Rekabet Kurumu - Karar Sayı 15-29/423-119

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2015-4-4 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 15-29/423-119
Karar Tarihi : 09.07.2015
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN,
Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖRLER: Dr. Hakan BİLİR, Buket ARI, İbrahim Ethem SEZER
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Uğursan Denizcilik Liman İşletmeciliği Nak. Tur. İnş. ve Tic. A.Ş.
Berrin Reşat Aksoy Plaza Atatürk Cad. No:384/7 Konak/İzmir
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Mersin Uluslararası Liman İşletmeciliği A.Ş.
Yeni Mah. 101 Cad. 5307 Sok. No:5 33100 Mersin
- Ahtapot Denizcilik Tahmil Tahliye Nakliye Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
Hacı Halil Mah. Adliye Cad. 1209/1 Sok. No:14 Gebze/Kocaeli
(1) E. DOSYA KONUSU: Mersin Limanı’nı işleten Mersin Uluslararası Liman İşletmeciliği
A.Ş.’nin, Ahtapot Denizcilik Tahmil Tahliye Nakliye Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ile
danışıklı hareket ederek, hakim durumunu kötüye kullandığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- 11.05.2007 tarihine kadar Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demir Yolları tarafından işletilen
Mersin Limanı’nın işletme hakkının Özelleştirme İdaresi tarafından 11.05.2007 tarihinde
yapılan ihale ile 36 yıllığına Mersin Uluslararası Liman İşletmeciliği A.Ş.’ye (Mersin
International Port-MIP) verildiği ve MIP’nin bu şekilde söz konusu limanda hâkim duruma
geldiği,
- Şikâyetçi Uğursan Denizcilik Liman İşletmeciliği Nak. Tur. İnş. ve Tic. A.Ş.’nin
(UĞURSAN), MIP ile aralarında akdedilen bir dizi sözleşme ile Mersin Limanı’nın
özelleştirilmesinden itibaren elleçleme, genel kargo, dökme sıvı ve dökme katı yük, canlı
hayvan taşıma gibi hizmetler sunduğu,
- MIP’nin; UĞURSAN ile sözleşmesel ilişkilerinin devam edeceği izlenimi oluşturarak, bu
teşebbüsün ileriye dönük yüksek meblağlı yatırımlar yapmasına, bu kapsamda özellikle
yeni makineler almasına, makine parkı kurmasına ve istihdam sağlamasına sebep olduğu,
- Söz konusu yatırımların Mersin Limanı’na özgü olduğu, diğer bir deyişle bu yatırımların
liman yerleşkesine göre yapılması nedeniyle başka bir yere nakledilmelerinin son derece
zor olduğu hatta mümkün olmadığı, böylelikle UĞURSAN’ın bu limana bağımlı hale
geldiği,
- MIP’nin UĞURSAN tarafından verilen hizmetlere yönelik olarak 09.05.2014 tarihinde
ihale düzenlediği ve söz konusu ihale şartnamesinde yer alan yükümlülüklerin soyut,
belirsiz ve iş şartlarına aykırı olarak ihaleyi Ahtapot Denizcilik Tahmil Tahliye Nakliye
Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin (AHTAPOT) alacağı şekilde belirlendiği, bu yolla
UĞURSAN’ın anılan ihaleye katılmasının engellendiği, dolayısıyla şikâyetçi aleyhine
ayrımcılık yapıldığı,
- İhalenin, şartnamede öngörülen koşulların belirsiz ve muğlak olması sebebiyle,
UĞURSAN’ın ihaleye teklif verememesi sonucunda, AHTAPOT tarafından alındığı, bu
şekilde UĞURSAN’ın yapmış olduğu Mersin Limanı’na özgü yatırımların batık maliyet
15-29/423-119

2/4

haline geldiği,
- İhaleyi kazanan AHTAPOT’un Mersin Limanı’nda ihaleye konu hizmetleri sunma
konusunda yeterli makine ve iş gücüne sahip olmadığı, bu sebeple de Mersin Limanı’nda
söz konusu hizmetlerde kalite düşüşü ve fiyat artışlarının meydana geldiği belirtilerek,
MIP’nin AHTAPOT adlı teşebbüs vasıtasıyla ihaleye konu hizmetlerdeki rekabeti
engellediği
iddia edilmiş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun)
uyarınca soruşturma açılması, anılan Kanun’un 9. maddesinin son fıkrası uyarınca ihlalden
önceki durumu koruyucu nitelikte geçici tedbir alınması talep edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.01.2015 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 30.01.2015 tarih ve 2015-4-4/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 05.02.2015 tarihli
Kurul toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(4) Söz konusu karar uyarınca düzenlenen 03.04.2015 tarih ve 2015-4-4/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik olarak
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
(6) Başvuruda, MIP’nin liman hizmetlerini verebilmek üzere üçüncü taraflardan temin etmiş
olduğu alım faaliyeti şikâyet edilmiştir. Bu çerçevede ilgili ürün pazarı, liman hizmetinin
kendisini değil, anılan hizmetin verilebilmesi için gerçekleştirilen hizmet alımını
kapsamaktadır. Mezkûr bilgiler dikkate alınarak, söz konusu pazar, “tahmil ve tahliye
(konteyner elleçleme, genel kargo, dökme katı yük yükleme boşaltma, dökme sıvı yük
yükleme boşaltma, canlı hayvan elleçleme vb) hizmet alım pazarı” olarak belirlenmiştir.
(7) Öte yandan ilgili coğrafi pazar, şikâyete konu hizmet türlerini sunan firmaların Mersin
Limanı dışında Türkiye’nin başka coğrafi bölgelerinde bulunan limanlarda da anılan
hizmetleri sunabilecekleri/sundukları göz önüne alınarak, “Türkiye” olarak tanımlanmıştır.
I.2. Yapılan Tespitler ve Değerlendirme
(8) Başvuruda iddia edilen hususlar, niteliği gereği 4054 sayılı Kanun’un hakim durumun
kötüye kullanılmasına ilişkin 6. maddesi kapsamında incelenmiştir.
I.2.1. Hakim Durum Analizi
(9) MIP’nin Mersin Limanı’nı işletme hakkını sağlayan hukuki işlem, 26.07.2005 tarihli “TCDD
Mersin Limanı 36 Yıl Süreli İşletme Hakkı Devri Sözleşmesi” (Devir Sözleşmesi) olup, bu
sözleşme ile TCDD’ye ait olan liman sınırları dâhilinde barınma, yükleme, boşaltma,
shifting, limbo, terminal, kılavuzluk, römorkaj gibi hizmetlerin sunulması da dâhil olmak
üzere her türlü hizmetin sunulması hakkı münhasıran MIP’ye devredilmiştir.
(10) MIP’nin Mersin Limanı’ndaki hizmet tarifelerinde aşırı fiyat uygulamak suretiyle 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği iddiaları hakkında alınan 25.11.2010 tarih ve 10-
73/1518-580 sayılı Kurul kararına göre, anılan teşebbüs liman müşterilerine sağlanan
tahmil ve tahliye hizmetleri pazarında hakim durumdadır.1
(11) Bununla birlikte, şikâyetin konusunu ise söz konusu tahmil tahliye işlerini verebilmek için
üçüncü taraflardan alınan hizmetler (taşeronluk) oluşturmaktadır.
(12) MIP’nin yukarıda yer verilen pazarlardan farklı olan şikâyet konusu faaliyet bakımından

1 Bu kararda MIP’nin hakim durumda olduğu coğrafi pazar ise “Akdeniz Bölgesi’nin doğusu, İç Anadolu
Bölgesi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi ve Doğu Anadolu Bölgesi” olarak belirlenmiştir.
15-29/423-119

3/4

hakim durumda olup olmadığının değerlendirilebilmesi için yükleniciler ile arasındaki
hukuki ilişkiyi sağlayan hüküm incelenmiştir.
(13) Buna göre, Devir Sözleşmesi işletme hakkının alt devrini kural olarak yasaklamış olmakla
birlikte, anılan sözleşmenin 13.2. maddesi ile devir yasağına çeşitli istisnalar getirilmiştir:
“Aşağıdaki haller Sözleşme’nin 13.1. maddesi uyarınca işletme hakkının devri olarak
değerlendirilemezler:
Liman hizmetlerinin bir kısmının yürürlükteki mevzuat uyarınca zorunlu olarak Türk
vatandaşlarının çoğunluk hissesine sahip olduğu şirketler aracılığıyla yürütülmesi amacıyla
bir veya birkaç şirket ile yapılan sözleşmeler (…)”
(14) MIP hakkındaki şikâyetlerin bu hükümde öngörülen hizmet alım ilişkisine dayandığı
anlaşılmaktadır. UĞURSAN, başvuru konusu alım sözleşmesi kurulurken kendisi aleyhine
ayrımcılık yapıldığını ve pazardan dışlanmak suretiyle bütün yatırımlarının batık maliyet
haline geldiğini iddia etmektedir.
(15) Hakim durum tespiti için değerlendirilmesi gereken ikinci husus ilgili coğrafi pazardır. İlgili
ürün pazarının liman hizmetleri olmaması nedeniyle, ilgili coğrafi pazarda limanın
hinterlandından daha geniş bir alanı kapsamaktadır. Hâlihazırda Mersin Limanı’nda tahmil
ve tahliye hizmetleri sunan AHTAPOT’un ve şikâyetçi konumundaki UĞURSAN’ın, aynı
zamanda Türkiye’nin diğer bölgelerinde bulunan limanlara da hizmet sunduğu tespiti
yapılmıştır.
(16) Yüklenicilerin Türkiye’nin hemen her yerinde hizmet verebildikleri dikkate alındığında,
tahmil tahliye hizmet alım pazarı bakımından ise coğrafi pazar “Türkiye” olarak
tanımlanmıştır. Nitekim UĞURSAN, İzmir menşeli bir teşebbüs iken, ihaleyi kazanan
AHTAPOT’un İzmit menşeli olduğu görülmektedir.
(17) Dosya mevcudu bilgiler dikkate alındığında, Mersin Limanı tahmil ve tahliye hizmetlerinin,
Türkiye genelinde sunulan toplam tahmil ve tahliye hizmetleri içerisinde düşük seviyelerde
kaldığı görülmektedir. Bu çerçevede, MIP’nin şikâyet edildiği tahmil ve tahliye hizmetleri
alımı pazarında hâkim durumda olduğu sonucuna ulaşmak mümkün değildir. Bununla
birlikte şikâyet kötüye kullanma açısından da ayrıca değerlendirilmiştir.
I.2.2. Hakim Durumun Kötüye Kullanılmasına İlişkin Değerlendirme
(18) Daha önce de ifade edildiği üzere; kötüye kullanma iddialarının temelini; MIP’nin tarafların
arasındaki sözleşmenin devam edeceği algısını yaratarak UĞURSAN’ın batık maliyet
şeklinde yatırımlar yapmasına neden olduğu hususu oluşturmaktadır.
(19) Bu açıdan MIP ile UĞURSAN arasında kurulan sözleşmesel ilişkinin niteliği önem
kazanmaktadır. Şikâyetçi UĞURSAN ile MIP arasındaki ilişki, özelleştirme işlemi
sonrasında limanın devri ile başlamıştır.
(20) Şikâyetçi UĞURSAN ile MIP arasındaki sözleşmelere bakıldığında, MIP’nin anılan firma ile
konteyner elleçleme, genel kargo, dökme katı ve sıvı yük yükleme ve boşaltma, canlı
hayvan elleçlemesi hizmetlerinin alımı konusunda süreli alım sözleşmeleri yaptığı
görülmektedir. Bu sözleşmelerin süresi genellikle bir yıl olarak belirlenmiş, ancak
sözleşmelerin belli koşulların varlığı halinde bir yıl daha uzayacağı öngörülmüştür. Nitekim
limanın işletme hakkının MIP’ye devredildiği Devir Sözleşmesi’nin 13.2.1. maddesinde de
bu tür sözleşmelerin 3 yıldan daha uzun olmaması gerektiğine dair bir hüküm
bulunmaktadır. Dolayısıyla MIP’nin Devir Sözleşmesi’nin gereklerine uygun olarak üçüncü
kişilerden hizmet alırken kısa süreli sözleşmeler akdettiği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede
sözleşmelerin süreç içerisinde yenilendiği görülmektedir.
(21) Sözleşme sürelerine dair vurgulanması gereken bir diğer husus da, bir yıl yahut iki yıla
uzayabilen sürelerin, bu sözleşmeler nedeniyle batık maliyete konu olabilecek yatırımlar
15-29/423-119

4/4

yapılmasına elverişli olmadığıdır. Bir başka deyişle, sözleşmelerin süresinin bitmiş olması,
söz konusu sözleşmeler kapsamında öngörülemeyecek bir durumu oluşturmamaktadır.
(22) MIP’den konuyla ilgili gönderilen yazıda, yüklenicilik sözleşmelerinde "münhasır olmama"
maddesine yer verilerek, sözleşme konusu işin başka firmalara da verilebileceği ve bu
firmalar arasındaki iş dağılımının serbestçe yapılacağının düzenlendiği ifadelerine yer
verilmiştir. Bu husus, yüklenici firmaların başkaca firmalardan hizmet alımının her zaman
mümkün olabileceğini bilerek hareket ettiğini ortaya koymaktadır.
(23) Batık maliyet haline gelen yatırımlar konusunda değinilmesi gereken diğer konu, MIP’nin
hangi davranışları ile UĞURSAN ile sözleşmelerin devam edeceği izlenimi uyandırarak
buna yol açtığıdır.
(24) Taraflardan buna dair bilgi talep edilmiştir. UĞURSAN, MIP yetkililerinin kendilerine
gönderdiği e-postaları Kuruma iletmiştir. Bu e-postaların bir kısmı 2012 yılına aittir. 2014
yılına ait e-postalara bakıldığında ise aralarındaki sözleşmelerin uzayacağına dair açık bir
ifadeye rastlanmamıştır.
(25) Şikâyet başvurusunda, ayrıca MIP’nin kötüye kullanma eylemlerini, yapılan ihaleyi
kazanan AHTAPOT ile birlikte gerçekleştirdiği ve söz konusu teşebbüs lehine ayrımcılık
yapıldığı ifade edilmektedir.
(26) Daha önce de ifade edildiği üzere, MIP’nin söz konusu hizmetleri ihale açarak temin
etmesi yönünde her hangi bir yasal zorunluluk mevcut değildir. Ancak teşebbüs hem
UĞURSAN hem de AHTAPOT’tan yaptığı hizmet alımlarında söz konusu yöntemi tercih
etmiştir. Bu çerçevede, açılan ihaleyi bir teşebbüsün kazanması için şartnamenin danışıklı
bir biçimde tasarlandığı iddiası anlamlı değildir.
(27) Yukarıda yer verilen bilgiler ve tespitler çerçevesinde, MIP’nin ilgili ürün pazarında hakim
durumda bulunmadığı, ayrıca şikâyete konu eylemlerin kötüye kullanma olarak
değerlendirilemeyeceği kanaatine varılmıştır.
(28) Son olarak belirtilmelidir ki, şikâyet dilekçesinde yer alan 4054 sayılı Kanunun 9.
maddesinin son fıkrası kapsamında ihlalden önceki durumu koruyucu geçici tedbir
alınması talebinin, önaraştırma kapsamında herhangi bir ihlal sonucuna ulaşılmadığından
reddedilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
J. SONUÇ
(29) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, şikayetin reddine, 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.








Full & Egal Universal Law Academy