Rekabet Kurumu - Karar Sayı 15-36/559-182

1/27

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
(Yargı Kararları Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2007-4-44 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 15-36/559-182
Karar Tarihi : 09.09.2015

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN,
Doç. Dr. Tahir SARAÇ, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖRLER : Çiğdem TUNÇEL, Zeynep ŞENGÖREN ÖZCAN,
Nesibe AYAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Total Havacılık İç ve Dış Tic. Ltd. Şti.
Atatürk Havalimanı içi, Eski İtfaiye Yolu 34149 Yeşilköy,
Bakırköy/İstanbul
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN:
- Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü
Mevlana Bulvarı Konya Yolu Üzeri No:66 Etiler/Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğünün
havalimanlarında yer tahsisi hizmetlerine ilişkin olarak kiracı teşebbüsler arasında
ayrımcılık yapmak suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle,
- Havacılık sektöründe faaliyet gösteren teşebbüsler için havalimanlarında yer
kiralamanın bir zorunluluk olduğu,
- Ülkemizde havalimanlarında yer kiralama hakkının Devlet Hava Meydanları
İşletmesi Genel Müdürlüğü’ne (DHMİ) ait olduğu,
- DHMİ’nin, havalimanlarında yer tahsisine ilişkin olarak 2006 yılında yayımladığı
tarife ile 2006 yılından itibaren yer kiralayan firmalara, 2006 yılından önce yer
kiralayanlara oranla dört kat daha yüksek kira faturası tahakkuk ettirdiği,
- Bu suretle yer tahsislerine yönelik havalimanı işletmeciliği faaliyeti bakımından
hâkim durumda olan DHMİ’nin aynı iş kolunda faaliyet gösteren teşebbüsler
arasında ayırımcılık yaparak hâkim durumunu kötüye kullandığı
iddia edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.03.2007 tarihli ve 1964 sayı ile giren ve
Total Havacılık İç ve Dış Tic. Ltd. Şti.1 (TOTAL HAVACILIK) Genel Müdürü
Salih Zeki ÖZTÜRK imzasını taşıyan başvuru üzerine hazırlanan 05.04.2007 tarihli ve

1 Anılan başvuru dilekçesinde, ilgili teşebbüsün ticaret unvanı SAS Havacılık İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti.
olarak yer almaktadır. Bahse konu unvan 31.12.2010 tarihinde Total Havacılık İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti.
olarak değiştirilmiştir.
15-36/559-182
2/27

07-4-44/İİ-07-SEC sayılı İlk İnceleme Raporu, 07-31 sayılı Kurul toplantısında
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun)
4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca
önaraştırma yapılmasına 07-31/324-M sayı ile karar verilmiştir. Önaraştırma sonucunda
hazırlanan 27.06.2007 tarihli ve 2007-4-44/ÖA-07-MY sayılı Önaraştırma Raporu,
04.07.2007 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 07-56/668-231 sayı ile;
“1. DHMİ’nin “Yer Tahsis Tarifeleri”nde havalimanlarında arazi ve/veya üzerinde yer
alan tesisleri kiralayan teşebbüsler arasında “31.12.2005 tarihinden önce ve sonra yer
tahsisi yapılanlar” şeklinde bir ayrıma gitmek ve bu kritere göre belirlediği fiyat tarifeleri
yoluyla ilgili pazardaki hâkim durumunu kötüye kullanmak suretiyle 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesini ihlal edebileceğine,
2. Bu nedenle, 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca;
- DHMİ’nin 2008 yılından itibaren “Yer Tahsis Tarifesi”nde yer alan
“31.12.2005 tarihinden önce ve sonra yer tahsisi yapılanlar” şeklindeki ibarenin
kaldırılması,
- DHMİ tarafından yayımlanan tüm tarifelerdeki 4054 sayılı Kanun’a aykırılık
teşkil edebilecek hükümlerin gözden geçirilerek yeniden düzenlenmesi,
- Yer tahsislerine yönelik olarak taraflar arasında imzalanan “Kira
Sözleşmeleri”ndeki başta “Ödemelerin Şekli” başlıklı 7. maddede yer alan
hükümler olmak üzere tüm hükümlerin standart hale getirilmesi,
aksi halde haklarında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılacağı
hususunda DHMİ’nin bilgilendirilmesine”
karar verilmiştir.
(4) DHMİ vekili tarafından, Kurulun 04.07.2007 tarihli ve 07-56/668-231 sayılı kararının
yürütmesinin durdurulması ve iptali istemiyle Danıştay 13. Dairesinde 2007/13545 esas
numarasına kayıtlı dava açılmış, Danıştay 13. Dairesi tarafından alınan 01.02.2010 tarihli
ve 2010/768 sayılı karar ile 2577 sayılı Kanun’un 15. maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendi uyarınca davanın incelenmeksizin reddine hükmedilmiştir. Karar davacı tarafından
temyiz edilmediğinden kesinleşmiştir.
(5) 28.05.2010 tarihli ve 4246 sayı ile Kurum kayıtlarına giren ve DHMİ tarafından gönderilen
yazıda, DHMİ Yönetim Kurulunun 27.09.2007 tarihli ve 151 sayılı kararında, Rekabet
Kurulunun gerekçeli kararı uyarınca, havalimanlarında kiraya verilen mahal ve hizmetlerle
ilgili 30.11.2004 tarihli ve 182 sayılı Yönetim Kurulu Kararı ile kabul edilerek 01.01.2005
tarihinden itibaren uygulamaya konulan tip sözleşmelere ilişkin olarak;


…..(TİCARİ SIR)…..

hususlarının karara bağlandığı ifade edilmiştir. Yazıda, ayrıca söz konusu kararın (f)
maddesine istinaden 02.10.2007 tarihli ve 366 sayılı DHMİ Hasılat Komisyonu kararı ile
sözleşme hükümlerinin düzenlendiği ve uygulamanın bu yönde yapılması gereği
hususunun tüm havalimanlarına bildirildiği belirtilmiştir. Bununla birlikte; mezkûr Kurul
kararına konu olan 2007 yılı DHMİ Genel Müdürlüğü Ücret Tarifesi’nde bulunan “Yer
Tahsisleri Tarifesi” (1), 2. Tarife Tabloları “a. Arazi Yer Tahsisi” ve “b. Diğer Bina,
Sundurma, Hangar ve Depolar Tarifesi” tablolarında yer alan ücretlere ilişkin olarak
“31.12.2005’e kadar yapılan yer tahsisleri için geçerlidir” ve “01.01.2006’dan sonraki yer
15-36/559-182
3/27

tahsisleri için geçerlidir” ifadelerinin 2008 yılı DHMİ Genel Müdürlüğü Ücret Tarifesinden
bahse konu Kurul kararı doğrultusunda çıkarılarak tüm havalimanı kullanıcıları için tek bir
tarifenin oluşturulduğu ifade edilmiştir.
(6) TOTAL HAVACILIK adına Salih Zeki ÖZTÜRK tarafından ikinci bir şikâyet başvurusu
yapılmış, bu başvuru Kurum kayıtlarına 29.11.2010 tarihli ve 9024 sayı ile girmiştir.
Başvuru üzerine hazırlanan 23.12.2010 tarihli ve 2007-4-44/BN-07-371.MG sayılı Bilgi
Notu, Kurulun 29.12.2010 tarihli ve 10-81 sayılı toplantısında görüşülmüş ve DHMİ’nin
hâkim durumunu kötüye kullanıp kullanmadığının tespiti amacıyla 4054 sayılı Kanun’un
40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Önaraştırma sonucunda hazırlanan 20.05.2011 tarihli ve 2007-4-44/ÖA-11-371.M.G.
sayılı Önaraştırma Raporu, Kurulun 26.05.2011 tarihli ve 11-32 sayılı toplantısında
görüşülerek, DHMİ hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına karar verilmiştir. Kurulun almış olduğu soruşturma kararının ardından
hakkında soruşturma başlatılan DHMİ’ye soruşturma açıldığına dair bildirim 4054 sayılı
Kanun’un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 07.06.2011 tarihinde yapılmış ve
teşebbüsten 30 gün içinde birinci yazılı savunmasını göndermesi istenmiştir. İlk yazılı
savunma 07.07.2011 tarihinde 4974 sayı ile süresi içinde, Kurum kayıtlarına intikal
etmiştir. Söz konusu soruşturmanın ilk altı aylık süresi 26.11.2011 tarihinde sona ermiş
olup, Kurul tarafından 17.11.2011 tarihli ve 11-57/1464-M sayı ile 4054 sayılı Kanun'un
43. maddesinin birinci fıkrası hükmü gözetilerek, soruşturmanın, süresinin bitiminden
itibaren 2 ay uzatılmasına karar verilmiştir.
(7) Hazırlanan 26.01.2012 tarihli ve SR/12-2 sayılı Soruşturma Raporu DHMİ tarafından
30.01.2012 tarihinde tebellüğ edilmiş, DHMİ’ye ait ikinci yazılı savunma ise, yasal süresi
içerisinde, 27.02.2012 tarihli ve 1696 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Hazırlanan
12.03.2012 tarihli ve 2007-4-44/EG sayılı Ek Yazılı Görüş soruşturma tarafına tebliğ
edilmiş ve teşebbüsün üçüncü yazılı savunması istenilmiştir. DHMİ’nin üçüncü yazılı
savunması 26.03.2012 tarihinde 2640 sayı ile, süresi içinde, Kurum kayıtlarına girmiştir.
DHMİ sözlü savunma talebinde bulunmamıştır. Dosya mevcudu Rekabet Kurulunun
24.04.2012 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 12-21/561-159 sayı ile;
“DHMİ’nin,
1. ‘Yer Tahsis Tarifeleri’nde, havalimanlarında arazi ve/veya üzerinde yer alan
tesisleri kiralayan teşebbüsler arasında “31.12.2005 tarihinden önce ve sonra yer
tahsisi yapılanlar” şeklinde bir ayrıma gitmek suretiyle ve bu kritere göre belirlediği
fiyat tarifeleri yoluyla ilgili pazardaki hâkim durumunu kötüye kullanmadığına,
2. Rekabet Kurulu’nun vermiş olduğu 04.07.2007 tarihli ve 07-56/668-231 sayılı
kararın gereğini yerine getirdiğine
3. Bu itibarla başvuru konusu eylemlerin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 6. maddesini ihlal etmediğine”
karar vermiştir.
(8) Anılan Kurul kararının iptali istemiyle açılan dava sonucunda, Ankara 9. İdare Mahkemesi
tarafından alınan 31.10.2014 tarihli ve 2013/526 E., 2014/1045 K. sayılı karar ile “…
sözleşmelerin farklı tarihlerde yapılmış olmasının teşebbüsleri eşit alıcılar olmaktan
çıkarmayacağı, teşebbüsler tarafından farklı tarihlerde imzalanan sözleşmelerin her yıl
yenilenerek devam ettiği, sözleşmelerin uygulandığı dönemlerin yeni sözleşmelerin
uygulandığı dönemlerle çakıştığı dikkate alındığında, sözleşmelerde davacı tarafından
iddia edildiği gibi bir bedel farkı varsa bunun değerlendirilebilmesi için THY ve bağlantılı
teşebbüslerin 31.12.2005 tarihinden önce ne kadar, bu tarihten sonra (yeni tarifeyle) ne
kadar kiralandığının karşılaştırılarak incelenmesi gerektiği ve sözleşme hukukunun
bedellerdeki orantısızlığı gidermeye elverişli olduğu sonucuna varıldığından; belirtilen
15-36/559-182
4/27

hususlar gözetilmeksizin tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı” sonucuna
ulaşılmış ve Rekabet Kurulunun 24.04.2012 tarihli ve 12-21/561-159 sayılı kararının
iptaline hükmedilmiştir.
(9) Mahkeme kararı üzerine hazırlanan 05.01.2015 tarihli ve 2007-4-44/BN sayılı Bilgi Notu,
15.01.2015 tarihli Kurul gündeminde görüşülmüş ve DHMİ hakkında, DHMİ’nin
havalimanlarında yer tahsisi hizmetlerine ilişkin olarak kiracı teşebbüsler arasında
ayrımcılık yapmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin
tespiti amacıyla aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına 15-03/37-M
sayı ile karar verilmiştir.
(10) Rekabet Kurulunun 15.01.2015 tarihli ve 15-03/37-M sayılı kararı ile hakkında soruşturma
açılan DHMİ’ye yapılan soruşturma bildirimi 22.01.2015 tarihli ve 852 sayılı yazı ile
gönderilmiş olup, 23.01.2015 tarihinde DHMİ tarafından tebellüğ edilmiştir. DHMİ’nin ilk
yazılı savunması, 23.02.2015 tarihli ve 946 sayı ile süresi içinde Kurum kayıtlarına intikal
etmiştir.
(11) Soruşturma süreci sonunda hazırlanan 14.07.2015 tarihli ve 2007-4-44/SR sayılı
Soruşturma Raporu ve ekleri, 4054 sayılı Kanun’un 45. maddesi gereğince, IV. Denetim
ve Uygulama Dairesi Başkanlığının 14.07.2015 tarihli, 7301 ve 7310 sayılı yazıları ekinde
sırasıyla DHMİ’ye ve Kurul üyelerine tebliğ edilmiş, DHMİ’nin ikinci yazılı savunması talep
edilmiştir.
(12) İlgili yazıyı, DHMİ, 20.07.2015 tarihinde tebellüğ etmiştir. İkinci yazılı savunmasını
göndermek üzere 4054 sayılı Kanun’un 45. maddesi ile DHMİ’ye tanınan 30 günlük yasal
süresi içinde DHMİ’nin ikinci yazılı savunması Kuruma ulaşmamış olup 4054 sayılı
Kanun’un 45. maddesi uyarınca bir ek yazılı görüşün hazırlanması söz konusu
olmamıştır. Bu çerçevede soruşturma safhasının 19.08.2015 tarihi itibarıyla sona
erdiğine, 4054 sayılı Kanun’un 46. maddesi uyarınca sözlü savunma veya Kanun’un 48.
maddesi gereğince nihai karar tarihinin belirlenmesi gerektiğine ilişkin 26.08.2015 tarihli
ve 2007-4-44/BN sayılı Bilgi Notu, 01.09.2015 tarihli Kurul toplantısında ele alınmıştır.
Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüsün sözlü savunma toplantısı yapılması yönünde
talebinin olmadığından bilgi alınarak yapılan görüşmeler sonucunda; 4054 sayılı
Kanun’un 46. maddesine göre sözlü savunma toplantısı yapılmasına gerek olmadığına,
aynı Kanun’un 48. maddesi uyarınca, nihai karar toplantısının 09.09.2015 tarihinde
yapılmasına karar verilmiştir. Dosya mevcudu, 09.09.2015 tarihli Kurul toplantısında
görüşülerek, 15-36/559-182 sayı ile nihai karar verilmiştir.
(13) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda DHMİ’nin, Türkiye’de kurulu sivil
havalimanlarında yer tahsislerine yönelik havalimanı işletmeciliği pazarında hâkim
durumda bulunduğu, bununla birlikte, havalimanlarında yer tahsisi hizmetlerine ilişkin
olarak kiracı teşebbüsler arasında ayrımcılık yapmak suretiyle ilgili pazardaki hâkim
durumunu kötüye kullanmadığı ve dolayısıyla 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesini ihlal
etmediği sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü Hakkında Bilgi
(14) DHMİ, Türkiye’deki havalimanlarının işletilmesi ile Türkiye hava sahasındaki hava
trafiğinin düzenlenmesi ve kontrolü görevini yerine getirmektedir. 1933 yılından bu yana
değişik isim ve statülerle hizmetlerini yürütmekte olan kuruluş, 233 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname (233 sayılı KHK) ve Ana Statüsü çerçevesinde 1984 yılından
15-36/559-182
5/27

itibaren faaliyetlerini kamu iktisadi kuruluşu2 olarak sürdürmektedir. Ana Statüsü’nün 3.
maddesi çerçevesinde, DHMİ; tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde özerk, sorumluluğu
sermayesi ile sınırlı, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ile ilgili ve hizmetleri
imtiyaz sayılan bir kamu iktisadi teşebbüsüdür.
(15) Görevlerini uluslararası sivil havacılık kurallarına ve standartlarına göre yapmak
zorunluluğunda olan DHMİ, bu doğrultuda; uluslararası hava ulaşımında can ve mal
emniyetini sağlamak ve düzenli ekonomik çalışmayı ve gelişmeyi temin maksadıyla
yürürlüğe konulan Sivil Havacılık Anlaşması’na göre kurulan Uluslararası Sivil Havacılık
Teşkilatının (ICAO-International Civil Aviation Organization) ve ayrıca Hava
Seyrüseferinin Emniyeti İçin Avrupa Teşkilatı (EUROCONTROL) ile Uluslararası Hava
Alanları Konseyi (ACI-Airports Council International) başta olmak üzere ilgili uluslararası
kuruluşların üyesidir3.
(16) Kuruluşun Ana Statüsü ile belirlenen amacı; “Sivil havacılık faaliyetlerinin gereği olan
hava taşımacılığı, havalimanlarının işletilmesi, meydan yer hizmetlerinin yapılması, hava
trafik kontrol hizmetlerinin ifası, seyrüsefer sistem ve kolaylıklarının kurulması ve
işletilmesi, bu faaliyetler ile ilgili diğer tesis ve sistemlerin kurulması, işletilmesi ve modern
havacılık düzeyine çıkarılmasını sağlamak” olup, Ana Statüsü’nün 4. maddesi uyarınca
faaliyet konuları arasında ise, diğerlerinin yanı sıra;
- Bağlı ortaklık ve müesseselerin bütçeleri ile fiyat, tarife ve yatırımlarının genel
ekonomi ve sivil havacılık politikalarına uyumunu sağlamak,
- İşletiminde bulunan havalimanları ile işletme dönemlerinin sonundan itibaren yap-
işlet-devret modeli çerçevesinde yaptırarak işletimini özel sektöre verdiği
terminallerini ve/veya hizmetin bütünlüğü yönünden gerek gördüğü diğer tesislerini
5335 sayılı Kanun’un 33. maddesi çerçevesinde özel hukuk tüzel kişilerine
kiralamak ve/veya işletme hakkını devretmek,
- Faaliyet konuları ile ilgili olarak Bakanlar Kurulu tarafından verilen görevleri yapmak
yer almaktadır.
(17) DHMİ, hâlihazırda, Türkiye’de bulunan 55 adet havalimanında hizmet sunmakta olup, bu
havalimanlarından 49 adedinin bilfiil işletmeciliğini yapmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(18) Dosya konusu bakımından ilgili ürün pazarı, aynı konu hakkında alınan 04.07.2007 tarihli,
07-56/668-231 sayılı ve 24.04.2012 tarihli, 12-21/561-159 sayılı Kurul kararlarına paralel
olarak, “havalimanlarında yer tahsislerine yönelik havalimanı işletmeciliği” olarak
belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(19) Dosya konusu bakımından ilgili coğrafi pazar, aynı konu hakkında 04.07.2007 tarihli, 07-
56/668-231 sayılı ve 24.04.2012 tarihli, 12-21/561-159 sayılı Kurul kararlarına paralel
olarak “Türkiye’de kurulu sivil havalimanları” olarak belirlenmiştir.

2 233 sayılı KHK’nın 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanun’la değişik 2. maddesinde kamu iktisadi
kuruluşu; “sermayesinin tamamı Devlete ait olup tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek
üretmek ve pazarlamak üzere kurulan ve gördüğü bu kamu hizmeti dolayısıyla ürettiği mal ve hizmetler
imtiyaz sayılan kamu iktisadi teşebbüsü” olarak tanımlanmıştır.
3 , Erişim Tarihi: 01.07.2015.
15-36/559-182
6/27

I.3.Süreç Hakkında Bilgi
(20) Dosya konusu ayrımcılık uygulamalarını Rekabet Kurulunun gündemine taşıyan ilk
başvuru 2007 yılında Kuruma ulaşmıştır. İlk başvurudan bugüne kadar olan süreçte,
konuyla ilgili çeşitli kararlar alınmış ve bu kararlar uyarınca DHMİ’nin uygulamalarında
bazı değişikliklere gidilmiştir. Ayrımcılık iddialarının gündemde kaldığı sürenin uzunluğu
göz önünde bulundurulduğunda, değerlendirmeye geçmeden önce, süreç hakkında özet
bilgilerin sunulması yerinde görülmektedir.
I.3.1. DHMİ’nin Soruşturma Konusu Uygulamalarının Gelişimi
(21) Yukarıda belirtildiği üzere, DHMİ, hâlihazırda, Türkiye’de bulunan 49 adet havalimanının
işletmeciliğini yapmaktadır. DHMİ’nin havalimanı işletmeciliği kapsamında yürütmekte
olduğu faaliyetlerden biri de havalimanlarındaki yer tahsisleridir. İşbu soruşturmanın
konusunu DHMİ’nin havalimanlarında yer tahsisi faaliyetleri çerçevesindeki uygulamaları
teşkil etmektedir. DHMİ, havalimanlarında tarifeyle, ihaleyle ve resen olmak üzere üç
farklı biçimde yer tahsisinde bulunmaktadır. Bu çerçevede;
- hizmetlerinin yürütülmesi gereği havalimanında bulunan havayolu şirketlerine, yer
hizmetleri kuruluşlarına ve havacılıkla ilgili hizmet veren kişilere/kuruluşlara yapılan
büro, arazi, kontuar gibi alanlara ilişkin tahsisler tarife üzerinden kira alınması
yoluyla,
- havalimanlarında ticari amaçla bulunan kişilere/kuruluşlara yapılan araç kiralama,
free shop, otopark, hangar, yiyecek-içecek alanları gibi alanlara ilişkin tahsisler
DHMİ tarafından belirlenen muhammen kira bedelleri üzerinden açık ihale sonucu
oluşan bedel üzerinden kira alınması yoluyla,
- reklam alanları, antrepo, gümrük komisyoncu acenteleri gibi önceden belirlenmiş
kiralık alanlara ilişkin tahsisler ise münferit talepler olması halinde ilgili yönerge
esaslarına göre resen tespit edilen emsal kira bedelleri üzerinden kira alınması
yoluyla
gerçekleştirilmektedir.
(22) DHMİ’nin tarife üzerinden yaptığı tahsislere ilişkin kira bedelleri yer tahsisleri tarifesi ile
belirlenmektedir. Yer tahsisleri tarifesi, DHMİ ücret tarifeleri kapsamında yer almakta ve
bu kapsamdaki diğer tüm tarifeler gibi 233 sayılı KHK’nın 35. maddesi ve DHMİ Ana
Statüsü’nün 20. maddesi ile verilen yetkiye istinaden ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık
Kanunu’nun 37. maddesi gereğince DHMİ tarafından hazırlanarak Ulaştırma, Denizcilik
ve Haberleşme Bakanlığının onayı ile yürürlüğe girmektedir4. Yer tahsisleri tarifesinin “2.
TARİFE TABLOLARI” başlığı altında araziler için ve diğer bina, sundurma, hangar ve
depolar için ayrı ayrı olmak üzere iki adet tarife tablosuna yer verilmektedir5. Tarife
tablolarının incelenmesinden m2/Ay/TL bazında belirlenen birim fiyatların kiralamayı
yapan teşebbüsün faaliyet alanına, tahsise konu alanın hangi havalimanında

4 19.10.1983 tarihli ve 18196 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2920 sayılı Türk Sivil
Havacılık Kanunu’nun “Ücret Tarifeleri” başlıklı 37. maddesi “Havaalanlarının kullanılması ve tesislerinden
faydalanılması ve verilen hizmetlerin karşılığında alınacak ücretler, yapılacak tarifelerle saptanır. Yapılmış
olan tarifeler, Ulaştırma Bakanlığının onayı ile yürürlüğe girer.” hükmünü haizdir.
5 2006 yılından öncesi döneme ilişkin yer tahsisleri tarifelerinde, terminal ve binalara ilişkin tarifeler
havalimanları gruplandırılmak suretiyle her bir grup bazında ayrı ayrı ve tahsise konu olan alanın konumu
da göz önünde bulundurularak daha ayrıntılı bir biçimde düzenlenmiştir. Bununla birlikte, 2006 yılından bu
yana görece sadeleştirilmiş olan ve yukarıda örneğine yer verilen tarifeler uygulanagelmektedir. Bu nedenle
işbu kararda yapılan açıklamalar, soruşturma konusu iddiaların ilgili olduğu dönem de göz önünde
bulundurularak, 2006 yılından sonra uygulanmaya başlanan tarife biçimi esas alınarak yapılmıştır.
15-36/559-182
7/27

bulunduğuna ve tahsis edilen yerin niteliğine göre farklılaştığı anlaşılmaktadır. Aşağıda,
örnek olması bakımından 2015 yılı DHMİ yer tahsisleri tarifesine yer verilmiştir.
Tablo 1: DHMİ 2015 yılı Tarife Tabloları
a. Arazi Yer Tahsis Tarifesi
Havalimanları
Hava Taşıyıcıları, Yer
Hizmet Kuruluşları ve
Diğer Kuruluşlar
Sadece İç Hat İşletme
Ruhsatı Bulunan Hava
Taşıyıcıları ve
Havacılık Kulüpleri
A B C
(TL /m2/Ay)
1 İstanbul Atatürk, Ankara Esenboğa, Antalya, İzmir Adnan Menderes 10,15 6,34
2
Muğla Dalaman, Muğla Milas Bodrum,
Adana, Trabzon, Gaziantep, Erzurum,
Kayseri, Samsun Çarşamba
8,88 5,09
3 Diğer Havalimanları 7,25 3,81
b. Diğer Binalar Tarifesi6
Havalimanları Tahsis Yeri (TL /m2/Ay)
A B C
1
İstanbul Atatürk, Ankara Esenboğa,
Antalya, İzmir Adnan Menderes, Muğla
Dalaman, Muğla Milas Bodrum, Adana,
Trabzon, Gaziantep, Erzurum
Sundurma, Hangar,
Depo, Mobo,
Andakondu, Konteyner
ve Diğer Binalar
23,10
2 Diğer Havalimanları
Sundurma, Hangar,
Depo, Mobo,
Andakondu, Konteyner
ve Diğer Binalar
15,40
3 Antalya Eski C Terminali Zemin/ Ara Kat Bürolar 44,00
Kaynak: DHMİ tarafından gönderilen bilgiler
(23) Yer tahsisleri tarifesinin de içinde bulunduğu DHMİ ücret tarifeleri ilgili olduğu takvim
yılının ilk gününden son gününe kadar yürürlükte kalmak üzere hazırlanmakta ve her yıl
güncellenerek, Ocak ayında yürürlüğe girmek üzere 15 gün önceden duyurulmaktadır.
Yer tahsis tarifeleri, hem ilgili olduğu yıl yapılacak yeni tahsisler için uygulanacak kira
bedellerinin belirlenmesinde hem de kira sözleşmelerinin “KİRA BEDELİNİN TESPİTİ ve
TEBLİĞİ” başlıklı hükmü7 uyarınca devam eden kira sözleşmeleri bakımından tarifeye

6 Tarifenin uygulama esasları uyarınca, teşebbüslerin binalarını kendi inşa etmeleri veya binanın eğitim
tesisi olarak kullanılması durumunda bina tarife değerleri üzerinden %50’ye varan indirim yapılmaktadır.
7 DHMİ ile DHMİ’den yer tahsisinde bulunan kiracılar arasında tek tip bir kira sözleşmesi akdedilmektedir.
DHMİ Yönetim Kurulunun ilgili kararı ile 01.01.2005 tarihinden itibaren uygulamaya konulan tip sözleşmenin
“Kira Bedelinin Tespiti ve Tebliği” başlıklı hükmü şu şekilde idi: “DHMİ’nin mevcut kira döneminin bitiminden
iki önceki ayın başında, TÜİK’ce açıklanan ÜFE oranında ve/veya emsal kira bedelleri ile Yargıtay kararları
göz önünde bulundurularak kira bedelini takdiren artırma yetkisine sahiptir, Kiracı, DHMİ’ce yukarıda
açıklandığı şekilde tespit edilen artırımlı kira bedelini ve kiralanan yer tarifeye tabi yerlerden ise bu halde
kiracı her yıl DHMİ ücret tarifesiyle belirlenen yeni kira bedelini ödemeyi kabul ve taahhüt eder.” Söz
konusu hüküm Rekabet Kurulunun 04.07.2007 tarihli ve 07-56/668-231 sayılı kararı gereğince yapılan
değişiklikler çerçevesinde “DHMİ, mevcut kira döneminin bitiminden iki önceki ayın başında TÜİK’ce
açıklanan Üretici Fiyat Endeksinin (ÜFE) 12 (oniki) aylık ortalamasına göre, bir önceki yılın aynı ayına göre,
bir önceki yılın aralık ayına göre belirlenen Üretici Fiyat Endeksinin (%) yüzde oranının yüksek olanı esas
alınarak kira artışı yapmaya ve/veya emsal kira bedelleri ile Yargıtay kararları göz önünde bulundurularak
kira bedelini takdiren artırma yetkisine sahiptir. Kiracı, DHMİ’ce yukarıda açıklandığı şekilde tespit edilen
15-36/559-182
8/27

tabi yerler için ilgili yılda uygulanacak birim kira bedelinin belirlenmesinde esas
alınmaktadır. Bu durumun bir örnekle açıklanmasında fayda görülmektedir. Örneğin, bir
kiracının, 2008 yılında tarifeye tabi bir araziyi DHMİ’den ilk kez kiralayacak olması
durumunda söz konusu arazi için 2008 yılında ödenecek birim kira bedeli, 2008 yılı yer
tahsisleri tarifesi esas alınarak belirlenecektir. 2009 yılına gelindiğinde kiracı söz konusu
araziyi kiralamaya devam etmek istiyorsa, bu kez 2009 yılında ödenecek kira bedeli 2009
yılı yer tahsisleri tarifesinde öngörülen birim fiyat esas alınarak belirlenecektir.
(24) DHMİ’den alınan bilgilerden; 2006 yılına kadar olan dönemde yer tahsisleri tarifesinde
her yıl ÜFE oranında yıllık artışlar yaptığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, 2006 yılında
ikili bir tarife uygulamasına geçildiği, bu ikili tarife uygulaması çerçevesinde 31.12.2005
tarihinden önce yer tahsisleri tarifesine tabi olarak kiralama yapmış olan kiracılara ÜFE
oranında bir artış yapılırken 01.01.2006 tarihi itibariyle kiralama yapacak olanlara daha
yüksek bir tarife uygulanmaya başlandığı görülmektedir. DHMİ tarafından, 01.01.2006
tarihi itibariyle kiralama yapacak olanlara uygulanan artışın gerekçeleri;
- Havalimanlarında hizmet veren kuruluşların önemli bir bölümünün hizmete
başladıkları dönemde devlet kuruluşu olması ve DHMİ’nin 233 sayılı KHK’nın
kendilerine vermiş olduğu kamu menfaatinin kollanması görevi ve ülkenin her
tarafına hizmet ulaştırılması amacı çerçevesinde havalimanlarında hizmet veren
devlet kuruluşlarına uygulanacak ücretlerin rayiç bedele göre düşük seviyelerde
belirlenmesi,
- Ancak söz konusu devlet kuruluşlarının özelleştirilmesi veya bu kuruluşlardaki kamu
payının azaltılması nedeniyle serbest piyasa koşullarına göre ücretlerin gerçeğe
uygun değer ve rayiç bedel üzerinden belirlenmesi ihtiyacının doğması,
- 2003 yılında başlatılan bölgesel havacılık çalışmaları sonucunda hava yolu
işletmeciliğinin tekelinin kaldırılmasıyla yolcu sayısında ve buna paralel olarak uçak
sayısında ve yer hizmetlerinde kullanılan araç, teçhizat ve personel sayısında da
artış yaşanması,
- 2006 yılına kadar olan dönemde ücret tarifelerinde yer alan tahsis ücretlerinin rayiç
bedele göre düşük olması nedeniyle hizmetleri gereği faaliyetlerini havalimanı
dışında da sürdürebilen işletmelerin ve havalimanlarında faaliyet gösteren
şirketlerin havalimanı dışında da bulunabilecek birimlerine ilişkin ihtiyaçlarını
havalimanı içerisine kaydırarak zaman içerisinde havalimanlarında mevcut
ihtiyaçlarının ötesinde yer edinmesi,
- Havalimanlarının etrafındaki yoğun yapılaşma nedeniyle havalimanlarında
genişleme imkânı kalmaması dolayısıyla kapasite artışının getirdiği taleplerin
karşılanmasında darboğazlar yaşanması, DHMİ’nin ise hizmet sağlayıcılarına yer
gösterme zorunluluğunda bulunması
nedeniyle sektörde herkesin talebini karşılamaya yönelik kısıtlı ancak değerli alanların
tahsisinin serbest rekabet ortamında değerlenmesinin kaçınılmaz hale gelmesi olarak
açıklanmıştır. DHMİ, ilaveten, kendisinin bir kamu iktisadi teşebbüsü olduğunu ve 233
sayılı KHK’nın ilgili maddeleri gereğince kendisine verilen görevleri ve uhdesinde bulunan
kamu hizmetlerini ekonomik ve sosyal gereklere uygun olarak verimlilik ilkesi
çerçevesinde yürütmek yükümlülüğü bulunduğunu belirtmektedir. DHMİ, yukarıda yer

artırımlı kira bedelini ve kiralanan yer tarifeye tabi yerlerden ise bu halde, kiracı her yıl DHMİ ücret
tarifesi ile belirlenen yeni kira bedelini ödemeyi kabul ve taahhüt eder.” şeklinde revize edilmiştir.
15-36/559-182
9/27

verilen bu nedenlerle, gerçeğe uygun değer tanımı8 kapsamında artan işletme, hizmet ve
yatırım maliyetlerini de göz önüne alarak yeniden değerleme yapmak suretiyle söz
konusu ücretleri mevzuat çerçevesinde yeniden düzenlediğini ifade etmiştir.
(25) 2006 yılına ilişkin yer tahsisleri tarifesinde 31.12.2005 tarihinden önce kiralama yapanlar
ile 01.01.2006 tarihinden sonra kiralama yapacak olanların ayrılarak ikili bir tarife
uygulanmaya başlanmasının gerekçeleri ise;
- Kira sözleşmelerinde yer alan “KİRA BEDELİNİN TESPİTİ ve TEBLİĞİ” başlıklı
maddesi gereğince tarifeye tabi, alanlara ilişkin olarak devam eden sözleşmeler
bakımından ilgili yılın birim kira bedelinin o yılın tarifesi esas alınarak belirlenmesi,
- Kira sözleşmelerinin, Borçlar Kanunu’nda yer alan nedenler olmaksızın tek tarafın
isteğine göre feshedilemeyen ve sözleşmede belirtilen artışla otomatik olarak
yenilenen sözleşmelerden olup eski kiracıların kira sözleşmesinden doğan kanuni
haklarının göz ardı edilerek yeni tarifeye göre kira bedelinin artırılmasının mümkün
olmaması, diğer bir deyişle devam eden kira sözleşmeleri bakımından, kiracıyı
koruma amacıyla getirilen sözleşme hükümleri ve yargı kararları nedeniyle belli bir
oranın üzerinde artış yapılamaması,
- Dolayısıyla ekonomik gereklilikler üzerine 2006 yılından itibaren yapılacak yer
tahsisleri için belirlenen fiyatların geçmiş yıllarda yer tahsisinde bulunmuş kiracılar
için uygulanmasının mümkün olmaması
olarak izah edilmiştir.
(26) Dosya kapsamında yapılan incelemede, ikili tarife uygulamasının 2007 yılında da devam
ettiği ve 2007 yılı tarifesinin hem 31.12.2005 tarihinden önce hem de bu tarihten sonra
kiralama yapanlar için 2006 yılı tarifesinde ÜFE oranında artış yapılarak hazırlandığı
anlaşılmıştır. Rekabet Kurulunun 04.07.2007 tarihli ve 07-56/668-231 sayılı kararının
ardından ise ikili tarife uygulamasına son verilmiş ve DHMİ Yönetim Kurulunun
31.10.2007 tarihli ve 163 sayılı kararıyla9 31.12.2005 tarihinden önce yer tahsisleri
tarifesine tabi olarak kiralanan yerler10 tarifeye tabi olmaktan çıkarılmıştır. Bu tarihten
itibaren bu nitelikteki alanlara ilişkin kira bedelleri DHMİ Yönetim Kurulu tarafından
belirlenmekte ve Ulaştırma Bakanlığının onayına tabi olmaksızın uygulanmaktadır. 2008
yılından günümüze kadar olan dönemde ise yer tahsisleri tarifesinin ÜFE artışlarına
paralel olarak belirlendiği ve 01.01.2006 tarihinden itibaren yapılan benzer nitelikteki tüm
kiralamalar bakımından aynı birim fiyatların uygulandığı anlaşılmıştır. Aşağıdaki tabloda

8 Gerçeğe uygun değer, Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunun “TMS 18-Hasılat” konulu Tebliği’nde
“karşılıklı pazarlık ortamında, bilgili ve istekli gruplar arasında bir varlığın el değiştirmesi ya da bir borcun
ödenmesi durumunda ortaya çıkması gereken tutar” şeklinde tanımlanmıştır.
9 Söz konusu Yönetim Kurulu kararının ilgili bendi; “c) Ek-2 listede belirtilen ve önceki yıllarda yer tahsis
ücret tarifesi üzerinden ücret alınmak üzere muhtelif kişi ve kuruluşlara tahsis edilen ve terminal binası
dışında olan arazi, bina, hangar mahallerine vb. yerlere ait kira bedellerinin Ekim 2007 ayı sonu Türkiye
İstatistik Kurumunca belirlenecek (ÜFE) değişim oranı üzerinden yıllık ÜFE artış oranı uygulanarak
01.01.2008-31.12.2008 dönemi için kira artışı yapılması kaydıyla yeni tip sözleşme doğrultusunda
sözleşmelerin imzalanmasına (…) karar verilmiştir.” şeklindedir.
10 DHMİ tarafından gönderilen belgelerin incelenmesinden; Prima Havacılık, Kuzu Hava Yolları, Hürkuş,
Ilgın, Sancak, Pegasus Hava Taşımacılığı A.Ş. (PEGASUS), S Sistem, MNG Teknik, Fly, Onur Air, MNG,
Saga, Atlasjet, ACT, SAS, Altın Hava Yolları, THY Teknik, Çizge, THY A.O., PTT, Otokoç, S.S. Bağ. Taş.
Koop, S.S. Yeşilköy Koop. S.S. 200 Nolu Koop., S.S. 34 Nolu Koop., BP A.Ş., BP-Shell, Mobil, Gümrük
Vakfı, Doğuş Otomotiv, OR-AT, Esin Turizm, Havaş ve Çelebi adlı teşebbüslerin kiralamış olduğu toplam
218 adet mahallin tarife dışına çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
15-36/559-182
10/27

DHMİ’nin Atatürk Havalimanı’nda11 bulunan araziler ve binalar için 2003-2015 yılları
arasında uyguladığı tarifelerde yer alan birim fiyatlara yer verilmektedir12.
Tablo 2: DHMİ’nin Atatürk Havalimanı İçin Geçerli Olan Yer Tahsis Tarifeleri (TL, Ay, m2)
Hava Taşıyıcıları, Yer Hizmet Kuruluşları ve Diğer
Kuruluşlar Arazi Bina
2003 0,75 3,00
2004 0,90 3,60
2005 1,00 4,00
2006 (31.12.2005'e kadar yapılan kiralamalar için) 1,10 4,50
2006 (31.12.2005'ten sonra yapılan kiralamalar için) 5,00 10,00
2007 (31.12.2005'e kadar yapılan kiralamalar için) 1,30 5,00
2007 (31.12.2005'ten sonra yapılan kiralamalar için) 5,60 11,00
2008 5,75 12,00
2009 6,50 14,00
2010 6,50 14,00
2011 7,00 16,00
2012 8,00 18,00
2013 8,63 19,00
2014 9,22 21,00
2015 10,15 23,10
Kaynak: DHMİ tarafından gönderilen bilgiler
(27) Bu açıklamalar çerçevesinde, DHMİ’nin işbu soruşturmaya konu uygulamaları, ilk
kiralaması 2006 yılından önce yer tahsisleri tarifesine tabi olarak gerçekleştirilen alanlarla
ilk kez 2006 yılından sonra tarifeye tabi olarak kiralanan alanlar için 2006-2007 yıllarında
ikili tarife yoluyla, 2008 yılı sonrasında ise daha önce yer tahsisleri tarifesine tabi olarak
kiralanan yerlerin DHMİ Yönetim Kurulunun 31.10.2007 tarihli kararıyla tarife dışına
çıkarılması yoluyla farklı kira bedellerinin uygulanması olarak belirlenmiştir.
I.3.2. Rekabet Kurulunun 24.04.2012 Tarihli ve 12-21/561-159 Sayılı Kararı
(28) Yukarıda değinildiği üzere, DHMİ’nin soruşturma konusu uygulamalarını Rekabet
Kurumu gündemine taşıyan ilk başvuru 13.03.2007 tarihinde Kurum kayıtlarına girmiştir.
Bu başvuru üzerine yürütülen önaraştırma sonucunda Rekabet Kurulu, DHMİ’nin yer
tahsisleri tarifesinde havalimanlarında arazi ve/veya üzerinde yer alan tesisleri kiralayan
teşebbüsler arasında “31.12.2005 tarihinden önce ve sonra yer tahsisi yapılanlar”

11 Kararda yapılan değerlendirmelerde, hem soruşturmaya esas teşkil eden başvurunun Atatürk Havalimanı
özelinde olması, hem de Türkiye’deki toplam havayolu trafik yoğunluğunun 2014 yılında %33’ünü teşkil
etmesi sebebiyle Atatürk Havalimanı esas alınmıştır. DHMİ’nin 2014 yılı verilerine göre Atatürk
Havalimanı’ndan gerçekleşen yolcu taşımacılığı toplam havayolu ile yolcu taşımacılığının %34’ünü; ticari
uçak taşımacılığı toplamın %36’sını; yük taşımacılığı toplam yük taşımacılığının %56’sını ve kargo
taşımacılığı toplamın %86’sını oluşturmaktadır. ( Erişim Tarihi:
01.07.2015)
12 Soruşturma konusuyla doğrudan ilgili görülmemesi nedeniyle “Arazi Tahsis Tarifesi”nde sadece iç hat
işletme ruhsatı bulunan hava taşıyıcıları ve havacılık kulüpleri için öngörülen birim fiyatlar tabloya dahil
edilmemiştir.
15-36/559-182
11/27

şeklinde bir ayrıma gitmek ve bu kritere göre belirlediği fiyat tarifeleri yoluyla ilgili
pazardaki hâkim durumunu kötüye kullanmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini
ihlal edebileceğine kanaat getirerek DHMİ’nin 2008 yılından itibaren yer tahsisleri
tarifesinde yer alan “31.12.2005 tarihinden önce ve sonra yer tahsisi yapılanlar” şeklindeki
ibarenin kaldırılması ve ayrıca tarifelerdeki ve kira sözleşmelerindeki ayrımcılık teşkil
edebilecek hususların gözden geçirilerek değiştirilmesi yönünde DHMİ’ye görüş
bildirmiştir. DHMİ, 28.05.2010 tarihinde Kuruma gönderdiği yazı ile Kurul kararıyla talep
edilen değişikliklerin yapıldığını ifade etmiştir.
(29) Ancak, 29.11.2010 tarihinde, başvuru sahibi, DHMİ’nin Rekabet Kurulu kararını takiben
yer tahsisleri tarifesinde yer alan “31.12.2005 tarihinden önce ve sonra yer tahsisi
yapılanlar” şeklindeki ibarenin kaldırıldığından ancak bu işlemin kira uygulamalarına
yansıtılmadığından bahisle ikinci bir başvuruda bulunmuştur.
(30) Bu başvuru üzerine yürütülen soruşturma sonucunda alınan 24.04.2012 tarihli ve 12-
21/561-159 sayılı kararda;
- DHMİ’nin “havalimanlarında yer tahsislerine yönelik havalimanı işletmeciliği”
olarak belirlenen ilgili ürün pazarından ve “Türkiye’de kurulu sivil havalimanları”
olarak belirlenen ilgili coğrafi pazardan müteşekkil ilgili pazarda hâkim durumda
olduğu,
- DHMİ Genel Müdürü’nün THY’de denetim kurulu üyesi olarak görev yapması
nedeniyle DHMİ ile THY arasında bir bağ bulunduğu, ancak DHMİ’nin soruşturma
konusu uygulamalarının THY lehine bir sonuç doğurmadığından bahisle birincil
seviye zarar doğuran bir ayrımcılıktan söz edilemeyeceği,
- Farklı yıllarda kiralama yapan teşebbüslerin eşit alıcılar olarak kabul
edilemeyeceğinden bahisle ikincil seviye zarar doğuran bir ayrımcılıktan söz
edilemeyeceği
değerlendirilmiştir. Bu çerçevede, DHMİ’nin ilgili pazardaki hâkim durumunu kötüye
kullanmadığına ve Rekabet Kurulunun vermiş olduğu 04.07.2007 tarihli ve 07-56/668-231
sayılı kararın gereğini yerine getirdiğine oy çokluğuyla karar verilmiştir.
I.3.3. Ankara 9. İdare Mahkemesinin 31.10.2014 Tarihli ve 2013/526 E., 2014/1045 K.
Sayılı Kararı
(31) Rekabet Kurulunun yukarıda bahsedilen kararının iptali istemiyle başvuru sahibi
tarafından Ankara 9. İdare Mahkemesi’nde açılan dava sonucunda alınan 31.10.2014
tarihli ve 2013/526 E., 2014/1045 K. sayılı kararda, sözleşmelerin farklı tarihlerde
yapılmış olmasının teşebbüsleri eşit alıcılar olmaktan çıkarmayacağı, teşebbüsler
tarafından farklı tarihlerde imzalanan sözleşmelerin her yıl yenilenerek devam ettiği,
sözleşmelerin uygulandığı dönemlerin yeni sözleşmelerin uygulandığı dönemlerle
çakıştığı dikkate alındığında, sözleşmelerde davacı tarafından iddia edildiği gibi bir bedel
farkı varsa bunun değerlendirilebilmesi için Türk Hava Yolları A.O. (THY) ve bağlantılı
teşebbüslerin 31.12.2005 tarihinden önce ne kadar, bu tarihten sonra (yeni tarifeyle) ne
kadar kiraladığının karşılaştırılarak incelenmesi gerektiği ve sözleşme hukukunun
bedellerdeki orantısızlığı gidermeye elverişli olduğu sonucuna varılmış; bu nedenlerle
Rekabet Kurulunun 24.04.2012 tarihli ve 12-21/561-159 sayılı kararının iptaline
hükmedilmiştir.
I.4. Değerlendirme
(32) 4054 sayılı Kanun’un “Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması” başlıklı 6. maddesi ile bir
veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet
15-36/559-182
12/27

piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da
birlikte davranışlar yoluyla kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasak kabul edilmiştir. Bu
çerçevede 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir ihlalden bahsedebilmek için
davranışı incelemeye konu olan teşebbüsün hâkim durumda bulunması ve ilgili
davranışın kötüye kullanma niteliği göstermesi kriterleri bir arada aranmaktadır. Aşağıda
sırasıyla DHMİ’nin hâkim durumda bulunup bulunmadığına ve işbu dosya kapsamında
incelenen davranışının kötüye kullanma olup olmadığına ilişkin değerlendirmelere yer
verilecektir.
I.4.1.Hâkim Durum Değerlendirmesi
(33) DHMİ, 233 sayılı KHK ve Ana Statüsü çerçevesinde bir kamu iktisadi kuruluşu olarak
faaliyet göstermektedir. Kamu iktisadi kuruluşları, tanımları gereği, tekel niteliğindeki mal
ve hizmetleri üretmek ve pazarlamak üzere kurulmuş olan ve ürettiği mal ve hizmetler
imtiyaz sayılan teşebbüslerdir. Bu çerçevede DHMİ, imtiyaz nitelikli bir hak kullanarak
Türkiye’deki havalimanlarını işletmekte ya da havalimanlarının işletmesini kiralama
yöntemiyle belirli süreler dâhilinde diğer teşebbüslere devretmektedir.
(34) 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde “Hâkim Durum” kavramı, “Belirli bir piyasadaki bir
veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat,
arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak
tanımlanmıştır.
(35) Rekabet Kurulunun 04.07.2007 tarihli, 07-56/668-231 sayılı ve 24.04.2012 tarihli, 12-
21/561-159 sayılı kararları ile de tespit edildiği üzere, 4054 sayılı Kanun’un 3.
maddesindeki bu tanım çerçevesinde yasalarla kendisine tanınan imtiyazı kullanarak
tekel niteliğinde bir faaliyet yürüten DHMİ ilgili pazarda hâkim durumda bulunmaktadır.
I.4.2. Kötüye Kullanma Değerlendirmesi
(36) Yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı üzere soruşturma konusunu DHMİ’nin ilk kiralaması
2006 yılı öncesinde ve sonrasında yer tahsisleri tarifesine tabi olarak yapılan alanlar için
farklı kira bedelleri uygulamak suretiyle eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak,
yükümlülük ve edimler için farklı fiyatlar uygulayıp uygulamadığı teşkil etmektedir. Söz
konusu davranışlar, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında, rekabet hukuku
literatüründe “ayrımcılık” kavramı çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu nedenle aşağıda
önce ayrımcılığın Avrupa Birliği (AB) ve Türk rekabet hukuku uygulamasında ne şekilde
ele alındığına ilişkin bilgilere yer verilecek, ardından DHMİ’nin dosya konusu
uygulamasına ilişkin değerlendirmelerde bulunulacaktır.
(37) Genel olarak, teşebbüslerin tüketiciler arasındaki farklılıklardan faydalanarak kârlarını
artırmak amacıyla satılan malın farklı birimlerine ve/veya farklı müşterilere farklı fiyatlar
ya da ödeme koşulları uygulaması olarak tanımlanabilen ayrımcılık, yöneltildiği taraflara
göre birincil seviye zarar doğuran ayrımcılık ve ikincil seviye zarar doğuran ayrımcılık
olarak ikiye ayrılabilmektedir. Birincil seviye zarar doğuran ayrımcılıkta, hâkim durumdaki
teşebbüsün kendisinin veya bağlantılı olduğu teşebbüslerin faaliyet gösterdiği pazarlarda
rakiplerin aleyhine olacak ayrımcı davranışları söz konusudur. İkincil seviye zarar
doğuran ayrımcılıkta ise hâkim durumdaki teşebbüs kendisinin faaliyette bulunmadığı
pazarlardaki müşterilerine yönelik olarak ayrımcı davranışlarda bulunmaktadır.
(38) Ayrımcılığa ilişkin bu sınıflandırma bakımından değerlendirildiğinde, DHMİ’nin dosya
konusu davranışının, iki boyutta da ele alınması gereklilik arzetmiştir. Bunlardan ilki,
davranışın DHMİ ile THY arasındaki bağ nedeniyle birincil seviye zarar doğurabilecek
nitelikte bir ayrımcılık olup olmadığı, ikincisi ise DHMİ’nin doğrudan ya da dolaylı olarak
faaliyetinin bulunmadığı pazarlarda faaliyet gösteren müşterilerine yönelik bir ayrımcılık
15-36/559-182
13/27

gerçekleştirip gerçekleştirmediğidir. Aşağıda sırasıyla bu hususlara ilişkin
değerlendirmelere yer verilecektir.
(a) Birincil Seviye Zarar Doğuran Ayrımcılığa Yönelik Değerlendirme
(39) Birincil seviye zarar doğuran ayrımcılık uygulamalarında hâkim durumdaki teşebbüs
doğrudan ya da dolaylı olarak kendisinin veya bağlantılı olduğu teşebbüslerin faaliyet
gösterdiği pazarlardaki rakipleri o pazardan dışlamak ya da rakiplerin faaliyetlerini
zorlaştırmak amacıyla rakiplerin aleyhine olacak ayrımcı davranışlarda bulunmaktadır.
(40) DHMİ, bir kamu iktisadi teşebbüsü olarak faaliyet göstermektedir. DHMİ’den yer
tahsisinde bulunan en büyük hava yolu şirketlerinden biri olan THY ise 1990 yılına kadar
kamu iktisadi kuruluşu olarak hizmet vermiş olup, sermayesinin %49,12’si halen kamuya
ait bulunmaktadır. Bunun yanı sıra, 31.12.2005 tarihinden önce gerçekleşen kiralamaların
tarife dışına çıkarıldığı 2008 yılında ve devamındaki dört yıllık dönemde DHMİ Genel
Müdürü’nün aynı zamanda THY Yönetim ve Denetim Kurullarında görev yaptığı
bilinmektedir13. Bu çerçevede, DHMİ ile THY arasında bir bağlantı olduğundan
bahsedilebilecektir. Dolayısıyla, DHMİ’nin soruşturma konusu uygulamalarının THY
lehinde sonuç doğurmak suretiyle birincil seviye zarara yol açıp açmadığının incelenmesi
gerekmektedir.
(41) Yukarıda belirtildiği üzere, 2006 yılı öncesinde yapılan tüm kiralamalar tüm teşebbüslere
eşit olarak uygulanan yer tahsisleri tarifesi üzerinden gerçekleştirilmekteydi. Bu nedenle,
2006 yılı öncesi dönem için tarifeye bağlı yer tahsisleri bakımından THY ve bağlı şirketleri
lehine yapılan bir ayrımcılıktan bahsetmek mümkün değildir. Benzer şekilde 2006 yılında
ve devamında ilk kez yapılan kiralamalar bakımından da tüm kiracı teşebbüsler için
tarifede öngörülen birim fiyat eşit olarak uygulanmaktaydı. Dolayısıyla 2006 yılında ve
devamında ilk kez yapılan tarifeye tabi kiralamalar bakımından THY ve bağlı şirketleri
lehine bir ayrımcı uygulamadan söz edilemeyecektir.
(42) Ancak, bu noktada üzerinde durulması gereken bir husus daha bulunmaktadır. Şöyle ki;
DHMİ, “I.3.1. DHMİ’nin Soruşturma Konusu Uygulamalarının Gelişimi” başlıklı bölümde
sayılan ekonomik gereklilikler nedeniyle 2006 yılında yer tahsis ücretlerine ilk kez
yapılacak kiralamalar bakımından arazi için %400, binalar için ise %122 oranında zam
yapmıştır. Bununla birlikte, “I.3.1. DHMİ’nin Soruşturma Konusu Uygulamalarının
Gelişimi” başlıklı bölümde sıralanan nedenlerle bu artış oranını devam eden
sözleşmelere yansıtamamış ve 2006 yılından önce yapılan kiralamalar bakımından
devam eden sözleşmelerde arazi için %10, binalar için ise %12,5 oranında bir artış
gerçekleştirmiştir. DHMİ’nin 2006 yılından sonra ilk kez yapılan kiralamalar ile devam
eden kiralamalar bakımından uygulanacak birim fiyatları ikili bir tarife uygulamak yoluyla
farklılaştırması, DHMİ’den alan kiralayan teşebbüslerin aynı nitelikteki alanlar için, alanın
ilk kez kiralanmış olduğu tarihe göre farklılaşan birim fiyatlar ödemesi sonucunu
doğurmuştur. DHMİ’den alan kiralayan teşebbüsleri aynı nitelikteki alanlar için farklı birim
fiyatlar ödemek durumunda bırakan bu uygulama 2007 yılında ikili tarife uygulanması
yoluyla, 2008 yılında ve devamında ise 2008 yılı öncesinde14 kiralanmış olan alanların

13 DHMİ Genel Müdürü, 18.04.2008-07.04.2011 tarihleri arasında aynı zamanda THY Yönetim Kurulu üyesi
ve 08.04.2011-07.06.2012 tarihleri arasında ise THY Denetim Kurulu üyesi olarak görev yapmıştır.
14 DHMİ’den gelen belgelerin incelenmesi neticesinde, 31.10.2007 tarihli DHMİ Yönetim Kurulu Kararı ile
2008 yılı öncesinde tarifeye tabi olarak kiralanan tüm alanların tarife dışına çıkarıldığı anlaşılmıştır. Bununla
birlikte tarife dışına çıkarılan alanların bir kısmının ilk kiralamasının 2006 ve 2007 yıllarında yapıldığı
görülmektedir. İlk kez 2006 ve 2007 yıllarında yapılan bu kiralamalar ilgili yıllarda geçerli olan tarife
üzerinden gerçekleştirildiği için birim fiyatları 2006 yılı öncesi yapılan kiralamalardan farklılaşmaktadır. Bu
15-36/559-182
14/27

tarifeden çıkarılarak kira bedellerinin tespitinin yönetim kurulu kararlarına bağlanması
yoluyla sürdürülmüştür.
(43) Bu fiyat farklılığının, teşebbüslerin toplam kira ödemelerine yansıması ve teşebbüsler
arasındaki rekabete etkisi, teşebbüslerin DHMİ’den 2006 yılı öncesinde ve sonrasında
yaptıkları kiralamaların oransal dağılımıyla doğrudan ilgilidir. Nitekim, Ankara 9. İdare
Mahkemesinin, 31.10.2014 tarihli ve 2013/526 E., 2014/1045 K. sayılı kararında da, THY
lehine bir ayrımcılığın olup olmadığının incelenebilmesi için THY ve bağlantılı
teşebbüslerinin 31.12.2005 tarihinden önce ne kadar ve bu tarihten sonra ne kadar
kiralama yaptığının karşılaştırılarak incelenmesi gerektiği belirtilmektedir. Bu çerçevede,
aşağıda THY’nin ve bağlı teşebbüsleri olan TGS Yer Hizmetleri A.Ş. ’nin (TGS), THY
Do&Co İkram Hizmetleri A.Ş.’nin (TURKISH DO&CO) ve Türk Hava Yolları Teknik
A.Ş.’nin (THY TEKNİK) 200815 yılından günümüze kadar olan dönemde yıllar itibarıyla
kiraladıkları alan büyüklerinin ne kadarını tarife üzerinden ne kadarını tarife dışından
kiraladıkları rakipleri ile karşılaştırmalı olarak gösterilmektedir16.

Tablo 3: Kiralanan Alanların Tarifeye Tabi Olup Olmamasına Göre Dağılımı (%)
Yıl/Şirketler
YER HİZMETLERİ İKRAM TAŞIMACILIK TEKNİK BAKIM
ÇELEBİ HAVAŞ TGS LSG SANCAK UÇAK İÇİ
TURKISH
DO&CO ONURAIR PEGASUS THY
THY
TEKNİK
TOTAL
HAVA.
2008
Tarife Dışı 100 100 100 100 100 100 100 0 0
Tarifeli 0 0 0 0 0 0 0 100 100
2009
Tarife Dışı 100 100 100 100 100 100 92 0
Tarifeli 0 0 0 0 0 0 8 100
2010
Tarife Dışı 100 100 77 100 45 100 100 100 93 14 0
Tarifeli 0 0 23 0 55 0 0 0 7 86 100
2011
Tarife Dışı 100 100 76 100 0 100 84 100 88 0 0
Tarifeli 0 0 24 0 100 0 16 0 12 100 100
2012
Tarife Dışı 99 98 76 100 0 96 83 100 88 0 0
Tarifeli 1 2 24 0 100 4 17 0 12 100 100

nedenle yapılan değerlendirmeler DHMİ’nin 2006 yılı öncesinde ve sonrasında farklı kira bedelleri
uygulayıp uygulamadığına odaklanmaktadır.
15 İlk kiralaması 2006 yılı öncesinde yapılan alanlar, 2008 yılında tarife dışına çıkarıldığı için, DHMİ
tarafından gönderilen veriler içerisinde 2008 yılı ve sonrası için tarifeli ve tarife dışı yerler ayrımı yapmak
mümkün olmuştur. Ancak, 2006 ve 2007 yıllarında ikili tarife geçerli olduğundan 2006 yılı öncesinde ve
sonrasında yapılan kiralamaların tümü söz konusu verilerde tarifeli olarak görülmektedir. Bu nedenle,
yapılan incelemenin sağlığını tesis etmek amacıyla 2008 yılı sonrası esas alınacaktır. Bununla birlikte söz
konusu durumun yapılacak analizi değiştirmeyeceği değerlendirilmiştir.
16 Tarife dışı olarak nitelenen mahaller, hem 31.12.2005 öncesi kiralanan mahalleri hem de DHMİ’ce
yayımlanan yer tahsisleri tarifesine tabi olmayan ticari alanları kapsamaktadır.
15-36/559-182
15/27

2013
Tarife Dışı 100 93 73 100 0 96 83 70 0 0
Tarifeli 0 7 27 0 100 4 17 30 100 100
2014
Tarife Dışı 97 88 74 100 0 74 82 47 0
Tarifeli 3 12 26 0 100 26 18 53 100
2015
Tarife Dışı 97 88 74 100 0 74 82 47 0 0
Tarifeli 3 12 26 0 100 26 18 53 100 100
Kaynak: DHMİ tarafından gönderilen bilgiler çerçevesinde Raportörler tarafından yapılan hesaplamalar
(44) Yukarıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere, THY’nin ve TURKISH DO&CO’nun17, 2008
yılında Atatürk Havalimanı’nda kiracısı bulunduğu alanların tümü, tarife dışındaki
alanlardan oluşmaktadır. Ancak, yıllar itibarıyla, bu şirketlerin toplam kiralamaları içinde
tarife dışındaki alanların payı giderek azalmaktadır. 2015 yılına gelindiğinde, THY’nin
Atatürk Havalimanı’ndaki kiralamalarının %53’ünün, TURKISH DO&CO’nun Atatürk
Havalimanı’ndaki kiralamalarının ise %26’sının tarifeye tabi olarak, bir başka deyişle 2008
yılında ve sonrasında gerçekleştirildiği görülmektedir. TGS’nin ve THY TEKNİK’in ise
Atatürk Havalimanı’ndaki tüm kiralamaları tarifeye tabi olarak gerçekleşmiştir18.
(45) Bu açıklamalar çerçevesinde, günümüz itibariyle gelinen noktada, THY’nin ve TURKISH
DO&CO’nun kiralanan alanların kiralamanın ilk yapıldığı yıla göre dağılımı bakımından
rakiplerinden avantajlı konumda bulunduğu ifade edilemeyecektir. Zira THY’nin rakibi
konumundaki Onur Havayolları Taşımacılık A.Ş.’nin (ONURAIR) 2015 yılında Atatürk
Havalimanı’nda kiracısı bulunduğu alanların yalnızca %18’i tarifeye tabi olarak
fiyatlandırılmaktadır. Benzer bir durum TURKISH DO&CO ile rakibi olan LSG arasında
da görülmektedir. Şöyle ki, TURKISH DO&CO’nun 2015 yılında Atatürk Havalimanı’nda
kiracısı bulunduğu alanların %74’ü tarife dışı fiyatlandırılmaktayken, LSG Sky Chefs
Havacılık Hizmetleri A.Ş’nin (LSG) Atatürk Havalimanı’nda kiracısı bulunduğu alanların
tamamı tarife dışı fiyatlandırılmaktadır. THY’nin bağlı teşebbüslerinin kiralanan alanların
kiralamanın ilk yapıldığı yıla göre dağılımı bakımından rakiplerinden avantajlı konumda
bulunup bulunmadığına ilişkin analizde başvuru sahibi TOTAL HAVACILIK bakımından
ise çok daha çarpıcı bir tablo ortaya çıkmaktadır. Zira, TOTAL HAVACILIK’ın ve bu
şirketin rakibi konumunda olan THY’nin bağlı şirketi THY TEKNİK’in başvuruya konu
Atatürk Havalimanı’nda kiraladığı alanların tamamı 2008 yılı itibarıyla ve tarifeye tabi
olarak kiralanmıştır. Dolayısıyla, THY TEKNİK’in kiralamalarının çoğunu 2008 yılından
önce yapması nedeniyle başvuru sahibi karşısında avantajlı durumda olduğundan söz
edilemeyecektir.
(46) Sonuç olarak; Ankara 9. İdare Mahkemesinin, 31.10.2014 tarihli ve 2013/526 E.,
2014/1045 K. sayılı kararı gereğince; DHMİ’nin soruşturma konusu uygulamaları

17 DHMİ’den gönderilen verilerden TURKISH DO&CO’nun Atatürk Havalimanı’ndaki ilk kiralamasının 2008
yılında gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır. Tabloda tarife dışı olarak gösterilen alanların tarifeye tabi olmayan
ticari alanlardan oluştuğu görülmektedir.
18 Tablo 3’te söz konusu teşebbüsler bakımından görülen tarife dışı kiralama oranlarının havalimanında
ihale ya da resen tahsis edilen alanlar olduğu bir başka deyişle alanın niteliği gereği yer tahsisleri tarifesine
tabi olmayan alanlar olduğu anlaşılmıştır. Bu nedenle bu alanların varlığı yapılan karşılaştırmaları
değiştirmemektedir.
15-36/559-182
16/27

neticesinde THY ve bağlı şirketleri lehine bir ayrımcılığın olup olmadığının ortaya
konabilmesi amacıyla THY’nin ve bağlı teşebbüslerinin 2008 yılından önce ne kadar ve
bu tarihten sonra ne kadar kiralama yaptığı incelenmiş, ancak DHMİ’nin uygulamalarının
kiralanan alanların kiralamanın ilk yapıldığı yıla göre dağılımı nedeniyle THY ve bağlı
teşebbüsleri lehine bir sonuç yaratmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
(b) İkincil Seviye Zarar Doğuran Ayrımcılığa Yönelik Değerlendirme
(47) Hâkim durumdaki teşebbüslerin ikincil seviye zarar doğuran ayrımcı davranışları Avrupa
Birliği’nin İşleyişine Dair Anlaşma’nın (ABİDA) 102. maddesinin ikinci fıkrasının (c)
bendinde, 4054 sayılı Kanun’un ise 6. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi çerçevesinde
değerlendirilmektedir. ABİDA’nın 102. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinde “Ticari
taraflar arasında eşit işlemler için farklı koşullar uygulayarak onları rekabetçi açıdan
dezavantajlı konuma düşürmek” örnek bir kötüye kullanma hali olarak sayılmıştır. 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde ise ayrımcılık “Eşit durumdaki
alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan
veya dolaylı olarak ayırımcılık yapılması” hükmüyle kötüye kullanma örnekleri arasında
sıralanmıştır.
(48) Görüldüğü üzere, AB mevzuatındaki ayrımcılığa ilişkin hükmün lafzı ile 4054 sayılı
Kanun’daki hükmün lafzı eşit işlemler-eşit alıcılar ve rekabetçi dezavantaj noktalarında
farklılaşmaktadır. Bununla birlikte uygulamaya bakıldığında Rekabet Kurulu kararlarında
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin AB mevzuatındakine
benzer şekilde yorumlandığı görülmektedir. Şöyle ki, her ne kadar Danıştay somut olay
özelinde ayrımcılıktan bahsedilemeyeceğinden hareketle kararı iptal etmiş olsa da Cine-
519 kararında Kurul, 6. maddenin ikinci fıkrasının (b) bendini “eşit şartlara sahip
teşebbüslere farklı koşullar uygulayarak bu teşebbüsleri rekabette dezavantajlı duruma
getirmek yasaklanmıştır” şeklinde yorumlamıştır. Bu yorum çerçevesinde Cine-5 ve Coca
Cola20 kararlarında ayrımcı uygulamaların kötüye kullanma olarak değerlendirilebilmesi
için Kurul, ayrımcı uygulamada bulunulan teşebbüslerin rakip olmaları, eşit ticari işlemlere
farklı fiyat uygulanması ve uygulamanın alıcı konumundaki rakiplerden birini diğerine
karşı rekabette dezavantajlı hale getirmesi şartlarını bir arada aramıştır.
(49) AB ve Türkiye içtihatları birlikte değerlendirildiğinde; farklı uygulamalarda bulunulan
tarafların ya da söz konusu işlemlerin eşitliği değerlendirilirken farklı uygulamaya konu
edilen mal ya da hizmetler arasında fiziksel ya da işlevsel benzerliklerin bulunması21,
işlemlerin benzer ticari içerikte olması ve benzer ticari koşullarda gerçekleşmesi22,
işlemlerin zamansal olarak birbirine yakın olması gibi unsurların incelendiği
görülmektedir. Farklı uygulamaların, bu uygulamalara maruz kalan teşebbüsler
bakımından rekabetçi dezavantaj yaratıp yaratmadığının değerlendirilmesi noktasında
ise, uygulamayı gerçekleştiren hâkim durumdaki teşebbüsün vazgeçilmez bir ticari taraf
olması23, bu teşebbüsün gerçekleştirdiği uygulama sonucu ortaya çıkan farklılığın önemli

19 11.10.1999 tarihli ve 99-46/500-316 sayılı Rekabet Kurulu kararı. Danıştay 10. Dairesinin 04.11.2003
tarihli ve 2001/355 E., 2003/4245 K. sayılı kararı ile esastan incelenerek iptal edilmiştir.
20 26.05.2005 tarihli ve 05-36/453-106 sayılı Rekabet Kurulu kararı.
21 Case 27/76 United Brands Company v Commission [1978] ECR 207, par. 204.
22 11.10.1999 tarihli ve 99-46/500-316 sayılı Rekabet Kurulu kararı.
23 Case T-219/99 British Airways plc v Commission [2003] ECR II-5917, par. 217.
15-36/559-182
17/27

düzeyde olması24 ve uzun süre devam etmesi, farklı uygulamalara konu edilen mal ya da
hizmetin müşterinin maliyetleri içindeki payının büyük olması25 gibi unsurlar aranmaktadır.
(50) Ayrımcılığın değerlendirilmesine yönelik olarak içtihatlarla oluşturulmuş bu kriterler
ışığında, dosya özelinde, sırasıyla; DHMİ’den yer tahsisinde bulunan kiracıların eşit
alıcılar olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği, DHMİ’nin soruşturma konusu
uygulamalarıyla eşit alıcılar için farklı koşullar getirilip getirilmediği ve son olarak oluşan
farklılığın kiracı teşebbüsler bakımından rekabetçi bir dezavantaj yaratıp yaratmadığı
incelenecektir. Bunun yanı sıra, bu uygulamalara ilişkin haklı bir gerekçenin olup olmadığı
da incelemeye dâhil edilecektir.
i) DHMİ’den Yer Tahsisinde Bulunan Kiracıların Eşit Alıcılar Olup Olmadığı
(51) 04.07.2007 tarihli ve 07-56/668-231 sayılı Kurul kararıyla da tespit edildiği üzere, yer
tahsisinde bulunulan teşebbüslerin niteliği ve faaliyet alanları, DHMİ ile ilişkileri
bakımından bir farklılık oluşturmamaktadır. Hangi faaliyet kolu ile iştigal ederse etsin
kiracıların DHMİ ile ilişkisi mülk sahibi-kiracı ilişkisidir. Nitekim DHMİ’nin kiracıları ile
akdettiği sözleşmeler de tip sözleşme niteliği taşımaktadır. Bu noktada, DHMİ ile ilişkileri
bakımından birbirini ikame edebilecek bu teşebbüslerin kira sözleşmelerini farklı
zamanlarda akdetmiş olmasının bu teşebbüsleri eşit alıcılar olmaktan çıkarıp
çıkarmayacağı değerlendirilmelidir. Zira Rekabet Kurulunun 24.04.2012 tarihli ve 12-
21/561-159 sayılı kararında, DHMİ’nin farklı zamanlarda sözleşme yapmak suretiyle yer
tahsis ettiği teşebbüslerin eşit konumda bulunduğundan bahsetmenin mümkün olmadığı
belirtilmiştir. Bununla birlikte, söz konusu kararı iptal eden Ankara 9. İdare Mahkemesi,
31.10.2014 tarihli ve 2013/526 E., 2014/1045 K. sayılı kararında, teşebbüsler tarafından
farklı tarihlerde imzalanan sözleşmelerin her yıl yenilerek devam ettiğinden ve
uygulandığı dönemlerin yeni sözleşmelerin uygulandığı dönemler ile çakıştığından
bahisle sözleşmelerin farklı tarihlerde imzalanmasının teşebbüsleri eşit alıcı olmaktan
çıkarmayacağını ifade etmiştir. Bu nedenle, Ankara 9. İdare Mahkemesinin anılan kararı
gereğince, farklı zamanlarda kiralama sözleşmesi akdeden teşebbüsler, DHMİ’nin yer
tahsisi hizmetleri bakımından eşit alıcılar olarak kabul edilmiştir.
ii) DHMİ’nin Eşit Alıcılara Farklı Koşullar Uygulayıp Uygulamadığı
(52) DHMİ, 2006 ve 2007 yıllarında uyguladığı ikili yer tahsisleri tarifeleri yoluyla, 2008 yılında
ve devamında ise daha öncesinde tarifeye tabi olarak kiralanan alanlar için devam eden
kira sözleşmeleri bakımından uygulanacak kira bedeli artışlarının tarifeden çıkarılarak
DHMİ Yönetim Kurulunun takdirine bağlanması yoluyla eşit durumdaki alıcıların
gerçekleştirdiği kiralama işlemleri için farklı fiyatlar uygulamıştır.
(53) Aşağıdaki tabloda, soruşturma kapsamında seçilmiş örnek şirketler için Atatürk
Havalimanı’nda kiralanan araziler ve binalar bakımından geçerli olan fiyat farklılıkları
gösterilmektedir. Tablonun ilk sütununda fiyatların ilgili olduğu yıllara yer verilmektedir.
İkinci sütun, DHMİ Yönetim Kurulunun kararıyla tarife dışına çıkarılmış yerler için ilgili
yılda ödenen en düşük ve en yüksek birim kira bedelini; üçüncü sütun ise, ilgili yılda
ödenen ortalama birim kira bedelini göstermektedir. Dördüncü sütun, ilgili yılda kira bedeli
tarife üzerinden belirlenen alanlar için fiilen ödenen ortalama birim fiyatı içermektedir. Son
sütun ise ilgili yılda yayınlanan yer tahsisleri tarifesinde belirlenen bedeli ifade etmektedir.

24 Danıştay 10. Dairesinin 04.11.2003 tarihli ve 2001/355 E., 2003/4245 K. sayılı kararı.
25 Soda-Ash/Solvay, OJ 1991, 152/21, par. 61, 26.05.2005 tarihli ve 05-36/453-106 sayılı Rekabet Kurulu
kararı.
15-36/559-182
18/27


Tablo 4: Tarifeli ve Tarife Dışı Kira Bedelleri (TL)
ARAZİ
Tarife Dışı Fiyat
Aralıkları26
Tarife Dışı Birim
Fiyat
Tarifeli Birim
Fiyat Tarife Değeri
2008 1,34-1,88 1,40 5,75 5,75
2009 1,58-3,04 1,62 6,50 6,50
2010 1,61-3,43 1,82 6,50 6,50
2011 1,19-3,77 1,92 7,00 7,00
2012 1,48-4,24 2,32 8,00 8,00
2013 1,60-4,58 2,63 8,63 8,63
2014 1,92-5,26 3,11 9,22 9,22
2015 2,21-6,05 3,56 10,15 10,15
BİNA
Tarife Dışı Fiyat
Aralıkları
Tarife Dışı Birim
Fiyat
Tarifeli Birim
Fiyat Tarife Değeri
27
2008 1,39-5,90 2,96 5,88 12,00
2009 1,51-6,68 2,67 7,72 14,00
2010 1,55-8,02 2,70 8,46 14,00
2011 1,59-8,81 3,74 9,48 16,00
2012 1,59-9,92 4,12 10,37 18,00
2013 1,64-10,69 4,44 10,14 19,00
2014 1,66-11,42 4,93 10,70 21,00
2015 1,96-12,57 5,40 11,98 23,10
Kaynak: DHMİ tarafından gönderilen bilgiler çerçevesinde Raportörler tarafından yapılan hesaplamalar
(54) Yukarıdaki tablodan görüleceği üzere, Atatürk Havalimanı’nda bulunan tarife dışına
çıkarılmış araziler için 2008 yılında ödenen birim fiyat 1,40 TL düzeyinde iken, tarifeye
tabi araziler için ödenen birim fiyat 5,75 TL olarak gerçekleşmiştir. Bir başka deyişle,
tarifeye tabi araziler için ödenen birim fiyat, tarifeye tabi olmaktan çıkarılmış araziler için
geçerli olan birim fiyatın %310 üzerindedir. 2015 yılına gelindiğinde ise tarife dışına
çıkarılan araziler için uygulanan birim fiyat 3,56 TL’ye, tarifeye tabi araziler için uygulanan
birim fiyat ise 10,15 TL’ye yükselmiştir. Dolayısıyla 2015 yılında fiyatlar arasındaki

26 Tarife dışı fiyat aralıkları belirlenirken TURKISH DO&CO’ya ait bir adet araç park yeri, Sancak Uçak İçi
Servisleri A.Ş.’ye (SANCAK UÇAK İÇİ) ait bir adet ikram arazisi ve THY’ye ait bir adet akaryakıt pompa
istasyonu, marjinal değerler içermesi sebebiyle ihmal edilmiştir.
27 Binalara ilişkin tarifede, teşebbüslerin binalarını kendi inşa etmeleri veya binanın eğitim tesisi olarak
kullanılması durumunda %50’ye varan indirim yapılmaktadır. Bu nedenle binalar bakımından fiilen
uygulanan tarifeli birim fiyat ile tarife fiyatı arasında farklılıklar bulunmaktadır.
15-36/559-182
19/27

makasın bir miktar daraldığı ve tarifeye tabi fiyatların tarife dışı fiyatların %185 üzerinde
gerçekleştiği söylenebilecektir. 2008-2015 döneminin bütününe bakıldığında, araziler
bakımından, tarifeye tabi fiyatların tarife dışı fiyatların ortalama %248 üzerinde olduğu
ifade edilebilecektir.
(55) Yine yukarıdaki tablodan, Atatürk Havalimanı’nda bulunan tarife dışına çıkarılmış binalar
için 2008 yılında ödenen birim fiyat 2,96 TL düzeyinde iken, tarifeye tabi araziler için
ödenen birim fiyatın 5,88 TL olarak gerçekleştiği görülmektedir. Diğer bir ifadeyle, tarifeye
tabi binalar için ödenen birim fiyat, tarifeye tabi olmaktan çıkarılmış binalar için geçerli
olan birim fiyatın %98 üzerindedir. 2015 yılına gelindiğinde ise tarife dışına çıkarılan
binalar için uygulanan birim fiyat 5,40 TL’ye, tarifeye tabi binalar için uygulanan birim fiyat
ise 11,98 TL’ye yükselmiştir. Dolayısıyla, 2015 yılında tarifeye tabi fiyatların tarife dışı
fiyatların %121 üzerinde gerçekleştiği söylenebilecektir. 2008-2015 döneminin bütününe
bakıldığında, binalar bakımından, tarifeye tabi fiyatların tarife dışı fiyatların ortalama
%150 üzerinde olduğu ifade edilebilecektir.
(56) Bu açıklamalardan hareketle, DHMİ’nin önce ikili yer tahsis tarifesi sonra ise kiralanan
bazı alanların tarife dışına alınması vasıtasıyla eşit durumda kabul edilen alıcılara farklı
fiyatlardan yer tahsisi gerçekleştirdiğinin sabit olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
iii) DHMİ’nin Uygulamalarının Rekabetçi Dezavantaj Yaratıp Yaratmadığı
(57) Bir önceki bölümde tespit edildiği üzere, DHMİ’nin soruşturma konusu uygulamaları 2008-
2015 döneminde Atatürk Havalimanı’nda yapılan arazi kiralamaları bakımından ortalama
%248’e ve binalar bakımından da ortalama %150’ye varan fiyat farklılıkları ortaya
çıkarmıştır. Eşit olarak kabul edilen alıcılar için söz konusu olan bu farklılıklarının, rekabet
hukuku uygulaması kapsamında ihlal olarak değerlendirilebilmesi için fiyat farklılıklarına
maruz kalan teşebbüsleri rekabetçi açıdan dezavantajlı konuma düşürmesi aranmaktadır.
Fiyat farklılıklarının rakip teşebbüsler bakımından rekabetçi dezavantaj yaratıp
yaratmadığının en büyük göstergesi, bu teşebbüslerin farklı fiyat uygulamasına konu olan
hizmet için katlandıkları maliyetin toplam maliyetleri içindeki payıdır. İşbu dosya
bakımından, DHMİ’nin soruşturma konusu uygulamalarının rekabetçi dezavantaj ortaya
çıkarıp çıkarmadığının tespiti için kiracı konumunda bulunan teşebbüslerin Türkiye’deki
havalimanlarında kiraladıkları alanlar için ödedikleri kira bedellerinin toplam maliyetleri
içerisindeki payı analiz edilecektir.
(58) Söz konusu değerlendirmenin yapılabilmesi amacıyla, havacılık sektörüyle ilgili çeşitli
alanlarda faaliyette bulunan ve faaliyetlerini yürütebilmek için havalimanlarında yer
kiralaması yapmış olan bazı teşebbüslerin 2010 ve 2014 yıllarında bu kiralamalar için
ödedikleri bedellerin aynı yıla ilişkin toplam maliyetleri içindeki payına aşağıdaki tabloda
yer verilmektedir.








15-36/559-182
20/27


Tablo 5: Havalimanlarındaki Yer Tahsisleri İçin Ödedikleri Kira Giderlerinin Teşebbüslerin Toplam
Maliyetleri İçindeki Payı
Kiralama Yapan
Teşebbüs
Faaliyet Alanı
Kira Bedelinin Toplam Maliyet İçindeki Payı
(%)
2010 2014
THY
Tarifeli ve Tarifesiz Seferlerle
Yolcu, Yük Taşımacılığı
Hizmetleri
(…..) (…..)
PEGASUS
Tarifeli ve Tarifesiz Seferlerle
Yolcu, Yük Taşımacılığı
Hizmetleri
(…..) (…..)
ATLASJET
Tarifeli ve Tarifesiz Seferlerle
Yolcu, Yük Taşımacılığı
Hizmetleri
(…..) (…..)
ONUR AİR
Tarifeli ve Tarifesiz Seferlerle
Yolcu, Yük Taşımacılığı
Hizmetleri
(…..) (…..)
SUNEXPRESS
Tarifeli ve Tarifesiz Seferlerle
Yolcu, Yük Taşımacılığı
Hizmetleri
(…..) (…..)
HAVAŞ Yer Hizmetleri (…..) (…..)
ÇELEBİ Yer Hizmetleri (…..) (…..)
TGS Yer Hizmetleri (…..) (…..)
SANCAK UÇAK İÇİ Uçak İçi Servis Hizmetleri (…..) (…..)
THY DO&CO Uçak İçi Servis Hizmetleri (…..) (…..)
LSG Uçak İçi Servis Hizmetleri (…..) (…..)
THY TEKNİK Bakım Hizmetleri (…..) (…..)
HAVACILIK TEKNİK A.Ş. Bakım Hizmetleri (…..) (…..)
TOTAL HAVACILIK Bakım Hizmetleri (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsler tarafından gönderilen bilgiler
(59) Tablodan anlaşılacağı üzere, kira giderlerinin teşebbüslerin toplam maliyetleri içindeki
göreli önemi teşebbüslerin faaliyet alanına göre değişkenlik göstermektedir. Bununla
birlikte, SANCAK UÇAK İÇİ ve TOTAL HAVACILIK dışında kalan teşebbüslerin
havalimanlarındaki yer tahsisleri için ödedikleri kira giderlerinin toplam maliyetleri içindeki
payı oldukça düşük seviyede kalmaktadır. Bu nedenle, teşebbüsler tarafından yapılan
söz konusu ödemelerin kiracı teşebbüsleri, rakipleri karşısında rekabette dezavantajlı bir
konuma getirmeyeceği değerlendirilmiştir.
(60) Bununla birlikte, başvuru sahibi TOTAL HAVACILIK’ın kira giderlerinin toplam giderleri
içindeki payı 2010 yılında %(…..) iken, bu payın 2015 yılına gelindiğinde %(…..)’a çıkmış
olduğu görülmektedir. Bu nedenle, DHMİ’nin uygulamalarının söz konusu teşebbüsü
rakipleri karşısında rekabetçi açıdan dezavantajlı konuma düşürüp düşürmediğinin
yakından incelenmesi gerekli görülmüştür. Bu noktada ilk olarak vurgulanması gereken
husus, TOTAL HAVACILIK’ın rakipleri olan THY TEKNİK’in ve HAVACILIK TEKNİK
A.Ş.’nin kira giderlerinin toplam giderlerine oranının 2014 yılında sırasıyla %(…..) ve
15-36/559-182
21/27

%(…..) olarak gerçekleştiğidir. Söz konusu şirketlerin tamamı Atatürk Havalimanı’ndaki
ilk kiralamalarını 2008 yılı sonrasında gerçekleştirmiştir. Dolayısıyla, bu şirketlerin
havalimanlarındaki yer tahsislerinin tamamının tarife üzerinden fiyatlandırılması
beklenmektedir. Nitekim bu şirketlere ilişkin kiralamaların tarife üzerinden gerçekleştirdiği
hususu, DHMİ tarafından Kurumumuza gönderilen veriler ile de teyit edilmiştir. Bu
açıklamalar çerçevesinde, TOTAL HAVACILIK’ın kiralama giderlerinin toplam giderler
içerisindeki payının rakiplerine kıyasla daha yüksek olmasının sebebinin TOTAL
HAVACILIK aleyhine gerçekleştirilen ayrımcı bir uygulama olmadığı anlaşılmaktadır.
(61) DHMİ’nin uygulamalarının rekabetçi dezavantaj yaratıp yaratmadığına ilişkin olarak
yapılan açıklamalar ışığında;
- havalimanlarında yer tahsisinde bulunan teşebbüslerin bu tahsisler için ödedikleri
kira bedellerinin teşebbüslerin toplam giderleri içerisindeki payının, kira
bedellerindeki farklılığın rekabetçi dezavantaj yaratma potansiyelini sınırlayacak
düzeyde olduğu,
- kira bedellerinin toplam giderleri içerisindeki payı havalimanlarında yer tahsisinde
bulunan diğer teşebbüslere göre yüksek olan TOTAL HAVACILIK’a ise aynı faaliyet
kolunda yer alan rakiplerine uygulanan birim kira fiyatlarının aynısının uygulandığı
göz önünde bulundurulduğunda, DHMİ’nin uygulamalarının piyasada teşebbüsler
arasında herhangi bir rekabetçi dezavantaj yaratmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
iv) DHMİ’nin Uygulamalarına İlişkin Haklı Gerekçe Bulunup Bulunmadığı
(62) Hâkim durumda olduğu tespit edilen teşebbüsün incelenen davranışının kötüye kullanma
olup olmadığı değerlendirilirken göz önünde bulundurulması gereken bir unsur da söz
konusu davranışa ilişkin haklı bir gerekçenin bulunup bulunmadığıdır. Zira gerek AB
rekabet hukuku uygulamasında gerekse de Türk rekabet hukuku uygulamasında hâkim
durumda olsa dahi bir teşebbüsün ticari menfaatini haklı gerekçe çerçevesinde
savunabileceği kabul edilmektedir. Bu çerçevede, Rekabet Kurulunun yayımlamış olduğu
Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının
Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’da (Kılavuz) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin
uygulanmasında Kurulun ayrıca, hâkim durumdaki teşebbüsün, incelemeye konu
davranışına ilişkin olarak sunduğu haklı gerekçe iddialarını da göz önünde bulunduracağı
ifade edilmiştir28.
(63) Kılavuz’da Kurul tarafından dikkate alınacak haklı gerekçe iddiaları nesnel gereklilik ve
etkinlik gerekçeleri olarak sınıflandırılmıştır. İşbu dosya bakımından üzerinde durulması
gereken unsur, DHMİ tarafından soruşturma konusu davranışının gerekçesi olarak
gösterilen unsurların nesnel gereklilik olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğidir.

28 Kılavuz’un 5. paragrafında hâkim durumun kötüye kullanılması hallerinin dışlayıcı, sömürücü ve ayrımcı
kötüye kullanmalar olarak üçlü bir tasnif çerçevesinde ele alınabileceği, ancak incelenen davranışlar
bakımından bu ayrımın her zaman kesin bir şekilde yapılmasının mümkün olmadığı, Kurul bakımından asıl
olanın iktisadi bir bakış açısıyla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin incelenmesi
olduğu ifade edilmiştir. 6. paragrafta ise Kılavuz’un kapsamının dışlayıcı kötüye kullanmalarla sınırlı
tutulduğu ancak Kılavuz’da yer verilen dışlayıcı kötüye kullanma örneklerinin tahdidi olmadığı belirtilmiştir.
Bu açıklamalar çerçevesinde, her ne kadar Kılavuz’da örnek kötüye kullanma hallerinden biri olarak
ayrımcılığa yer verilmemiş olsa da, DHMİ’nin soruşturma konusu ayrımcı davranışlarının kiracı teşebbüsleri
faaliyet gösterdikleri ilgili pazarlardan dışlama potansiyeli bulunması sebebiyle, Kılavuz’da haklı gerekçeye
ilişkin olarak yapılan açıklamaların işbu dosya konusu bakımından da esas alınabileceği sonucuna
varılmıştır.
15-36/559-182
22/27

(64) Kurul nesnel gereklilik gerekçesini değerlendirirken öncelikle davranış ile korunan meşru
bir menfaatin bulunup bulunmadığını ve davranışın, korumaya çalıştığı menfaatin ortaya
çıkması için vazgeçilmez olup olmadığını göz önünde bulundurmaktadır. Ayrıca
incelemeye konu davranışın nesnel olarak gerekli kabul edilebilmesi için hâkim
durumdaki teşebbüsün bu davranışının kendisi dışındaki sebeplerden kaynaklanması ve
teşebbüs söz konusu menfaati korurken rekabeti zorunlu olandan fazla sınırlamaması
aranmaktadır29.
(65) Literatürde, hâkim durumdaki teşebbüsün korumaya çalıştığı menfaatin ticari bir menfaat
ya da bir kamu menfaati olabileceğinden söz edilmektedir30. Yukarıda ayrıntılı olarak
açıklandığı üzere, sermayesi Hazine tarafından sağlanan ve kamu hizmeti sunan bir
kamu iktisadi kuruluşu olan DHMİ, görevlerini 233 sayılı KHK çerçevesinde, ekonomik ve
sosyal gereklere uygun olarak ve verimlilik ilkesi doğrultusunda yürütmekle mükelleftir.
Ayrıca, DHMİ, Türk Ticaret Kanunu’nun 20. maddesi gereğince basiretli bir tacir gibi
hareket etmek ve faaliyetleri ile ilgili gerekli her türlü tedbiri almak yükümlülüğü olduğunu
belirtmiştir. Daha önce belirtildiği üzere, DHMİ, havalimanlarındaki kısıtlı alanların esas
faaliyeti havayolu taşımacılığı ve yardımcı hizmetleri olan ve zorunlu olarak
havalimanında bulunması gereken teşebbüslere etkin bir şekilde dağıtımını sağlamak,
havalimanlarında faaliyet gösteren kuruluşların zorunlu ihtiyaçlarının dışında ilave yer
talep etmelerinin önüne geçerek söz konusu alanlardan talep eden tüm teşebbüslerin
yararlanmasına imkân vermek ve bu alanları rayiç bedellerine yakın bir değer karşılığında
serbest rekabet ortamında değerlendirmek amacıyla soruşturma konusu uygulamalara
başvurmuştur. Bu çerçevede DHMİ’nin söz konusu uygulamaları yoluyla meşru bir
menfaati korumayı amaçladığı söylenebilecektir.
(66) Bu noktada, DHMİ’nin soruşturma konusu uygulamalarının söz konusu menfaatin
korunması için zorunlu olup olmadığının, bir başka deyişle aynı faydanın eşit alıcılara
farklı koşullar uygulanmaksızın elde edilmesinin mümkün olup olmadığının
değerlendirilmesi gerekmektedir. Kira sözleşmeleri, Türk Borçlar Kanunu’nda sayılan
nedenler olmaksızın tek tarafın isteğine göre feshedilemeyen ve sözleşmede belirlenen
artışla otomatik olarak yenilenemeyen sözleşmelerdendir. DHMİ, devam eden kira
sözleşmeleri bakımından, kiracıyı korumak üzere getirilen sözleşme hükümleri ve yargı
kararları nedeniyle belli bir oranın üzerinde artış yapılmasının mümkün olmadığını, bir
başka deyişle, eski kiracıların kira sözleşmelerinden doğan kanuni haklarının göz ardı
edilerek yeni tarifeye göre kira bedelinin artırılmasının mümkün olmadığını belirtmiştir.
Nesnel zorunluluk gerekçesinin teşebbüsün kendisi dışındaki faktörlerden
kaynaklanması gerektiği ve sözleşmesel ilişkilerdeki haklı fesih nedenlerinin bu dışsal
faktörler kapsamında değerlendirilebileceği yönündeki genel kabul31 karşısında DHMİ’nin
soruşturma konusu uygulamalarının korunmaya çalışılan menfaatin elde edilmesi için
zorunlu olduğu değerlendirilmiştir.
(67) Ancak bu noktada, Ankara 9. İdare Mahkemesinin 31.10.2014 tarihli ve 2013/526 E.,
2014/1045 K. sayılı kararında dile getirdiği “sözleşme hukukunun bedellerdeki
orantısızlığı gidermeye elverişli olduğu” yönündeki kanaatinin DHMİ’nin haklı gerekçe
iddialarının ele alınmasında ne şekilde değerlendirileceğinin üzerinde durulması
gerekmektedir. DHMİ, konu ile ilgili açıklamasında, 2006 yılı öncesinde gerçekleştirilen
kiralamalara ilişkin olarak taraflarınca herhangi bir kira tespit ve/veya uyarlama davası

29 Kılavuz, para. 30, 31.
30 GÜNDÜZ, R. (2012), “Tek Taraflı Davranışlarda Haklı Gerekçe: AB, ABD Hukuku Uygulamaları ve Türk
Hukuku İçin Çıkarımlar”, Rekabet Kurumu Uzmanlık Tezleri Serisi, Ankara, s.10.
31 GÜNDÜZ (2012), s. 6.
15-36/559-182
23/27

açılmadığını belirtmiş ve buna gerekçe olarak da aynı anda çok sayıda kiracı ile hukuki
ihtilaf yaşanmasının tercih edilmemesini göstermiştir. DHMİ ayrıca, kira bedelleri
arasındaki farklılığı gidermek üzere, 2008 yılından itibaren tarife dışı mahallere ait kira
bedellerinde ÜFE oranı üzerinde artış yapıldığını belirtmiştir. DHMİ’nin tarife dışına
çıkarılan alanlara ÜFE oranı üzerinde yaptığı artışların, tarife dışı yerlerle tarifeli yerler
için uygulanan birim kira bedelleri arasındaki makası zamanla kapattığı Tablo 4’ten de
görülmektedir. Bu çerçevede, DHMİ’nin hukuki ihtilafa yol açmaktan kaçınarak,
teşebbüsler arası fiyat farklılıklarını tarife dışına çıkarılan yerler bakımından görece
yüksek oranlarda zam yaparak zaman içinde kapatmaya çalışmasının ticari açıdan makul
ve etkin olduğu değerlendirilmektedir. Zira teşebbüsler bakımından rekabetçi dezavantaj
yaratmadığı görülen bu farklılıkların yargı yoluna başvurarak giderilmeye çalışılması
önemli bir zaman ve işgücü kaybına yol açacak, ayrıca hem DHMİ hem de kiracı
teşebbüsler bakımından ilave maliyetler yaratacaktır.
(68) DHMİ’nin soruşturma konusu uygulamalarının ikincil seviye zarar doğuran bir ayrımcılık
olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğine ilişkin olarak yukarıda yapılan
açıklamalar çerçevesinde; DHMİ’nin eşit alıcılar için farklı fiyatlar uyguladığı, ancak ortaya
çıkan fiyat farklılıklarının DHMİ’den hizmet alan teşebbüsleri rekabetçi bakımdan
dezavantajlı konumda bırakmadığı, ayrıca DHMİ’nin söz konusu davranışının nesnel
gereklilik çerçevesinde ele alınabileceği kanaatine varılmıştır. Bu çerçevede DHMİ’nin
uygulamalarının ikincil seviye zarara yol açan ayrımcı uygulamalar olduğundan
bahsedilemeyecektir.
I.5. Genel Değerlendirme
(69) DHMİ’nin, 2006 ve 2007 yıllarında uyguladığı ikili yer tahsisleri tarifeleri yoluyla, 2008
yılında ve devamında ise daha öncesinde tarifeye tabi olarak kiralanan alanlar için devam
eden kira sözleşmeleri bakımından uygulanacak kira bedeli artışlarının tarifeden
çıkarılarak DHMİ Yönetim Kurulunun takdirine bağlanması yoluyla eşit durumdaki
alıcıların gerçekleştirdiği kiralama işlemleri için farklı fiyatlar uygulaması, dosya
çerçevesinde edinilen bilgi ve belgeler ile Ankara 9. İdare Mahkemesinin 31.10.2014
tarihli ve 2013/526 E., 2014/1045 K. sayılı kararında belirttiği esaslar ışığında
incelenmiştir. Bu incelemeler sonucunda,
- DHMİ’nin anılan uygulamasının, THY ve bağlı teşebbüsleri lehine bir durum
yaratmak suretiyle birincil seviye zarara yol açmadığı,
- DHMİ tarafından eşit konumdaki alıcılara uygulanan farklı fiyatların, alıcılar
bakımından rekabetçi dezavantaja neden olmadığı,
- DHMİ’nin söz konusu uygulamalarına ilişkin olarak öne sürdüğü gerekçelerin
nesnel gereklilik kapsamında değerlendirilebileceği,
- Dolayısıyla, DHMİ’nin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal etmediği
kanaatine ulaşılmıştır.
I.6. DHMİ’nin Birinci Yazılı Savunmasına İlişkin Değerlendirme
I.6.1. DHMİ’nin Fiyat Tarifesi Düzenleme Yetkisine ve Esaslarına İlişkin
Savunmaların Değerlendirilmesi
(70) DHMİ savunmasında, işlettiği havalimanlarında verilen hizmet, sağlanan kolaylık ve
imtiyaz bedellerine ilişkin DHMİ ücret tarifelerinin 233 sayılı KHK’nın 35. maddesinde
verilen yetkiye istinaden hazırlanarak 2920 sayılı Sivil Havacılık Kanunu’nun 37. maddesi
gereğince Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının onayı ile yürürlüğe
konulduğunu ifade etmiştir.
15-36/559-182
24/27

(71) Kira bedellerinin mevzuatın verdiği yetkiye dayanılarak belirlenmesi veya Ulaştırma,
Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı tarafından onaylanması, kira bedellerinin ve kiralama
uygulamalarının tümüyle rekabet hukukuna uygun olduğu anlamına gelmemektedir.
Nitekim, fiyatların belli düzenleyici denetleyici otoriteler veya Bakanlık tarafından
onaylandığı pek çok başka sektör de Rekabet Kurumu incelemelerinin tarafı olmuştur32.
Ayrıca, bir kamu otoritesinin fiyat düzenleme yetkisinin rekabet hukuku kapsamında
yapılacak değerlendirmelere etkisinde, bu yetkinin ilgili teşebbüsün karar alma
bağımsızlığını ne ölçüde sınırladığı önem kazanmaktadır. Onay süreci, “kamu otoritesinin
fiyat belirlemesi” niteliği taşımadığı sürece teşebbüsün karar alma süreci ve
bağımsızlığının korunduğundan söz edilebilecek ve söz konusu uygulamalar rekabet
hukuku çerçevesinde ele alınabilecektir.
(72) DHMİ, tarafından Kurumumuza örnek olarak sunulan Bakanlığın tarifelere müdahalesine
ilişkin örnek yazışmalarda da, havalimanlarında yer tahsisleri tarifelerine Bakanlığın
müdahale ettiğini gösterir herhangi bir yazışmaya rastlanılmamıştır. Ayrıca, DHMİ
Yönetim Kurulu kararı ile tarife dışına çıkarılan alanlar için belirlenen kira bedelleri
Bakanlık onayına tabi bulunmamaktadır. Bu açıklamalar çerçevesinde mevzuatın
DHMİ’ye verdiği yetkiler ile Bakanlığın tarifeleri onaylamasına ilişkin sürecin DHMİ eylem
ve kararlarını rekabet hukuku incelemesi dışına çıkarmadığı kanaatine varılmıştır.
Dolayısıyla, anılan savunmanın yerinde olmadığı değerlendirilmiştir.
I.6.2. Fiyat Tarifelerinin Teşebbüsler Arasında Ayrım Yapılmaksızın Uygulandığına
İlişkin Savunmanın Değerlendirilmesi
(73) Yapılan savunmada, havalimanlarında yapılan yer tahsislerinin DHMİ tarafından
yayımlanan “Arazi ve Diğer Binalar Tarifesi” üzerinden şirketlerin ihtiyaçları ve talepleri
dikkate alınarak ve tahsislerde herhangi bir kişi/şirket/kurum/kuruluş ayrımı yapılmaksızın
gerçekleştirildiği belirtilmiştir.
(74) İşbu soruşturma kapsamında yapılan incelemelerde aynı yıl ilk kez kiralaması yapılan
mahaller bakımından tüm teşebbüslere tarifenin aynı şekilde uygulandığı tespit edilmiştir.
Ancak, soruşturma konusu ayrımcılık iddialarına esas teşkil eden husus, ilk kiralaması
31.12.2005 tarihinden önce veya sonra gerçekleşen mahaller bakımından gerek tarifeler
gerekse DHMİ’nin diğer uygulamaları yoluyla ortaya çıkan ikili fiyatlama uygulamasıdır.
Bu nedenle, söz konusu savunma pazardaki fiili durumla örtüşmekle birlikte,
soruşturmada incelenen iddialar çerçevesinde ortaya çıkan endişeleri kapsamamaktadır.
I.6.3. Fiyat Tarifelerindeki Artışın İdare Mahkemesi Denetiminden Geçtiğine İlişkin
Savunmanın Değerlendirilmesi
(75) PEGASUS ve ONURAIR tarafından, 2007 yılı için yayımlanan yer tahsisleri tarifelerinin
iptali istemiyle açılan davaların reddedilmesinin, tarifelerin yargısal denetiminin yapılması
anlamını taşıdığı ve yargısal denetimden geçen tarifelerin uygulanmasından kaynaklı
olarak DHMİ’nin hâkim durumunu kötüye kullandığı ve 4054 sayılı Kanun’u ihlal etmiş
olduğu iddiasının yerinde olmadığı savunmada belirtilen bir diğer husustur. Söz konusu
yargı kararlarında sadece 2007 yılı tarifeleri bakımından yapılan artışlar
değerlendirilmiştir. Bununla birlikte daha önce de belirtildiği üzere, işbu soruşturma

32 Bu sektörlere örnek olarak otobüs ile tarifeli yolcu taşımacılığı gösterilebilir. 4925 sayılı Karayolları
Kanunu’nun ücret ve zaman tarifelerini düzenleyen 11. maddesine göre; “Düzenli yolcu ve eşya taşımaları,
nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ücret tarifeleri, yetki belgesi sahiplerince geçerlilik süresi de belirtilmek
suretiyle hazırlanır ve Bakanlığa bildirilir. Ücret tarifelerine uyulması ve bu tarifelerin görülebilecek şekilde
işyeri, terminal ve bilet satış yerlerine asılması ve taşıtlarda bulundurulması zorunludur.” Bununla birlikte,
söz edilen sektöre ilişkin Rekabet Kurumu tarafından pek çok inceleme yürütülmüştür.
15-36/559-182
25/27

kapsamında, DHMİ’nin kiracı teşebbüsler arasında farklı fiyatlama yapmasına yol açan
ve 2006-2015 dönemini kapsayan uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini
ihlal eder nitelikte olup olmadığı değerlendirilmiştir. Dolayısıyla, söz konusu savunmanın
yerinde olmadığı kanaatine varılmıştır.
I.6.4. Fiyat Tarifesindeki Değişikliğin Borçlar Kanunu Düzenlemeleri Nedeniyle Tüm
Kiracılara Uygulanmasının Mümkün Olmadığına İlişkin Savunmanın
Değerlendirilmesi
(76) DHMİ, savunmasında, kira sözleşmelerinin özel hukuk hükümlerine tabi olduğunu, bu
nedenle Borçlar Kanunu’nda kiracıyı koruma amacıyla getirilen sözleşme hükümleri
gereğince eski kiracıların yeni tarifeye göre kira ücretinin arttırılmasının mümkün
olmadığını, yeni imzalanan kira sözleşmelerinde ise ekonomik koşullar ile
havalimanlarındaki arz-talep dengesinden kaynaklanan durumları değerlendirerek tarife
artışına gidildiğini, bu sebeple eski kiracılar ile yeni kiracılar arasında oluşacak farkın
rekabete aykırı bir durum yaratmadığını belirtmiştir.
(77) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi çerçevesindeki değerlendirmeler kapsamında da
ayrıntılı olarak belirtildiği üzere, teşebbüs uygulamalarının yasal bir zorunluluk gereği
gerçekleştirilmesi durumunda, bu husus nesnel gereklilik ilkesini karşıladığı ölçüde haklı
gerekçe olarak ele alınabilmektedir. Nitekim, yukarıda yapılan değerlendirmeler
sonucunda bu husus DHMİ uygulamaları bakımından haklı bir gerekçe olarak kabul
edilmiştir.


J. SONUÇ
(78) 15.01.2015 tarihli ve 15-03/37-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile ilgili
olarak düzenlenen Rapor’a ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğünün, Türkiye’de kurulu sivil
havalimanlarında yer tahsislerine yönelik havalimanı işletmeciliği pazarında hâkim
durumda bulunduğuna,
2. Bununla birlikte, havalimanlarında yer tahsisi hizmetlerine ilişkin olarak kiracı
teşebbüsler arasında ayrımcılık yaparak ilgili pazardaki hâkim durumunu kötüye
kullanmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal etmediğine, dolayısıyla
aynı Kanun’un 16. maddesi uyarınca adı geçen teşebbüse idari para cezası
uygulanmasına gerek olmadığına
OYÇOKLUĞU ile, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere karar
verilmiştir.







15-36/559-182
26/27

KARŞI OY GEREKÇESİ
(09.09.2015 tarihli ve 15-36/559-182 sayılı Kurul Kararı)

Kurulun 09.09.2015 tarih ve 15-36 Sayılı Toplantısında görüşülen DHMİ Genel
Müdürlüğünün havalimanlarında yer tahsisi hizmetlerine ilişkin olarak kiracı teşebbüsler
arasında ayrımcılık yapmak suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiasına yönelik
olarak açılan soruşturma ile ilgili olarak Kurulca alınan kararın 2. bölümündeki DHMİ’ nin
hâkim durumunu kötüye kullanmadığına ve dolayısıyla idari para cezası uygulanmasına
gerek olmadığına dair kısmına aşağıdaki gerekçelerim nedeniyle karşıyım.

İddia DHMİ’nin, havalimanlarında yer tahsisine ilişkin olarak 2006 yılında yayımladığı
tarife ile 2006 yılından itibaren yer kiralayan firmalara, 2006 yılından önce yer
kiralayanlara oranla dört kat daha yüksek kira bedellerini tahsil ettiğine ilişkindir.

Havalimanı işletmeciliği faaliyeti bakımından hâkim durumda olan DHMİ’nin aynı iş
kolunda faaliyet gösteren teşebbüsler arasında ayırımcılık yaparak hâkim durumunu
kötüye kullandığı iddiaları ile ilgili olarak Kurulca alınan 15.01.2015 tarih ve 15-03 sayılı
karar ile ön araştırma yapılmasının kararlaştırıldığı, anılan ön araştırma raporunun
görüşüldüğü 04.07.2007 tarihli ve 07-56/668-31 Sayılı Kurul Toplantısında DHMİ’ nin
RKHK’ un 6 ncı maddesini ihlal edebilecek nitelikteki davranışlar içerisinde olduğu
belirtilerek anılan uygulamaların düzeltilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Başvuru sahibinin DHMİ’ nin ayrımcılık içeren uygulamalarının bir takım yeni
düzenlemeler yapılmasına rağmen devam ettiğinin belirtilmesi ve yeniden başvuru
yapılması sebebiyle DHMİ’ ye Kurulca soruşturma açıldığı, soruşturma sonucunda verilen
24.04.2012 tarih ve 12-21/561-151 sayılı karar ile adı geçen teşebbüsün iddiaya konu
davranışlarının hâkim durumun kötüye kullanılması niteliğinde olmadığı, konu ile ilgili
olarak alınan Kurul kararlarının yerine getirilmiş olduğu ve bu itibarla 4054 sayılı RKHK’
un 6. maddesinin ihlal edilmediği sonucuna ulaşılmıştır.

Anılan Kurul kararının iptali istemiyle açılan dava sonucunda, Ankara 9. İdare Mahkemesi
tarafından alınan 31.10.2014 tarihli ve 2013/526 E. 2014/1045 K. sayılı karar ile “…
sözleşmelerin farklı tarihlerde yapılmış olmasının teşebbüsleri eşit alıcılar olmaktan
çıkarmayacağı, teşebbüsler tarafından farklı tarihlerde imzalanan sözleşmelerin her yıl
yenilenerek devam ettiği, sözleşmelerin uygulandığı dönemlerin yeni sözleşmelerin
uygulandığı dönemlerle çakıştığı dikkate alındığında, sözleşmelerde davacı tarafından
iddia edildiği gibi bir bedel farkı varsa bunun değerlendirilebilmesi için THY ve bağlantılı
teşebbüslerin 31.12.2005 tarihinden önce ne kadar, bu tarihten sonra (yeni tarifeyle) ne
kadar kiralandığının karşılaştırılarak incelenmesi gerektiği ve sözleşme hukukunun
bedellerdeki orantısızlığı gidermeye elverişli olduğu sonucuna varıldığından; belirtilen
hususlar gözetilmeksizin tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı” sonucuna
ulaşılmış ve Rekabet Kurulu’ nun 24.04.2012 tarihli ve 12-21/561-159 sayılı kararının
iptaline hükmedilmiştir.

Anılan Kurul kararı sonrasında açılan soruşturma neticesinde düzenlenen Soruşturma
Raporu ile bu Rapora dayanılarak verilen kararda “ yer tahsislerine yönelik havaalanı
işletmeciliği” pazarında hâkim durumda bulunan DHMİ’ nin eylemlerinin ikincil düzeyde
rekabeti ihlali niteliğinde olduğu, yargı kararı göz önünde tutularak DHMİ’ ye göre eşit
15-36/559-182
27/27

durumda bulunan teşebbüslere farklı kira tarifeleri uygulamanın ayrımcılık olarak
değerlendirilebileceği, anılan eylemlerin bir kısım teşebbüsler aleyhine zarara sebebiyet
verdiği kabul edilmekte, ancak; DHMİ’ nin ileri sürdüğü hususların haklı gerekçe kabul
edilmesi, başvuru sahibi teşebbüs ile THY’ nın aynı ilgili ürün piyasasında faaliyet
gösteren şirketlere uygulanan kira tarifelerinin aynı olması ve ayrıca kira giderlerinin
toplam giderler içindeki oranının rekabetçi dezavantaj oluşturacak yükseklikte olmadığı
gerekçesiyle anılan eylemlerin kötüye kullanma sayılamayacağı kanaatine ulaşılmış ve
bahse konu eylemlerle ilgili olarak ceza uygulanamayacağı sonucuna ulaşılmıştır.

Oysaki THY ile aynı ilgili ürün piyasasında olan başvuru sahibinin şirketi ile aynı kira
tarifesine tabi tutulmuş şirketler arasında bir ayrımcılık söz konusu değil iken ikram, yolcu
taşıma ve yer hizmetleri gibi diğer ilgili ürün piyasalarında aynı durumun söz konusu
olmadığı, bazı teşebbüsler faaliyetlerinin önemli bir bölümünü tarife dışı yani 2006 öncesi
düşük fiyat tarifelerinden sürdürürken diğer bir kısım teşebbüslerin ise 2006 sonrası yani
yüksek fiyat tarifelerine tabi tutuldukları, bu durumun ise bir kısım teşebbüslerin kira
giderlerinin toplam giderler içerisindeki oranlarının yüksek olmasına neden olduğu ve bu
durumun ise teşebbüsleri rekabet açısından dezavantajlı duruma getirdiği anlaşılmıştır.

Diğer taraftan DHMİ’ nin 2005 yılı öncesi kiralarının 2006 yılı sonrası kira tarifelerine
uygun hale getirilememesine yönelik olarak ileri sürülen hususların haklı gerekçe olarak
kabulüne de katılabilmek mümkün değildir. Zira DHMİ Kurul’ un 2007 yılında yaptırdığı
ön araştırma sonrasında alınan karar sonrasında 2008 yılı başında uygulamaya konulan
tarife dışı kira uygulaması ile iki tarife arasındaki farklılığı azaltmak yerine tamamen
ortadan da kaldırılabilmesi mümkün iken bunun hukuki bir takım sorunlar çıkaracağı ileri
sürülerek ayrımın devam etmesine göz yumulduğu anlaşılmaktadır.

Sonuç olarak, konuyla ilgili Kurul ve yargı kararlarına rağmen kısmen düzeltilmekle birlikte
teşebbüsler arasındaki 2006 öncesi-sonrası kira tarifeleri ayrımının devam ettiği ve bu
durumun bir kısım teşebbüsler için rekabet acısından dezavantajlı durum oluşturduğu,
bunun ise DHMİ’ nin 4054 Sayılı RHKK’ un 6/b maddesindeki ayrımcılık kapsamına giren
eylemler içinde olduğunu ortaya koyduğu ve bu nedenle de idari para cezası ile
cezalandırılması gerekirken bunun yapılmaması karara karşı olmamızı gerektirmiştir.





Fevzi Özkan
Kurul Üyesi



Full & Egal Universal Law Academy