Rekabet Kurumu - Karar Sayı 16-04/69-27

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2015-1-74 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 16-04/69-27
Karar Tarihi : 10.02.2016
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN,
Doç. Dr. Tahir SARAÇ, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖRLER: Remzi Özge ARITÜRK, Didem ULUÇ, İbrahim KUŞCU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayi A.Ş.
Fatih Sultan Mehmet Mahallesi Balkon Caddesi No:58 Buyaka
E.Blok Tepeüstü Ümraniye/İstanbul

D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - ECOCAPS’s S.R.L Socio Unico
Via Modigliani 13-40033- Casalecchio di Reno- Bolongo
İTALYA CF- P.IVA Reg:lmprese.BO 02321001204-R.E.A.
BO 430233
- Ferm Endüstriyel Cihazlar ve Elektronik Sanayi ve Ticaret
A.Ş.
Halil Rıfatpaşa Mahallesi Perpa Ticaret Merkezi 11.Kat
11716 Şişli/İstanbul
- Türk Tuborg Bira ve Malt Sanayi A.Ş.
Kemalpaşa Caddesi No:258 Işıkkent Bornova/İzmir
(1) E. DOSYA KONUSU: Ecocaps’s S.R.L Socio Unico’nun ALU-LID kapak sistemlerini
Türkiye’de Türk Tuborg Bira ve Malt Sanayi A.Ş. dışında hiçbir bira üreticisine
satmamak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanunu ihlal
ettiği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayi A.Ş. (EFES) tarafından
yapılan şikâyet başvurusunda özetle;
- ECOCAPS’s S.R.L Socio Unico’nun (ECOCAPS), kutu ambalaja sahip alkollü ve
alkolsüz içeceklerin ağız dayama kısmının da bulunduğu üst bölümünü dağıtım ve
depolama esnasında ortaya çıkabilecek kirlenme ve sıhhi olmayan durumlardan
korumaya yarayan ve ısı yardımıyla kutulara yapıştırılan alüminyum folyo kapak
sistemleri makine ve sarf malzemelerinin patent korumasına sahip tek üreticisi
olarak faaliyet gösterdiği,
- EFES’in 17.08.2015 tarihinde ECOCAPS’e mektup göndererek bahse konu makine
ve onun sarf malzemelerini satın almak istediğini bildirdiği; ECOCAPS tarafından
gönderilen 02.10.2015 tarihli cevabi yazıda, ECOCAPS ile Türk Tuborg Bira ve Malt
Sanayi A.Ş. (TUBORG) arasında akdedilen tedarik anlaşmasındaki tedarik yasağı
gerekçe gösterilerek bu malzemelerin EFES’e satılamayacağının belirtildiği,
- ECOCAPS’in ilgili ürün pazarında patent sahibi olarak %100 pazar payına sahip
olduğu, ECOCAPS tarafından üretilen makine ve sarf malzemelerinin benzerinin
makul şartlarda yapılmasının mümkün olmadığı ve ECOCAPS ile TUBORG
16-04/69-27
2/21

arasındaki anlaşmada yer alan tedarik yasağı nedeniyle TUBORG dışındaki hiçbir
Türk bira üreticisine ilgili ürünlerin tedarik edilmediği, bu nedenlerden dolayı
ECOCAPS’in söz konusu eyleminin mal vermenin reddi olarak
değerlendirilebileceği,
- Herhangi bir objektif gerekçeye dayanmayan söz konusu tedarik yasağının,
EFES’in TUBORG ile arasındaki rekabette zarar görmesine yol açtığı, bu durumun
tedarik yasağına muhatap olan teşebbüslerden biri olarak EFES bakımından
ayrımcılığa yol açtığı,
- Yukarıda belirtilen hususlar nedeniyle söz konusu eylemin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4. maddesinin (e)
bendinde belirtilen “Münhasır bayilik hariç olmak üzere, eşit hak, yükümlülük ve
edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması” hükmüne aykırılık
teşkil edebileceği
hususları ifade edilerek, ECOCAPS, TUBORG ve ECOCAPS’in Türkiye distribütörü Ferm
Endüstriyel Cihazlar ve Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (FERM) hakkında 4054 sayılı
Kanun kapsamında gerekli incelemelerin yapılması talep edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.10.2015 tarih ve 4805 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 16.11.2015 tarihli ve 2015-1-74/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu,
02.12.2015 tarihli Rekabet Kurulu (Kurul) toplantısında görüşülmüş ve 15-42/705-M sayı
ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 02.02.2016
tarih ve 2015-1-74/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- ECOCAPS’in kapak sistemlerini Türkiye’de TUBORG dışında hiçbir bira üreticisine
satmamasının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında hâkim durumun
kötüye kullanılması olarak nitelendirilemeyeceği,
- ECOCAPS ile TUBORG arasında imzalanan ve (…..) münhasırlık hükmü içeren
Kutu Koruma Kapağı Tedarik Sözleşmesi ve Kutu Koruma Kapağı Uygulama
Makinesi Sözleşmesine rekabeti sınırlayıcı etki taşıması nedeniyle 4054 sayılı
Kanunun 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadığı,
- Ancak, söz konusu sözleşmeye, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan
koşulların tamamının karşılanması nedeniyle bireysel muafiyet verilebileceği
sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yapılan Teşebbüsler
I.1.1. ECOCAPS S.R.L Socio Unico (ECOCAPS)
(5) Cassoli ailesine ait CPS (Cassolini Packaging Solution) Company tarafından 2003 yılında
İtalya’da kurulan ECOCAPS, hijyenik kapak paketleme/koruma sistemleri alanında
faaliyetlerini sürdürmektedir.
(6) ECOCAPS temel olarak hijyenik, çevre dostu alüminyum folyo kapak uygulamalarını
içeren sistemler üzerine çalışmaktadır. Söz konusu sistem şişe ve kavanozlar, deney
tüpleri, cam ya da plastik çeşitli materyaller üzerine koruma amaçlı olarak
uygulanabilmekte olup folyoların üzeri logo ve/veya yazılar ile kişiselleştirilebilmektedir.
ECOCAPS’in alüminyum kapağı, ikinci paketlemeden önce ısı geçirmez hale
getirilmektedir. Söz konusu kapak teneke ile aynı materyal olup, tenekenin üzerinde tam
bir koruma sağladığı ifade edilmektedir.
16-04/69-27
3/21

I.1.2. Türk Tuborg Bira ve Malt Sanayi A.Ş. (TUBORG)
(7) TUBORG bira üretimi ve satışı alanında faaliyet göstermektedir. TUBORG, Yaşar Holding
tarafından, Danimarka kökenli TUBORG Breweries Ltd. ortaklığı ile 1967 yılında
kurulmuş ve %95,69 oranındaki hissesi, 2008 yılında International Beer Breweries Ltd.’ye
devredilmiştir. Teşebbüs tarafından üretilen markalar Carslberg, TUBORG, TUBORG T-
beer, TUBORG Special, TUBORG Gren, TUBORG Gold, Skol, Vole ve Troy’dur.
I.1.3. Ferm Endüstriyel Cihazlar ve Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (FERM)
(8) 1986 yılında kurulan FERM, tarım makineleri ithalatı, ilaç tesisi kurulması, şişeleme ve
paketleme sistemlerine ilişkin makine satışı alanlarında faaliyet göstermektedir.
Teşebbüs, 17 ülkede faaliyet gösteren paketleme firması Hİ-CON’un dağıtıcılığını
yapmaktadır. FERM ECOCAPS markalı ürünün Türkiye distribütörlüğüne 2015 yılı Ocak
ayında imzaladığı anlaşma kapsamında başlamıştır. Mevcut durumda ECOCAPS’in
hijyenik kapakları ve paketleme makinelerinin dağıtım faaliyetini çeşitli ülkelerde
sürdürmekte ve Türkiye’de TUBORG’a söz konusu ürünleri tedarik etmektedir.
I.2. Sektöre İlişkin Bilgiler
I.2.1. Kapak Paketleme/Koruma Sistemlerine İlişkin Bilgiler
(9) Şikayete konu olan kapak paketleme/koruma sistemleri, temel olarak kutu içeceklerin
yüzeyinde, ürün nihai kullanıcıya/müşteriye ulaşana kadar tedarik zincirinin farklı
seviyelerinde oluşabilecek kirlenmeyi engellemek amacıyla kullanılmaktadır. Bu sistemler
vasıtasıyla tüketicilerin kutu içecekleri tüketirken temas ettikleri kapak kısımlarının
hijyeninin korunması hedeflenmektedir.
(10) Söz konusu kapak paketleme/koruma sistemleri kutu içeceklerin dolumunun
gerçekleştirildiği bant sistemine entegre bir biçimde kullanılmaktadır. Kutu dolumu
gerçekleşmesi akabinde kutuların kapak kısmı dış mekan ile temas etmeden hijyenik
korumayı amaçlayan paketleme/koruma kapakları kutulara monte edilmektedir. Bu
işlemden sonra kutular ambalajlanmaktadır. Kapak sistemlerinin üretim ile entegre
olmasıyla kutuların ilk üretildiği andaki kapak hijyenlerinin devamı sağlanmaktadır.
(11) Kapak paketleme/koruma sistemleri temel olarak kapakların montajını gerçekleştiren
uygulama makineleri ve korumayı sağlayan kapaklardan oluşmaktadır. Uygulama
makineleri yukarıda belirtildiği üzere kutu içeceklerin üretim bandına entegre
edilmektedir. Burada önemli olan husus uygulama makinelerinin mevcut üretim bandının
hızı ile aynı hızda üretim yapabilmesidir.
(12) Kapak sistemlerinin diğer önemli unsuru korumayı sağlayan kapaklardır. Bu kapakların
işlevi kutuların üzerine montajlandıktan sonra kutu yüzeyi üzerine herhangi bir yabancı
maddenin temas etmemesini sağlamaktır. Ayrıca korumayı sağlayan kapaklar tedarik
zincirinin farklı seviyelerinde nem, sıcaklık gibi çeşitli çevresel etmenlere maruz
kalabileceğinden söz konusu kapakların bu etmenlere karşı da dayanıklı olması
beklenmektedir.






16-04/69-27
4/21

(13) Kapak paketleme/koruma sistemi üreticisi teşebbüslere ve kullandıkları teknolojilere
ilişkin bilgilere aşağıda yer verilmektedir:
- ECOCAPS: ECOCAPS teknolojisi ile tamamen alüminyum maddeden yapılan
koruma kapağı, herhangi bir yapıştırıcı madde kullanılmaksızın, ısı yöntemiyle
kutulara monte edilmektedir. ECOCAPS, söz konusu teknolojinin kullanımını
sağlayan makinelerin üretimini de gerçekleştirmektedir. ECOCAPS’in bilinen
başlıca müşterileri, İtalya'da soda üreticisi olan San Pellegrino, Pepsi, İspanya’da
bira üreticisi olan Alhambra ve Türkiye’de TUBORG firmasıdır.
- KRONES: Almanya’da kurulu KRONES’in kutu koruma teknolojisi, alüminyum
kapakların gıda endüstrisinde kullanılan bir çeşit tutkal ile kutulara yapıştırılması
sistemine dayanmaktadır. KRONES, söz konusu teknolojiyi kendi ürettiği makineler
ile kutulara uygulamaktadır. KRONES, Brezilya, Kolombiya ve Rusya başta olmak
üzere çeşitli ülkelerdeki gazlı içecek ve bira üreticilerine kapak paketleme/koruma
sistemi tedarik etmektedir.
- PACTECH: PACTECH Amerika’da faaliyet göstermekte olup temel olarak plastik
materyal ile kapak koruma teknolojisi uygulamaktadır.
(14) Öte yandan, makineden bağımsız olarak dünyada birçok alüminyum kapak üreticisi
faaliyet göstermektedir. Aşağıda öncelikle genel olarak Türkiye bira pazarı ve ardından,
şikayete konu kutu paketleme/koruma sistemlerinin Türkiye’de kullanıldığı kutu bira
pazarına ilişkin bilgilere yer verilmektedir.
I.2.2. Türkiye Bira Pazarına İlişkin Bilgiler
(15) Türkiye bira pazarında, iki yerli üretici ve beraberinde az sayıda ithalatçı yer almaktadır.
Duopol bir yapıda olan pazarda ithalat oranı %1’in altında seyretmektedir. EFES
pazardaki güçlü konumunu sürdürmekte ancak son yıllarda TUBORG’un pazar payındaki
artışa paralel olarak pazar payı kaybettiği anlaşılmaktadır. Bu bağlamda 2010 yılında
%(…..) pazar payına sahip olan TUBORG dört yıl içerisinde ülke çapında %(…..)
seviyesinde bir pazar payına ulaşmıştır. Pazardaki diğer teşebbüsler ise son derece
düşük ve ihmal edilebilir bir payla faaliyetlerini devam ettirmektedirler. Tablo 1’de bira
pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin yıllara göre pazar paylarına yer verilmiştir:
Tablo 1: Bira Pazarı Pazar Payları (%) -Hacim Bazlı
Kanal 2010 2011 2012 2013 2014 2015
AEH
Organize (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Geleneksel (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türkiye (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG
Organize (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Geleneksel (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türkiye (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DİĞER
Organize (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Geleneksel (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türkiye (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: EFES’ten gelen bilgiler1.
(16) Kapak koruma/paketleme sistemine sahip kutu biralar TUBORG tarafından 2015 yılının
Mart ayında piyasaya sürülmeye başlanmıştır. Dolayısıyla şikayette değinilen kapak
sisteminin kutu bira pazarına etkisi 2015 Mart ayı öncesi ve sonrası kıyaslanmak suretiyle
değerlendirilebilecektir.

1 2015-3-1 sayılı Dosya kapsamında EFES tarafından gönderilen verilerdir.
16-04/69-27
5/21

(17) 2014 yılı Ocak- 2015 yılı Kasım döneminde hacim ve ciro bazlı olmak üzere genel olarak
Türkiye bira pazarındaki toplam satış verileri incelendiğinde, pazarın aylara göre dalgalı
bir seyir izlemekle birlikte hacimsel ve satış değeri bazında büyüme eğilimi içerisinde
olduğu görünmektedir. İncelenen 23 aylık süreçte bira satışlarının hacim bazında %(…..),
gelir bazında %(…..) oranında arttığı görülmektedir. Aşağıda ciro bazlı olmak üzere EFES
ve TUBORG’un genel olarak bira pazarındaki pazar payları sunulmaktadır.

Grafik 1: Bira Pazarı Pazar Payları (%)-Ciro Bazlı


(…..TİCARİ SIR…..)


Kaynak: EFES’ten gelen bilgiler.
(18) Grafik 1 ve Tablo 1’de sunulan, EFES ve TUBORG’un bira pazarındaki pazar payı verileri
incelendiğinde, EFES’in pazar payının azalmaya devam ettiği TUBORG’un ise pazar
payını artırdığı görülmektedir. Öte yandan TUBORG’un kapak paketleme/koruma sistemi
uygulamaya başladığı Mart 2015 sonrası iki teşebbüsün satış trendi karşılaştırıldığında,
genel bira pazarında hacim bazında EFES’in pazar payının %(…..) %(…..) olmak üzere
(…..) puan azaldığı, TUBORG’un ise pazar payının %(…..) %(…..) olmak (…..) puan
arttığı görülmektedir. Benzer karşılaştırma genel bira pazarı için ciro bazlı olarak
yapıldığında EFES’in pazar payının %(…..) %(…..) olmak üzere (…..) puan azaldığı,
TUBORG’un ise pazar payının %(…..) %(…..) olmak üzere (…..) puan artığı
görülmektedir.
(19) Kapak koruma/paketleme sistemlerinin kutu bira pazarına ilişkin etkilerini değerlendirmek
açısından hacim ve ciro bazlı olmak üzere kutu bira satışlarının toplam bira satışları
içindeki payı incelendiğinde Ocak 2014-Kasım 2015 döneminde kutu bira satışlarının
toplam bira satışları içindeki payının dalgalı bir şekilde arttığı görülmektedir. Kutu bira
satışlarının payındaki söz konusu artış, 23 aylık dönemde, litre bazında (…..) puan; ciro
bazında ise (…..) puan olarak gerçekleşmiştir. EFES ve TUBORG’un kutu bira satışları
dışındaki bira pazarı payları ise hacim ve ciro bazlı olmak üzere sırasıyla aşağıdaki
grafiklerde sunulmaktadır:
Grafik 2: Kutu Bira Satışları Hariç Bira Pazarında Pazar Payları (%)-Hacim Bazlı


(…..TİCARİ SIR…..)


Kaynak: TUBORG’dan gelen bilgiler ve Raportörlerce yapılan hesaplamalar.

Grafik 3: Kutu Bira Satışları Hariç Bira Pazarında Pazar Payları (%)-Ciro Bazlı


(…..TİCARİ SIR…..)


Kaynak: TUBORG’dan gelen bilgiler ve Raportörlerce yapılan hesaplamalar
16-04/69-27
6/21

(20) Grafik 2 ve 3 incelendiğinde, TUBORG’un toplam bira satışlarındaki büyümeye benzer
şekilde kutu bira satışları dışında kalan bira pazarında (şişe, fıçı) hacim ve ciro
bakımından pazar payını bir miktar artırdığı görülmektedir. Ocak 2014-Kasım 2015
döneminde TUBORG’un söz konusu segmentteki, hacim bazında pazar payı %(…..)’den
%(…..)’ye olmak üzere (…..) puan; ciro bazında pazar payı ise %(…..)’den %(…..)’ye
olmak üzere (…..) puan artmıştır. Aynı dönemde EFES’in ise kutu bira pazarında hacim
ve ciro bazında pazar payının azaldığı görülmektedir. Öte yandan TUBORG’un kapak
paketleme/koruma sistemini uygulamaya başladığı Mart 2015 sonrası iki teşebbüsün
satış trendi karşılaştırıldığında, kutu bira dışındaki bira pazarında hacim bazında EFES’in
pazar payının %(…..)‘den %(…..)’ye olmak üzere (…..) puan arttığı, TUBORG’un ise
pazar payının %(…..)’den %(…..)’ya olmak üzere (…..) puan azaldığı görülmektedir.
Benzer karşılaştırma kutu bira dışındaki bira pazarı için ciro bazlı olarak yapıldığında
EFES’in pazar payının (…..) ‘dan (…..)’ye olmak üzere (…..) puan azaldığı, TUBORG’un
ise pazar payının (…..)’den (…..)’e olmak üzere (…..) puan arttığı görülmektedir. EFES
ve TUBORG’un kutu bira pazarındaki pazar payları ise hacim ve ciro bazlı olarak sırasıyla
Grafik 4 ve Grafik 5’te sunulmaktadır:
Grafik 4: Kutu Bira Pazarında Pazar Payları (%)- Hacim Bazlı


(…..TİCARİ SIR…..)


Kaynak: TUBORG’dan gelen bilgiler ve Raportörlerce yapılan hesaplamalar

Grafik 5: Kutu Bira Pazarında Pazar Payları (%)-Ciro Bazlı


(…..TİCARİ SIR…..)


Kaynak: TUBORG’dan gelen bilgiler ve Raportörlerce yapılan hesaplamalar
(21) Grafik 4 ve 5 incelendiğinde, TUBORG’un toplam bira satışlarındaki büyümeye benzer
şekilde kutu bira pazarında hacim ve ciro bakımından pazar payını bir miktar artırdığı
görülmektedir. Ocak 2014-Kasım 2015 döneminde TUBORG’un kutu bira segmentinde
hacim bazında pazar payı (…..) olmak üzere (…..) puan artmıştır. Aynı dönemde
TUBORG’un ciro bazında pazar payı (…..) olmak üzere (…..) puan artmıştır. Aynı
dönemde EFES’in ise kutu bira pazarında hacim ve ciro bazında pazar payının azaldığı
görülmektedir. Öte yandan TUBORG’un kapak paketleme/koruma sistemini uygulamaya
başladığı Mart 2015 sonrası iki teşebbüsün satış trendi karşılaştırıldığında, kutu bira
pazarında hacim bazında EFES’in pazar payının %(…..)’den (…..)’e olmak üzere (…..)
puan azaldığı, TUBORG’un ise pazar payının %(…..)’den (…..)’e olmak üzere (…..) puan
arttığı görülmektedir. Benzer karşılaştırma kutu bira pazarı için ciro bazlı olarak
yapıldığında EFES’in pazar payının %(…..)’den (…..)’a olmak üzere (…..) puan azaldığı,
TUBORG’un ise pazar payının %(…..)’den (…..)’e olmak üzere (…..) puan arttığı
görülmektedir. EFES ve TUBORG’un kutu bira pazarındaki satış miktarları hacim ve ciro
bazlı olmak üzere sırasıyla Grafik 6 ve 7’de sunulmaktadır:

16-04/69-27
7/21

Grafik 6: Hacim Bazında Kutu Bira Satışları (HL)


(…..TİCARİ SIR…..)


Kaynak: EFES’ten gelen veriler.


Grafik 7: Ciro Bazında Kutu Bira Satışları (Bin TL)


(…..TİCARİ SIR…..)


Kaynak: EFES’ten gelen veriler.
(22) Grafik 6 ve 7 incelendiğinde, her iki teşebbüsün de hacimsel ve ciro bazlı kutu bira
satışlarının 2015 yılında arttığı görülmektedir. Öte yandan, kutu biralar bakımından
TUBORG’un kapak paketleme/koruma sistemini uygulamaya başladığı Mart 2015 öncesi
ve sonrası iki teşebbüsün satış trendi karşılaştırıldığında, dönemsel dalgalanmalar
dışında kutu bira satışlarının benzer şekilde artış trendinde olduğu gözlemlenmektedir.
Nitekim daha önce de belirtildiği üzere, kutu bira satışlarının toplam bira satışlarındaki
payı da artmaktadır. Uygulamanın başladığı Mart 2015 ve sonrası ile birlikte ele
alındığında, EFES’in pazar payının bir miktar azalsa da satış miktarlarının arttığı
gözlemlenmektedir.
(23) Sonuç olarak bira pazarındaki tüm veriler bir arada incelendiğinde, büyüyen kutu bira
pazarında EFES’in satışlarını artırmakla birlikte pazar payındaki azalış eğiliminin azalarak
devam ettiği gözlemlenmektedir. TUBORG’un ise 2010 yılından bu yana bira satışlarını
artırdığı ve kutu bira pazarındaki pazar payı artış eğiliminin azalarak devam ettiği
gözlemlenmektedir. Bu noktada, 2015 dönemi ile sınırlı olmak üzere kutu bira segmenti
bakımından pazar payları ile koruma/kapak teknolojisi kullanımı arasında farkedilebilir
ancak büyük sıçrama niteliğinde olmayan pozitif bir ilişki tespit edilmiştir. Bununla birlikte,
satış miktarı bakımından gerek söz konusu teknolojiyi kullanmayan EFES’in, gerekse
TUBORG’un 2015 yılında bir önceki yıla göre satışlarını artırdığını söylemek mümkündür.




16-04/69-27
8/21

I.3. İlgili Ürün Pazarı
(24) Dosya konusu şikayetin kutu şişelerin üst yüzeyini kirlenmeden koruyan kapak
sistemlerine ilişkin olduğu dikkate alındığında ilgili ürün pazarının en dar şekilde “kutu
içeceklere yönelik kapak paketleme/koruma sistemleri” olarak ele alınması mümkündür.
(25) Bununla birlikte dosya konusu şikayet, ECOCAPS ile TUBORG arasında imzalanan
anlaşmadaki münhasırlık hükmü nedeniyle EFES’in ECOCAPS’den hijyenik kapak
sistemleri temin edememesine ilişkindir. Dolayısıyla TUBORG’un lehine EFES’in aleyhine
olacak şekilde kutu bira pazarında rekabetin kısıtlandığı iddia edilmektedir. Bu çerçevede,
şikâyet konusu eylemlerin Türkiye kutu bira pazarını etkilediği kanaatine varılmıştır.
Mevcut durumda paketleme/koruma amaçlı kapak sistemlerinin kutu bira ürünlerine
yönelik olması sebebiyle işbu dosya bakımından “bira pazarı” ve bir alt segment olarak
“kutu bira pazarı” olarak ele alınabilecek ürün pazarlarının da değerlendirmede dikkate
alınması gerekmektedir.
I.4. İlgili Coğrafi Pazar
(26) İddia konusu uygulamaların Türkiye bira ve kutu bira pazarları üzerindeki etkisinin
değerlendirilmesi gerektiğinden ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir.
(27) Bununla birlikte, mevcut durumda kutu üreticisi teşebbüslerin/müşterilerin, kapak
paketleme/koruma sistemi talep ettiklerinde, bunu farklı bir ülkede faaliyet gösteren bir
üreticiden temin edebildikleri, ürünün temininde coğrafi kısıtların karar alma süreçlerinde
önemli bir unsur olmadığı, hâlihazırda Türkiye’de hijyenik kapak sistemleri teminin ithalata
dayalı olduğu ve ürünün ticaretinin ve bu alandaki rekabetin küresel bir nitelik arz ettiği
de belirtilmelidir.
I.5. Yapılan İnceleme ve Tespitler
(28) Yürütülen önaraştırma kapsamında 05.01.2016 tarihinde TUBORG’da yerinde inceleme
ve görüşme yapılmıştır. Öte yandan, 06.01.2016 tarihinde ECOCAPS Türkiye distribütörü
FERM ile görüşülmüştür. Ayrıca dosya kapsamında Türkiye’de faaliyet gösteren başlıca
kutu içecek üreticilerinin temsilcileri ile kapak paketleme/koruma sistemleri hakkında
görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda 07.01.2016 tarihinde COCA COLA, PEPSİ,
ve ULUDAĞ yetkilileri ile görüşülmüştür.
I.5.1. TUBORG’da Yapılan Yerinde İnceleme ve Görüşmede Elde Edilen Bilgiler
(29) TUBORG’da yapılan yerinde incelemede ECOCAPS şirketi ile yapılan tedarik
sözleşmesinin bir sureti alınmıştır. Yapılan yerinde incelemenin ardından TUBORG
yetkilileri ile yapılan görüşmede; ECOCAPS ile Alu-lid kapak teknolojisi sistemlerinin
alımına ilişkin sözleşmenin (…..) tarihinde imzalandığı, sözleşme yapılmadan önce uzun
süre söz konusu kapak sistemlerine ilişkin çeşitli alternatiflerin araştırıldığı, bu kapsamda
öncelikle Alman firması olan ve Güney Amerika ve Litvanya’da şişeleme ve paketleme
alanında faaliyet gösteren KRONES ürünlerini, ardından Met-pak isimli plastik kapak
üreticisinin ürünlerini inceledikleri ifade edilmiştir.
(30) Teşebbüs yetkilileri tarafından, ECOCAPS’in ısı ile kapağa tutturulan folyolarının
KRONES’in kullandığı folyolara kıyasla daha kalın olduğu, ECOCAPS’in ürününün
KRONES’e göre daha yüksek maliyet getirdiği (sabit ve değişken maliyetlerle birlikte
yaklaşık %(…..)) ancak ürünü kaliteli buldukları için ECOCAPS ile çalışmayı denemek
istedikleri ifade edilmiştir.
(31) TUBORG tarafından, kutu bira pazarı bakımından hijyenik kapak kullanımının çok yaygın
bir uygulama olmadığı, (…..TİCARİ SIR…..), folyo kaplı kutu biraları ilk kez Mart 2015
tarihinde TUBORG Gold markası ile piyasaya sürdüklerini ve mevcut durumda tüm kutu
bira çeşitlerinde bu ürünü kullandıkları belirtilmiştir.
16-04/69-27
9/21

(32) Kapak koruma sisteminin kutu bira pazarına etkisi bakımından TUBORG yetkilisi, esasen
Ekim 2014 tarihinden bu yana kutu bira satışlarının arttığını, ancak TUBORG’un esas
pazar payı artışını 2010 yılından itibaren yaptığı yatırım ve yenilikler ile sağladığı, bu
bağlamda geçen yıllar içerisinde pazar paylarını %(…..)’dan %(…..) seviyesine
taşıdıklarını, toplam satışlarının %(…..)’inin kutu biradan oluştuğunu ifade etmiştir.
(33) Teşebbüs tarafından, (…..TİCARİ SIR…..), pazarda giriştikleri bu yeni ve riskli yatırımın
sonucu olduğu ve küçük oyuncu konumunda olmalarından dolayı bu uygulamanın
pazardaki rekabeti azaltmadığı, tam tersine artırdığı ifade edilmiştir. Ayrıca söz konusu
sistem ile aynı işlevi gören çok benzer bir sistemin KRONES’ten alınabileceği, öte yandan
makineden bağımsız olarak alüminyum folyonun birçok yerden tedarik edilebileceği,
ayrıca mevcut makine üreticilerinin kolaylıkla teneke montajlama işlevine yönelik
dönüştürmeyi yapabileceği, dolayısıyla potansiyel olarak pazarın yeni rakiplere açık
olduğu vurgulanmıştır.
I.5.2. FERM ile Yapılan Görüşmede Elde Edilen Bilgiler
(34) Önaraştırma kapsamında ECOCAPS ürünlerinin Türkiye distribütörü konumunda olan
FERM yetkilileri ile 06.01.2015 tarihinde görüşme yapılmıştır. Anılan görüşmede, tarım
makineleri ithalatı, ilaç tesisi kurulması ve şişeleme ve paketleme sistemlerine ilişkin
makinelerin satılması alanında faaliyet gösterdikleri, aynı zamanda birçok ülkede önemli
bir paketleme firması olan Hı-con adlı firmanın dağıtıcılığını yaptıkları, ECOCAPS’in
kendilerine distribütörlük teklif ettiği ve 2015 yılı Ocak ayında ECOCAPS ile dağıtıcılık
anlaşması imzaladıkları ifade edilmiştir.
(35) TUBORG ile ECOCAPS arasındaki tedarik anlaşmasının, kendileri ile yapılan dağıtım
anlaşmasından önce kurulduğu, dolayısıyla TUBORG ile ECOCAPS arasındaki ilişkide
herhangi bir müdahalelerinin söz konusu olmadığı ifade edilmiştir. (…..) aynı sistemin
kurulmak üzere olduğu, benzer şekilde (…..) ile sistemin kurulması konusunda
görüşmelerinin sürdüğü ifade edilmiştir.
(36) ECOCAPS markalı kapak koruma/paketleme sistemine ilişkin olarak FERM yetkilisi ile
yapılan görüşmede, söz konusu ürünün alüminyum materyalden yapılması, geri
dönüşümlü olması ve ısı yardımıyla kutulara monte edilmesi şeklinde üç özelliğinin
olduğu, ürünün tam hijyen sağladığı ve bu yönüyle diğer ürünlerden ayrıştığı, ayrıca
ECOCAPS ürününün üzerine baskı yapılabilme özelliği nedeniyle promosyon işlevi
olduğu ve bu yöntemin kutu üzerine baskı yapmaktan daha kolay olduğu ifade edilmiştir.
(37) Teşebbüs yetkilisi, Güney Amerika ve Şili’de bu tip hijyen sağlayan ürünlerin
kullanılmasının zorunlu olması sebebiyle KRONES’in ECOCAPS’ten söz konusu ürünü
tedarik ederek bu ülkelerdeki şişeleme sistemlerine entegre ettiğini, ülkemizde de Tarım
Gıda ve Hayvancılık Bakanlığının kutu içeceklerde kapak hijyeninin sağlanması gerektiği
konusunda görüş bildirdiğini ifade etmiştir. (…..TİCARİ SIR…..).
I.5.3. PEPSİ Yetkilileri ile Yapılan Görüşmede Elde Edilen Bilgiler
(38) PEPSİ yetkilileri ile 07.01.2015 tarihinde yapılan görüşmede, Türkiye pazarı bakımından
mevcut durumda hijyenik kapak sistemlerini kullanmadıkları, kısa vadede söz konusu
sistemi uygulamayı düşünmedikleri, ancak mevzuat gereği söz konusu uygulamanın
zorunlu hale gelmesi, tüketicilerin bu uygulamayı talep etmesi ya da rakiplerin yoğun
şekilde bu teknolojiyi kullanmaya başlaması halinde kendilerinin de bu kapak sistemine
geçebilecekleri ifade edilmiştir.


16-04/69-27
10/21

(39) (…..TİCARİ SIR…..) Birden çok üretim hattı olan teşebbüsler için sistemi uygulamanın
zorlaşacağı belirtilmiştir. Teşebbüs yetkilisi tarafından, AB’de kutulu ürünler bakımından
hijyenik kapak uygulamasının gelecekte zorunlu hale getirilebileceği, bu noktada
ECOCAPS’e benzer bir firma olarak KRONES’in bu sistemi uyguladığı ancak KRONES’in
kapakları bir çeşit tutkal ile yapıştırdığı, sonuç olarak ürünün Türkiye pazarı bakımından
henüz çok yeni bir ürün olduğu ve mevcut durumda bu sistemin piyasada faaliyet
göstermek için şuan için ‘vazgeçilmez’ bir nitelik arz etmediği görüşü belirtilmiştir.
I.5.4. COCA COLA Yetkilileri ile Yapılan Görüşmede Elde Edilen Bilgiler
(40)

(…..TİCARİ SIR…..)


(41) Teşebbüs yetkilisi tarafından, kolalı içecek satışlarının hacim olarak %(…..)’sini kutu
satışlarının oluşturduğu, teknik olarak ürünün şu anki üretim hatlarında uygulanabilir
olmadığı, daha yavaş hatlar için daha uygulanabilir olabileceği, sonuç olarak gazlı içecek
sektöründe kar marjlarının düşük olduğu ve ambalaj maliyetlerinde oluşabilecek %(…..)
gibi bir artışın sektöre büyük yük getireceği vurgulanmıştır.
(42) PEPSİ’den alınan bilgilere benzer şekilde, COCA COLA tarafından alınan bilgilerde
sektörde bu sistemlerin henüz kullanılmadığı, mevcut durumda kapak koruma sisteminin
vazgeçilmez bir özellik arz etmediği, ancak rakiplerin bu sistemleri kullanmaya başlaması
durumunda söz konusu ürünü tedarik etmek isteyebilecekleri ifade edilmiştir.
I.5.5. ULUDAĞ Yetkilileri ile Yapılan Görüşmede Elde Edilen Bilgiler
(43) ULUDAĞ yetkilileri ile 07.01.2015 tarihinde yapılan görüşmede, kısa vadede yurt içi veya
yurt dışı piyasasına hijyenik kapak sistemlerini uygulamayı düşünmedikleri, söz konusu
sistemlerin uygulaması ve tüketici algısı bakımından kutuların tutkal veya ısı ile
kapatılmasının kritik bir öneme haiz olmadığı, zira tüketici için yöntemden bağımsız olarak
öncelikli olanın kutu ağzının hijyeni olduğu, gazlı içecek sektörü açısından bu
uygulamanın ciddi bir ek maliyet yaratacağı, mevcut durumda tüketicilerden kapak
hijyenine ilişkin kendilerine gelen bir şikayet ya da talep olmadığı ifade edilmiştir. Sonuç
olarak hijyenik kapak sistemlerinin uygulanmasının rekabet açısından kritik bir önem arz
etmediği yönünde görüş bildirilmiştir.
I.6. Şikayete Konu Sözleşme
I.6.1. ECOCAPS ile TUBORG Arasında İmzalanan Tedarik Sözleşmesi
(44) ECOCAPS ile TUBORG arasında kutu koruyucu kapak ve kutu koruyucu kapak
uygulama makinesinin (uygulama makinesi) tedarikine ilişkin olarak “Kutu Koruma
Kapağı Tedarik Sözleşmesi” ve “Kutu Koruma Kapağı Uygulama Makinesi Sözleşmesi”
(birlikte sözleşme ya da anlaşma) (…..) tarihinde imzalanmıştır. Söz konusu sözleşme
ekinin münhasırlık başlıklı 2. maddesinde yer alan ve şikâyete konu olan münhasırlık
düzenlemesi aşağıda sunulmaktadır:
“(…..TİCARİ SIR…..).”

16-04/69-27
11/21

(45) Söz konusu sözleşmeye ilişkin olarak, ECOCAPS’in Türkiye Dağıtıcısı olan FERM’den
gelen bilgilerde, ECOCAPS’in şirket politikası olarak makine satışlarında münhasırlık
hükmü koyma gibi bir uygulamasının bulunmadığı, nitekim ECOCAPS’in diğer ülkelerdeki
müşterileri ile yaptığı anlaşmalarda münhasırlık hükmünün bulunmadığı, TUBORG ile
yapılan anlaşmada ise münhasırlık hükmünün TUBORG tarafından talep edildiği,
(…..TİCARİ SIR…..) ifade edilmiştir.
I.6.2. Sözleşmeye İlişkin TUBORG’dan Gelen Bilgiler
(46) TUBORG tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 19.01.2016 tarih, 392 sayı ve
19.01.2016 tarih, 393 sayı ilen intikal eden cevabi yazılarda, Kurulun geçmişteki
kararlarında belirtildiği üzere, Türkiye bira pazarının uzun yıllardır (…..) pazar payına
sahip EFES tarafından domine edildiği, TUBORG’un pazar payının artmasına rağmen
halihazırda (…..) pazar payı ile pazarın küçük oyuncusu konumunda bulunduğu,
TUBORG’un bira pazarında rekabeti kısıtlayıcı bir uygulama gerçekleştirmediği, öte
yandan pazardaki rekabeti kısıtlayacak imkanı ve niyetinin olmadığı, şikayete konu olan
ECOCAPS ile TUBORG arasında akdedilen kutu koruyucu kapak uygulama makinesi ve
kutu koruyucu kapak tedariki anlaşmalarının 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) kapsamında olduğu ifade edilmiştir.
(47) Koruma sağlayan makineler bakımından dünyada çeşitli alternatiflerin mevcut olduğu,
örneğin alüminyum kapak montaj makinesi üreticisi olarak Alman menşeli teşebbüs
KRONES ve ECOCAPS’in faaliyet gösterdiği, ayrıca plastik kapak montajı bakımından
Amerika Birleşik Devletleri’nde faaliyet gösteren PACTECH isimli teşebbüsün faaliyette
olduğu, söz konusu uygulamaların hepsinin üretim hatlarına entegre bir biçimde çalışarak
kutu koruyucu kapakları ürünlere montaj ettiği ve tedarik zincirinin farklı seviyelerinde
ürünlerin ağız kısmına herhangi bir kirin bulaşmasını engellediği, öte yandan her üç
ürünün de geri dönüşümlü olduğu, KRONES’in (…..) tanesi Brezilyada olmak üzere
toplam (…..) makine satışı gerçekleştirdiği, PACTECH’in ise en az (…..) ABD’de olmak
üzere toplam (…..) makine satışı gerçekleştirdiği, ECOCAPS’in ise halihazırda (…..)
makine satışı gerçekleştirdiği, makine bazında pazar payı hesaplaması yapıldığında da
ECOCAPS’in pazar payının %40 eşiğinin altında kaldığı ifade edilmiştir.
(48) TUBORG, pazardaki mevcut ve potansiyel rekabete ilişkin görüşünde, söz konusu kapak
koruma sisteminin dünyada yaygın olarak kullanılmadığını, talep olması halinde pazara
yeni girişlerin yanı sıra benzer alanlardaki makine üreticilerinin benzer fonksiyonu
sağlayan makineleri üretebileceklerini, pazarda arz ikamesinin mevcut olduğunu ifade
etmiştir. Ayrıca sözleşmenin grup muafiyetinden yararlanmadığı varsayılacak dahi olsa
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi bağlamında bireysel muafiyet koşullarının inceleme
konusu uygulama bakımından sağlandığı görüşü belirtilmiştir.
(49) Öte yandan, TUBORG tarafından yapılan açıklamalarda, TUBORG’un söz konusu kapak
teknolojisini Türkiye’de uygulamak suretiyle yeni ve büyük bir yatırım riskini üstlendiği,
nitekim Romanya, İsrail gibi ülkelerde bu sistemin uygulandığı ancak başarıya
ulaşamadığı, ECOCAPS ile imzalanan sözleşmedeki münhasırlık hükmünün de bu riskin
karşılığı olduğu, aksi bir durumun EFES bakımından bedavacılık sorununu ortaya
çıkaracağı, söz konusu teknolojinin başarısının tamamen tüketiciden gelecek olumlu geri
dönüşe bağlı olduğu, sistemin getirdiği ek maliyetin fiyata ve dolayısıyla tüketiciye
yansıtılmadığı ifade edilerek, söz konusu uygulamanın TUBORG’a rekabetçi bir avantaj
sağlamaktan ibaret olduğu ve mevcut bira pazarındaki rekabeti artırdığı özellikle
vurgulanmıştır. Bu noktada ayrıca, ECOCAPS’in küçük bir üretici olması sebebiyle
TUBORG’un sözleşmede yer alan münhasırlık hükmü ile ürün tedarikini garantiye
almasının makul olduğu, aksi takdirde ECOCAPS’in üretim kapasitesinin ve teknik servis
desteği imkânlarının sınırlı olması sebebiyle TUBORG açısından ürün tedariki anlamında
sorunlar çıkabileceği belirtilmiştir.
16-04/69-27
12/21

I.6.3. EFES’in Konuya İlişkin İddiaları
(50) EFES tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 19.01.2016 tarih, 423 sayı ile intikal
eden ilave bilgilerde, mevcut durumda kutu biralara yönelik hijyenik kapak sistemini
sadece ECOCAPS ve KRONES’in ürettiği, bununla birlikte KRONES’in mevcut
uygulamasının ECOCAPS’in uygulamasına ikame olmadığı, ECOCAPS’in
uygulamasında ısı yardımıyla tutturulan alüminyum kapakların tam bir sızdırmazlık
sağladığı ancak KRONES’in uygulamasının bir teknoloji içermediği, sadece tutkalla
alüminyum kapakların kutulara yapıştırıldığı, tutkal kalıntısının tüketiciyi rahatsız etme
riski ve ayrıca kutu biraların soğuk depolardan çıkarıldığında tutkalın zarar görerek
kapağın kutu üzerinden ayrılma riski bulunduğu, sonuç olarak ECOCAPS ile TUBORG
arasındaki sözleşmede bulunan münhasırlık hükmünün rekabeti kısıtlamak dışında hiçbir
rasyonel ve objektif gerekçesinin bulunmadığı ifade edilmiştir.
(51) Öte yandan EFES’ten gelen bilgilerde, TUBORG’un söz konusu makineler ve sarf
malzemelerinin EFES’e satılmasını engelleyen münhasırlık hükmünün bilinçli bir strateji
olduğu, TUBORG’un reklam yasaklarının olduğu bira pazarında “temiz kapak” sloganıyla
kutu içeceklerde hijyenin sağlanması için bu uygulamanın zaruri olduğu mesajını verdiği,
sosyal medyadaki kampanyalar aracılığıyla EFES’in tüketici gözünde kötü gösterilmeye
çalışıldığı iddia edilmektedir.
(52) Son olarak EFES tarafından, ECOCAPS ve TUBORG’un davranışlarının 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi bağlamında mal vermenin reddi kapsamında incelenmesi gerektiği
ve teşebbüsün davranışlarının aynı Kanun’un 4. maddesinin 2. fıkrasının (e) bendinde
yer alan eşit durumda yer alan teşebbüslere ayrımcılık yasağına aykırı olduğu hususları
ifade edilmiştir.
I.7. Değerlendඈrme
(53) Başvuru konusu husus ECOCAPS’in TUBORG ile imzalamış olduğu anlaşmadaki
münhasırlık hükmü uyarınca EFES’e kutu içeceklere yönelik kapak paketleme/koruma
sistemleri tedarik etmemesine ilişkindir. Bu çerçevede ECOCAPS’in EFES’e söz konusu
sistemleri temin etmemesi sebebiyle ECOCAPS’in tek tarafları davranışları 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilmiştir. Ardından ECOCAPS ile TUBORG
arasında imzalanan münhasırlık hükmü içeren anlaşma 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında değerlendirilmiştir.
I.7.1 Rekabet Hukukunda Sözleşme Yapmayı Reddetme
(54) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi eşit durumdaki alıcılara aynı
ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan ve dolaylı
olarak ayrımcılık yapılmasını yasaklamaktadır. Ancak Danıştay’ın 2001/355 E.,
2003/4245 sayılı kararında belirtildiği üzere “eşit durumdaki alıcılara aynı, eşit hak ve
yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek doğrudan veya dolaylı olarak
ayrımcılık yapılması hâkim durumun kötüye kullanılması olarak kabul edilebilecek ise de;
bu hususun piyasaya sunulan hizmetin durumu, hitap ettiği kesim ve kamu yararı
kavramları açısından bir değerlendirme yapılarak belirlenmesi gerektiği açıktır”. Bu
gereklilik, ayrımcılığın sözleşme yapmamak şeklinde vuku bulduğunun iddia edildiği
mevcut dosya bakımından da belirgindir. Sözleşme yapma yükümlülüğü bulunmayan
(hâkim durumdaki) bir teşebbüsün ayrımcılık iddiası ile karşı karşıya bırakılması rekabet
hukuku teorisi kapsamında olmayacağı gibi anayasal düzlemde korunan bir hakkın
istisnai olmayan şartlar altında güvence dışında bırakılması anlamına gelecektir.
Dolayısıyla işbu dosya kapsamında ihlal olarak kabul edilebilecek bir ayrımcılık iddiasının
bulunup bulunmadığının tespiti bakımından da sözleşme yapma yükümlülüğünün
mevcudiyeti merkezi öneme sahiptir.
16-04/69-27
13/21

(55) Piyasa ekonomisinin geçerli olduğu bir ekonomik sistemin en temel özelliklerinden birisi
teşebbüs ve seçim özgürlüğüdür. Teşebbüs ve seçim özgürlüğü, bireylerin ve özel
firmaların, piyasa mekanizması vasıtasıyla, diledikleri seçimleri yapma imkânına sahip
olmaları demektir. Daha açık bir ifadeyle teşebbüs özgürlüğü, bir firmanın, kaynakları
kullanarak mal üretme ve satma konusunda dilediği gibi davranma hakkına sahip
olduğunu ve bu hakkın hükümet veya diğer firmalar tarafından engellenmediği anlamına
gelir. Seçim özgürlüğü ise, tüketicilerin, kaynakları ve kaynaklardan elde ettikleri gelirleri
diledikleri gibi kullanma hakkına sahip olmaları demektir. Teşebbüs ve seçim
özgürlüğünün ayrılmaz bir parçası, sözleşme yapma-yapmama ve kurum-ortaklık kurma
özgürlüğüdür.
(56) Bu nedenle “Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki
Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz”da (Kılavuz) da belirtildiği üzere;
“Rekabet hukuku uygulamasında, esas olarak, hâkim durumda olsun ya da olmasın tüm
teşebbüslerin iş yapacakları teşebbüsleri özgürce seçme ve mülkiyetlerinde bulunan
varlıklar üzerinde özgürce tasarruf edebilme hakları olduğu kabul edilmektedir. Bununla
birlikte, istisnai bazı durumlarda hâkim durumdaki teşebbüslerin sözleşme yapmayı
reddetmeleri rekabeti kısıtlayıcı bir davranış olarak değerlendirilebilmekte ve hâkim
durumdaki teşebbüse rekabet hukuku çerçevesinde sözleşme yapma yükümlülüğü
getirilebilmektedir.”
(57) Sözleşme yapmanın reddi konusu, mevcut sözleşme ilişkisinin sona erdirilmesi, ilk defa
sözleşme yapma talebinin reddi, fikri mülkiyet hakkı lisanslamasının reddi, birlikte işlerlik
bilgilerinin verilmesinin reddi, tek taraflı ya da uyumlu ret halleri veya (alt pazarda) rakip
olmayan teşebbüslerle sözleşme yapmanın reddi gibi çeşitli alt kategorilere
ayrılabilmektedir. Mevcut dosya kapsamındaki eylem ise rakip olmayan bir teşebbüsün
ilk defa sözleşme yapma talebinin doğrudan reddi şeklinde gerçekleşmiştir. Bunun
dışında iddia sahibinin ilk sözleşme yapma talebinin reddedilmiş olması da devam eden
bir ilişkinin kesilmesine göre daha düşük bir ihlal oluşturma tehlikesine işaret etmektedir.
Zira bu durumda da devam eden bir ilişkinin kesilmesi halinde ortaya çıkabilecek olan
diğer teşebbüsün belli yatırımlarda bulunması gibi ret eyleminin etkisini artırabilecek
koşullar doğmamış olacaktır. Öte yandan rakip olmayan bir teşebbüsün sözleşme yapma
talebinin reddi de dışlama saikinin yokluğunun ön kabulü nedeniyle dikkate alınan önemli
bir unsur olabilmektedir.
(58) Kılavuz’da Kurulun sözleşme yapmayı reddetme iddialarını değerlendirirken ihlalin tespiti
için birlikte varlığını aradığını belirtiği üç koşul;
- Reddetmenin, alt pazarda rekabet etmek için vazgeçilmez bir ürüne ya da hizmete
ilişkin olması,
- Reddetmenin, alt pazarda etkin rekabeti ortadan kaldırmasının muhtemel olması,
- Reddetmenin tüketici zararına yol açmasının muhtemel olmasıdır.
I.7.2. ECOCAPS ile TUBORG Arasındaki Münhasırlık Hükmünün Sonuçlarının 4054
sayılı Kanun’un 6. Maddesi Bağlamında Değerlendirilmesi
(59) Yukarıda açıklandığı üzere, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında hakim
durumdaki bir firmanın sözleşme yapmanın reddi eyleminin ihlal olarak
değerlendirilebilmesi için yukarıda sayılan üç koşulun birlikte mevcudiyeti gerekmektedir.
Bu koşulların birlikte sağlanması gerekliliği, koşullardan herhangi birinin noksan olması
halinde, analize konu olay bakımından sözleşme yapmanın reddinden
bahsedilemeyeceği anlamını taşımaktadır. Bu nedenle, analize herhangi bir koşulun
değerlendirilmesinden başlanabilecek, koşulun varlığının ortaya konulması halinde
analize devam edilebilecek, yokluğu halinde ise hâkim durumun kötüye kullanılmasından
bahsedilemeyeceği sonucuna ulaşılabilecektir.
16-04/69-27
14/21

(60) Benzer şekilde dosya kapsamında yapılan değerlendirmede, iddialarla ilgili olan pazarlar
hakkında bilgi verilmiş, ancak bir hâkim durum analizi yapılmamıştır. İhlalde bulunduğu
iddia edilen ECOCAPS’in hâkim durumda olduğu kabul edilerek teşebbüsün eylemi analiz
edilmiştir. Bununla birlikte, söz konusu kabul, mevcut dosya bakımından kötüye kullanma
değerlendirmesinde başvurulan bir yöntem olup esasen bir varsayımdan ibarettir. Ancak
bu noktada, ECOCAPS ile TUBORG arasında imzalanan sözleşmenin münhasırlık
hükümlerinin sonuçlarının analizine geçmeden önce, ECOCAPS kapak sistemlerinin tam
ikâmesinin olmaması nedeniyle %100 pazar payına sahip olduğuna ilişkin başvuru
sahibinin iddiasının kısaca değerlendirilmesinde yarar görülmektedir.
(61) Yukarıda yer verildiği üzere, temiz kapak sistemleri bakımından dünyada ikisi alüminyum
kapak birisi plastik kapak olmak üzere temelde üç alternatif bulunmaktadır. Söz konusu
sistemlerin teknolojik yenilik, ürün işlevi, dayanıklılık, görsellik ve maliyet gibi pek çok
ölçüt bakımından birbirlerinin %100 ikamesi olmadığının yanı sıra ECOCAPS’in kapak
sistemlerinin, müşterilerin öznel algısı nezdinde birtakım tercih edilesi farklılıklar
içerdiğinden de bahsedilebilecektir. Öte yandan bu alternatif sistemlerin her birisinin
kendilerinden beklenen temel işlevi, (tedarik zincirinin farklı seviyelerinde ürünlerin ağız
kısmına herhangi bir kir bulaşmasını engellemek) kendilerine piyasada yer alan ticari bir
ürün niteliği kazandıracak düzeyde karşıladıklarından bahsetmek yanlış olmayacaktır.
Dolayısıyla, söz konusu kapak sistemlerinin birbirlerinin %100 ikamesi olmasının
gerekmediği, her bir sistemin kendilerinden beklenen temel işlevleri yerine getirdiği
kabulü karşısında bu üç sistemin birbirleri için makul/anlamlı ikame oldukları ve
ECOCAPS’in ilgili pazarda yenilikçi bir ürün sunan ancak alternatifleri bulunan bir oyuncu
olduğu kanaatine varılmıştır. Nitekim TUBORG tarafından, KRONES’in (…..) tanesi
Brezilya’da olmak üzere toplam (…..) makine satışı gerçekleştirdiği, PACTECH’in ise en
az (…..) ABD’de olmak üzere toplam (…..) makine satışı gerçekleştirdiği, ECOCAPS’in
ise halihazırda (…..) adet makine satışı gerçekleştirdiği bildirilmiştir. Söz konusu satış
rakamları dikkate alındığında, ECOCAPS’in ilgili pazarda %100 pazar payına sahip
olduğu iddiasının isabetli bir tespit olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
(62) İşbu dosya bakımından ECOCAPS ile TUBORG arasında imzalanan sözleşmenin
münhasırlık hükümlerinin sonuçlarının değerlendirilmesine ise, reddetmeye konu olan
ürünün alt pazarda rekabet etmek için vazgeçilmez olması koşulunun varlığının analizi ile
başlanacaktır.
(63) Kılavuzda da belirtildiği üzere; “Vazgeçilmezlik koşulunu değerlendirirken Kurul,
reddetmeye konu unsurun alt pazarda etkin bir şekilde rekabet edebilmek için nesnel
olarak gerekli olmasını aramaktadır. Bu durum, reddetmenin olumsuz sonuçlarını –en
azından uzun vadede– telafi edebilmek için rakiplerin sözleşme talebine konu olan
unsurun alt pazarda başvurabilecekleri mevcut ya da potansiyel bir ikamesinin
bulunmaması halinde söz konusu olmaktadır. İlgili unsurun mevcut veya potansiyel
ikamesinin olup olmadığını değerlendirirken Kurul, hâkim durumda bulunan teşebbüsün
rakiplerinin öngörülebilir bir gelecekte söz konusu unsuru etkin bir şekilde tekrar oluşturup
oluşturamayacaklarını göz önünde bulundurmaktadır. Genel olarak, eğer söz konusu
unsur bir doğal tekelin sonucuysa, önemli şebeke etkileri veya tek kaynaktan temin
edilebilecek bir bilgi söz konusuysa ilgili unsurun rakipler tarafından tekrar
oluşturulmasının olanaksız olduğu değerlendirilmektedir. Bununla birlikte Kurul, her bir
dosya bakımından pazarın dinamik yapısını ve ilgili unsurun sağladığı pazar gücünün
sürdürülebilirliğini ayrıca göz önünde bulundurmaktadır.”
Öncelikle yukarıda yer verilen grafikler ve ilişkili pazar payı verilerinden de görüldüğü
üzere, 2010 yılından itibaren TUBORG’un pazar payında tedrici bir artış, EFES pazar
payında ise belli bir miktar azalış gözlemlense de; EFES gerek bira pazarında gerekse
bira pazarının, organize-geleneksel, kutu ve diğer bira ürünleri segmentlerinde, %(…..)’e
16-04/69-27
15/21

yakın yüksek pazar paylarına sahip bulunmaktadır. Bu anlamda EFES’in, ECOCAPS
kapak sistemlerini belli bir süre temin edememesinin pazarı kapama etkisi yaratmasının
makul bir olasılık olmadığı kanaatine varılmıştır.
(64) Ayrıca daha önce de belirtildiği üzere, her ne kadar kutu bira satışlarında tedrici bir artış
gözlense de, kutu bira satışları toplam satışların hacim bazında %(…..) ve ciro bazında
%(…..) bir kısmını oluşturmaktadır. Dolayısıyla bira pazarındaki satışların yarısından
fazlası söz konusu kapak sistemlerinin uygulaması dışında yer alan segmentlerden
kaynaklanmakta olup bu kapak sistemlerine ilişkin herhangi bir uygulamadan
etkilenmemektedir.
(65) Üçüncü olarak, yukarıda hem genel bira pazarı hem de alt segmentler için ayrı ayrı
üretilen grafiklerden görüldüğü üzere, TUBORG’un 2010 yılından itibaren istikrarlı bir
pazar payı artış eğiliminde olduğu ve kutu biralar bakımından TUBORG’un kapak
paketleme/koruma sistemi uygulamaya başladığı Mart 2015 öncesi ve sonrası dönemler
için iki teşebbüsün satış trendi karşılaştırıldığında, dönemsel dalgalanmalar dışında kutu
bira satışlarının benzer şekilde artış gösterdiği görülmektedir. Kutu bira segmenti
bakımından pazar payları ile ECOCAPS koruma/kapak teknolojisi kullanımı arasında;
farkedilebilir, ancak oyuncuların göreceli pazar konumunda pazar ortalamasını
değiştirecek nitelikte ayrık bir değişiklik yaratacak kadar esaslı olmayan pozitif bir ilişki
olduğu görülmektedir. Zira söz konusu sistemlerin kullanılmaya başlanmasını müteakip
TUBORG’un kutu bira pazarında, genel pazar payı artış eğilimine göre bir miktar daha
yüksek pazar payı artışı kaydedilmiştir. Bunun yanında, söz konusu karşılaştırmaların,
EFES’in kutu bira pazarına yönelik alternatif kapak sistemlerinden hiçbirini kullanmayı
tercih etmediği bir duruma ilişkin olduğu hatırda tutulmalıdır.
(66) Ayrıca büyüyen kutu bira pazarında EFES’in satışlarını artırmakla birlikte pazar payındaki
azalış eğiliminin azalarak; TUBORG’un ise 2010 yılından bu yana bira satışlarını
artırmakla birlikte kutu bira pazarındaki pazar payı artış eğiliminin azalarak devam ettiği
tespiti karşısında, söz konusu kapak sistemlerine ilgili bira segmentindeki tüketicilerin bir
kısmının marjinal altı tüketici niteliği çerçevesinde değer atfettiği ve söz konusu pazar
payı kayışının yavaşladığı çıkarsamasında bulunabilecektir. Bira pazarına yönelik olarak
“hijyenik kapaklı kutu bira pazarı” gibi bir pazar tanımının söz konusu olmadığı2 da dikkate
alındığında, tüm bu verilerin değerlendirilmesi sonucunda ECOCAPS kapak
sistemlerinin, bira pazarında faaliyette bulunmak için kritik bir girdi niteliğinde olmadığı
anlaşılmaktadır.
(67) Yukarıda yer verildiği üzere, sözleşme yapmanın reddinin ihlal olarak nitelendirilebilmesi
için birlikte varlığı aranan koşullardan ilki bağlamında, ECOCAPS kapak sistemlerini
temin etmenin EFES’in rekabet edebilmesi için vazgeçilmez olmadığı değerlendirilmesi,
kötüye kullanmanın varlığına ilişkin diğer koşulların değerlendirmesinin yapılmasını
gerekli olmaktan çıkarmıştır. Ancak alt pazarda etkin rekabetin ortadan kalkmasının ve
tüketici zararının ortaya çıkmasının muhtemel olması hususlarına ilişkin olarak da birkaç
özet değerlendirmede bulunulması yerinde olacaktır.






2 TUBORG söz konusu kapak sistemlerini uygulamaya başlamasıyla birlikte kutu bira ürünlerinin
fiyatlarında bir farklılaştırmaya gitmemiştir.
16-04/69-27
16/21

(68) İnceleme konusu kapak sistemlerini uygulaması muhtemel kutu içecek pazarının bira
pazarı dışındaki önemli oyuncuları ile yapılan ve yukarıda yer verilen görüşmelerin her
birinde, söz konusu kapak sistemlerinin maliyet artırıcı bir unsur olduğu, ancak kendi
pazarlarında faaliyet gösteren anlamlı rakiplerinin böyle bir uygulamaya gitmesi ve bunun
da piyasada bir karşılığının olması halinde kendilerinin de bu kapak sistemlerini
uygulamak durumunda kalacakları, aksi halde kendilerinin böyle bir uygulamaya
gitmeyecekleri ve halihazırda kutu içeceklerin hijyenine dair pek fazla tüketici şikayeti
almadıkları dile getirilen ortak hususlardır. Bu çerçevede, söz konusu kapak sistemlerinin,
her ne kadar kutu içeceklere dair somut bir hijyen sağlama işlevleri olsa da, kutu içecek
pazarında esasen maliyet yaratan bir rekabet unsuru olarak görüldüğü ve kayda değer
bir rakibin pazardaki rekabete bu uygulamayla yeni bir boyut kazandırmaması halinde
diğer rakiplerin de benzer bir eylemsizliği benimsedikleri görülmüştür.
(69) Öte yandan her ne kadar incelemeye konu kapak sistemlerinin kutu bira pazarındaki tüm
oyuncular tarafından uygulanabilmesi, halihazırdaki duruma göre daha fazla sayıda
tüketicinin hijyenik kapaklı kutu bira tüketebilmesi anlamına gelse de; mevcut durumun
bahse konu kapak sistemlerinin hiç uygulanmadığı duruma göre ilgili pazarda rekabeti
kısıtladığından ya da tüketici refahında azalmaya yol açtığından bahsetmek doğru
olmayacaktır. Aksine bu kapak sistemleri sayesinde, ilgili pazardaki rekabetin boyutu
genişlemiş ve tüketiciler mevcut üründe farklı bir özellik ile tanışmışlardır.
(70) Son olarak, EFES halihazırda, kendisi için en iyi ikinci tercihe denk gelen alternatif kapak
sistemlerinden birisini uygulayabileceği ancak uygulama yoluna gitmediği, TUBORG ile
ECOCAPS arasındaki sözleşmede yer alan (…..) münhasırlık hükmünün esasen fiilen
(…..) bir süresinin uygulanacak olduğu ve geriye (…..) bir süresinin kaldığı, (…..TİCARİ
SIR…..) EFES’in söz konusu kapak sistemlerini halihazırda ya da bu sürenin sonunda
uygulayabileceği hatırda tutulmalıdır.
(71) Bu çerçevede ve yukarıda yapılan değerlendirmeler ışığında, ECOCAPS kapak
sistemlerini temin etmenin EFES’in rekabet edebilmesi için vazgeçilmez olmadığı ve bu
nedenle sözleşme yapmanın reddi için birlikte mevcudiyeti gerekli koşullardan ilkinin
dosya konusu bakımından gerçekleşmediği ve başvuru konusu eylemin, sözleşme
yapmayı reddetme yoluyla hâkim durumun kötüye kullanılması olarak kabul
edilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
I.7.3. TUBORG’un Uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Bağlamında
Değerlendirilmesi
(72) Başvuru sahibi, ECOCAPS ile TUBORG arasındaki sözleşmede yer alan tedarik yasağı
nedeniyle TUBORG dışındaki herhangi bir bira üreticisine sözleşme konusu kapak
paketleme/koruma sisteminin tedarik edilmediğini, herhangi bir objektif gerekçeye
dayanmayan söz konusu tedarik yasağının, EFES’in TUBORG ile arasındaki rekabette
zarar görmesine yol açtığını, bu durumun tedarik yasağına muhatap teşebbüs olarak
EFES bakımından ayrımcılığa yol açtığını savunmuştur. EFES, söz konusu nedenlerden
dolayı önaraştırma tarafı teşebbüslerin davranışının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin
(e) bendinde belirtilen “Münhasır bayilik hariç olmak üzere, eşit hak, yükümlülük ve
edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması” hükmü kapsamında
ayrımcılık teşkil ettiğini ifade etmiştir.
(73) Bilindiği üzere 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde; “Belirli bir mal ve hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan
veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmü yer almaktadır.

16-04/69-27
17/21

(74) İncelemeye konu Kutu Koruma Kapağı Tedarik Sözleşmesi ve Kutu Koruma Kapağı
Uygulama Makinesi Sözleşmesi Ekinin 2. maddesinde “(…..TİCARİ SIR…..)” hükmü yer
almaktadır. Söz konusu hüküm, ECOCAPS’e Türkiye pazarında TUBORG’un yıllık belirli
miktar ürün alımı karşılığında, bira kategorisi ile sınırlı olmak üzere münhasırlık
getirmektedir. Sağlayıcıya Türkiye bira pazarı bakımından tek alıcıya sağlama
yükümlülüğü getiren söz konusu hüküm nedeniyle Tedarik Sözleşmeleri ve Ekine 4054
sayılı Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi verilemeyeceği anlaşılmıştır.
(75) Öte yandan, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan anlaşmalar yine aynı
Kanun’un 5. maddesindeki şartların tamamının varlığı halinde 4. madde hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulabilmektedir. Bu kapsamda, öncelikle başvuruya konu
tedarik ilişkisinin niteliği incelenmelidir.
(76) ECOCAPS ile TUBORG arasındaki sözleşme incelendiğinde, ECOCAPS şirketinin kapak
koruma teknolojisi üreticisi olarak sağlayıcı konumunda olduğu ve TUBORG’un bu ürünü
tedarik eden teşebbüs olarak alıcı konumda olduğu görülmektedir. Bilindiği üzere, üretim
veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs
arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan
anlaşmalar, “dikey anlaşma” olarak kabul edilmektedir. Bu kapsamda incelemeye konu
ECOCAPS ile TUBORG arasında kapak koruma teknolojisi montaj makinesi ve
alüminyum kapak tedarikini içeren satın alım anlaşması, 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet
Kurulu Tebliğleri ile Değişik, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
(2002/2 sayılı Tebliğ) kapsamında “dikey anlaşma” niteliğindedir. Bu kapsamda, aşağıda
söz konusu dikey anlaşma öncelikle Tebliğ kapsamında grup muafiyeti ve ardından
bireysel muafiyet koşulları bakımından incelenmiştir.
I.7.4. Muafiyet Değerlendirmesi
I.7.4.1. 2002/2 sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme
(77) 2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsam başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrasında, “Üretim veya
dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs
arasında belirli bir mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla
yapılan anlaşmalar bu Tebliğ’de belirtilen koşulları taşıması kaydıyla, Kanun’un 4.
maddesindeki yasaklamadan Kanun’un 5. maddesinin 3. fıkrasına dayanılarak muaf
tutulmuştur” denilmektedir. Öte yandan, aynı maddenin ikinci fıkrasında “Bu Tebliğ ile
sağlanan muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili
pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması durumunda uygulanır.” hükmü yer almaktadır.
(78) İnceleme konusu anlaşmada sağlayıcı konumunda olan ECOCAPS’in pazarda patent ile
korunan bir teknolojiye sahip olduğu dikkate alındığında, yakın ikame ürünlerin varlığına
rağmen, sağlayıcının pazar payının %40’ın üzerinde olduğu düşünülebilecektir. Bununla
birlikte, pazarda ECOCAPS’in yakın ikamesi durumunda bulunan KRONES’in
ECOCAPS’ten daha çok makineye ve üretim kapasitesine sahip olduğu bilinmektedir.
Dolayısıyla ECOCAP’in pazar payının %40’ın altında kalma ihtimali de mevcuttur. Bu
noktada, incelemeye konu kapak paketleme/koruma sistemi bakımından net bir pazar
payı hesabı yapılamaması ve ilgili ürün pazar payının %40 eşiğinin üzerinde olması
ihtimali nedeniyle anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanamama olasılığı
bulunmaktadır. Dolayısıyla söz konusu anlaşmanın ve sağlayıcıya getirilen tek alıcıya
sağlama yükümlülüğünün bireysel muafiyet koşulları çerçevesinde incelenmesi
gerekmiştir.


16-04/69-27
18/21

I.7.4.2. ECOCAPS ve TUBORG Arasındaki Sözleşmeler ve Ekinin 4054 sayılı
Kanun’un 5. Maddesi Kapsamında Değerlendirilmesi
(79) Yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde, ECOCAPS ile TUBORG arasında akdedilen ve
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayan hükümler içeren
sözleşmeler 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde yer alan dört koşul çerçevesinde
aşağıda incelenmiştir.
Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve İyileşmenin
ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(80) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendi çerçevesinde yapılacak değerlendirmede
üretim veya dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, mal arzının artırılması ve devamlılığının
sağlanması, kalitenin artırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması
gibi hallerde, ekonomik veya teknik gelişme olarak ifade edilen somut faydanın ortaya
çıktığı kabul edilmektedir.
(81) İnceleme konusu ürün bakımından, kutu bira kapaklarının üzerine eklenen kapak
koruma/paketleme sisteminin, kutu biranın hijyenini artırıcı yönü ile kalitenin artırılmasına
olanak sağladığı görülmektedir. Öte yandan, söz konusu kapak koruma/paketleme
teknolojisine yatırım yapan TUBORG bakımından incelendiğinde, sözleşme süresi olan
(…..) boyunca ürün akışının devamının sağlanması ve teknik servis hizmetlerinin
garantiye alınması, bu riskli yatırımı makul hale getirmektedir. Sözleşme tarafı TUBORG,
tedarik ilişkisini belirli süreli münhasırlık şartıyla kurmasındaki amacın, üretimde
devamlılığı sağlayarak hat başına düşen verimi ve satışı artırmak, bu sayede enerji, işçilik
gibi maliyetleri azaltmak olarak açıklamıştır.
(82) Bu noktada, ürünün mevcut kutu bira kapaklarında hijyenin sağlanması bakımından yeni
bir teknik olduğu, söz konusu etkinlik kazanımlarıyla Kanun’un 5. maddesi (a) bendindeki
ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması koşulunun karşılandığı sonucuna
ulaşılmıştır.
Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
(83) Bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uygulamasından muaf olabilmesi için
Kanun’un 5. maddesinin (b) bendi uyarınca (a) bendinde sayılan gelişme ya da
iyileştirmelerden tüketicinin yarar sağlaması gerekmektedir.
(84) ECOCAPS ile TUBORG arasında akdedilen sözleşmeler ile tüketiciler kutu bira
ürünlerinde daha önce kullanılmayan, hijyen seviyesini artıran bir teknolojik yenilik ile
tanışmış olmaktadır. Söz konusu tedarik anlaşması sayesinde arzın devamlılığı ile birlikte
tüketici talebinin daha iyi tartılabilmesi mümkün olabilecektir. Böylelikle hem yeni
kullanılmaya başlanan hijyenik kapak koruma ürünü hem de yeni tasarlanacak ürünler
bakımından tüketici eğilimlerine cevap verecek ürün arzı desteklenecektir. Öte yandan,
söz konusu tedarik ilişkisinin, TUBORG’un mevcut ve potansiyel rakiplerini yakın ikame
olan ürün tasarımlarını denemeye teşvik edici olacağı, bu anlamda pazarda gelecek
dönem için inovasyonun teşvik edileceği değerlendirilmektedir.
(85) Belirtilen nedenlerle, ECOCAPS ürününün ortaya çıkardığı etkinlik ve gelişmeden
tüketicilerin yarar sağlamasının mümkün olduğu ve dolayısıyla 5. maddenin (b) bendinde
sayılan şartın karşılandığı kanaatine varılmıştır.




16-04/69-27
19/21

İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(86) Söz konusu koşul, anlaşma taraflarının pazar gücü ve bu güce bağlı olarak söz konusu
anlaşmaların pazardaki etkisi ile yakından ilişkilidir.
(87) Bu noktada, ECOCAPS ve mevcut/potansiyel rakiplerinin kapak koruma/paketleme
sistemleri pazarındaki güç ve konumlarının, pazardaki giriş engellerinin seviyesi, pazarın
olgunluk düzeyi ve ürün özelikleri ile bir arada değerlendirilmesi gerekmektedir.
(88) Anlaşmada sağlayıcı konumundaki ECOCAPS, teneke kutu üzerine ısı yardımıyla
alüminyum kapağın monte edilmesi suretiyle kutunun daha hijyenik hale getirilmesini
amaçlayan sistemin patentine sahiptir. Öte yandan, global anlamda ECOCAPS ile benzer
bir kapak koruma/paketleme sistemini, yine alüminyum materyal ile ancak farklı bir
yöntem ile gerçekleştiren KRONES’un ürünü, söz konusu ürüne yakın ikame
konumundadır.
(89) Bu noktada, gerek taraflardan gerekse diğer kutu içecek üreticilerinden edinilen bilgiler
kapsamında, kapak koruma/paketleme sistemlerinin dünyada yeni bir uygulama olduğu,
nitekim ülkemizde bira harici içecek pazarları bakımından neredeyse uygulama alanı
bulmadığı anlaşılmaktadır. Pazarın potansiyel rekabete ve yeni girişlere açık bir pazar
olduğu dikkat çekmektedir. Dolayısıyla, pazarın olgunluk düzeyi bakımından henüz
başlangıç noktasında olduğu söylenebilecektir.
(90) Öte yandan, inceleme konusu anlaşmanın diğer tarafı, kutu bira kategorisi bakımından
2015 yılı itibarıyla pazarda (…..) paya sahip oyuncu olan TUBORG’dur. Söz konusu
kapak koruma teknolojisi, pazarda ikinci ve küçük oyuncu konumunda olan TUBORG’un
yenilikçi bir yatırımı olarak değerlendirilmektedir.
(91) Sonuç olarak, tedarik anlaşmasının pazardaki rekabeti önemli ölçüde etkilemeyeceği ve
söz konusu anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) bendinde yer alan koşulu
sağladığı kanaatine ulaşılmıştır.
Rekabetin Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması
(92) ECOCAPS ile TUBORG arasındaki tedarik anlaşması çerçevesinde, sağlayıcıya belirli
süreli bir tek alıcıya sağlama yükümlülüğü getirilmektedir. Söz konusu yükümlülüğün
temel gerekçesi, yeni bir teknolojinin uygulanması riskinin alınarak yapılan yatırımın
ardından ortaya çıkabilecek bedavacılık sorununu azaltmak olarak açıklanmaktadır. Bu
noktada, söz konusu münhasırlığın zorunlu olandan fazla bir sınırlama içerip
içermediğinin değerlendirilmesinde süresi ön plana çıkmaktadır.
(93) İncelenen sözleşmeler ve ekinde tek alıcıya sağlama yükümlülüğünün süresinin
sözleşme süresiyle bağlantılı olarak (…..) olduğu görülmektedir. Ayrıca sözleşme sonrası
döneme yönelik herhangi bir kısıtlama getirilmemiştir. Bu noktada, (…..) süreli söz konusu
münhasırlığın, anlaşma konusu ürüne yapılan yatırım ve yatırıma bağlı riskler dikkate
alındığında makul olduğu değerlendirilmektedir. Dolayısıyla, incelenen sözleşmelerle
rekabetin 4054 sayılı Kanun’un (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilebilmesi için
zorunlu olandan fazla sınırlanmadığı kanaatine varılmıştır.
(94) Sonuç olarak, ECOCAPS ile TUBORG arasındaki tedarik anlaşmasını/ilişkisini ekleriyle
birlikte bir bütün olarak düzenleyen “Kutu Koruma Kapağı Tedarik Sözleşmesi”nin ve
“Kutu Koruma Kapağı Uygulama Makinesi Sözleşmesi”nin sözleşme süresi boyunca
bireysel muafiyet alabileceği kanaatine ulaşılmıştır.



16-04/69-27
20/21

J. SONUÇ
(95) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1) ECOCAPS's S.R.L Socio Unico'nun ALU-LID kapak sistemlerini Türkiye'de Türk
Tuborg Bira ve Malt Sanayi A.Ş. dışında hiçbir bira üreticisine satmamasının 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 6. maddesi kapsamında hakim
durumun kötüye kullanılması olarak nitelendirilemeyeceğine,
2) ECOCAPS's S.R.L Socio Unico ile Türk TUBORG Bira ve Malt Sanayi A.Ş. arasında
imzalanan ve (…..) süreli münhasırlık hükmü içeren Kutu Koruma Kapağı Tedarik
Sözleşmesi ve Kutu Koruma Kapağı Uygulama Makinesi Sözleşmesinin 4054 sayılı
Kanunun 4. maddesi kapsamında olduğuna, ancak söz konusu sözleşmenin, 4054
sayılı Kanun'un 5. maddesinde sayılan koşulların tamamının karşılanması nedeniyle
bireysel muafiyet alabileceğine,
3) 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma
açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy