Rekabet Kurumu - Karar Sayı 16-22/400-185

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2015-4-11 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 16-22/400-185
Karar Tarihi : 29.06.2016
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ,
Kenan TÜRK, Adem BİRCAN
B. RAPORTÖRLER : Mehmet YANIK, Kasım ŞENGÜL, Süleyman DAĞDEVİREN
C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR : 1- Güney Mersin Seyahat Taş. Tur. Tic. Ltd. Şti.
2- Mersin Vif Turizm Nak. ve Tic. Ltd. Şti.
3- Şaban TEKİN
4- MSH Turizm Taş. San. Tic. Ltd. Şti.
5- Taner AYTÜRK
6- Çelebiler Seyahat Tur. Tic. Ltd. Şti.
7- Mersin Deniz Seyahat Taş. Oto. Tur. İnş. San ve Tic. Ltd. Şti.
8- Çetin Turizm Tic. Ltd. Şti.
9- Veli TOL
10- Ürkmez Gıda Tekstil, Tur. Nak. İnş. Tic. Ltd. Şti.
11- Başpınar Taş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti.
12- Yılmaz ER
13- Hayrettin YILDIZ
14- Muhammet Sami MUTLUKAYA
15- Tol Turizm Seyahat İnş. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.
Temsilcileri: Av. Ali ANILAN
İstiklal Cad. Yeşilçimen Kılınchanı İşhanı 49/5 Mersin
D. HAKKINDA SORUŞTURMA
YAPILAN: Mersin Şimşek Group Turizm İnşaat Petrol Ürünleri Gıda
Taşımacılık Kuyumculuk San. ve Tic. Ltd. Şti.
Mersin Yeni Şehirlerarası Terminal İşletmesi, Mersin
(1) E. DOSYA KONUSU: Mersin Şimşek Group Turizm İnşaat Petrol Ürünleri Gıda
Taşımacılık Kuyumculuk San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Yeni Mersin Otogarı’nda
yazıhane sahiplerine aşırı fiyat uygulanarak ve uygun yer tahsisi yapılmayarak bu
yazıhane sahiplerinin faaliyetlerinin zorlaştırıldığı iddiası.
16-22/400-185
2/19
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle,
­ Yeni Mersin Otogarı’ndaki (OTOGAR) yıllık yazıhane kira fiyatlarının Mersin Şimşek
Group Turizm İnşaat Petrol Ürünleri Gıda Taşımacılık Kuyumculuk Sanayi ve Ticaret
Limited Şirketi (ŞİMŞEK GROUP) tarafından yüksek belirlenmesi nedeniyle eski
otogardaki yazıhane sahiplerinin faaliyetlerinin zorlaştırıldığı,
­ ŞİMŞEK GROUP tarafından bazı Mersin firmalarının kayırıldığı, şikâyetçilerin de
aralarında yer aldığı diğer Mersin firmalarının arka plana itilerek OTOGAR’ın
merkezinde bulunan yazıhaneler boş olmasına rağmen, ŞİMŞEK GROUP tarafından
bu yazıhanelerin tahsisinin yapılmadığı ve Mersin’in büyük firmalarına işlek olmayan
yazıhanelerde yer verildiği,
­ Bazı firmalara baskı yapılarak yer tahsis edilmediği ve bu firmaların devralınmaya
çalışıldığı,
­ ŞİMŞEK GROUP’un nihai amacının, tüm firmaları sindirip OTOGAR’da tek başına
faaliyet yürütmek olduğu
iddia edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.02.2015 tarih ve 1023 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 13.03.2015 tarih ve 2015-4-11/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu,
Rekabet Kurulu’nun 26.03.2015 tarihli toplantısında görüşülerek konu hakkında 15-
13/186-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Yapılan önaraştırma
sonucunda hazırlanan 10.06.2015 tarih ve 2015-4-11/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu,
Kurul’un 09.07.2015 tarihli toplantısında görüşülerek, 15-29/429-M sayı ile 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 6. maddesinin ihlal edilip
edilmediğinin tespiti amacıyla aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına karar verilmiştir.
(4) Kurul’un almış olduğu soruşturma kararının ardından, 14.07.2015 tarih ve 7229 sayılı
yazı ile 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ŞİMŞEK GROUP’a
hakkında soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunulmuş ve 30 gün içinde ilk yazılı
savunmasını göndermesi talep edilmiştir. ŞİMŞEK GROUP tarafından gönderilen ilk
yazılı savunma 18.08.2015 tarih ve 3896 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
09.12.2015 tarih ve 2015-4-11/BN-1 sayılı Bilgi Notu Kurul’un 16.12.2015 tarihli
toplantısında görüşülerek 15-44/732-M sayı ile 4054 sayılı Kanun'un 43. maddesinin
birinci fıkrası uyarınca soruşturmanın ilk altı aylık süresinin 09.01.2016 tarihinden itibaren
üç ay uzatılmasına karar verilmiştir. Soruşturma Heyeti’nce hazırlanan 08.04.2016 tarihli
ve 2015-4-11/SR sayılı Soruşturma Raporu ve ekleri Kurul üyeleri ile soruşturma tarafına
4054 sayılı Kanun’un 45. maddesi gereğince tebliğ edilmiş ve soruşturma tarafının ikinci
yazılı savunması talep edilmiştir. ŞİMŞEK GROUP’a ait ikinci yazılı savunma, yasal
süresi içerisinde 25.04.2016 tarih ve 2730 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Söz
konusu yazılı savunma üzerine Soruşturma Heyeti tarafından hazırlanan Ek Yazılı
Görüş, Kanun’un 45. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tarafa tebliğ edilmiştir. ŞİMŞEK
GROUP’un üçüncü yazılı savunması 10.06.2016 tarih ve 3757 sayı ile Kurum kayıtlarına
intikal etmiştir. Tarafların sözlü savunma talebinin olmaması üzerine dosya mevcudu,
Kurul’un, 29.06.2016 tarihli toplantısında görüşülerek 16-22/400-185 sayı ile nihai karar
verilmiştir.
16-22/400-185
3/19
(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Soruşturma raporunda ve Ek Yazılı Görüşte; ŞİMŞEK
GROUP’un, Mersin şehirlerarası otogar işletmeciliği pazarında tek işletmeci olarak hâkim
durumda bulunduğu, söz konusu teşebbüsün OTOGAR’da bulunan yazıhaneleri
kiralamaktan ve sözleşme yapmaktan kaçınmak suretiyle alt pazardaki teşebbüslerin
faaliyetlerini zorlaştırdığı iddialarının gerçeği yansıtmadığı, ŞİMŞEK GROUP’un
fiyatlarının aşırı olarak kabul edilemeyeceği; dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
kapsamında kötüye kullanmanın söz konusu olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Teşebbüs: ŞİMŞEK GROUP
(6) ŞİMŞEK GROUP, 18.12.2014 tarihinde ticaret siciline tescil olunmuştur. 25.12.2014
tarihli Ticaret Sicili Gazetesi’nde yer alan bilgilere göre, şirketin faaliyet alanları turizm,
inşaat, petrol ürünleri, gıda, taşımacılık ve kuyumculuk olarak belirlenmiştir.
I.2. Sektöre İlişkin Bilgiler ve İlgili Mevzuat
(7) Karayolu ile taşımacılık ülkemizdeki en önemli taşıma yolu olarak karşımıza
çıkmaktadır1. Diğer taşıma şekillerine göre çok daha hızlı bir büyüme kaydeden yolcu
taşımacılığı sektörü kendi içinde yerel ve şehirlerarası taşımacılık, tarifeli ve arızi
taşımacılık, otobüsle ve taksiyle taşımacılık gibi alt segmentlere ayrılmaktadır.
(8) Her ne kadar yolcu taşımacılığı rekabete açık bir sektör olsa da ölçek ekonomileri ve
altyapı işletmecileri bu rekabeti etkileyebilmektedir. Bazı ülkelerde bu sektördeki
liberalleşme uygulamaları ulusal düzeyde faaliyet gösteren tek bir aktörün ortaya çıkması
ile sonuçlanmıştır. Bu nedenle, sektördeki etkin rekabetin sağlanması yeterli ölçüde
liberalleşme önlemlerinin yanında her teşebbüsün terminallere ve diğer altyapı
imkânlarına adil giriş hakkının sağlanması gibi rekabete uygun kuralların konulmasına
bağlıdır.
(9) Özellikle, terminal işletmecilerinin, alt pazar olan yolcu taşımacılığı pazarında da faaliyet
göstermeleri durumunda, alt pazarda rakip olan teşebbüslere ayrımcılık yapmaya
elverişli hareketlerde bulunma olasılığının daha yüksek olduğu gözlemlenmektedir.
(10) Ülkemizde şehirlerarası yolcu taşımacılığında kullanılan en yaygın araç otobüslerdir.
Özellikle büyük şehirlerden çıkan hatlar Türkiye’deki bütün illere otobüsle genellikle direkt
ulaşım imkânı tanımaktadır. Her ne kadar havayolu ile ulaşım bazı güzergâhlar
bakımından karayolu ile yolcu taşımacılığına ikame olabilse de her şehre uçakla ulaşım
imkânının olmayışı, havayolu ulaşımının karayoluna nazaran daha pahalı oluşu ve sefer
frekanslarının karayolunda daha sık olması nedenleriyle tüketici tercihleri otobüsle
yapılan taşımacılık yönünde ağırlık kazanmaktadır.
(11) Karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapabilmek için firmalardan belli birtakım
koşulları yerine getirmesi istenmektedir. Bu koşullar arasında asgari otobüs sayısı ve
yolcu kapasitesi ile şirket sermayesine ilişkin hususlar sayılabilir. İlgili firmanın otogarda
yazıhanesinin bulunması ise faaliyetlerine devam edebilmesi için aranan bir diğer yasal
yükümlülük olarak karşımıza çıkmaktadır.

1 Ülkemizde yapılan karayolları ile taşıma faaliyeti hakkında daha geniş bilgi Kurul’un 21.07.2005 ve 05-
48/691-M sayılı Kararına konu olan ve 31.01.2006 tarihinde yayımlanan “Sektörel Araştırma Raporu”nda
yer almaktadır.
16-22/400-185
4/19
(12) Nitekim 4925 sayılı Karayolları Taşıma Kanunu’nun terminallere ilişkin 32. maddesi
aşağıdaki hükmü amirdir:
“Madde 32 - Düzenli seferli yolcu taşımalarında kalkış ve varışların bir terminalden
yapılması esastır. Ancak yeri ve zamanı önceden belirlenen ve nitelikleri yönetmelikte
tespit edilen ara duraklarda da yolcu indirmesi ve bindirmesi yapılabilir.
Yolcu taşımacılarının, en az bir yolcu terminaline bağımsız olarak veya birlikte sahip
olmaları veya bu terminalin kullanma hakkını haiz olmaları zorunludur. Aynı
terminalden, nitelik ve niceliğine göre birden fazla taşımacı yararlanabilir. Eşya
taşımacılığında terminal bulundurma zorunluluğu aranmaz. Terminallerin özellikleri
yönetmelikle belirlenir.”
(13) Bu hükümden de anlaşıldığı üzere, tarifeli seferlerde taşımacıların tek bir terminali
kullanmaları esası getirilmiştir. Bunun mümkün olmadığı durumlarda ne yapılması
gerektiğine ilişkin detaylar ise yönetmelikle belirlenmiştir. 11.06.2009 tarih ve 27255
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin
(Yönetmelik) 60. vd. maddeleri şehirlerarası yolcu terminallerine ilişkindir. Bu hükümlere
aşağıda yer verilmektedir:
“Terminal kullanma zorunluluğu ve ara duraklar
Madde 60 – (1) Tarifeli yolcu taşımalarında kalkış ve varışların bir terminalden
yapılması esastır. Terminal ve ara duraklar dışında yolcu indirilip bindirilmez.
(2) Tarifeli yolcu taşımacılığı yetki belgesi sahiplerine taşıma hattı verilebilmesi için;
kendilerinin veya acentelerinin, seferlerin başladığı kalkış ve bittiği varış noktalarındaki
en az bir yolcu terminaline bağımsız olarak veya birlikte sahip olmaları veya bu
terminalin kullanma hakkını haiz olmaları zorunludur.
(3) Tarifeli yolcu taşımacılığı yetki belgesi sahiplerinin kalkış ve varış noktaları dışında
yolcu indirip bindirebilmeleri için kendilerinin veya acentelerinin ara durak tanımına
uygun bir yere sahip veya kullanım hakkını haiz olmaları zorunludur. Yeri ve zamanı
önceden belirlenen ara duraklarda da yolcu indirilip, bindirilerek bilet satışı yapılabilir.
Ara duraklarda bilet satışı yapılabilmesi ve yolcu alınabilmesi için yetki belgesi
sahibine ait bir şube veya acentesi olması şarttır.
(4) Ara duraklar seyahatin başladığı ilk kalkış ve son varış yeri olarak kullanılamaz.
(5) (Değişik:RG-31/12/2011-28159) Yolcu taşımacılığı yetki belgesi sahiplerinin
belediye sınırları içinde terminal dışındaki yerlerde yolcu indirilip bindirilebilmesi için
Büyükşehirlerde Ulaşım Koordinasyon Merkezinin, diğer yerlerde ilgili belediyenin izin
vermesi gerekir.”
(14) Yönetmelik’in bu hükmünden de anlaşılacağı gibi, tarifeli yolcu taşıyabilmek için ilgili
taşıma firmasının yahut acentesinin seferlerin başladığı ve bittiği yerde bir terminale
sahip olması gerekmektedir. Bu terminalin tek olması ise hükmün ilk fıkrasındaki “Tarifeli
yolcu taşımalarında kalkış ve varışların bir terminalden yapılması esastır” ifadesinden
anlaşılmaktadır. Zaten bir ilde her firmanın kendine ait ayrı bir terminalinin bulunması ve
her birinin kendi yolcularını bu terminalden alması hem şehir trafiği bakımından hem de
yolcular bakımından arzulanan bir durum değildir. Özellikle aktarmalı hatlarda devam
edecek yolcular bakımından her firmanın ayrı terminalinin bulunması ve aktarma için bir
terminalden diğerine gitmek zaman ve maliyet açısından tercih edilmemektedir. Benzer
şekilde, rakip firmalar bakımından da terminallerin farklı yerlerde bulunması yolcu
sirkülâsyonunun azalmasına neden olacağı için makul bir seçenek olarak
görünmemektedir.
16-22/400-185
5/19
(15) Öte yandan taşıma firmalarına terminalde yer tahsisi her zaman mümkün olamayabilir.
Bunun en önemli nedeni kuşkusuz terminal kapasitesinin yetersiz oluşudur. Böyle bir
durumda nasıl bir yol izleneceği ise Yönetmelik’in aşağıdaki hükümlerinde açıklanmıştır:
“Terminalin bulunmadığı yerleşim birimlerinde yapılacak uygulama
MADDE 61 – (1) Yolcu terminalinin bulunmadığı yerleşim birimlerinde, tarifeli yolcu
taşımacılığında kullanılmak üzere ilgili mahalli makamlarca yolcuların asgari
ihtiyaçlarını karşılayacak fiziki şartları haiz bir yer tahsis edilir veya belirlenir. Tahsis
edilen veya belirlenen bu yerle ilgili mülki veya mahalli makamlarca düzenlenen resmi
belgenin tarifeli yolcu taşımacılığı yetki belgesi sahibi/sahipleri tarafından Bakanlığa
verilmesi halinde bu yerler ara durak veya kalkış veya varış noktası olarak
kullanılabilir.
Terminallerde yer bulunmaması halinde yapılacak uygulama
MADDE 62 – (1) Yolcu terminallerinde yer bulunmaması veya terminal işletmecileri
tarafından yer tahsis edilememesinin/edilmemesinin belgelenmesi hallerinde; bu
Yönetmeliğin 61 inci maddesi hükümleri uygulanır.”
(16) Bu hükümlerden de anlaşılacağı üzere, terminalde yer tahsisinin sağlanamadığı
durumlarda keyfiyet belgelenmek suretiyle ilgili mahalli makamlarca alternatif terminal
yeri gösterilmesi istenebilecektir.
(17) Sektörde faaliyet gösterebilmek için gerekli bazı yetki belgeleri hakkındaki bilgilere ise
aşağıda yer verilmektedir:
T1: Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde kalan yerleşim birimlerinde yolcu terminali
işletmeciliği yapma yetkisi verir.
T2: Büyükşehir Belediyesi sınırları dışında kalan yerleşim birimlerinde yolcu terminali
işletmeciliği yapma yetkisi verir.
B1: Belirli bir ücret ve zaman tarifesine göre, otobüs ile düzenli yolcu taşımacılığı yapma
yetkisi verir.
F1: Yurt içi yolu taşımacılığı konusunda acentelik yapma yetkisi verir.
A1: Otomobil ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapmaya izin verir.
D4: Tarifeli olarak 100 km’ye kadar şehirlerarası yolcu taşıma ve mesafeye
bakılmaksızın il içi ticari yolcu taşıma yetkisi verir.
Y: İl içi yolcu taşıma ve 100 km ye kadar kısa mesafeli şehirlerarası yolcu taşıma yetkisi
verir.
D1: Tarifeli olarak şehirlerarası ticari yolcu taşımacılığı yapma yetkisi verir.
(18) Buna göre, uygulamada genellikle, F1 belgeli kişiler T1 veya T2 belgeli işletmeciler ile alt
kira sözleşmesi yaparak otogarda yazıhane kiralamakta ve burada acenteliğini yaptıkları
D1 veya D4 belgeli şirketlerin biletlerini satmaktadır.
16-22/400-185
6/19

I.3. İlgili Pazar
I.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(19) Karayolları trafiğini düzenleyen 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun tanımlar
başlıklı 3. maddesinde terminal tanımı; “İnsan veya eşya taşımalarında, araçların
indirme, bindirme, yükleme, aktarma yaptıkları ve ayrıca bilet satışı ile bekleme,
haberleşme, şehir ulaşımı ve benzeri hizmetlerin yapıldığı yerdir” şeklinde yapılmaktadır.
Adı geçen Kanun’un 17. ve 18. maddeleri ile sırasıyla 5393 ve 5216 sayılı Belediye ve
Büyükşehir Belediye Kanunlarının ilgili maddeleri birlikte değerlendirildiğinde, belediye
sınırları içerisinde karayolları kenarında yapılacak veya açılacak terminallerin
belediyelerin imtiyazı olarak addedildiği, ayrıca açılacak terminaller için belediyelerden
izin alınmasının gerektiği ve bu izin alınırken karayolu yetkili birimlerinin onayının da
bulunması gerektiği anlaşılmaktadır.
(20) Soruşturma konusu olayın değerlendirilmesi sonucunda, şehirlerarasında gerek yolculuk
yapacak kişiler açısından gerekse karayolu ile yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmaları
ve bu firmalara bağlı otobüsler açısından ilk kalkış ve sefere başlangıç hizmetlerinde
kullanılan terminal hizmetinin talep yönünden başka bir ürünle tam olarak
karşılanamayacağı ve getirilen yasal düzenlemelerle hizmetin veriliş şekli ve yerlerinin
sınırlanmış olması nedenleriyle ilgili ürün pazarı “şehirlerarası otobüs terminali
işletmeciliği pazarı” olarak tespit edilmiştir2.
I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(21) Şehirlerarası karayolu ile yolcu taşıma hizmetleri niteliği gereği iller arası seferler
şeklinde gerçekleşmektedir. Karayolu ile yolcu taşıması yapan otobüslerin terminal
hizmetlerini aldıkları coğrafi bölgeler, seferlerin başlangıcının yapıldığı veya sona erdiği il
ve ilçe merkezleri olmaktadır. Bir başka deyişle terminal hizmetlerinin arz edilmesinde
komşu bölgelerden rekabet şartları bakımından tamamen farklı olan coğrafi bölgeler,
idari sistem içerisinde bütünlük gösteren ve karayolu ile yolcu taşımacılığında seferlerin
başlangıç ve bitiş noktasını oluşturan il ve ilçe merkezleridir. Bu bakımdan şehirlerarası
otobüs terminali işletmeciliği pazarı açısından ilgili coğrafi pazar “Mersin ili” olarak tayin
edilmiştir.
I.4. Soruşturma Döneminde Elde Edilen Bulgular
I.4.1. Mersin Sanayi ve Ticaret Odasından Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(22) Soruşturma kapsamında, Mersin Sanayi ve Ticaret Odası yetkilileri ile bir görüşme
gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmede Mersin otobüs terminaline ilişkin olarak hazırlanan bir
yıllık kira bedelinin tespitine yönelik bir çalışma sunulmuştur. Anılan çalışma, 31.10.2014
tarihinde Mersin Büyükşehir Belediyesi’ne (BELEDİYE) sunulmak üzere bilirkişilerce
oluşturulmuş olup, belirlenen ihale bedelinden bağımsız olarak hazırlanmıştır3. Mersin
Ticaret ve Sanayi Odası tarafından hazırlanan çalışma aşağıdaki tabloda sunulmaktadır:

2Aynı doğrultuda bkz. Kurul’un 11.06.2009 tarih ve 09-27/596-140 sayılı; 23.12.2009 tarih ve 09-60/1470-
388 sayılı; 02.12.2013 tarih ve 13-67/928-390 sayılı kararları.
3 Çalışma; tesisin yeri, konumu, yatırım maliyetleri, daha önce yapılan ihaleye katılan firmaların vermiş
olduğu teklifler dikkate alınarak hazırlanmıştır.
16-22/400-185
7/19

Tablo 1: Tahmini Yıllık Kira Bedellerine İlişkin Çalışma
Kiralanacak Yer Toplam Alan (m2)4 Tahmini Yıllık Kira Bedeli (TL)
1 Nolu Yazıhane 45 (…..)
2 Nolu Yazıhane 45 (…..)
3 Nolu Yazıhane 45 (…..)
4 Nolu Yazıhane 45 (…..)
5 Nolu Yazıhane 45 (…..)
6 Nolu Yazıhane 45 (…..)
7 Nolu Yazıhane 45 (…..)
8 Nolu Yazıhane 45 (…..)
9 Nolu Yazıhane 45 (…..)
10 Nolu Yazıhane 45 (…..)
11 Nolu Yazıhane 45 (…..)
12 Nolu Yazıhane 45 (…..)
13 Nolu Yazıhane 50 (…..)
14 Nolu Yazıhane 50 (…..)
15 Nolu Yazıhane 50 (…..)
16 Nolu Yazıhane 50 (…..)
17 Nolu Yazıhane 50 (…..)

I.4.2. ŞİMŞEK GROUP’tan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(23) 28.01.2016 tarihinde ŞİMŞEK GROUP’ta yapılan yerinde incelemede çeşitli bilgi ve
belgeler alınmış; teşebbüs yetkilileri ile de bir görüşme gerçekleştirilmiştir.
(24) Anılan görüşmede, 09.01.2015 tarihinde ihalesi yapılan OTOGAR’ın BELEDİYE
tarafından 3 yıllığına ŞİMŞEK GROUP’a ihale edildiği; BELEDİYE ile yapılan sözleşme
uyarınca da 76 işyeri ve 5 bankamatiğin kira bedellerinin ŞİMŞEK GROUP’a gelir kalemi
olarak bırakıldığı belirtilmiştir. Hâlihazırda OTOGAR’ın sadece %25’inin dolu olduğu;
ancak dolu kısımlara ilişkin de herhangi bir kira ödemesinin yapılmadığı ifade
edilmektedir. Mevcut durumda OTOGAR’ı kullanan yazıhane sayısının 12 olduğu ve
bunlara bağlı seyahat firmalarının da OTOGAR’dan hareket ettikleri ŞİMŞEK GROUP
tarafından ifade edilmiştir.
(25) Şikâyet başvurusunda ifade edilen hususlardan biri olan fahiş fiyat iddiasına yönelik
olarak ise ŞİMŞEK GROUP, yazıhane kira bedelinin yıllık (…..) TL olarak belirlenmesinin
BELEDİYE tarafından yapıldığını ifade etmiştir. Ancak belirlenen bu kira bedelinin hiçbir
yazıhane sahibi tarafından kabul edilmemesi sebebiyle, hiçbir zaman uygulanmadığı
ifade edilmiştir. Yapılan yerinde incelemede, ŞİMŞEK GROUP ile yazıhane sahipleri
arasında imzalanan çeşitli sözleşme örnekleri elde edilmiştir. Bu sözleşme örneklerinden,
ŞİMŞEK GROUP’un yazıhane sahipleri ile çeşitli fiyatlarda anlaşmalar sağladığı
anlaşılmaktadır. Ancak yapılan sözleşmelere ilişkin ödemelerin birçok teşebbüsçe
yapılmadığı veya eksik yapıldığı elde edilen bilgiler arasındadır.
(26) Ayrıca ŞİMŞEK GROUP yetkilileri tarafından otogar işletmeciliği alt pazarında
kendilerinin veya herhangi bir akrabalarının faaliyet göstermediği, faaliyet göstermeyi de
düşünmedikleri ifade edilmiştir.

4 45 ile 50 m2 yazıhanelerin fiyat farkının şerefiye ve çevresel faktörlerden kaynaklandığı
değerlendirilmektedir.
16-22/400-185
8/19

I.5. Yapılan Savunmalar ve Savunmaların Değerlendirilmesi
(27) Birinci yazılı savunmada 2886 Sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 35. maddesi uyarınca
09.01.2015 tarihinde yapılan ihale sonucunda Merkez Toroslar ilçesi, 11052 Ada, 1
parselde bulunan OTOGAR’ın 3 yıl süreyle işletmeciliğinin ŞİMŞEK GROUP tarafından
kazanılarak her yıl için 20.000.000 TL + KDV bedel ödenmek suretiyle alındığı ifade
edilmiştir. İhale sonucunda BELEDİYE ile Mersin 5. Noterliği’nin 11.02.2015 tarih ve
2728 yevmiyeli kira sözleşmesi imzalandığı belirtilmiştir.
(28) Ancak OTOGAR’ın faaliyete geçmesi sürecinde, gerek hizmete hazır olmaması, gerekse
de eski otogarda faaliyet gösteren yazıhane sahipleri ile yaşanan çeşitli anlaşmazlıklar
sebebiyle, Mersin’in çeşitli noktalarından yasa dışı olarak seferler düzenlendiği ifade
edilmiş; bu duruma BELEDİYE’ce müdahale edildiği ve yazıhane sahipleri ile yapılan
görüşmeler sonucunda ancak 17.04.2015 tarihinde bazı yazıhanelerin OTOGAR’a
taşınmasıyla OTOGAR’ın işletilmeye başlanabildiği dile getirilmiştir. Ayrıca ŞİMŞEK
GROUP tarafından, şirketin mali zorluklar içerisinde olduğu ve BELEDİYE tarafından da
başlatılan icra takiplerinin bulunduğu ifade edilmiştir.
(29) ŞİMŞEK GROUP, bu süreçte Mersin Otobüs Yazıhaneleri Kooperatifi ile Mer-Koç Group
tarafından organize edilen toplantılar ve BELEDİYE ile yapılan görüşmeler sonucunda
yazıhane fiyatlarının karşılıklı mutabakat ile belirlendiğini ifade ederek, haklarındaki
iddiaları reddettiklerini belirtmiştir. Yine ŞİMŞEK GROUP, yazıhane sahiplerinin haklarını
korumak adına eski otogardaki yer ve konumların esas alınarak yazıhane tahsislerinin
yapıldığını; bu anlamda herhangi bir kişi ya da firma lehine ayrımcılık yapılmadığını dile
getirmiştir. Nitekim inceleme sırasında raportörlerce de OTOGAR’ın mimari yapısının
oval şekilde olduğunun görüldüğü; yazıhanelerin büyük bir kısmının merkezi konumda ve
işleklik açısından eşit durumda oldukları ifade edilmiştir.
(30) Bunlara ilave olarak, ihale bedelinin yüksek olmasından dolayı hâlihazırda faaliyet
gösteren yazıhanelerin ödedikleri kira bedelleri zaten ihale bedelinin altında olduğundan,
yazıhane talep edecek firmalara olumsuz cevap vermelerinin kendileri aleyhine bir durum
olduğu; böyle bir girişimde bulunmalarının mümkün olmadığı ifade edilmiştir. Zaten tüm
yazıhanelerin ve diğer büroların dolması halinde dahi elde edilecek olan gelirin ihale
bedelini karşılamayacağı da dile getirilmiştir. Ayrıca şirket olarak bugüne kadar otobüs
işletmeciliği pazarında faaliyetlerinin olmadığı; şikâyetçi firmaların piyasa dışına itilmesi
veya tek başına faaliyet gösterecekleri gibi iddiaların gerçek dışı olduğu belirtilmiştir.
(31) Sonuç olarak, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesiyle yasaklanmış olan fiillerden hiçbirinin
dosya konusu olay özelinde gerçekleşmediğinden bahisle; yapılan şikâyetlerin asılsız ve
mesnetsiz olduğunun tespit edilmesi talebinde bulunulmuştur.
(32) İkinci yazılı savunmada, Soruşturma Raporunda yer verilen tespitlerin herhangi bir
değerlendirilmesi yapılmamakla birlikte; OTOGAR’ın ihale bedelinin 20.000.000 TL +
KDV gibi oldukça yüksek bir rakam olduğu, halen faaliyet gösteren yazıhanelerin
ödedikleri kira bedellerinin bu miktarın çok altında kaldığı, bu yüzden şirketin mali yönden
büyük bir sıkıntı yaşadığı ifade edilerek yazıhanelerin boş bırakılması durumunun
kendileri aleyhine sonuç doğuracağı belirtilmiştir.
(33) Ayrıca savunmada, Türkiye Otobüsçüler Federasyonu (TOFED) tarafından başlatılan ve
halen birçok firmanın uyguladığı belirtilen OTOGAR’a girmeme (boykot) eylemi sebebiyle
Mersin’de şehrin çeşitli bölgelerinden yolcu indirip bindirmelerin devam ettiği ve bu
durumun ŞİMŞEK GROUP’un ticari olarak büyük bir kayba uğramasına yol açtığı ifade
edilmiştir. Üçüncü yazılı savunmada ikinci yazılı savunmanın tekrar edildiği belirtilmiş,
şikayetin reddedilmesi talep edilmiştir.
16-22/400-185
9/19
(34) Aşağıda ayrıntılı bir şekilde açıklanacağı üzere, gerek sözleşme yapmanın reddine
gerekse aşırı fiyatlamaya ilişkin tespit ve değerlendirmelerde 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesini ihlal edecek şekilde ŞİMŞEK GROUP’un işletmekte olduğu OTOGAR’da
bulunan yazıhaneleri aşırı tarifelerle kiralamak ya da sözleşme yapmaktan kaçınmak
veya ayrımcılık yapmak suretiyle alt pazardaki teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırdığı
iddialarını doğrulayan bulgulara rastlanmadığı için teşebbüs savunmasına ilişkin olarak
ilave bir değerlendirme yapılmasına gerek bulunmamaktadır.
I.6. Yapılan Tespitler ve Değerlendirme
(35) Soruşturma konusu, 09.01.2015 tarihinde gerçekleştirilen ihale sonucunda OTOGAR’ın
işletme haklarını üç yıl süre ile BELEDİYE’den devralan ŞİMŞEK GROUP’un 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesini ihlal edip etmediğine ilişkindir.
(36) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi uyarınca, “Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek
başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye
kullanması hukuka aykırı ve yasaktır.” Söz konusu maddenin devamında da bu kötüye
kullanma hallerine örnekler sıralanmaktadır. Soruşturma konusu davranışlar, Kanun’un
6. maddesinin sırasıyla “Ticarî faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan
veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin
zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler” şeklindeki (a) bendi; “Eşit durumdaki alıcılara aynı
ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı
olarak ayırımcılık yapılması” şeklindeki (b) bendi ile “Belirli bir piyasadaki hâkimiyetin
yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticarî avantajlardan yararlanarak başka bir mal
veya hizmet piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler” şeklindeki
(d) bendi kapsamında değerlendirilebilecektir.
(37) Kanun’un 6. maddesinde örnek olarak sıralanan kötüye kullanma halleri arasında yer
almayan aşırı fiyata ilişkin soruşturma konusu ise, rekabet hukukunun kartelleşme ve
tekelleşmelerin yarattığı sorunların ortadan kaldırılması ve özellikle toplumun aşırı
fiyatlardan korunması amacına hizmet ettiği göz önünde bulundurulduğunda anılan
maddenin yukarıda belirtilen birinci fıkrasındaki genel hükmü kapsamında ele
alınabilecektir.
(38) Dosyanın esasını OTOGAR’ı işleten ŞİMŞEK GROUP’un yazıhane sahiplerinden gelen
yer tahsisi taleplerini reddettiği ve aşırı fiyat uyguladığı iddiaları oluşturmaktadır. Bu
başlık altında her bir iddiaya ilişkin ayrı ayrı değerlendirme yapılacaktır.
(39) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında incelenen bir davranışın ihlal teşkil
edebilmesi için davranışı gerçekleştiren teşebbüsün hâkim durumda olması ve söz
konusu davranışın kötüye kullanma niteliği taşıması gerekmektedir. Bu çerçevede,
başvuru konusu olay bakımından öncelikli olarak hâkim durum tespiti yapılacak,
ardından kötüye kullanmanın varlığına yönelik iddiaların değerlendirilmesine geçilecektir.
16-22/400-185
10/19

I.6.1. Hâkim Durum Değerlendirmesi
(40) Hâkim durum kavramı, 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde; “Belirli bir piyasadaki bir
veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat,
arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak
tanımlanmıştır. Bu tanım çerçevesinde, rekabetçi baskılardan belirgin şekilde bağımsız
davranma gücüne sahip olan bir teşebbüsün hâkim durumda bulunduğu kabul
edilmektedir. Nitekim rekabetçi baskılardan bağımsız davranabilen bir teşebbüs,
fiyatlarını kârlı bir şekilde rekabetçi düzeyin üzerine çıkarabilme ve belirli bir süre
boyunca bu düzeyde sürdürebilme imkânına sahiptir. Bunun yanı sıra bu konumdaki bir
teşebbüs; üretim ve dağıtım düzeyi, mal ve hizmet çeşitliliği ve/veya kalitesi, yenilik
düzeyi gibi unsurları da kendi lehine ve tüketicilerin zararına olacak şekilde rekabetçi
seviyenin altına çekebilecektir5.
(41) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde ŞİMŞEK GROUP’un rakiplerinden,
müşterilerinden ve tüketicilerden bağımsız hareket etme yeteneğinin bulunup
bulunmadığı hâkim durum analizinin esaslı unsurudur.
(42) Kararın önceki bölümlerinde belirtildiği üzere, Karayolları Taşıma Kanunu’nun
terminallere ilişkin 32. maddesi tarifeli yolcu taşımalarında kalkış ve varışların bir
terminalden yapılmasını esas kılmakta, terminal ve ara duraklar dışında yolcu indirilip
bindirilemeyeceğini hükme bağlamaktadır. Karayolları Taşıma Kanunu’nun aynı
maddesinin ikinci fıkrasında ise yolcu taşımacılarına, en az bir yolcu terminaline
bağımsız olarak veya birlikte sahip olmaları veya bu terminalin kullanma hakkını haiz
olmaları zorunluluğu getirilmiştir. Aynı terminalden, nitelik ve niceliğine göre birden fazla
taşımacının yararlanabileceği de getirilen düzenlemelerdendir.
(43) Karayolu Taşıma Kanunu’nun bahse konu hükümleri karayolu ile yolcu taşımacılığı
bakımından otogarların zorunluluğunu açık biçimde ortaya koymaktadır. Taşımacılık
firmalarının, faaliyetlerini yürütebilmek için belediyelerin ve/veya özel işletmelerin
kontrolünde bulunan otogarlarda, faaliyet belgelerinde kalkış ve varış yeri olarak
gösterebilecekleri bir terminal kullanım hakkına (yazıhanelere) sahip olmaları veya bu
hakka sahip olan bir acente ile çalışmaları elzemdir.
(44) Öte yandan Karayolu Taşıma Kanunu, taşıma firmalarına terminalde yer tahsisinin
mümkün olmadığı hallerde mahalli makamlarca yolcuların asgari ihtiyaçlarını
karşılayacak fiziki şartları haiz bir yer tahsis edilmesini de öngörmektedir. Ancak bu
şekilde bir yapının sürdürülebilir olmadığı, gerekli yolcu sirkülasyonunun
sağlanamayacağı da bir gerçektir.

5 Bkz. Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının
Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’un (KILAVUZ) 8. paragrafı.
16-22/400-185
11/19
(45) Dolayısıyla yasalara ve sözleşmelere dayalı hukuki çerçeve ve fiili durum göz önüne
alındığında OTOGAR’ı işleten ŞİMŞEK GROUP’un, Mersin ili şehirlerarası otobüs
terminali işletmeciliği pazarında gerçek anlamda tek terminal işletmecisi olduğu, çadır
kurulmak suretiyle oluşturulmak istenen terminalin6 alternatif teşkil etmediği, aynı
zamanda ihtiyacı karşılayan ve yüksek boş kapasiteli bir terminal varken yapım ve işletim
masrafları yüksek rakip bir terminal işletmesinin pazara girmesinin makul olmayacağı, bu
nedenle de ilgili ürün pazarında hukuki ve fiili tekel benzeri niteliğini haiz olduğu,
rakiplerinden ve kendisinden hizmet alanlardan bağımsız davranma sonucunun doğal
olarak ortaya çıktığı değerlendirilmiştir7. Bahsedilen sebeplerle, ilgili pazardaki tek
işletme tesisi olan OTOGAR’ın işletmecisi ŞİMŞEK GROUP’un, Mersin ili şehirlerarası
otobüs terminali işletmeciliği pazarında tek işletme olarak hâkim durumda olduğu
değerlendirilmektedir.
I.6.2. Kötüye Kullanmanın Varlığı Bakımından Değerlendirme
I.6.2.1. Sözleşme Yapmanın Reddi İddialarına İlişkin Değerlendirme
(46) Rekabet hukuku uygulamasında, esas olarak, hâkim durumda olsun ya da olmasın tüm
teşebbüslerin iş yapacakları teşebbüsleri özgürce seçme ve mülkiyetlerinde bulunan
varlıklar üzerinde özgürce tasarruf edebilme haklarının olduğu kabul edilmektedir.
Bununla birlikte, istisnai bazı durumlarda hâkim durumdaki teşebbüslerin sözleşme
yapmayı reddetmeleri rekabeti kısıtlayıcı bir davranış olarak değerlendirilebilmekte ve
hâkim durumdaki teşebbüse rekabet hukuku çerçevesinde sözleşme yapma
yükümlülüğü getirilebilmektedir8.
(47) Rekabet hukukunun en tartışmalı alanlarından birini teşkil eden ve Anayasal düzeyde
teminat altına alınan teşebbüslerin sözleşme yapma özgürlüklerinin korunması ilkesine
istisna teşkil eden sözleşme yapmanın reddi eyleminin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
kapsamında ihlal olarak değerlendirilebilmesi için aranacak şartlar KILAVUZ’da
açıklanmıştır.
(48) KILAVUZ’un 43. paragrafında belirtildiği gibi Kurul, sözleşme yapmayı reddetme
iddialarını değerlendirirken ihlalin tespiti için üç koşulun birlikte varlığını aramaktadır. Bu
çerçevede: reddetme, alt pazarda rekabet etmek için vazgeçilmez bir ürüne ya da
hizmete ilişkin olmalı, reddetmenin alt pazarda etkin rekabeti ortadan kaldırması
muhtemel olmalı, reddetmenin tüketici zararına yol açması muhtemel olmalıdır.
(49) Yukarıda yer verilen koşulların birlikte sağlanması gerekliliği, koşullardan herhangi birinin
noksan olması halinde, değerlendirmeye konu olay bakımından sözleşme yapmanın
reddinden bahsedilemeyeceği anlamını taşımaktadır.
(50) OTOGAR’ın işletilmesi amacıyla yapılan ihale ŞİMŞEK GROUP tarafından yıllık
20.000.000 TL teklif verilerek alınmıştır. O dönemde ihale bedelinin yüksek olduğu
belediye yetkililerince ifade edilse de, ŞİMŞEK GROUP bedelin ödeneceğini taahhüt edip
sözleşmeyi imzalamıştır.

6 ŞİMŞEK GROUP’ta yapılan yerinde incelemede, yazıhane sahiplerinin kısa bir süre eski otogarda çadır
kurmak suretiyle faaliyet gösterdiklerine dair çeşitli belgelere ulaşılmıştır.
7 Benzer bir değerlendirme için bkz. Kurul’un 06.07.2001 tarih ve 01-31/313-91 sayılı İstanbul Otogar
kararı; Kurul’un 02.12.2013 tarih ve 13-67/928-390 sayılı Edirne Otogar kararı.
8 Bkz. KILAVUZ’un 35. paragrafı.
16-22/400-185
12/19
(51) Soruşturma sürecinde elde edilen bilgilerden, Mersin Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire
Başkanlığı tarafından gönderilen önceki tarihli bir yazı ile eski otogardaki yazıhane
sahiplerinden yıllık (…..) TL’lik bir kira bedeli talep edilmiş bu bedel ödendikten sonra
yazıhanelerde yerlerini alabilecekleri belirtilmiştir. Ancak yazının devamında ŞİMŞEK
GROUP’un ödemelerini yapmaması sebebiyle yazıhane sahiplerinden olan alacaklarına
haciz konulduğu, dolayısıyla ödeme yapılması yönündeki önceki yazının dikkate
alınmaması gerektiği ifade edilmiştir. Elde edilen belgelerden anlaşıldığı kadarıyla, bu
süreçte BELEDİYE, ihale bedelinde belirlenen miktarın taksitlerini ödeyemediği için
ŞİMŞEK GROUP’u OTOGAR’dan tahliye etmek istemiş ancak başarılı olamamıştır.
(52) Bundan sonraki süreçte ise, BELEDİYE yetkilileri, yazıhane sahipleri ve ŞİMŞEK
GROUP yetkilileri bir araya gelerek küçük yazıhaneler için (…..) TL, büyük yazıhaneler
için ise (…..) TL olacak şekilde bir fiyat belirlemişlerdir. Bu gelişme üzerine, aralarında
bazı şikâyetçilerin de bulunduğu birçok yazıhane sahibi ŞİMŞEK GROUP ile sözleşme
imzalamış, otobüs firmaları OTOGAR’a girmeye başlamıştır. Sözleşmeler incelendiğinde,
sadece yazıhanelerin değil, büfe, market, tuvalet gibi müesseselerin de sözleşme
yapılmak suretiyle kiralandığı görülmektedir.
(53) Bu noktada şikâyetçilerin TOFED bünyesinde almış oldukları bir karara değinmekte yarar
görülmektedir. Yıllık yazıhane bedelleri (…..) TL ve (…..) TL olarak belirlendikten sonra
çeşitli yazıhaneler sözleşme yapma yoluna gitmiş ve firmaların otobüsleri OTOGAR’a
girmeye başlamıştır. Ancak (…..) TL ve (…..) TL’lik bedellerin de yüksek olduğunu
düşünen şikâyetçiler, TOFED ile bir araya gelerek OTOGAR’ı boykot kararı almıştır9.
TOFED bünyesinde alınan bu karardan sonra ŞİMŞEK GROUP ile sözleşme imzalayan
yazıhane sahiplerinin de bu karara uymak suretiyle yazıhanelerini boşalttıkları
anlaşılmıştır. Ancak ŞİMŞEK GROUP banka hesaplarının incelenmesinden bazı
yazıhane sahiplerinin sözleşme bedellerinin tamamını ödemedikleri görülmüştür. Alınan
karardan sonra birçok otobüs firmasının OTOGAR’a girmediği ve OTOGAR dışından
yolcuları aldığı anlaşılmıştır.
(54) Ayrıca, ödemelerin yapılmaması ve otobüs firmalarının OTOGAR’a girmemesi gibi
gelişmeler karşısında ŞİMŞEK GROUP’un, yazıhane sahiplerinden ödemelerin
zamanında yapılmasını istediği ve otobüs firmalarını sözleşme yapmaya davet ettiği
görülmektedir. Bu husus da ŞİMŞEK GROUP’un sözleşme yapma iradesini ortaya
koyduğunu göstermekte ancak otobüs firmalarının sözleşme yapmaktan kaçındıkları
anlaşılmaktadır.
(55) Ayrıca şikâyetçiler tarafından, yazıhane kiralanmasına ilişkin taleplerinin olduğunu
gösterir hiçbir bilgi, belge veya noter ihtarnamesi sunulmamıştır.
(56) Yukarıda yer verilen tespitler ışığında; hem BELEDİYE tarafından yapılan ihalenin
feshedileceği yönündeki açıklamaların hem de TOFED tarafından alınan kararın
şikâyetçilerin OTOGAR’a girmemesi kararında etkili olduğu; ihalenin 20.000.000 TL’lik
bedele alınmasının mali açıdan ŞİMŞEK GROUP’u zor duruma soktuğu; ihale öncesi ve
sonrası sürecin iyi yönetilememesinden kaynaklanan uyuşmazlıkta ŞİMŞEK GROUP’un
sözleşme yapma ve anlaşma zemini oluşturma isteğini müteaddit defalar gösterdiği
tespiti yapılmaktadır.
(57) Bu bağlamda, şikâyetçilerin iddialarının gerçeği yansıtmadığı, ŞİMŞEK GROUP’un
şikâyete konu eylemlerinin, hâkim durumunu sözleşme yapmanın reddi suretiyle kötüye
kullanma eylemi olarak nitelendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.

9 (E.T.: 31.03.2016)
16-22/400-185
13/19

I.6.2.2. Aşırı Fiyat İddiasına İlişkin Değerlendirme
(58) Soruşturma sürecinde şikâyet konusu edilen ve incelenen iddialardan bir diğeri de
hakkında soruşturma yürütülen teşebbüsün aşırı fiyatlama yoluyla hâkim durumunu
kötüye kullandığıdır. Söz konusu iddianın değerlendirilmesinden önce rekabet
hukukunda aşırı fiyat kavramı ve Kurul’un aşırı fiyat iddialarına yaklaşımı hakkında bilgi
verilmesinde fayda görülmektedir.
(59) Aşırı fiyat değerlendirmelerinde fiyat/maliyet karşılaştırması ile teşebbüsün kendi
fiyatlarıyla yapılan karşılaştırmalar (farklı ürünlere, farklı müşteri gruplarına veya farklı
coğrafi pazarlara uygulanan fiyatların kıyaslanması) veya rakip hizmetlerin/ürünlerin
fiyatlarının karşılaştırılması şeklinde iki aşamalı bir test uygulanmaktadır10.
(60) Örneğin BELKO’nun, Ankara ısınma amaçlı kömür pazarındaki hâkim durumunu aşırı
fiyat uygulayarak kötüye kullandığı iddiasının değerlendirdiği Kurul kararında11 aşırı
fiyatın tespitinde öncelik fiyat kıyaslamasına verilmiş ve fiyat-maliyet karşılaştırmasına
ancak maliyetlerin kesin olarak belirlenebildiği takdirde başvurulması gerektiği ifade
edilmiştir. Söz konusu dosya kapsamında yapılan incelemede, ilgili ürünün fiyatı diğer
coğrafi pazarlardaki satış fiyatları ile karşılaştırılmış ve BELKO’nun fiyatlarının %50-60
oranında daha yüksek olduğu tespit edilmiş ve buna dayanılarak, BELKO’nun aşırı fiyat
uygulayarak hâkim durumunu kötüye kullandığına karar verilmiştir. Anılan kararın en
önemli noktası, BELKO’nun aşırı fiyat uyguladığının iddia edildiği dönemde zarar ediyor
olmasıdır. Dolayısıyla Kurul, BELKO’nun fiyat maliyet farkı negatif olmasına karşın,
uyguladığı fiyatın farklı coğrafi pazarlarda eşdeğer nitelikteki ürünü sunan ve rekabetçi
olduğu kabul edilen teşebbüslerden daha yüksek olmasını aşırı fiyat değerlendirmesi
yapmak için yeterli görmüştür. Bu açıdan, aşırı fiyat değerlendirmesinde çeşitli Kurul
kararlarında farklı oranlar ortaya çıkmıştır12.
(61) Soruşturma konusu şehirlerarası otobüs terminal işletmeciliği pazarında ŞİMŞEK
GROUP’un müşterilere uyguladığı tarifelerin aşırı fiyatlama içerip içermediğinin
anlaşılması için yukarıda yer verilen uygulamalar çerçevesinde kabul görmüş olan iki
aşamalı aşırı fiyat testinin yapılması uygun olacaktır. İlk aşamada ŞİMŞEK GROUP’un
mali tablosu incelenerek maliyet analizi yapılacak, ikinci aşamada ise benzer hizmetler
sunan işletmelerin uygulamış oldukları fiyat tarifeleri karşılaştırılacaktır.
(62) Aşağıdaki tabloda ŞİMŞEK GROUP’un 2015 yılına ilişkin gelir tablosu yer almaktadır.
Tablo 2: ŞİMŞEK GROUP’a Ait 31.12.2015 Tarihli Gelir Tablosu


(…..TİCARİ SIR…..)


Kaynak: ŞİMŞEK GROUP’tan Elde Edilen Bilgiler



10 Bkz. Kurul’un 12.06.2014 tarihli ve 14-21/400-175 sayılı; 06.06.2012 tarihli ve 12-30/896-274 sayılı
kararları.
11 Kurul’un 06.04.2001 tarihli ve 01-17/150-39 sayılı kararı.
12 26.05.2006 tarihli ve 06-36/462-124 sayılı MTS Isıtma kararında Kurul, %25-%30 oranındaki daha
yüksek fiyatın aşırı fiyat olarak nitelendirilemeyeceğine hükmetmiştir. 01.03.2007 tarihli ve 07-18/164-54
sayılı BİLETİX kararında ise %11-18 aralığında olan kar marjının aşırı fiyatlandırma olarak
değerlendirilemeyecek kadar düşük olduğu değerlendirilmesi yapılmıştır.
16-22/400-185
14/19
(63) 31.12.2015 tarihli şirket gelir tablosunda görüldüğü üzere, ŞİMŞEK GROUP, 2015 mali
yılını zararla kapatmıştır. Söz konusu zarar, faaliyet gelir-giderleri itibarıyla yaklaşık (…..)
TL olarak gerçekleşmiştir. Etkin bir işletmenin operasyonel faaliyetlerinden zarar etmesi
normal koşullarda, aşırı fiyat uygulamadığına işaret edebilecekken, yukarıda anılan
BELKO kararında da belirtildiği üzere, etkin olmayan işletmelerin temel faaliyetlerinde
zarar ediyor olması uygulanan fiyatların/tarifelerin aşırı olmadığı anlamına
gelmemektedir.
(64) Aşağıda OTOGAR’da uygulanan tarifelerin diğer terminallerde uygulanan tarifelerle
kıyaslanması yapılacak olmakla birlikte; burada Mersin Şehirlerarası Terminal işletme
haklarının Mersin Büyükşehir Belediyesi tarafından devredilmesine ilişkin ihalede, ihale
tasarımından kaynaklı yanlışlıkların bulunduğu değerlendirilmektedir. Örneğin,
muhammen bedeli 5.000.000 TL civarında olan terminal işletme haklarının devri
ihalesinde iki grubun kıyasıya yarışması neticesinde ihale 20.000.000 TL ile kapanmıştır.
Bu bedelin, terminal hizmetlerinden işletmecinin tahsil edeceği tarifelere bir sınır
getirilmediği takdirde 30.000.000 TL ile dahi ihale edilmesi durumu olabilecektir. Hal
böyle olunca toplam inşaat bedeli 23.000.000 TL’ye mal olan terminalin işletme hakları
senelik 20.000.000 TL’ye devredilmiştir. Bu hatanın ya da eksik tasarımın doğal bir
sonucu, terminal işletmesince uygulanacak tarifelerde aşırılıkların ortaya çıkması;
terminal hizmetlerinin makul bedellerle sunulamaması; artan maliyetlerin ise nihai
noktada yolcuların üzerine yüklenmesi olmaktadır.
(65) Mevcut koşullarda yüksek ihale bedelleri, her iki tarafın icap-kabulüyle gerçekleşmiştir.
Bu husus değerlendirilirken tarifelerin bizatihi kendisine ilişkin de kısa bir noktanın
belirtilmesinde fayda vardır. T1 Belgesine sahip bir terminal işletmesinin tahsil
edebileceği ücretler, 11.06.2009 tarih ve 27255 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 64. maddesinde yer almaktadır. Bu
maddenin (a) bendinde, “Yetki belgesi sahiplerinin taşıt belgelerine kayıtlı her taşıt
başına sadece terminal çıkışlarında makul bir ücret alınabilir.” şeklinde hüküm yer
almasına rağmen, söz konusu ücret BELEDİYE tarafından tahsil edilmektedir. Bu
uygulama terminal işletmesinin gelir kalemlerinden önemli bir kalemin ortadan
kalkmasına ve diğer gelir kaynaklarına aşırı yüklenmeye neden olmaktadır.
(66) Uygulanan tarifelerin yüksek olup olmadığının tespiti için kâr/maliyet oranı dışında
kullanılabilecek diğer bir yöntem de ilgili pazarda faaliyet gösteren benzer teşebbüslerin
tarife ya da kâr oranları ile karşılaştırma yöntemidir. Ancak, ilgili coğrafi pazarda alternatif
olabilecek başka herhangi bir otobüs terminali bulunmamaktadır. Bununla birlikte
terminal hizmetleri itibarıyla komşu pazarlarda faaliyet gösteren diğer işletmelerle kıyasın
mümkün olduğu değerlendirilmektedir. Ancak kıyaslama yapılırken koşulların ve
özelliklerin benzer olmasına dikkat edilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde mukayeselerin
yanıltıcı sonuca götürmesi muhtemeldir.
16-22/400-185
15/19
(67) Bu çerçevede, aşağıda öncelikle ŞİMŞEK GROUP tarafından uygulanan sözleşme
bedellerine yer verilmektedir.
Tablo 3: ŞİMŞEK GROUP Tarafından Uygulanan Tarifeler
Kiracı 1 Yıllık Kira Bedeli (TL) Kira Dönemi
DK Petrol Ürünleri Taşımacılık (…..) (…..)
Lüks Villa Seyahat (…..) (…..)
Tol Turizm (…..) (…..)
Has Turizm (…..) (…..)
Lüks Mersin İtimat (…..) (…..)
Yılmaz Altuntur Turizm (…..) (…..)
Şahin YILMAZ (…..) (…..)
Enser Turizm Taşımacılık (…..) (…..)
Zen Turizm (…..) (…..)
Mersin Fırat Seyahat (…..) (…..)
Çukurova Mersin Koç Turizm (…..) (…..)
Kaynak: Yerinde İncelemede Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(68) Yukarıda yer verilen tablodan, ŞİMŞEK GROUP’un yazıhane sahipleriyle genel olarak
(…..) TL ile (…..) TL arasında değişen kira bedelleriyle sözleşme imzaladığı
görülmektedir. Ayrıca, dosya kapsamında şikâyetçiler arasında yer alan Tol Turizm
Seyahat İnş. İthalat İhracat San. Tic. Ltd. Şti.’nin de ŞİMŞEK GROUP ile yıllık (…..) TL
bedelle sözleşme imzaladığı hususu da göze çarpmaktadır.
(69) Komşu coğrafi pazarlarda faaliyet gösteren terminal işletmelerinin tarifelerine aşağıda yer
verilmektedir13. Bu kısımda öncelikli olarak Belediyeler tarafından işletilen otogarlardaki
yazıhane kira bedellerine bakılacak ardından özel teşebbüslerce işletilen otogarlardaki
durum incelenecektir.
Tablo 4: Adana Büyükşehir Belediyesine Ait Merkez Otogarı’nda Bulunan Yazıhanelerin Kira Bedelleri
Kiracı 1 Yıllık Kira Bedeli (TL)14 Kira Dönemi
Metro Turizm Sey. Org. Ve Tic. A.Ş. (…..) (…..)
Sanatman Seyahat (…..) (…..)
İbrahim YÜKSEL Seyahat (…..) (…..)
Ulutaş İn. Tah. Tels. Otom. Ve Tur.
San. Dış Tic. Ltd. Şti.
(…..) (…..)
Adana Çağdaş Tur. Taş. Tic. Ltd. Şti. (…..) (…..)
Adana Dilekli (…..) (…..)
Es Adana (…..) (…..)
Yeni Adana Grup Seyahat Turizm (…..) (…..)
Kaynak: Adana Büyükşehir Belediyesi Tarafından Gönderilen Bilgi ve Belgeler


13 Örnek terminallerin özellikleri ve bu terminallerin mevcut işleticilerinin işletme usulleri hakkındaki
bilgilerin tam olmaması bu yöntemin iyi bir referans olarak alınamamasına sebep olmaktadır.
14 Sırasıyla; 1. Yıl, 2. Yıl, 3. Yıl.
16-22/400-185
16/19

(70) Tablo 4’ten, Adana Büyükşehir Belediyesi tarafından işletilen Adana Merkez Otogarı’nda
yazıhanelere uygulanan yıllık kira bedellerinin (…..) TL ve (…..) TL arasında değiştiği
görülmektedir. Adana Merkez Otogar’ı fiyatlarının OTOGAR’a göre oldukça düşük olduğu
açıktır. Konuya ilişkin olarak Adana Büyükşehir Belediyesi yetkilileri ile yapılan
görüşmede, öncelikle Adana Merkez Otogarı’nın Adana Büyükşehir Belediyesine ait bir
işletme olduğu ve fiyatlandırma politikalarının, sadece kâr odaklı şekillenmediği, daha
ziyade şehre gelen ve şehirden ayrılan vatandaşlara daha iyi hizmet etmek amaçlı olarak
oluşturulduğu ifade edilmiştir. Dolayısıyla kâr odaklı çalışan bir özel girişimi, kamunun
sosyal hizmet politikalarına öncelik veren bir kamu teşebbüsü ile karşılaştırmak yanıltıcı
sonuçlara yol açabilecektir. Belediye tarafından işletilen bir başka otogar ise Konya
Şehirlerarası Otobüs Terminali’dir (Konya Otogarı). Konya Otogarı’nın yapım
maliyetlerine ilişkin herhangi bir veri bulunmamakla birlikte, Konya Büyükşehir
Belediyesi’nin işletmeciliğini yaptığı Konya Otogarı’nda uygulanan yazıhane kira bedelleri
aşağıdaki tabloda sunulmaktadır.
Tablo 5: Konya Otogarı Yazıhane Kira Bedeller
(71) Tablo 5’e bakıldığında, Konya Otogarı’nda uygulanan yazıhane kira bedellerinin (…..) TL
seviyesinde seyrettiği görülmektedir. ŞİMŞEK GROUP’un uygulamış olduğu fiyat
tarifeleri ile kıyaslama yapılırken Konya Otogarı yazıhane ölçülerinin 26-29 metrekare
arasında değiştiği, OTOGAR’da ise yazıhane ölçülerin 45 ile 50 metrekare arasında
değiştiği de göz önünde bulundurulmaktadır.
Ad Soyad/Firma Alan (m2) 1 Yıllık Kira Bedeli (TL)
Kontur Turizm 26,91 (…..)
Kontur Turizm 26,91 (…..)
Kadınhanı Olcay Turizm 26,91 (…..)
Yeni Kontaş 29,39 (…..)
Kontur Turizm 29,39 (…..)
Kontur Turizm 29,39 (…..)
Özkaymak Turizm 29,39 (…..)
Özkaymak Turizm 29,39 (…..)
Osman Nevzat Ünsal 29,39 (…..)
Lüks Ereğli Turizm 29,39 (…..)
Konya Metro Turizm 29,39 (…..)
Konya Metro Turizm 29,39 (…..)
Konya Metro Turizm 29,39 (…..)
Artur Turizm 29,39 (…..)
Has Turizm Seyahat 29,39 (…..)
Lüks Konya Turizm 29,39 (…..)
Şapçıoğlu Motorlu Araçlar 29,39 (…..)
Kartur Turizm 29,39 (…..)
Meram Turizm 29,39 (…..)
Seykon Taşımacılık 29,39 (…..)
Sermet Nakliyat 29,39 (…..)
Yeşil Aksaray Turizm 26,91 (…..)
Konya Oto Turizm 26,91 (…..)
Kongül Turizm 26,91 (…..)
Kaynak: Konya Büyükşehir Belediyesi Tarafından Gönderilen Bilgi ve Belgeler
16-22/400-185
17/19
(72) Bu noktada özel bir teşebbüs tarafından işletilen Antalya Büyükşehir Belediyesi
Şehirlerarası Otobüs Terminalindeki (Antalya Otogarı) yazıhane kira bedelleri
incelenecektir. 1996 yılında faaliyete başlayan Antalya Otogarı’nın işletmecisi 2011
yılından itibaren Antalya Ulaş. Hiz. Pet. San. ve Tic. A.Ş.’dir. İşletmecinin Antalya
Büyükşehir Belediyesi ile yaptığı sözleşmeye bakıldığında, sözleşmenin yıllık bedelinin
(…..) TL olduğu görülmektedir. Toplamda 68 adet yazıhaneye sahip olan Antalya
Otogarı’nda yazıhane kiraları yıllık ortalama (…..) TL + KDV olup, yazıhane kiraları
konuma göre değişmektedir. Antalya Otogarı her ne kadar özel bir teşebbüs tarafından
işletilmesiyle OTOGAR’a eşdeğer kabul edilebilecekse de; gerek yazıhane sayısı
gerekse de işletmeci şirketin ödediği yıllık bedel bakımından OTOGAR’dan
farklılaşmaktadır. Nitekim ŞİMŞEK GROUP yıllık kira bedeli olarak 20.000.000 TL + KDV
ödemektedir. Bu çerçevede, otogar işletmecilerinin ödedikleri yıllık ihale bedelleri
arasındaki farkın yüksek olması sebebiyle, yazıhane kira bedelleri arasındaki farkın da
makul kabul edilebileceği değerlendirilmektedir.
(73) Özel teşebbüs tarafından işletilen bir başka otobüs terminali ise Kayseri Şehirlerarası
Otobüs Terminali’dir (Kayseri Otogarı). Kayseri Otogarı Kasım 2007 yılından beri faaliyet
göstermektedir ve hizmete girdiği günden bu yana Avrasya Terminal İşletmeleri A.Ş.
tarafından işletilmektedir. Kayseri Otogarı’nda 26 yazıhane bulunmakta, hâlihazırda 24
tanesi alt kiracılar tarafından işletilmektedir. Yazıhane kira bedeli ise aylık (…..) TL +
KDV, yıllık bazda ise (…..) TL + KDV’dir.
(74) Avrasya Terminal İşletmeleri A.Ş.’nin maliki olduğu ve kendisi tarafından işletilen Yusuf
Ziya Yılmaz Şehirlerarası Otobüs Terminali’nde (Samsun Otogarı) ise, yıllık kira
bedellerinin (…..) TL ile (…..) TL arasında değiştiği görülmektedir. Fiyat tarifesine ilişkin
tabloya aşağıda yer verilmektedir.
Tablo 6: Samsun Otogarı Yazıhane Kira Bedelleri
Kiracı 1 Yıllık KDV Hariç Kira Bedeli (TL) Kira Dönemi
Zetay Turizm15 (…..) (…..)
Niksarkale Turizm (…..) (…..)
Kahraman Gezlese (…..) (…..)
Haldun Alay-Hazar Turizm (…..) (…..)
Özgül Bafra Kaf-Tur (…..) (…..)
İstanbul Seyahat Turizm Tic. A.Ş. (…..) (…..)
Ulusoy Seyahat Nakliyat (…..) (…..)
Çarşamba Metro Turizm16 (…..) (…..)
Kaynak: Samsun Otogarı İşletmecisi Tarafından Gönderilen Bilgi ve Belgeler
(75) Kararın bu bölümünde son olarak, Kırıkkale Şehirlerarası Otobüs Terminali’ne (Kırıkkale
Otogarı) değinilecektir. Kırıkkale Otogarı, Kırıkkale Belediyesi tarafından inşa edilmiş
olup, (…..) TL bedelle Avrasya Terminal İşletmeleri A.Ş. tarafından satın alınmış ve
03.09.2010 tarihinde faaliyete başlamıştır. Kırıkkale Otogarı’nda toplamda 17 adet
yazıhane bulunmakta olup, yazıhane kira bedeli her yazıhane için yıllık olarak (…..) TL +
KDV olarak belirlenmiştir.
(76) Bu bağlamda, referans alınan fiyatlar dikkate alınarak yapılan değerlendirmeler
neticesinde, ŞİMŞEK GROUP’un bazı otobüs terminali işletmecilerine göre daha fazla
kira bedeli talep ettiği; ancak bu fiyatlama politikasının OTOGAR’ın işletme ihale bedeli
olan 20.000.000 + KDV tutarındaki meblağdan bağımsız olarak düşünülemeyeceği
değerlendirmesi yapılarak ŞİMŞEK GROUP’un uyguladığı yazıhane kira bedellerinin
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında aşırı fiyat olarak nitelendirilemeyeceği
kanaatine ulaşılmıştır.

15 Zetay Turizm’in dört yazıhanesi tek sözleşme olarak yapılmıştır.
16 Çarşamba Metro Turizm’in altı yazıhanesi tek sözleşme olarak yapılmıştır.
16-22/400-185
18/19
J. SONUÇ
(77) 09.07.2015 tarih ve 15-29/429-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile
ilgili olarak düzenlenen Rapor’a, Ek Görüş’e, toplanan delillere, yazılı savunmalara ve
incelenen dosya kapsamına göre; Mersin Şimşek Group Turizm İnşaat Petrol Ürünleri
Gıda Taşımacılık Kuyumculuk San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesini ihlal etmediğine, dolayısıyla aynı Kanun'un 16. maddesi uyarınca adı geçen
teşebbüse idari para cezası uygulanmasına gerek olmadığına OYÇOKLUĞU ile, Ankara
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.



Rekabet Kurulu’nun 29.06.2016 tarih ve 16-22/400-185 Sayılı Kararına
KARŞI OY

4054 sayılı Kanun'un 6. maddesinde hâkim durumdaki teşebbüsün hakim
durumunu kötüye kullanması halleri örnek sıralanmıştır. Bu maddede yer almayan aşırı
fiyat hususu ise, rekabet hukukunun kartelleşme ve tekelleşmelerin yarattığı sorunların
ortadan kaldırılması ve toplumun aşırı fiyatlardan korunması amacına hizmet etiğinden
Kanun’un anılan maddesinin birinci fıkrası kapsamında ele alınabilecektir.
Somut olay değerlendirildiğinde, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu uyarınca
09.01.2015 tarihinde yapılan ihale ile Mersin otogarının 3 yıl süreli işletmeciliğinin
ŞİMŞEK GRUP’a, her yıl için (…..)-TL+KDV bedel karşılığında ihale edildiği ve bu
kapsamda kira sözleşmesinin imzalandığı görülmektedir. Toplam inşaat bedeli (…..)
milyon TL olan söz konusu otogarın, yıllık işletme bedeli olarak yaklaşık (…..) milyon TL
muhammen bedel üzerinden ihaleye çıkılmasına rağmen, basiretli tacir gibi hareket
edilmeksizin ve kar/zarar değerlendirmesi yapılmayarak ihaledeki hesapsız rekabet ile
neticeten yapım maliyetine yakın bir bedel üzerinden yıllık kira bedeli teklif edilerek
kiralanması, terminal işletmecisinin uygulayacağı tarifelerin aşırı olmasına, sunulacak
hizmetlerin ve bu hizmetler içinde en önemli yeri tutan otobüs yazıhanelerinin kira
bedellerinin makul bedelle sunulamamasına, artan bedellerin ise son yüklenici olarak
yolcuların üzerine yüklenmesine neden olacaktır.
Aşırı fiyat değerlendirmelerinde fiyat/maliyet karşılaştırması ile teşebbüsün kendi
fiyatlarıyla yapılan karşılaştırmalar (farklı ürünlere, farklı müşteri gruplarına veya farklı
coğrafi pazarlara uygulanan fiyatların kıyaslanması) veya rakip hizmetlerin/ürünlerin
fiyatlarının karşılaştırılması şeklinde iki aşamalı bir test uygulanmaktadır.
Bu kapsamda soruşturma raporunda, otobüs işletmelerinin yazıhane tarifelerine
ilişkin olarak, Mersin otogarında uygulanan tarifeler ile anılan bu otogara eşdeğer
terminallerde uygulanan tarifeler karşılaştırıldığında, Mersin otogarının fiyat tarifelerinin
eşdeğer otogarlardan 2-3 kat fazla olduğu görülmektedir. Basiretli tacir gibi hareket
edilmeyerek hesapsızca teklif edilen yüksek ihale bedeli ise otogarın gerçek işletme
maliyeti olarak kabul edilmemelidir.
Bu durumda, aşırı fiyatlama ile hakim durumunu kötüye kullanan ŞİMŞEK GRUP’a
idari para cezası verilmesi gerektiği görüşüyle çoğunluğa katılmıyorum.





Adem BİRCAN
Kurul Üyesi
16-22/400-185
19/19



Full & Egal Universal Law Academy