmuştur.

15-28/334-106

9/15

yıllarında ROCHE’un hastane pazarına yönelik satışlarının içinde çerçeve anlaşmalara
ilişkin ihalelere yönelik satışların payı sırasıyla %(…..), %(…..), %(…..) ve %(…..)
olmuştur.
(40) Aynı yazıda; Altuzan, Herceptin ve Mabthera markaları altında sunulan beş ilacın
2011 yılından bu yana geçerli fiyatlarına ilişkin bilgi sunulmuştur. Buna göre, Fırat
Üniversitesi Hastanesi’nin uygun bulmayarak kabul etmediği tekliflerin hiçbiri “KDV
hariç depocu fiyatı”nın üzerinde değildir. Yine yazıdaki bilgilere bakıldığında, KDV
hariç depocu fiyatına kamu kurum ıskontosu uygulanmış fiyatların üzerinde bulunan
tekliflerin bazılarının uygun bulunarak ilacın temin edildiği ve bir kısmının ise uygun
bulunmadığı görülmektedir.
I.3.4. AKSEL’den Edinilen Bilgiler
(41) Bilgi istemi yazısına cevaben gönderilen yazıda; AKSEL’in Sağlık Bakanlığı ve
üniversite hastanelerine ilaç satmak için kurulduğu ve serbest eczanelere satışlarının
bulunmadığı belirtilmiştir.
(42) AKSEL, şikayetçinin ödemelerin zamanında yapıldığı iddiasına itiraz ederken (…..)
günü aşmış süreli alacaklarının söz konusu olduğunu ifade etmiştir. Yazıda, 2011-
2014 yıllarında AKSEL’in hastane pazarına satışları içinde ROCHE ürünlerinin payının
sırasıyla %(…..), %(…..), %(…..) ve %(…..) olduğu belirtilmiştir. Aynı yıllarda
AKSEL’in hastane pazarına yönelik Altuzan, Herceptin ve Mabthera satışları aşağıdaki
tabloda gösterilmektedir:
Tablo 3: AKSEL’in Hastane Pazarına Altuzan, Herceptin ve Mabthera Satışları (TL)
2011 2012 2013 2014
Altuzan 100 mg/4 ml 1 flk (…..) (…..) (…..) (…..)
Altuzan 400 mg/16 ml 1 flk (…..) (…..) (…..) (…..)
Herceptin 150 mg 1 flk (…..) (…..) (…..) (…..)
Mabthera 100 mg 2 flk (…..) (…..) (…..) (…..)
Mabthera 500 mg 1 flk (…..) (…..) (…..) (…..)
(43) 2011-2014 yıllarında; AKSEL’in, Fırat Üniversitesi Hastanesine satışlarına ve bunun
içinde ROCHE ürünlerinin paylarına ilişkin verilere aşağıdaki tabloda yer verilmiştir:
Tablo 4: AKSEL’in Fırat Üniversitesi Hastanesine Toplam ve ROCHE Ürünleri Satışları (TL)
2011 2012 2013 2014
Fırat Üniversitesine Satışlar (…..) (…..) (…..) (…..)
Roche Ürünleri Toplam (…..) (…..) (…..) (…..)
Altz + Hrcp+Mbth Toplam (…..) (…..) (…..) (…..)
- Altuzan 100 mg/4 ml 1 flk (…..) (…..) (…..) (…..)
- Altuzan 400 mg/16 ml 1 flk (…..) (…..) (…..) (…..)
- Herceptin 150 mg 1 flk (…..) (…..) (…..) (…..)
- Mabthera 100 mg 2 flk (…..) (…..) (…..) (…..)
- Mabthera 500 mg 1 flk (…..) (…..) (…..) (…..)
(44) AKSEL, yazısının ekinde ROCHE ile yapılmış olan sözleşmeleri ve Fırat Üniversitesi
Hastanesine kestiği faturalar ile ödemelerin takibi için hazırladığı finansal tabloyu
göndermiş, istenilen açıklamalara cevaben söz konusu finansal tablonun güncellenmiş
halini sunmuştur. Ayrıca, anılan Depo’nun ilgili ürünlerde katıldığı Fırat Üniversitesi
Hastanesi ihalelerine ilişkin Hastane’nin sunduğu fiyat bilgilerinin bir kısmına itiraz
edilmiştir.
15-28/334-106

10/15


I.3.5. Geçmiş Tarihli Kurul Kararları
(45) Önaraştırma konusunu doğrudan ilgilendiren, geçmiş tarihli üç Kurul kararı
bulunmaktadır. Bu kararların içeriği aşağıda özetlenmiştir.
I.3.5.1. Rekabet Kurulunun 17.04.2008 Tarih ve 08-29/352-114 Sayılı Kararı
(46) ROCHE ürünlerinde belirlenmiş bölgelerde açılan tüm ihalelere katılmak, ihale
şartlarını yerine getirmek, ihalenin kazanılması halinde ilgili kuruluş ile sözleşme
imzalamak, ihale konusu ürünleri teslim etmek ve ilgili kuruluşa fatura tanzim etmek
konularında münhasır bir ecza deposunu yetkilendirmek üzere yapılan tip sözleşme
için 2008 yılında muafiyet bildiriminde bulunulmuştur. Rekabet Kurulunun 17.04.2008
tarih ve 08-29/352-113 sayılı kararı ile;
- ROCHE ile Sistem Araç ve Gereçleri Ecza Deposu Tic. Paz. Ltd. Şti. (SİSTEM)
arasında imzalanan “Münhasır İhale Deposu Sözleşmesi”ne, menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine,
- İlgili ürün pazarlarından bazılarında %40 pazar payı eşiğinin aşılması nedeniyle,
Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında grup muafiyetinden yararlanamadığına,
- 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını karşılaması
nedeniyle bildirim konusu Sözleşme’ye 5 yıl süreyle bireysel muafiyet tanınmasına
hükmedilmiştir.
(47) Anılan Kurul kararında değerlendirilen Sözleşme, ROCHE ile AKSEL arasında
imzalanmış bulunan ve halihazırda geçerli olan “Münhasır İhale Deposu Sözleşmesi”
ile büyük ölçüde aynıdır.
I.3.5.2. Rekabet Kurulunun 07.12.2011 Tarih ve 11-60/1565-556 Sayılı Kararı
(48) Kurul kararının konusu, işbu dosya ile büyük ölçüde benzerdir. Şikayetçinin üniversite
hastanesi olması ve başvuruda yine benzer ürünlerin ihalelerinde rekabet ortamının
tesis edilemediğinin ileri sürülmüş olması dikkat çekicidir.
(49) Atatürk Üniversitesi Hastanesinin şikayetinde; ROCHE’un münhasır depo uygulaması
sonucunda Herceptin, Altuzan ve Neupogen adlı ilaçların alımına yönelik olarak
Erzurum’da yapılan ihalelerde sadece Hürriyet İthal İlaç Ecza Deposu Tic. Ltd. Şti.’nin
(HÜRRİYET ECZA DEPOSU) teklif verebilmesi nedeniyle rekabet ortamının
sağlanamadığı, dolayısıyla Hastane’nin söz konusu ilaçları bu teşebbüsün verdiği
yüksek fiyatlardan almak zorunda kaldığı belirtilmiş ve bu uygulamanın rekabete aykırı
olduğu iddia edilmiştir.
(50) Yapılan incelemede, şikayete konu olan bölgesel münhasırlık sisteminin, ROCHE ile
SİSTEM arasında imzalanan ve 08-29/352-113 sayılı Kurul kararı ile bireysel muafiyet
tanınan Sözleşme çerçevesinde oluşturulduğu tespit edilmiştir. Nitekim ilgili kararda;
anılan Sözleşme’ye Rekabet Kurulu tarafından muafiyet tanınması durumunda,
münhasırlık ilişkisinin diğer ecza depolarıyla da yürütüleceği bilgisine açıkça yer
verilmiştir.
(51) Şikayetin, bir dikey anlaşmayı ilgilendirmesi yönüyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
ve aşırı fiyatlama yoluyla hakim durumun kötüye kullanılmasını ilgilendirebilecek
olması nedeniyle de aynı Kanun’un 6. maddesi kapsamında incelenmesi gerektiği
belirtilmiştir. Bu noktada öncelikle, Kanun’un 13. maddesi karşısında muafiyetin geri
alınmasını gerektiren herhangi bir koşulun var olup olmadığı tartışılmıştır. Ancak, söz
15-28/334-106

11/15

konusu maddede sayılan koşullardan hiçbirinin geçerli olmadığı gerekçesiyle, konu
Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilmiştir.
(52) Başvuru konusu davranışın gerçekleştiği beşeri ilaç piyasasında fiyatın ve geri ödeme
kapsamında yapılan ilaç satışlarında uygulanacak indirimlerin ilgili mevzuatta
düzenlendiğinden bahisle, sağlayıcıların fiyat belirleme davranışlarının sınırlandırıldığı
belirtilmiştir. Bu çerçevede, inceleme taraflarının uyguladığı fiyatların düzenlemeler ile
belirlenen sınırlar içinde olup olmadığına bakılmıştır. İncelenen tekliflerin kamu
fiyatlarının altında kaldığının değerlendirildiği kararda; HÜRRİYET ECZA
DEPOSU’nun tekliflerinin, farklı düzenlemeler gereğince Hastane’nin gelirleri
üzerinden yapılan kesintileri karşılamadığı yönündeki şikayetçi itirazı incelenmiştir.
Söz konusu kesintiler;
- Sağlık Uygulama Tebliği gereğince, hastanelerin yatarak tedavilerde kullandığı ve
kendi eczanelerinden temin ettiği ilaçlara uygulaması gereken %3,5 oranında
eczacı indirimi,
- 5234 sayılı Kanun’a göre, döner sermayeli işletmelerin ilaç ve tıbbi sarf malzemesi
hasılatının %1’i oranında hazine payı,
- 2547 sayılı Kanun kapsamında, üniversite bünyesinde yürütülen bilimsel araştırma
projelerinin finansmanı için kullanılacak olan %5 oranında araştırma payıdır.
(53) Kurul kararında, bu indirim ve kesintilerin ilaç sağlayıcılarına ve ecza depolarına
yüklenemeyeceği değerlendirilerek, aşırı fiyatlama savına itibar edilmemiştir. Böylece
Atatürk Üniversitesi Hastanesinin şikayeti reddedilmiş ve konuyla ilgili soruşturma
açılmasına gerek görülmemiştir.
I.3.5.3. Rekabet Kurulunun 17.10.2012 Tarih ve 12-51/1448-495 Sayılı Kararı
(54) ROCHE ile SİSTEM arasında imzalanan ve tarafların ihalelere yönelik çalışma
koşullarının düzenlendiği Sözleşme’ye beş yıl için tanınan bireysel muafiyetin
yenilenmesi talebinde bulunulmuştur. Bu kez, Rekabet Kurulunun 17.10.2012 tarih ve
12-51/1448-495 sayılı kararı ile talep uygun bulunmuş ve söz konusu Sözleşme’ye
yeniden bireysel muafiyet tanınmıştır.
I.4. Değerlendirme
(55) Fırat Üniversitesi Hastanesinin başvurusunda; anılan Hastanenin 27.12.2013,
20.02.2014, 16.05.2014 ve 03.06.2014 tarihli ihalelerinde Altuzan, Herceptin ve
Mabthera ürünleri için teklif verilmediği ya da tek katılımcı olan AKSEL’in uygun
olmayan teklifler sunduğu, sonuç olarak bu ilaçların temin edilemediği belirtilmiştir.
Aynı Hastanenin, somut bilgi ve belge içermediği gerekçesiyle 2012/2 sayılı Tebliğ’in
5. maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında değerlendirilen 24.10.2014 tarihli
başvurusunda ise, özellikle ithal ürünlerde münhasır depoların yetkilendirilmesi
nedeniyle ihalelere yeterli katılımın sağlanamadığı ileri sürülmüştür. İddialar ve yapılan
inceleme çerçevesinde, önaraştırma konusu, ROCHE ve AKSEL arasındaki dikey ilişki
ve ihalelere ürün temini açısından ele alınmıştır.
(56) Esas itibarıyla, ROCHE ve AKSEL arasında 2011 yılında başlayan ilişki, 17.04.2008
tarih ve 08-29/352-114 sayılı Kurul kararı ile bireysel muafiyet tanınan ve ardından
17.10.2012 tarih ve 12-51/1448-495 sayılı Kurul kararı ile yeniden bireysel muafiyet
kapsamında değerlendirilen tip sözleşmeye dayanmaktadır. Kurul kararlarında
ROCHE ile SİSTEM arasında imzalanan sözleşmelere muafiyet tanınmışsa da, ikinci
kararda açıkça belirtildiği üzere aynı sözleşme İmtaş ve AKSEL Ecza Depoları ile de
düzenlenmiştir. Dolayısıyla, Münhasır İhale Deposu Sözleşmesi’nin 4054 sayılı
15-28/334-106

12/15

Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilmesi, 12-51/1448-495 sayılı muafiyet
kararının geri alınmasına bağlıdır.
(57) 4054 sayılı Kanun’un 13. maddesinde, muafiyet kararlarının geri alınmasını
gerektirecek üç koşul sayılmıştır:
“a) Kararın alınmasına esas teşkil eden herhangi bir olayda değişiklik olması,
b) Karara bağlanan şartların veya yükümlülüklerin yerine getirilememesi,
c) Kararın söz konusu anlaşma hakkında yanlış veya eksik bilgiye dayanarak verilmiş
olması.”
(58) 12-51/1448-495 sayılı Kurul kararında, muafiyet süreli verilmemiş, ayrıca karara
herhangi bir şart veya yükümlülük bağlanmamıştır. Eldeki bilgiler, söz konusu kararın
yanlış veya eksik bilgiye dayanarak alındığına işaret etmemektedir. Bu durumda, 4054
sayılı Kanun’un 13. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen koşulun geçerli
olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
(59) 12-51/1448-495 sayılı Kurul kararına bakıldığında, münhasır deponun daha fazla
ihaleyi takip etmesiyle arzda devamlılığın sağlanması gerekçesinin öne çıktığı
görülmektedir. Bu sayede, hastane eczanelerinin ilaç ihtiyacı daha büyük ölçüde
karşılanabilecek, serbest eczanelerden karşılanması durumunda daha yüksek bir geri
ödeme bedeli söz konusu olacakken, daha düşük maliyetle ilaç temin edilebilecek ve
yatan hastalar cephesinde mağduriyet söz konusu olmayacaktır. ROCHE bakımından
ilgili bölgede birden fazla depoyla çalışmanın getirebileceği işlem maliyeti ve riskin
azaltılması mümkün olacaksa da, tüketicinin ortaya çıkan iyileşmeden fayda görmesi
koşulu arandığı için, yukarıda belirtilen unsur Kurul kararında yapılan muafiyet
değerlendirmesinin temelini oluşturmuştur.
(60) 2011-2014 döneminde ROCHE ürünlerinin hastane pazarına yönelik satışlarında ciddi
bir artış gözlenmektedir. IMS verilerine göre, ROCHE’un hastane pazarına yönelik
satışları 2011 yılında (…..) TL iken, 2014 yılında yaklaşık (…..) kat artarak (…..) TL
olmuştur. Bu artış Türkiye hastane pazarının büyümesinden çok daha hızlı olmuş ve
ROCHE’un bu pazardaki payı yine aynı dönemde %(…..)’dan %(…..)’ye yükselmiştir.
Şikayetçinin profili dikkate alınarak üniversite hastanelerine yapılan satışlara
bakıldığında, 2011 yılında (…..) TL olan bu değerin 2014 yılında (…..) TL’yi bulduğu
görülmektedir. Başvuruda özellikle sözü edilen Altuzan, Herceptin ve Mabthera
ürünlerinin hastane pazarına yönelik satışlarında da yine bu yönde bir seyir
gerçekleşmiştir. Nitekim, ROCHE’un hastane pazarı cirosunun önemli bir kısmı bu
ürünlerin satışlarından oluşmaktadır (IMS verilerine göre 2011-2014 yıllarında %(…..),
%(…..), %(…..) ve %(…..)). Altuzan, Herceptin ve Mabthera’nın kutu bazında toplam
hastane satışlarında ve ayrıca üniversite hastanelerine satışlarında yine en az bu
büyüklükte artışlar gerçekleşmiştir.
(61) ROCHE münhasır depolarla çalışmaya 2008 yılında başlamıştır. Dolayısıyla, bu tarihi
içeren veriler yapılan analizi daha destekli hale getirecektir. 2006-2014 yıllarında
ROCHE’un toplam satışları içinde hastane pazarına yönelik satışların payı
incelendiğinde; 2006 ve 2007 yıllarında %(…..) ve %(…..) olan bu değerin 2008
yılında %(…..) olduğu, 2014 yılında ise %(…..)’e ulaştığı dikkat çekmektedir.
(62) ROCHE’un hastane pazarına yönelik satışları ve bunun kırılımları ile ROCHE cirosu
içinde bu pazara yönelik satışların payını gösteren veriler uyumludur. Yapılan tespitler,
ROCHE’un hastane pazarında büyümekte olduğunu ve bu pazarın anılan teşebbüs
için daha önemli hale gelmekte olduğunu göstermektedir. Bu durumda, daha önce
ifade edildiği gibi, yıllar itibarıyla hastane eczanelerinin ROCHE ürünlerini artan
15-28/334-106

13/15

miktarlarda temin edebildiği anlaşılmaktadır. Bu da, 12-51/1448-495 sayılı Kurul
kararında vurgulanan arzda devamlılığın sağlanması unsurunun gerçekleştiğini ve
yukarıda özetlenen faydaların hastalar ve geri ödeyici devlet lehine sağlandığını
göstermektedir. Dolayısıyla karara esas teşkil eden herhangi bir olayda değişiklik söz
konusu olmadığından, muafiyet kararının geri alınmasına yer olmadığı kanaatine
ulaşılmıştır.
(63) Altuzan, Herceptin ve Mabthera’nın aynı etkin maddeli rakibi bulunmadığından,
bevasizumab, rituksimab ve trastuzumab ihalelerinde ROCHE ürünlerinin alternatifi
yoktur. Bu noktada, Fırat Üniversitesi Hastanesi aleyhinde ayrımcılık yapılarak hakim
durumun kötüye kullanılıp kullanılmadığı hususunun değerlendirilmesi gerekmektedir.
(64) Şikayetçinin iddiası Hastane’nin ilgili ihalelerinde Altuzan, Herceptin ve Mabthera için
teklif verilmediği ya da verilen tekliflerin uygun olmadığı yönündedir. Bu iddia
karşısında iki önemli göstergeye bakılmalıdır. Bunlar, ilgili ihalelere katılım durumu ve
Hastane’nin söz konusu ilaçlara olan ihtiyacının ne kadarının karşılanmış olduğudur.
(65) Elazığ’ın AKSEL’in münhasır bölgesine dahil olduğu tarihten bu yana açılan ilgili 13
ihalede, söz konusu ürünlerin teklif edilebileceği 29 kalem bulunmaktadır. Bunların
14’ünde ilaçlar temin edilmiştir. İlaç temin edilemeyen 15 kalemin 5’inde teklif
verilmemiş, 10’unda ise AKSEL’in sunduğu teklifler uygun bulunmamıştır. Dolayısıyla
AKSEL 29 kalemin 24’ünde teklif vermiş ve bunların 14’ünde ihaleyi kazanmıştır.
(66) Diğer yandan, Fırat Üniversitesi Hastanesinde yatan hastalar için ilgili ilaçlar 2011
yılında hiç reçetelendirilmemiş, 2012 yılında az miktarda ve 2013 yılında daha fazla
miktarda reçetelendirilmiş, bu ilaçların tamamı hastane eczanesinde bulunmadığı için
serbest eczanelerden temin edilmiştir. Hastane’nin onkoloji servisinin daha faal hale
geldiği ve söz konusu ürünlerin yoğun bir şekilde yatan hasta reçetelerine yazıldığı
2014 yılında ise ihtiyacın tamamına yakını Hastane eczanesinden karşılanabilmiştir.
Şöyle ki; 205 kutu Altuzan 100 mg/4 ml 1 flakon ilacının 200’ü, 57 kutu Altuzan 400
mg/16 ml 1 flakon ilacının 50’si, 346 kutu Herceptin 150 mg 1 flakon ilacının 300’ü,
195 kutu Mabthera 100 mg 2 flakon ilacının 172’si ve 254 kutu Mabthera 500 mg 1
flakon ilacının 203’ü hastane eczanesinden verilmiştir.
(67) Diğer bir çarpıcı tespit, şikayetçinin sunduğu bilgilere göre, AKSEL’in bölgede
münhasır depo olduğu dönem içinde, Herkül Ecza Deposu’nun 19.02.2014 ve
05.06.2014 tarihli ihaleleri Altuzan 400 mg/16 ml 1 flakon ve Mabthera 500 mg mg 1
flakon için AKSEL’den daha düşük teklif vererek kazanmış olmasıdır.
(68) Bu çerçevede, Fırat Üniversitesi Hastanesine ürün temininin stratejik davranışlar
yoluyla kısıtlandığını veya engellendiğini söylemek mümkün değildir. Üstelik böyle bir
iddia, tek faaliyet kolu ihalelere katılım olan AKSEL’in belirli bir geliri reddetmesi
anlamına gelecektir. Oysaki Hastane’nin gönderdiği ve AKSEL’in hesap hareketlerini
gösteren mahsup fişlerine bakıldığında, anılan Depo ve Hastane arasındaki alım/satım
trafiğinin 2012 yılından bu yana belirgin bir şekilde hızlandığı dikkat çekmektedir.
Ayrıca yine bu iddianın, ROCHE’un hem toplamda hem de bu üç üründe hastane
pazarına yönelik satışlarının seyri ile de örtüşmediğinin altı çizilmelidir.
(69) Şikayetçinin sunduğu bilgilerden, AKSEL’in bazı tekliflerinin kamu ıskontosu
uygulanmadığı ya da SGK’nın o ilaç için hastaneye ödediği bedelin üzerinde fiyat
verildiği gerekçesiyle reddedildiği anlaşılmaktadır. Öncelikle belirtilmelidir ki, AKSEL’in
Fırat Üniversitesi Hastanesine Altuzan, Herceptin ve Mabthera için sunduğu hiçbir
teklif KDV hariç depocu fiyatının üzerinde değildir. Bu noktada, ilaç fiyatlarının ilgili
15-28/334-106

14/15

mevzuat altında düzenlemeye tabi olduğu ve bu kapsamda çatı metnin Beşeri İlaçların
Fiyatlandırılmasına Dair Bakanlar Kurulu Kararı olduğu belirtilmelidir12.
(70) Diğer yandan, kamu kurum ıskontosu, Sağlık Uygulama Tebliği’nin 4.4.1. maddesinde
düzenlenmiştir. Buna göre; ürünün içinde bulunduğu fiyat aralığı, niteliği
(orijinal/jenerik), 20 yıllık ilaç olup olmadığı ve orijinalse jeneriğinin bulunup
bulunmadığı gibi değişkenlere bağlı olarak farklı oranlarda indirim uygulanmaktadır.
Maddenin 12. fıkrasında, yatarak tedavilerde kullanılan ve hastane eczanelerinden
temin edilen ilaçlara söz konusu ıskontonun yanında %3,5 oranında eczacı indiriminin
de uygulanacağı belirtilmektedir.
(71) Fırat Üniversitesi Hastanesinin ilgili ihaleler hakkında sunduğu bilgilerde bazı maddi
hatalarla karşılaşılmıştır. O tarihte Elazığ AKSEL’in bölgesine dahil olmadığı için ilgili
tabloya yansıtılmamış bulunan 09.03.2011 tarihli ihalede, HÜRRİYET ECZA
DEPOSU’nun beş teklifi de, bunların yaklaşık maliyet üzerinde olduğu gerekçesiyle
kabul edilmemiştir. Oysa tabloda yer verilen teklif değerleri yine aynı tabloda
gösterilen yaklaşık maliyetlerden çok daha düşüktür. Bunun yanında, hem şikayetçinin
hem de tarafların sunduğu kamu fiyatı bilgileri uyumlu değildir. Ancak ROCHE
sunduğu kamu kurum indirimi öncesinde ve sonrasında depocu satış fiyatı (KDV dahil
ve hariç) bilgilerini Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu ile Sosyal Güvenlik Kurumunun
kaynaklarıyla desteklemiştir. ROCHE’un verdiği bilgilere göre, kamu indirimi sonrası
KDV hariç depocu satış fiyatının üzerinde verilen tekliflerin reddedildiği örneklerin
yanında, böyle tekliflerin kabul edilerek ilaç alımının gerçekleştirildiği örneklerin sayısı
da az değildir.
(72) Kamu kurum ıskontosunun uygulanması, bu konunun düzenlendiği Sağlık Uygulama
Tebliği’ni ilgilendirmektedir. Dolayısıyla, salt bazı ihale kalemlerinde tekliflere bu
indirimin tam olarak yansıtılmaması rekabet hukuku bakımından bir sorun
oluşturmamaktadır. Kaldı ki, ROCHE’un resmi kaynaklarla desteklediği fiyat bilgilerine
göre, Hastane’nin bu noktada tutarlı bir uygulaması bulunmamaktadır.
(73) AKSEL’in bazı tekliflerinin SGK’ya faturalandırılan fiyatı karşılamadığı iddiası
bakımından, Rekabet Kurulunun 07.12.2011 tarih ve 11-60/1565-556 sayılı kararında
da kabul edildiği üzere, hazine payı ve araştırma payı gibi kesintilerin ilaç
sağlayıcılarına ve ecza depolarına yüklenemeyeceği kanaati bulunmaktadır.
(74) AKSEL konuya ilişkin olarak, Fırat Üniversitesi Hastanesinin ödemelerinde gecikmeler
olduğunu savunmuştur. Depo’nun ve Hastanenin sunduğu bilgiler birlikte
değerlendirildiğinde, idari sürecin işleyişinde bazı aksaklıkların olduğu gözlenmiştir.
İhale sonrasında yapılan sözleşmelerde, ödeme süresinin belgelerin saymanlık
hesabına alındığı tarihten itibaren başlaması öngörülmektedir. Hastane, Maliye
Bakanlığı ile yaptığı protokole göre, belgeleri ortalama 34 günde saymanlık hesabına
alması gerektiğini beyan etmiştir. Bu süre ve sözleşmelerde belirtilen ödeme süreleri
dikkate alındığında; 44 faturanın,
- 17’sinin saymanlık hesabına geç alındığı,
- 26’sının sözleşmede belirtilen süre içinde ödenmediği
belirlenmiştir. Bu sürecin takvime uygun yürüdüğü örneklerin sayısı da az değildir.

12 2007/12325 sayılı karar, 30.06.2007 tarih ve 26568 sayılı Resmi Gazete.

15-28/334-106

15/15

(75) AKSEL ayrıca, ürün sevkiyatının fatura tarihinde yapıldığını, dolayısıyla ödeme
vadesinin bu tarihten itibaren hesaplanması gerektiğini ileri sürmekte ve
hesaplamalarını buna göre yapmaktadır.
(76) (…..) Dolayısıyla, Fırat Üniversitesi Hastanesi’nin AKSEL’e bazı ödemelerinde
gecikmeler olduğu, bu durumun da haklı gerekçe tartışmasından bağımsız olarak,
ortada bir kötüye kullanma halinin bulunmadığına işaret ettiği sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
(77) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, şikayetin reddine, 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy