Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2015-3-58 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 15-45/751-273
Karar Tarihi : 24.12.2015
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN,
Doç. Dr. Tahir SARAÇ, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖR : Cumhur Atalay HATİPOĞLU, Didem ULUÇ, Bahar ERSOY ZENGİN
C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR : - Sertif ÖZTÜRK
Karlıktepe Mah. Milangaz Cad. 36 A Kartal/İSTANBUL
- Gümüş Ekomar Gıda San. Tic. Ltd. Şti.-Zafer GÜMÜŞ
Fevziçakmak Mah. Erzincan Cad. No:29 Kaynarca
Pendik/İSTANBUL
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Sodexo Avantaj ve Ödüllendirme Hizmetleri A.Ş.
Kavacık Mah. Ertürk Sok. No1 K1 Plaza Kat: 2
Beykoz/İSTANBUL
- Edenred Kurumsal Çözümler A.Ş.
Talatpaşa Caddesi No:5 80640 Gültepe/İSTANBUL
- Net-Ser Network Servisleri A.Ş.
Valikonağı Cad. YKB Vakıf Apt. No:173/2
Nişantaşı/İSTANBUL
(1) E. DOSYA KONUSU: Sodexo Avantaj ve Ödüllendirme Hizmetleri A.Ş., Edenred
Kurumsal Çözümler A.Ş. ve Network Servisleri A.Ş.’nin bazı restoran ve
marketlerin üyelik taleplerini reddetmek suretiyle rekabeti kısıtladığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: 02.09.2015 tarih ve 4100 sayılı, 03.09.2015 tarih ve 4135
sayılı başvurularda özetle; Sodexo Avantaj ve Ödüllendirme Hizmetleri A.Ş. (SODEXO)
ve Edenred Kurumsal Çözümler A.Ş.’nin (EDENRED) yemek çeki sistemlerine üye
işyeri olarak katılmak isteyen bazı restoran ve marketlerin üyelik taleplerini reddetmek
suretiyle piyasadaki rekabeti kısıtladıklarına ve böylelikle hakim durumlarını kötüye
kullanarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunu (4054 sayılı Kanun)
ihlal ettiklerine ilişkin iddialar yer almaktadır.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 02.09.2015 ile 03.09.2015 tarihlerinde giren
başvurular üzerine hazırlanan 16.09.2015 tarihli İlk İnceleme Raporu, 06.10.2015 tarihli
Kurul toplantısında görüşülmüş ve 15-37/590-M sayı ile SODEXO, EDENRED ve
anılan şirketlerin ortak girişimi Network Servisleri A.Ş. (NETWORK) hakkında
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Anılan karar uyarınca düzenlenen
18.12.2015 tarih ve 2015-3-58/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara
bağlanmıştır.
15-45/751-273
2/5
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu iddialara yönelik olarak; 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca SODEXO, EDENRED ve NETWORK hakkında
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı, şikayetin reddedilmesi gerektiği
belirtilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler
I.1.1. Sodexo Motivasyon Çözümleri A.Ş.
(5) SODEXO, merkezi Paris/Fransa’da bulunan Sodexo Pass International’ın Türkiye’deki
iştirakidir. 1993 yılından itibaren ülkemizde faaliyet gösteren SODEXO’nun Türkiye
çapında yedi ilde bölge müdürlükleri bulunmaktadır. SODEXO’nun faaliyetleri üç grupta
toplanmaktadır. Sodexo Restaurant Pass sisteminde, kullanıcılar yemek ihtiyaçlarını
anlaşmalı üye kuruluşlardan yemek çekleri ile karşılamakta; Gift Pass sisteminde
müşteriler çalışanlarına, iş ortaklarına ya da kendi müşterilerine yönelik ödüllendirme
ya da teşvik programlarını kuponlar aracılığı ile yapmakta; Asistans Pass sisteminde
ise muhtaç kişilere yönelik yardımlar nama düzenlenmiş kartlarla ya da kuponlarla
yapılmaktadır.
I.1.2. Edenred Kurumsal Çözümler A.Ş.
(6) Fransa menşeli Accor Grubu'nun bünyesinde yer alan EDENRED’in, Accor Servisleri
International A.Ş. olan ticaret unvanı Edenred Kurumsal Çözümler A.Ş. şeklinde
değiştirilerek,17.9.2010 tarih ve 7650 sayılı Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanmıştır.
EDENRED’in faaliyetlerini de üç grupta toplamak mümkündür. Ticket Restaurant
sistemi, kullanıcıların yemek ihtiyacını anlaşmalı üye kuruluşlardan yemek çekleri ile
karşılamalarını; Ticket Compliments sistemi, müşterilerin çalışanlarına, iş ortaklarına ya
da kendi müşterilerine yönelik ödüllendirme ya da teşvik programlarını kupon ya da
kartlar aracılığı ile yapmalarını; Ticket Service sistemi ise, muhtaç kişilere yönelik
yardımların, nama düzenlenmiş kartlarla ya da kuponlarla yapılmasını mümkün
kılmaktadır.
I.1.3. Network Servisleri A.Ş.
(7) SODEXO ve EDENRED firmalarının ortak kontrolünde olan NETWORK1, özel ve kamu
kuruluşları tarafından çalışanlarına verilecek olan her türlü sosyal yardım, avantaj ve
desteğin akıllı kartlar vasıtasıyla gerçekleştirilmesine olanak sağlayacak altyapı
yatırımlarının yapılması ve işletilmesi alanında faaliyet göstermektedir. NETWORK’ün
faaliyetleri, EDENRED veya SODEXO’nun sistemlerine dahil ettiği üye işyerlerine
gerekli pos cihazının kurulmasını, bunların bakımının yapılmasını ve pos cihazı
stokunun yönetilmesini içermektedir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler
(8) Yemek çeki hizmetleri, müşterilerin çeşitli lokanta ve restoranlarda yemek çeki/kuponu
ya da akıllı yemek kartı karşılığında yemek ihtiyacının giderilmesine olanak veren;
organizasyon, koordinasyon ve finansman hizmetlerinden oluşan bir hizmet olarak
nitelendirilmektedir.
1 Söz konusu ortak girişime 31.7.2001 tarih ve 01-37/365- 97 sayılı Kurul kararı ile izin verilmiştir.
15-45/751-273
3/5
(9) Yemek çeki sistemine dahil olan ve yemek çekleri karşılığında yemek ve tüketime hazır
gıda veren lokanta, restoran, büfe, pastane, kafe, kebapçı, hamburgerci, pizzacı,
muhallebici, şarküteri, market vs. türü kuruluşlar üye işyeri/kuruluş olarak
adlandırılmaktadır. Yemek çeki hizmeti veren firmalarla "hizmet sözleşmesi"
imzalayarak personelinin bu firmaların verdiği hizmetlerden faydalanmasını sağlayan
kurum ya da kuruluşlar müşteri olarak kabul edilmektedir. Müşterinin personeli olup,
üye işyerlerinin hizmetinden faydalanacak kişiler ise kullanıcı olarak anılmaktadır.
(10) Yemek çeki sisteminde, hizmeti sunan teşebbüsler (EDENRED, SODEXO vb.) hem
personeline yemek hizmeti sağlamak isteyen müşterilerle hem de bu çekleri kullanan
personelin alışveriş yaptığı üye işyerleri ile sözleşme imzalamaktadır. Üye işyerlerinin
münhasıran tek bir yemek çeki firması ile çalışması zorunluluğu bulunmamakta, üye
işyerleri, üyelik talebini kabul eden her yemek çeki firması ile çalışabilmektedir. Yemek
çeki firmaları, üye işyerlerinin tespitinde kullanıcı sayısı, talep, müşteri tercihi, bölgede
bulunan üye işyeri sayısı ve işlem hacmi gibi kriterleri göz önünde bulundurmaktadır.
Kullanıcılar yılsonuna kadar ellerinde bulunan çeklerin geçtiği tüm üye işyerlerinde
yemek ihtiyacını giderme olanağına sahiptir.
(11) Yemek çeki firmaları arasındaki rekabet, özellikle müşterilere teklif edilen koşullar
(vade, ıskonto oranı vb.) üzerinden gerçekleştirilmektedir. Bundaki amaç, müşteri
sayısını artırarak daha fazla kullanıcı sayısına ulaşmaktır. Yemek çeki firmalarının esas
gelirini ise üye işyerlerinden tahsil edilen komisyonlar oluşturmaktadır.
(12) Sektörde halihazırda faaliyet gösteren beş adet firma bulunmaktadır. Bunlar SODEXO,
EDENRED, Multinet Kurumsal Hizmetler A.Ş. (MULTINET), Set Kurumsal Hizmetleri
A.Ş. (SETCARD) ve Winwin Hizmet Yönetimi San. ve Tic. A.Ş. (WINWIN) olup, anılan
firmalardan SODEXO, EDENRED ve MULTINET global anlamda faaliyet
göstermektedir.
I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
(13) Yemek çeki hizmeti, müşterisinin çeşitli lokanta ve restoranlarda yemek çeki
karşılığında yemek ihtiyacının giderilmesine olanak veren; organizasyon, koordinasyon
ve finansman hizmetlerinden oluşan bir hizmet olarak nitelendirilmektedir. Yemek çeki
hizmetlerinin toplu yemek hizmetleriyle karşılaştığında kullanıcısına seçme özgürlüğü
sağlaması, bu hizmetler arasında arz yönüyle bir ikamenin bulunmaması, personeli
yoğunlukla gezici olan müşteriler için tek alternatif olması, maliyetinin nakit ödemeye
göre önemli ölçüde farklılaşması ve bu hizmetlerin yemek çeki firması ile üye işyerleri
arasındaki ilişki bakımından tamamen kendine özgü nitelik göstermesi gibi unsurlar
dikkate alınarak, önceki Kurul kararlarına benzer şekilde ilgili ürün pazarı "para temsili
araçlarla müşterilere tüketime hazır yiyecek ve gıda temini pazarı" olarak belirlenmiştir.
I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
(14) İlgili hizmetin tüm Türkiye çapında sunulması, bölgeler bazında rekabet koşullarında
farklılıkların bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.3. Yapılan İnceleme, Tespit ve Değerlendirmeler
(15) Önaraştırma kapsamında 18.11.2015 tarihinde başvuru sahibi Sertif ÖZTÜRK ile
yapılan görüşmede 15-20 gün önce gerekli altyapının kurulmuş olması ve hakkında
önaraştırma yürütülen yemek çeki şirketleri ile çalışmaya başlanması nedeniyle
şikayetin ortadan kalktığı anlaşılmıştır. Yine aynı tarihte diğer başvurunun sahibi Zafer
GÜMÜŞ ile telefon görüşmesi yapılmış ve beş mağazadan oluşan bir market zinciri
adına yapılan bu şikayetin geçerliliğini koruduğu tespit edilmiştir.
15-45/751-273
4/5
(16) 25.11.2015 tarihinde SODEXO ve EDENRED genel merkezlerinde söz konusu
teşebbüslerin temsilcileriyle görüşmeler gerçekleştirilmiş ayrıca taraflardan bazı bilgiler
talep edilmiştir.
(17) Üye işyeri olmak amacıyla önaraştırma konusu yemek çeki şirketlerine başvuruda
bulunan; biri market, diğeri restoran işletmecisi iki şikayetçinin, üyelik başvurularının
cevapsız bırakılmasının veya reddedilmiş olmasının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
kapsamında hakim durumun kötüye kullanılması olarak kabul edilip edilemeyeceği
değerlendirilmelidir. Herhangi bir davranışın anılan Kanun maddesi kapsamında ihlal
olarak nitelendirilebilmesi iki şartın birlikte varlığına bağlıdır: 1) davranışı gerçekleştiren
teşebbüsün hakim durumda olması, 2) şikayet konusu davranışın kötüye kullanma
olarak değerlendirilmesi. Bu çerçevede, soruşturma açılmasının gerekip
gerekmediğinin tespiti amacıyla öncelikle ikinci şartın var olup olmadığı ele alınmıştır.
(18) SODEXO ve EDENRED’in 2014 yılı tahmini pazar payları her iki teşebbüs için de (…..)
civarındadır. Söz konusu firmaların son üç yıla ilişkin müşteri, üye işyeri ve kullanıcı
sayıları aşağıdaki gibidir:
Tablo-1: Teşebbüslerin Üye İşyeri, Müşteri ve Kullanıcı Sayıları
SODEXO EDENRED
2013 2014 2015 2013 2014 2015
Üye İşyeri2 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Müşteri (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kullanıcı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(19) Aşağıdaki tabloda ise, SODEXO ve EDENRED’in üye işyerlerinin dağılımına yer
verilmektedir:
Tablo-2: Üye İşyerlerinin Dağılımı
İşyeri Türü
SODEXO EDENRED
2013 2014 2015 2013 2014 2015
Market (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Restoran (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(20) Tablo 1’den anlaşıldığı üzere, SODEXO ve EDENRED’in müşteri ve kullanıcı sayısı
son üç yılda düzenli olarak artmıştır. SODEXO’nun üye işyeri sayısı son üç yıl içinde
düzenli olarak azalmakta, EDENRED’in ise üye işyeri portföyünün büyüdüğü
anlaşılmaktadır. Tablo 2’den görüldüğü üzere market niteliğindeki üyelerin sayısı
azalma eğilimindedir.
(21) SODEXO ve EDENRED ile yapılan görüşmelerde, yemek çeki firmalarının müşteri ve
dolayısıyla kullanıcı portföyünü genişletmeyi öncelik edindiği, üye işyeri sayısının
kullanıcı sayılarına ve işlem hacmine yaptıkları katkı ölçüsünde önem arz ettiği
belirtilmiştir. Her iki taraf da üye işyeri seçiminde kullanıcı sayısı, talep, müşteri tercihi
ve işlem hacmi gibi kriterleri göz önünde bulundurduğunu belirterek her üyelik
başvurusunun kabul edilmediğini vurgulamıştır. Üyelik kabulünün yapılan verimlilik
analizine göre yapıldığı, verimli olmayacağı değerlendirilen başvuruların reddedildiği
ifade edilmiştir. Yapılan verimlilik analizlerinde, başvuru sahibinin bulunduğu bölgedeki
diğer üyelerin yeterliliğinin dikkate alındığı, pos cihazının kurulum, bakım ve takip
maliyetlerinin de analizde göz önünde bulundurulan önemli bir unsur olduğu
belirtilmiştir.
2 Tabloda SODEXO’nun üye işyeri sayısı “üye işyeri sayısı / üye şube sayısı” ayrımında sunulmuştur.
15-45/751-273
5/5
(22) Ayrıca Gelir İdaresi Başkanlığının, ertelenmediği takdirde, 2016 yılı başında, 426 sıra
nolu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği uyarınca, yürürlüğe koyacağı sistemle yeni nesil
ödeme kaydedici cihazların kullanımının zorunlu hale geleceği, bu nedenle yemek
kartları için kullanılmakta olan pos cihazlarının atıl durumda kalacağı ifade edilmiştir.
Bu çerçevede son dönemde üye işyeri seçimlerinin daha sıkı bir elemeye tabi tutulduğu
açıklaması yapılmıştır.
(23) Diğer taraftan, yemek çeklerinin market niteliğindeki üye işyerlerinde kullanılması bu
işyerlerine özel bir durum ortaya çıkarmaktadır. Mevzuat gereği, yemek çeklerinin
temel olarak restoranlarda kullanılması gerekmektedir. Maliye Bakanlığı tarafından
30.5.2008 tarihinde 382 sıra numarası ile yayımlanan Vergi Usul Kanunu Genel
Tebliği’nin 1.2. maddesi uyarınca, yemek çekleri münhasıran yemek bedellerinin
ödenmesinde kullanılmaktadır. Yine Maliye Bakanlığı tarafından 04.01.2008 tarihinde
yayımlanan Katma Değer Vergisi Genel Tebliği’nin (Seri No:107) 1.2. maddesine göre
yemek çeki, yemek kuponu ve yemek kartları kullanılarak yapılan işlemler %8 oranında
KDV’ye tabi bulunmaktadır. Maddenin devamı şu şekildedir: “… Bu çek, kupon ve
kartların yemek hizmeti dışında ve/veya yemek hizmeti sunmayan işletmelerden temin
edilecek mal ve hizmetlerde kullanılması halinde işleme taraf olanlar için ilgili vergi
Kanunları esas alınarak gerekli işlemlerin yapılacağı tabiidir”. Tüketime hazır gıda ve
yemek hizmeti haricindeki ürünlerin (temizlik, kozmetik, giyim gibi) KDV oranları %18
oranında olduğu için, market tipi üye işyerlerinde gıda dışı ürünlerin yemek çeki ile
satın alınması, yemek çeklerinin amaç dışı kullanılması anlamına gelmektedir.
(24) Bu çerçevede, marketlerin üye işyeri olarak kabulü daha sıkı bir değerlendirmeye tabi
tutulmaktadır. Ayrıca taraflar, müşterilerden ve kullanıcılardan önemli bir talep
gelmediği sürece, yukarıda anılan nedenlerle, marketlere üyelik vermeye sıcak
bakılmadığını ifade etmiştir.
(25) Bu özel duruma yönelik tespitlerin, dosya konusu önaraştırma öncesinde verilen ve
soruşturma açılmasına gerek görülmediğine dair değerlendirmeler içeren önceki tarihli
üç Kurul kararına3 da yansıdığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla, önaraştırma kapsamındaki
teşebbüslerin davranışlarının kötüye kullanma olarak değerlendirilemeyeceği
anlaşılmaktadır.
3 15.6.2006 tarih, 06-44/541-143 sayılı; 19.1.2011 tarih, 11-04/50-17 sayılı; 28.4.2011 tarih, 11-26/502-
156 sayılı; 31.5.2012 tarih, 12-29/856-256 sayılı Kurul kararları.
15-45/751-273
6/5
J. SONUÇ
(26) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy