Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2016-1-28 (Özelleştirme)
Karar Sayısı : 16-20/350-158
Karar Tarihi : 09.06.2016
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ,
Kenan TÜRK, Adem BİRCAN
B. RAPORTÖRLER: Başak TEKÇAM, İbrahim KUŞÇU, Musa ÇOKUR,
Zekeriya TURAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cad. No:80 06600 Kurtuluş, Ankara
(1) D. DOSYA KONUSU: Elektrik Üretim A.Ş.’ye ait Adıgüzel ve Kemer Hidroelektrik
Santralleri ile bu santraller tarafından kullanılan taşınmazların "işletme hakkının
verilmesi" yöntemi ile özelleştirilmesi işlemine izin verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın (ÖİB) Rekabet Kurumu
kayıtlarına 04.05.2016 tarih ve 2933 sayı ile intikal eden yazısında; Özelleştirme Yüksek
Kurulu’nun (ÖYK) 15.06.2015 tarihli ve 2015/55 sayılı kararı ile özelleştirme kapsam ve
programına alınan Elektrik Üretim A.Ş.’ye (EÜAŞ) ait Adıgüzel ve Kemer Hidroelektrik
Santralleri (HES) ile bu Santraller tarafından kullanılan taşınmazların 49 yıl süreyle
"İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemi ile özelleştirilmesine ilişkin nihai pazarlık
görüşmelerinin 28.04.2016 tarihinde yapıldığı belirtilerek ÖYK’nın onayına sunulmak
üzere; Gül Enerji Elektrik Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. (GÜL), Çelikler Taahhüt İnşaat
ve Sanayi A.Ş. (ÇELİKLER) ve Bereket Enerji Üretim A.Ş.’nin (BEREKET) teklif
sahipleri olarak belirlendiği ifade edilmiştir. Söz konusu bildirim üzerine düzenlenen
07.06.2016 tarih ve 2016-1-28/ÖN sayılı Özelleştirme Nihai İnceleme Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; teklif sahiplerinin her biri açısından
gerçekleştirilecek devralma işleminin, 2013/2 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların
Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu’na Yapılacak Ön Bildirimlerde
ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” (2013/2 sayılı
Tebliğ) kapsamında Rekabet Kurulunun iznine tabi olduğu, söz konusu bildirim
kapsamındaki herhangi bir alıcı tarafından yapılacak devralma işlemi sonucunda, ilgili
pazarda hâkim durumun yaratılmasının veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesinin
ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı, dolayısıyla
yapılacak devir işlemine izin verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Bildirim Konusu İşlem
(4) İncelemeye konu olan Adıgüzel ve Kemer HES’leri ÖYK’nın yukarıda belirtilen kararı ile
özelleştirme programına alınmıştır. Bu çerçevede, Adıgüzel ve Kemer HES’leri ile bu
Santraller tarafından kullanılan taşınmazların "İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemi ile
özelleştirilmesine karar verilmiştir.
16-20/350-158
2/10
G.2. Devredilenler: Adıgüzel ve Kemer HES
(5) Denizli’de bulunan Adıgüzel ve Aydın’da bulunan Kemer HES’lerinin üretim, kurulu güç,
pazar payı ve ciro bilgileri aşağıda yer alan tabloda gösterilmektedir:
Tablo 1: Adıgüzel ve Kemer HES’lerinin Üretim, Kurulu Güç, Pazar Payı ve Ciro Bilgileri (2015)
Santral Adı
Kurulu Güç Brüt Üretim Türkiye Kurulu
Gücü içindeki
Pay (%)
Türkiye Elektrik
Tüketimi İçindeki
Pay (%)
Ciro (TL)
MW MWh
Adıgüzel 62 124.721,060 0,084 0,047 (…..)
Kemer 48 211.744,650 0,065 0,080 (…..)
Toplam 110 336.465,710 0,150 0,127 (…..)
TÜRKİYE 73.147 259.690.300,000 100,000 - (…..)
Kaynak: EÜAŞ, TEİAŞ İstatistikleri
G.3. Teklif Sahipleri
G.3.1. GÜL
(6) GÜL, 1997 yılında GÜLSAN Holding A.Ş. (GÜLSAN) bünyesinde enerji sektöründe
faaliyet göstermek amacı ile kurulmuştur. Bildirim formunda yer alan bilgilere göre, GÜL,
tüzel kişi hissedarı GÜLSAN tarafından doğrudan kontrol edilmektedir. GÜLSAN’ın
iştirak ettiği şirketlerdeki 2015 yılı konsolide cirosu (…..) TL olarak bildirilmiştir.
(7) GÜL’ün bünyesinde bulunduğu GÜLSAN’ın, enerji, inşaat, tekstil alanında faaliyetleri
bulunmaktadır. GÜLSAN halihazırda işletmede bulunan hidroelektrik ve doğal gaz
santralleri ile elektrik üretimi gerçekleştirmektedir. Söz konusu santrallere ilişkin bilgilere
aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 2: GÜLSAN’ın Aktif Durumdaki Elektrik Üretim Faaliyetlerine İlişkin Veriler (2015)
Santral Yakıt Tipi Kurulu Güç (MW)
Kurulu Güç
Pazar Payı
(%)
Üretim
Miktarı
(MWh)
Üretim
Pazar
Payı (%)
Ciro (TL)
Paşa HES
(Bolu) Hidro
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Gülsan
Sentetik1
(Gazintep)
Doğalgaz
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM - (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazı
(8) GÜLSAN’ın aktif durumda olan elektrik santrallerinin dışında inşaatı devam eden veya
yatırım aşamasında olan herhangi bir elektrik santrali bulunmamaktadır.
G.3.2. ÇELİKLER
(9) ÇELİKLER’in bünyesinde bulunduğu ÇELİKLER Holding Yatırım A.Ş. (ÇELİKLER
HOLDİNG) 1958 yılında faaliyete başlamış olup enerji, inşaat, turizm, maden ve hazır
beton sektörlerinde faaliyette bulunmaktadır. ÇELİKLER HOLDİNG enerji sektöründe
elektrik üretimi ve satışı alanlarında faaliyet göstermektedir. 2015 itibarıyla ÇELİKLER
HOLDİNG’in iştirak ettiği şirketlerdeki konsolide cirosu (…..) TL olarak bildirilmiştir.
(10) ÇELİKLER’in (…..) oranındaki hissesi Osman ÇELİK’e geriye kalan hisseleri her birinin
(…..) oranında olmak üzere Tahir ÇELİK, Fadli ÇELİK, Hasan ÇELİK, Mehmet ÇELİK
ve Bilal ÇELİK’e aittir.
1 Söz konusu santral herhangi bir satış yapmamakta olup sadece Gülsan Sentetik Dokuma Sanayi ve
Ticaret A.Ş.'nin elektrik ihtiyacını karşılamaktadır.
16-20/350-158
3/10
(11) ÇELİKLER HOLDİNG’in işletmede bulunan üç adet kömür santrali, iki adet jeotermal
santrali, bir adet hidroelektrik santrali ve bir adet kombine doğalgaz çevrim santrali
olmak üzere toplam altı adet elektrik santrali bulunmaktadır. Ayrıca ÇELİKLER’in inşaatı
devam eden ve yatırım aşamasında bulunan iki adet kömür santrali ve iki adet jeotermal
santrali bulunmaktadır. Aşağıdaki tablolarda söz konusu santrallere ilişkin bilgilere yer
verilmektedir:
Tablo 3: ÇELİKLER HOLDİNG’in Aktif Durumdaki Elektrik Üretim Faaliyetlerine İlişkin Veriler (2015)
Santral Yakıt Tipi Kurulu Güç (MW)
Kurulu
Güç
Pazar
Payı
(%)
Üretim
Miktarı
(MWh)
Üretim
Pazar
Payı (%)
Ciro (TL)
Rixos Grand
Ankara
Konjenerasyon
Tesisi
Doğalgaz
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ören Regülatörü
ve HES Hidro
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Pamukören JES Jeotermal (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Pamukören JES Jeotermal (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Seyitömer Termik Kömür (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Orhaneli Termik Kömür (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tunçbilek Termik Kömür (…..)
TOPLAM - (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazı
Tablo 4: ÇELİKLER HOLDİNG’in İnşaat ve Yatırım Aşamasındaki Elektrik Üretim Faaliyetleri
Santral Yakıt Tipi Planlanan Kurulu Güç (MW)
Planlanan Faaliyete
Geçme Yılı
Keles Termik Kömür (…..) (…..)
Domaniç Termik Kömür (…..) (…..)
Pamukören 3 Jeotermal (…..) (…..)
Sultanhisar Jeotermal (…..) (…..)
TOPLAM - (…..) (…..)
Kaynak: Cevabi Yazı
(12) Ayrıca ÇELİKLER HOLDİNG ekonomik bütünlüğü içinde elektrik üretimi ve satışı
alnında faaliyet gösteren ÇELİKLER 2015 yılında (…..) MWh elektrik enerjisi satışı
gerçekleştirmiştir.
G.3.3. BEREKET
(13) BEREKET’in bünyesinde bulunduğu Bereket Enerji Grubu A.Ş. (BEREKET ENERJİ)
1995 yılından beri yerli ve yenilenebilir kaynaklarla çalışan elektrik üretim tesisleri
kurmakta ve işletmektedir. 2015 itibarıyla BEREKET ENERJİ’nin iştirak ettiği
şirketlerdeki konsolide cirosu (…..) TL olarak bildirilmiştir. Aşağıda yer alan tabloda
BEREKET’in hissedarlık yapısına yer verilmektedir:
Tablo 5: BEREKET’in Hissedarlık Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
BEREKET Grubu A.Ş (…..)
Elsan Elektrik Gereçleri San ve Tic. A.Ş. (…..)
Tümaş Mermer San ve Tic. A.Ş (…..)
Diğer (…..)
TOPLAM 100,00
Kaynak: Cevabi Yazı
16-20/350-158
4/10
(14) BEREKET ENERJİ’nin işletmede olan üç adet hidroelektrik santrali, iki adet kömür
santrali, iki adet rüzgâr santrali ve bir adet jeotermal santrali olmak üzere toplam sekiz
adet elektrik santrali bulunmaktadır. Ayrıca BEREKET ENERJİ’nin inşaatı devam eden
ve yatırım aşamasında olan üç adet hidroelektrik santrali ve üç adet rüzgâr santrali
bulunmaktadır. Aşağıdaki tablolarda söz konusu santrallere ilişkin bilgilere yer
verilmektedir:
Tablo 6: BEREKET ENERJİ’nin Aktif Durumdaki Elektrik Üretim Faaliyetlerine İlişkin Veriler (2015)
Santral Yakıt Tipi Kurulu Güç (MW)
Kurulu
Güç
Pazar
Payı (%)
Üretim
Miktarı
(MWh)
Üretim
Pazar
Payı
(%)
Ciro (TL)
BEREKET Hidro (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sarayköy JES Jeotermal (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Çates Elektrik Taş Kömürü
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Yatağan Termik Linyit (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Karhes Elektrik Hidro (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Düzce Aksu
Elektrik Hidro
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Arnaz RES Rüzgar (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Söke RES Rüzgar (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM - (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazı
Tablo 7: BEREKET ENERJİ’nin İnşaatı Devam Eden ve Yatırım Aşamasındaki Elektrik Üretim Faaliyetleri
Santral Yakıt Tipi Planlanan Kurulu Güç (MW)
Planlanan Faaliyete
Geçme Yılı
Arova RES Rüzgar (…..) (…..)
Yalova RES Rüzgar (…..) (…..)
Fırat Elektrik Hidro (…..) (…..)
Akış Enerji Rüzgar (…..) (…..)
Hacim Enerji Rüzgar (…..) (…..)
BEREKET2 Hidro (…..) (…..)
TOPLAM - (…..) (…..)
Kaynak: Cevabi Yazı
(15) Elektrik dağıtımı alanında BEREKET ENERJİ ekonomik bütünlüğü içinde faaliyet
gösteren AYDEM Elektrik Dağıtım A.Ş. ve GEDİZ Elektrik Dağıtım A.Ş 2015 yılında
sırasıyla (…..) MWh ve (…..) MWh olmak üzere toplam (…..) MWh elektrik dağıtımı
gerçekleştirmiştir. BEREKET ENERJİ uhdesinde yer alan görevli elektrik perakende
satış şirketleri AYDEM Elektrik Perakende Satış A.Ş. ve GEDİZ Elektrik Perakende
Satış A.Ş. ise sırasıyla (…..) MWh ve (…..) MWh olmak üzere toplam (…..) MWh
elektrik enerjisi satışı gerçekleştirmiştir. BEREKET ENERJİ’nin 2015 yılı satışını
gerçekleştirdiği elektrik miktarının Türkiye toplam elektrik tüketimine oranı (…..)
olmuştur. Bereket Elektrik Tedarik A.Ş ise 2015 yılında lisans aldığından herhangi bir
satış faaliyetinde bulunmamıştır.
2 Tablo 6’da yer alan BEREKET’e ait santralin kurulu gücü arttırılacaktır.
16-20/350-158
5/10
G.4. İlgili Pazar
(16) Elektrik endüstrisi kapsamında dört temel faaliyet alanı, farklı varlıklar, kaynaklar, piyasa
yapıları ve rekabet şartları içerdiği için geleneksel olarak ayrı ilgili ürün pazarları olarak
nitelendirilmektedir: elektriğin üretimi ve toptan satışı, elektriğin iletimi, elektriğin
dağıtımı, elektriğin nihai tüketicilere satışı. İşbu dosyanın konusunu Adıgüzel ve Kemer
HES’leri olmak üzere iki elektrik üretim santralinin özelleştirilmesi oluşturduğundan,
elektriğin homojen bir ürün olduğu da dikkate alınarak, ilgili pazarın genel olarak
elektrik üretimi ve satışı temelinde tanımlanabileceği söylenebilecektir. Bununla birlikte,
özellikle yeniden yapılanma sürecinde elektriğin satışına ilişkin ortaya çıkan farklı piyasa
yapıları ve elektriğin kendine özgü niteliklerinden kaynaklanan zamansal ve coğrafi
kısıtlar gibi hususlar; gerek ilgili pazar tanımlarında, gerekse hâkim durum analizlerinde
belirleyici olabilmektedir.
(17) Elektrik üretimi ve toptan satışı ile elektriğin nihai tüketicilere satışını içeren ilgili pazar
tanımlarında elektriğin kendine özgü nitelikleri nedeniyle dosya özelinde tarafların
piyasadaki konumları da dikkate alınarak farklı tanımlamalar yapılabilmektedir. Dar
pazar tanımlarının somut anlamda yapılması için ilgili işleme ilişkin tarafların piyasadaki
konumlarının yanı sıra piyasanın serbestleşme seviyesi, bahse konu piyasa yapılarının
işleyişi ile nitelikleri ve de bu yapıların rekabetçi açıdan anlamlı derecede farklılaşıp
farklılaşmadığı gibi hususların öne çıktığı; bununla birlikte, rekabetçi bir risk doğmadığı
sürece nihai pazar tanımlarının yapılmadığı görülmektedir3.
(18) Benzer şekilde önümüzdeki dönemde piyasa serbestleştikçe, üretim ve tüketimin yeri ve
yoğunluğu; buna bağlı olarak da iletim hatlarında oluşabilecek kısıtlardan ötürü farklı
coğrafi bölgelerde oluşabilecek farklı rekabet şartlarının dikkate alınması söz konusu
olmakla birlikte mevcut durumda Kurul kararlarında, elektrik üretimi ve satışı pazarının
coğrafi boyutunun Türkiye olarak tanımlandığı dikkat çekmektedir.
(19) Yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda dosya konusu işleme dönülecek olursa,
Türkiye’de elektrik toptan satışı pazarının halen gelişme aşamasında olduğu ve
özelleştirmeye tabii santrallerin büyüklükleri göz önünde bulundurularak, bu aşamada
elektrik üretimi ve toptan satışından daha dar bir pazar tanımı yapılmasına gerek
görülmemiş, ayrıca işlem önceki Kurul kararlarında olduğu gibi Türkiye genelinde
değerlendirilmiştir.
G.5. Değerlendirme
G.5.1. Eşikler Bakımından Değerlendirme
(20) Adıgüzel ve Kemer HES’lerin 2015 yılındaki toplam cirosunun (…..) TL olduğu dikkate
alındığında, 2013/2 sayılı Tebliğ’de 30.000.000 TL olarak belirtilen eşiğin aşıldığı
görülmektedir. Bu nedenle işlem Rekabet Kurulu iznine tabidir.
G.5.2. Yatay Yoğunlaşmaya İlişkin Değerlendirme
(21) Birleşme ve devralmalar açısından rakip teşebbüsler arası işlemleri niteleyen yatay
yoğunlaşma sonucunda oluşan yapının hâkim durum yaratması ya da mevcut bir hâkim
durumu güçlendirmesi 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında yasaklanmıştır.
3 24.01.2013 tarih ve 13-07/69-38 sayılı Seyitömer santralinin özelleştirilmesine ilişkin karar ile
28.03.2013 tarih ve 13-17/247-122 sayılı Hamitabat santralinin özelleştirilmesine ilişkin kararda da nihai
bir pazar tanımına gidilmediği görülmektedir. Ayrıca Komisyon’un EdF/British Energy (Case No: M.5224),
EdF/AEM/Edison (Case No: M.3729), Sydkraft/Graninge (Case No: M.3268), Verbund/EnrgieAllianz
(Case No: M.2947), ENI/EDP/GDP (Case No: M.3440) ve DONG/Elsam/Energi E2 (Case No: M.3868)
kararlarında da alt pazar ayrımlarına değinilmekle beraber bu alt pazarlara yönelik nihai pazar tanımları
yapılmamıştır.
16-20/350-158
6/10
(22) Türkiye elektrik kurulu gücünün kuruluşlara ve üretimin yakıt cinsine göre dağılımına
aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir:
Tablo 8: Türkiye Elektrik Kurulu Gücünün Yakıt Cinslerine Göre Dağılımı (2015)
YAKIT CİNSLERİ KURULU GÜÇ (MW) KATKI (%)
SANTRAL
SAYISI
FUEL-OİL + NAFTA + MOTORİN 446,0 0,6 17
YERLİ KÖMÜR(TAŞ KÖMÜRÜ+LİNYİT+ASFALTİT) 9.418,4 12,9 29
İTHAL KÖMÜR 6.064,2 8,3 8
DOĞALGAZ + LNG 21.222,1 29,0 233
YENİLEN.+ATIK+ATIKISI+PİROLİTİK YAĞ 344,7 0,5 69
ÇOK YAKITLILAR KATI+SIVI 667,1 0,9 23
ÇOK YAKITLILAR SIVI+D.GAZ 3.684,0 5,0 46
Tablo 8’in Devamı:
YAKIT CİNSLERİ KURULU GÜÇ (MW) KATKI (%)
SANTRAL
SAYISI
JEOTERMAL 623,9 0,9 21
HİDROLİK BARAJLI 19.077,2 26,1 109
HİDROLİK AKARSU 6.790,6 9,3 451
RÜZGAR 4.498,4 6,1 113
TERMİK (LİSANSSIZ) 56,5 0,1 24
RÜZGAR (LİSANSSIZ) 4,8 0,0 9
GÜNEŞ (LİSANSSIZ) 248,8 0,3 362
TOPLAM 73.146,7 100,0 1.514
Tablo 9: Türkiye Elektrik Kurulu Gücünün Üretici Kuruluşlara Göre Dağılımı (2015)
KURULUŞLAR KURULU GÜÇ (MW) KATKI (%) SANTRAL SAYISI
EÜAŞ + EÜAŞ'A BAĞLI ORTAKLIK SANT. 20.322,6 27,8 77,0
İŞLETME HAKKI DEVREDİLEN
SANTRALLAR 946,2 1,3 60,0
YAP İŞLET SANTRALLARI 6.101,8 8,3 5,0
YAP İŞLET DEVRET SANTRALLARI 2.309,3 3,2 17,0
SERBEST ÜRETİM ŞİRKETLERİ 43.129,8 59,0 954,0
OTOPRODÜKTÖR SANTRALLARI 26,4 0,0 5,0
LİSANSSIZ SANTRALLERİ 310,7 0,4 396,0
TOPLAM 73.146,7 100,0 1.514,0
(23) Türkiye elektrik üretiminin kuruluşlara ve yakıt cinsine göre dağılımına ise aşağıdaki
tablolarda yer verilmektedir:
Tablo 10: Türkiye Elektrik Üretiminin Yakıt Cinslerine Göre Dağılımı (2015)
KAYNAKLAR ÜRETİM MİKTARI (GWH) KATKI (%)
KÖMÜR (Taş+İthal+Linyit+Asfaltit) 73.872,6 28,4
DOĞALGAZ+LNG 98.193,4 37,8
HİDROLİK 66.903,2 25,8
RÜZGAR 11.552,1 4,4
YENİLENEBİLİR ATIK + JEO 4.831,8 1,9
DİĞER-1-(Fueloil+Motorin+Nafta) 4.243,2 1,6
DİĞER-2-(Çok Yakıtlı+Katı+Sıvı) 94,1 0,0
TOPLAM 259.690,3 100,0
Kaynak: TEİAŞ
16-20/350-158
7/10
Tablo 11: Türkiye Elektrik Üretiminin Üretici Kuruluşlara Göre Dağılımı (2015)
KURULUŞLAR ÜRETİM MİKTARI (GWH) KATKI %
EÜAŞ+EÜAŞ'A BAĞLI ORTAKLIK 55.368,8 21,3
İŞLETME HAKKI DEVİR 4.233,2 1,6
OTOPRODÜKRÖR SANTR. 144,0 0,1
SERBEST ÜRETİM ŞİRKETLERİ 144.837,3 55,8
YAP İŞLET SANTRALLARI 42.772,6 16,5
YAP İŞLET DEVRET SANTR. 12.334,4 4,7
TOPLAM 259.690,3 100,0
Kaynak: TEİAŞ
(24) Bu pazar yapısı çerçevesinde devre konu Adıgüzel ve Kemer ile devralan taraflar
bakımından mevcut elektrik üretim miktarları, pazar payı ve ciro bilgilerine aşağıda yer
verilmektedir:
Tablo 12: Adıgüzel ve Kemer HES ile Teklif Sahiplerinin 2015 Yılı Pazar Payları
Taraflar Kurulu Güç (MW) Üretim (MWh)
Kurulu Güç
Pazar Payı (%)
Üretim Pazar Payı
(%)
GÜL (…..) (…..) (…..) (…..)
ÇELİKLER (…..) (…..) (…..) (…..)
BEREKET (…..) (…..) (…..) (…..)
Adıgüzel ve Kemer HES (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
(GÜL ile Adıgüzel ve Kemer)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
(ÇELİKLER ile Adıgüzel ve
Kemer)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
(BEREKET ile Adıgüzel ve
Kemer)
(25) Elektrik üretim ve toptan satış piyasasında hâkim durum değerlendirmesinde ilgili
pazarlarda oluşan pazar payı, hâkim duruma ilişkin pazar gücünün göstergelerinden biri
olarak ele alınmaktadır. Yukarıda yer alan Tablo 12’de görüldüğü üzere, Adıgüzel ve
Kemer HES’lerin toplam pazar payı verilerine muhtemel alıcı konumundaki
teşebbüslerin kurulu güç ve üretim pazar payları eklendiğindeki toplam değerlerin
(…..)’e dahi ulaşmadığı görülmektedir.
(26) Bununla birlikte elektriğin kendine özgü nitelikleri nedeniyle elektrik piyasasında yatay
yoğunlaşma anlamında hâkim durum analizinde pazar paylarının yanı sıra bazı
niteliksel ve niceliksel göstergelerin de dikkate alınması gerekebilmektedir. Bu
çerçevede, incelemeye konu hususların başında zamansal ya da coğrafi anlamda
piyasada oluşan kısıtların rekabetçi yapıya etkisi gelmektedir. İlgili pazara ilişkin
bölümde de ele alındığı üzere elektrik talebinin zamansal anlamda dalgalanması
sonucu oluşan yük seviyelerini karşılamak üzere santrallerin devreye girmesinde, bu
santrallerin yakıt türleri ve buna bağlı olarak üretim teknolojileri sonucunda farklılaşan
kapasite, esneklik ile üretim maliyetleri gibi faktörler belirleyici olmaktadır. Bu durumda
her santral her yük seviyesinde çalışamadığından yük seviyelerine göre rekabetçi
şartlar farklılaşabilmektedir. Coğrafi anlamda ise, iletim kısıtları nedeniyle bazı coğrafi
bölgelerde elektrik sevkiyatı gerçekleştirilemediği dönemlerde o bölgenin, diğer
bölgelerden farklı bir rekabetçi yapı sergilemesi sonucu ortaya çıkan yapı hâkim durum
değerlendirmelerinde dikkate alınabilmektedir.
16-20/350-158
8/10
(27) Elektrik piyasalarında gerek hâkim durumun tespiti gerekse de hâkim durumun kötüye
kullanılmasına ilişkin yapılan analizlerde öne çıkan önemli değerlendirmelerden biri de,
teşebbüs ya da teşebbüslerin “kapasite tutma stratejisi” ile piyasa fiyatlarını
etkileyebilme gücüne sahip olması durumudur. Bu strateji çerçevesinde üreticiler,
ellerinde bulunan elektrik üretim kapasitesinin bir kısmı için liyakat sıralamasına göre
oluşan bir spot piyasada teklif vermemekte ya da aşırı yüksek fiyat vererek üretim
biriminin liyakat sıralamasında devre dışı kalmasını ve piyasa denge fiyatının rekabetçi
seviyenin üzerinde oluşmasını sağlamaktadır. Bu stratejiyi sürdüren teşebbüs
bakımından üretilmeyen elektriğin yarattığı “kayıp”, elde kalan elektriğin, piyasada
oluşan yüksek fiyattan satılmasının yaratacağı “gelir”den küçük ise bu strateji üreticiler
için kârlı hale gelmektedir. Kapasite tutma stratejisi sonucu piyasa fiyatlarını etkileme
gücü bir anlamda hâkim duruma işaret edebilmektedir. Bu stratejinin bir diğer özelliği
ise, piyasa fiyatlarını etkilemek için çok yüksek pazar paylarına ihtiyaç bulunmamasıdır.
(28) Elektrik endüstrisindeki üretim ile iletimdeki kısıtlar nedeniyle zamansal ve coğrafi
anlamda rekabetçi şartların farklılaşabilmesi de dikkate alındığında talebin fiyat
esnekliğinin oldukça düşük olması, bahse konu stratejinin ciddi tekel kârı ve tüketici
zararlarına neden olabileceğini göstermektedir. Kapasite tutma stratejisinin hâkim
duruma etkisine ilişkin olarak EdF/British Energy kararında4 Komisyon, iki elektrik
üreticisi arasındaki devralmayı incelerken yatay anlamda bu teşebbüslerin kapasite
tutarak elektrik piyasasındaki fiyatları yükseltme riskine dikkat çekmiş ve hâkim durum
değerlendirmesinde bu duruma vurgu yapmıştır. 2007 yılında yayınlanan Avrupa
Komisyonu Enerji Sektör Soruşturmasında5 da elektrik üretimindeki yoğunlaşmanın
kapasite tutma stratejisini beraberinde getirebildiği ve üreticilerin portföyündeki
santrallerin “vazgeçilmez” olması halinde yüksek fiyatların empoze edildiği durumları
ortaya çıkardığı değerlendirmeleri yapılmıştır.
(29) Her ne kadar mevcut dosya özelinde özelleştirilmeye konu santraller düşük kurulu güce
sahip ve düşük üretim seviyesine sahip santraller olsa da, yukarıda dikkat çekilen
hususlar çerçevesinde, daha önce de ifade edildiği üzere Adıgüzel ve Kemer HES’leri
tarafından üretilen elektriğin bölge için vazgeçilmez olup olmadığı, anılan santrallerin
fiyat belirleyici/marjinal üretici santral olup olmadığı ve bulundukları bölgede iletim kısıtı
bulunup bulunmadığı konularında TEİAŞ’tan bilgi istenmiştir. TEİAŞ’tan gelen, anılan
santraller tarafından üretilen elektriğin santrallerin bulundukları bölgenin iletim kısıtı
sorunu yaşanan bir bölge olmadığı, santraller tarafından üretilen elektrik, bölge
açısından vazgeçilmez olmadığı ve 2014 ile 2015 yıllarında fiyat belirleyici/marjinal
üretici santral konumunda bulunmadığı yönündeki cevap üzerine, işbu dosya
kapsamında özelleştirmeye tabi santraller açısından rekabetçi analizi daha dar mecraya
indirgemeye gerek olmadığı kanaatine varılmıştır. Sonuç olarak, elektrik üretimi pazarı
çerçevesinde yukarıda yapılan yoğunlaşma düzeyleri çerçevesinde bildirim konusu
işlem ile yatay eksende herhangi bir pazarda hâkim durum yaratılmasının veya mevcut
hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının
söz konusu olmayacağı değerlendirilmektedir.
G.5.3. Dikey Bütünleşmeye İlişkin Değerlendirme
(30) Elektrik endüstrisinin serbestleşme sürecindeki yeniden yapılandırılmasında üretim,
iletim, dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin hukuki olarak ayrıştırılması
öngörülmekle birlikte, üretim ve perakende satış faaliyetlerinin bütünleşmesinin
engellenmediği görülmektedir. Dikey bütünleşme sağlıklı işleyen rekabetçi bir piyasa
yapısı açısından hem olumlu hem de olumsuz sonuçlar doğurabilecektir.
4 Case No: M.5224 EdF/British Energy
5 European Commission DG Competition Report on Energy Sector Inquiry (10.01.2007)
16-20/350-158
9/10
(31) Üretim ve perakende satış bütünleşmesinin sağlanmasıyla elde edilen olumlu
sonuçlardan birinin, tüm tüketicilerin serbest olmasıyla uzun dönemli ikili anlaşmaların
azalması ve üretim yatırımlarının cazibesini kaybetmesi riskini azaltmaya yönelik olarak
üretim yatırımlarının teşvik edilmesi olduğu söylenebilir. Bunun yanında, spot piyasada
oluşacak değişken fiyat seviyelerine karşı da dağıtım/perakende satış firmalarının
üretim ile bütünleşik bir yapıya sahip olmasının avantaj yaratacağı ileri sürülebilir. Tüm
tüketicilerin seçme hakkını kazanmasıyla dikey bütünleşmenin bir risk olmaktan
çıkacağı yönünde görüşler bulunsa da, serbest olmayan tüketicilerden oluşan münhasır
bir müşteri portföyüyle özelleştirilen dağıtım firmaları dikkate alındığında, dikey
bütünleşmenin rekabetçi yapı bakımından hiçbir risk taşımadığını söylemenin mümkün
olmadığı görülmektedir.
(32) Dağıtım bölgelerinde perakende satış faaliyetlerinde rekabetin oluşturulması açısından,
dağıtım şirketlerinin aynı ekonomik bütünlük içindeki üretim şirketleriyle ikili anlaşmalar
yapmaları elektrik üretim ve toptan satış ya da nihai tüketicilere satış pazarlarında
faaliyet göstermek isteyen ancak alt pazarda faaliyeti olmayan üretim şirketlerinin satış
yapmak üzere yeterli alıcı bulamamalarına; yeterli üretimi olmayan alıcıların da elektrik
tedarik etmek üzere yeterli satıcı bulamamalarına neden olabilecektir. Dikey bütünleşme
sonucu likiditenin azalması anlamına gelecek bu durum toptan satış fiyatlarında yüksek
dalgalanmalar yaratarak yeni yatırımlar için ciddi öneme sahip olan fiyat sinyallerini de
olumsuz etkileyebilecektir.
(33) Tüm bunlara ek olarak, dikey bütünleşme sonucunda dağıtım şirketlerine yapılan
satışlar bakımından yüksek fiyatla alınan elektriğin maliyetinin tüketicilere yansıtılması
riski ortaya çıkabilecektir. Bu nedenle, iyi işleyen bir ikili anlaşmalar piyasası
sağlanabilmesi açısından dağıtım ve üretim şirketlerinin özelleştirme işlemleri, dikey
bütünleşme yönüyle de ayrıntılı olarak ele alınmalı ve hem yapısal hem de davranışsal
olarak rekabetçi bir toptan satış piyasası oluşturulması sağlanmalıdır. Şüphesiz, üretim-
perakende satış bütünleşmesi ile piyasada hâkim durum yaratma riski, üretim ve/veya
perakende satış seviyelerinde yoğunlaşmanın varlığı halinde ortaya çıkacaktır. Bahse
konu dikey bütünleşme hususu elektrik dağıtım özelleştirmelerine ilişkin Kurul
kararlarında değerlendirilmiş ve bugüne kadarki kararlarında dikey bütünleşme
konusunun özellikle -bu dosyanın da konusunu oluşturan- üretim özelleştirmeleri
sürecinde daha ayrıntılı olarak ele alınacağı belirtilmiştir.
(34) Bu noktada, bir önceki bölümde üretim seviyesinin ele alınmış olmasından hareketle
elektrik dağıtım pazarındaki durumun teklif sahipleri bakımından ele alınması
gerekebilecektir. Bununla birlikte, işbu özelleştirme işlemi sonucunda teklif sahiplerinin
elektrik üretim piyasasında (…..) bile ulaşmayan pazar payı ve özelleştirilen
teşebbüslerin yaklaşık (…..)’lik pazar payı dikkate alındığında, dikey bütünleşme sonucu
ortaya çıkabilecek pazar kapatma (girdi kapatma/müşteri kapatma) endişesinin de bu
işlem bakımından mevcut durumda söz konusu olmadığı değerlendirilmektedir.
16-20/350-158
10/10
H. SONUÇ
(35) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
Elektrik Üretim A.Ş.’ye ait Adıgüzel ve Kemer Hidroelektrik Santralleri ile bu santraller
tarafından kullanılan taşınmazların 49 yıl süreyle "işletme hakkının verilmesi" yöntemi ile
özelleştirilmesi kapsamında söz konusu varlıkların teklif sahiplerinden,
- Gül Enerji Elektrik Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. veya
- Çelikler Taahhüt İnşaat ve Sanayi A.Ş. veya
- Bereket Enerji Üretim A.Ş.
tarafından devralınması işleminin,
a) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye
dayanılarak çıkarılan 2013/2 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki
Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin
Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ kapsamında izne
tabi olduğuna;
b) Adı geçen teklif sahiplerinden herhangi biri tarafından gerçekleştirilecek muhtemel
devralma işlemi sonucunda aynı Kanun maddesinde yasaklanan nitelikte hakim
durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim
konusu işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy