Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2016-3-35 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 16-29/487-219
Karar Tarihi : 25.08.2016
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Adem BİRCAN
B. RAPORTÖRLER : Nesrin ATA, Hatice ODABAŞ BUBA, Mehmet GERÇEK
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Roche Diagnostics Turkey A.Ş.
Temsilcileri: Av. İlmutluhan SELÇUK, Şahin YAVUZ
Ebulula Mardin Cad. No:57 Akatlar Beşiktaş/İstanbul
D. DOSYA KONUSU: Roche Diagnostics Turkey A.Ş ile bayileri arasında akdedilecek
moleküler diagnostik, dizilim sistemleri ve merkezi hasta başı tanı çözümleri ürün
gruplarına ilişkin bayilik sözleşmesine muafiyet tanınması talebi.
(1) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 07.06.2016 tarih ve 3664 sayı ile giren bildirim
üzerine düzenlenen 19.08.2016 tarih ve 2016-3-35/MM sayılı Muafiyet/Menfi Tespit Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(2) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Roche Diagnostics Turkey A.Ş. (ROCHE) ile bayileri arasında akdedilen Bayilik
Sözleşmesi’nin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı
Kanun) 4. maddesi kapsamında olduğu,
- Klinik kimya sistemleri, kanama/pıhtılaşma sistemleri, hematoloji cihazları,
mikrobiyoloji test sistemleri, idrar cihazları, sekans sistemleri, hasta başı sistemleri,
genetik ve araştırma sistemleri pazarları bakımından Bayilik Sözleşmesi’nin 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) ile
sağlanan grup muafiyetinden faydalandığı,
- Self testing cihazları ve immüno-kimya test sistemleri bakımından anılan
Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyetinden faydalanamadığı,
bununla birlikte söz konusu pazarlar bakımından Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un
5. maddesi kapsamında bireysel muafiyetten yararlanabileceği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Teşebbüsler
G.1.1. Roche Diagnostics Turkey A.Ş (ROCHE)
(3) ROCHE Merkezi İsviçre’de bulunan F. Hoffman La Roche Ltd. şirketinin Türkiye’deki
iştirakidir. Teşebbüs, moleküler diagnostik, dizilim sistemleri ve merkezi hasta başı tanı
çözümleri ürün gruplarına ilişkin faaliyet göstermektedir.
G.2.2. Bayiler
(4) Bayiler, sözleşme konusu moleküler diagnostik, dizilim sistemleri (sequencing systems) ve
merkezi hasta başı tanı çözümleri ürün gruplarına ilişkin kamu hastane birlikleri, il halk
16-29/487-219
2/6
sağlığı laboratuvarları, üniversite hastaneleri, özel hastane ve laboratuvarları tarafından
açılacak hizmet alım ihaleleri ve mal alım ihalelerine iştirak edecek medikal firmalarıdır.
G.3. İlgili Pazar
G.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(5) Başvuruya konusu Bayilik Sözleşmesi (Sözleşme) kapsamında tarafların işbirliği yapacağı
ürünler, moleküler diagnostik, dizilim sistemleri ve merkezi hasta başı tanı çözümleri ürün
gruplarıdır. Söz konusu ürünler temelde iki gruba ayrılmaktadır.
Kişisel kullanıma yönelik olarak sunulan “Self Testing Cihazları”:
“Self testing cihazları” hasta tarafından bizzat kullanılarak pıhtılaşma zamanını
ölçmekte ve bu ölçüm neticesinde Warfarin içeren ilaç dozunun ayarlanması mümkün
olmaktadır.
Hastaneler ve Kliniklere Yönelik Kullanılan Profesyonel Cihazlar:
Söz konusu cihazlar temelde tıbbi görüntüleme ve teşhis imkânı tanımakla beraber
kullanım amaçları farklılık göstermektedir. Bildirim formunda profesyonel cihazlardan
oluşan bu sistemler şu şekilde gruplandırılmıştır:
Klinik kimya sistemleri: Ölçüm teknolojisi olarak fotometreyi kullanan, daha çok rutin
testler denilebilecek glikoz, kolesterol vb. testleri çalıştıran cihazlardır. Genellikle
klinik kimya veya biyokimya laboratuvarlarında bulunmaktadır.
lmmüno-kimya test sistemleri (cihaz, reaktif ve hizmetleri pazarı): "Makro Eliza"
olarak da anılan ölçüm teknolojisini kullanan sistemlerdir. Hormon, tümör
belirteçleri, enfeksiyon testleri gibi testleri çalıştırmakta ve genellikle klinik kimya,
biyokimya veya mikrobiyoloji laboratuvarlarında bulunmaktadır.
Kanama/pıhtılaşma sistemleri: Kanın pıhtılaşma sürecinde etkin olan testleri
çalıştırmaktadır. Genellikle klinik kimya veya biyokimya laboratuvarlarında
bulunmaktadır.
Hematoloji cihazları, reaktifleri ve hizmetleri pazarı: Genellikle kan sayım cihazları
olarak tabir edilen sistemlerdir. Kanın bileşenleri olan lökosit, eritrosit, trombosit ve
bunların alt kümeleri ile ilgili testlere bakmaktadır. Genellikle klinik kimya veya
biyokimya laboratuvarlarında bulunmaktadır.
Mikrobiyoloji test sistemleri: Genellikle DNA/RNA bazında ölçüm yapan sistemlerdir.
Enfeksiyon, genetik ve araştırma testleri ana alanlarıdır. Bu grubun kan kültürü, idrar
kültürü, viroloji, kan bankası, yaşam bilimleri ve araştırma gibi alt grupları
bulunmaktadır. ROCHE, bu alt gruplardan sadece viroloji, kan bankası, yaşam
bilimleri ve araştırma alanlarında faaliyet göstermektedir.
İdrar cihazları: İdrarda bulunan glikoz gibi normal maddelerin veya şekilli maddelerin
ölçümünü yapmaktadır.
Sekans sistemleri: Ölçüm yöntemi olarak DNA sekanslamasını kullanmaktadır. Çok
farklı test çeşitliliğine sahiptir ve aynı zamanda araştırma için de kullanılmaktadır.
Genellikle mikrobiyoloji, genetik gibi laboratuvarlarda bulunmaktadır
Hasta başı sistemleri: Özellikle yoğun bakım hastalarının hayati testlerini ölçen
sistemlerdir. Kan gazı, kuru kimya metoduyla çalışan küçük test cihazları gibi alt
grupları bulunmaktadır
Genetik ve araştırma sistemleri: Genellikle DNA/RNA bazında ölçüm yapan
sistemlerdir. Genetik testleri ana alandır.
16-29/487-219
3/6
(6) İşbu dosya bakımından Rekabet Kurulunun (Kurul) 09.10.2007 tarihli ve 07-78/966-367
sayılı kararında olduğu gibi kullanım alanları ve amaçlarının farklı olması dikkate alınarak,
her bir ürün grubunun ayrı bir ilgili ürün pazarı oluşturduğu değerlendirilmektedir. Bu
bağlamda, ilgili ürün pazarları;
“Self testing cihazları”,
“Klinik kimya sistemleri”,
“lmmüno-kimya test sistemleri”,
“Kanama/pıhtılaşma sistemleri”,
“Hematoloji cihazları”
“Mikrobiyoloji test sistemleri”,
“İdrar cihazları”,
“Sekans sistemleri”,
“Hasta başı sistemleri”,
“Genetik ve araştırma sistemleri”
şeklinde belirlenmiştir.
G.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(7) Başvuruya konu Sözleşme Türkiye genelinde uygulamaya konulacak olup, Sözleşme
konusu ürünler açısından giriş koşulları, tedarik kaynakları ile dağıtım ve pazar koşullarının
bölgesel farklılıklar göstermemesi nedeniyle, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
tanımlanmıştır.
G.4. Değerlendirme
G.4.1. Bildirime Konu Sözleşmenin Niteliği
(8) Başvuruya konu Sözleşme’nin;
2.1. maddesinde; bayinin belirlenen bölge içinde Sözleşme’de belirlenen süre ile sınırlı
olarak, Kamu Hastane Birlikleri, İl Halk Sağlığı Laboratuvarları, Üniversite Hastaneleri,
özel hastane ve laboratuvarlar tarafından açılacak hizmet alım ihaleleri ve mal alım
ihalelerine iştirak ve bunlara yapılacak satışlar için münhasır olarak yetkilendirildiği ve
bölgesi dışına veya müşteriler dışında kalan kişilere aktif satış veya kiralama
yapamayacağı,
2.5. maddesinde sözleşmenin yürürlükte olması kaydıyla beş yıl süreyle bayilerin
ROCHE ile rekabet etmeme yükümlülüğü olacağı,
3.5 maddesinde ürünlerin bayi satış fiyatlarının, ROCHE tarafından belirli aralıklarla
belirlenen azami fiyatları aşmayacağı,
15.1. maddesinde sözleşmenin bir yıl için akdedildiği ve taraflarca aksi belirtilmedikçe
her biten yılın sonunda otomatik olarak yenileneceği ve sözleşme süresinin azami beş
yıl olacağı
ifade edilmiştir.
(9) Yukarıdaki hükümlerden anlaşıldığı üzere ROCHE tarafından bayiler münhasır olarak belirli
bölgelerde yetkilendirilmekte, azami beş yıllık bir süre boyunca rekabet etmemek ile
yükümlendirilmekte; bayiler başvuruya konu ürünlere rakip olan ürünlerin satış ve dağıtımını
yapmamayı taahhüt etmektedir.
(10) Sözleşme’nin, üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyette bulunan birden fazla
teşebbüsün sözleşme konusu ürünlerin dağıtımı ve yeniden satışı konusunda akdettikleri
dikey anlaşma niteliğinde olduğu görülmektedir.
16-29/487-219
4/6
G.4.2. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Çerçevesinde Değerlendirme
(11) Bildirim konusu Sözleşme’nin ilgili başlık altında değinilen maddeleri ile alıcıya rekabet
etmeme yükümlülüğü ve aktif satış yasağı getirildiği, ayrıca ROCHE’un alıcının azami satış
fiyatını tespit etmesinin mümkün olduğu düşünüldüğünde, Sözleşme’nin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu anlaşılmıştır.
G.4.3. 2002/2 Sayılı Tebliğ Çerçevesinde Değerlendirme
(12) 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesinin 2. fıkrasına göre, bu Tebliğ ile
sağlanan muafiyet, sağlayıcının anlaşma konusu malları sağladığı pazardaki pazar payının
%40’ı aşmaması halinde uygulanabilmektedir. Bu kapsamda, aşağıdaki tabloda ROCHE’un
ilgili pazarlardaki pazar payına yer verilmektedir1:
Tablo: ROCHE’un İlgili Pazarlardaki Pazar Payı (%)
İlgili Ürün Pazarları 2015
Self testing cihazları2 (…..)
Klinik kimya sistemleri (…..)
lmmüno-kimya test sistemleri (…..)
Kanama/pıhtılaşma sistemleri (…..)
Hematoloji cihazları (…..)
Mikrobiyoloji test sistemleri (…..)
İdrar cihazları (…..)
Sekans sistemleri (…..)
Hasta başı sistemleri (…..)
Genetik ve araştırma sistemleri (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler
(13) Tablodan görüldüğü üzere, ROCHE’un yalnızca self testing cihazları ve immüno-kimya test
sistemleri pazarlarındaki pazar payının 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde belirtilen
%40’lık eşiği aştığı görülmektedir. Dolayısıyla diğer ilgili pazarlar bakımından bildirime konu
Sözleşme’nin Tebliğ kapsamında sağlanan muafiyetten yararlandığı anlaşılmaktadır. Self
testing cihazları ve immüno-kimya test sistemleri pazarları bakımından ise Sözleşme’ye
yönelik bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılmıştır.
G.4.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(14) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar,
Kanun’un 5. maddesindeki koşulların varlığı halinde 4. maddenin uygulanmasından muaf
tutulabilmektedir. Başvuru konusu Sözleşme aşağıda 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan her bir koşul açısından ele alınmıştır.
1 Bildirimde, sağlayıcının (ROCHE) her bir ilgili pazardaki payına ilişkin 3. kişi bağımsız kuruluşlarca
hazırlanmış güvenilir bir çalışma bulunmadığından, şirket içi tahmin ve değerlendirmelere dayanan pazar payı
bilgilerinin paylaşıldığı belirtilmiştir.
2 Self testing cihazlarına ilişkin pazar payı tahminine yönelik çalışmada, ROCHE’un hâlihazırda faaliyette
bulunmadığı şeker ölçüm cihazlarının hesaplamalara dâhil edilmediği ifade edilmiştir. Bunun ardında yatan
temel gerekçe ise, ROCHE’un şeker ölçüm cihazları alanında da faal olmasına rağmen, ilgili diabet biriminin
aynı tüzel kişilik altında ayrı bir iş birimi olarak yapılandırılmış olması şeklinde açıklanmıştır. Nitekim, Kurulun
29.03.2012 tarihli ve 12-14/413-124 sayılı kararında da kan şekeri ölçüm cihazlarının ayrı bir pazar olarak ele
alındığına değinilmiştir. Bunun yanında, kan şekeri ölçümü cihazı veya bu cihazda kullanılan striplerin bildirime
konu Sözleşme kapsamında düzenlenmediği belirtilmiştir.
16-29/487-219
5/6
a) Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(15) Başvuruya konu Sözleşme ile birlikte ROCHE, ürünlerinin Türkiye’deki dağıtımını münhasır
olarak belirlenen bayileri aracılığıyla gerçekleştirecektir. Bildirim formunda, bayilerin kendi
bölgelerinde başta hastaneler olmak üzere müşterilerin ihtiyaçlarına odaklanmasının
sağlanacağı ve böylelikle bayilerin müşterilerinin taleplerine en hızlı biçimde ve rekabetçi
fiyatlarla cevap verebilecekleri ifade edilmektedir. Ayrıca bayilerin münhasır dağıtım
yetkisine sahip oldukları ROCHE ürünlerine odaklanarak, Sözleşme konusu markanın ticari
konumunu geliştirme eğiliminde olmaları ve bu suretle fiyat dışı rekabetin ve hizmet
kalitesinin artması beklenmektedir.
(16) Açıklanan nedenlerle, Sözleşme konusu ürünlerin dağıtımında ekonomik bir iyileşmenin
ortaya çıkacağı ve bu kapsamda ilgili Sözleşme’nin Kanun’un 5. maddesinin (a) bendinde
sayılan koşulu sağladığı değerlendirilmektedir.
b) Tüketicinin Yarar Sağlaması
(17) Yukarıda açıklanan şekilde münhasır bayiler tarafından daha etkin biçimde takip edilecek
olan ihalelerde rekabet ortamının sağlanması mümkün olacaktır. Münhasır bayilik nedeniyle
marka içi rekabet azalacaksa da, markalar arası rekabetin artacağı ve bu suretle oluşacak
rekabetten de tüketicinin yarar sağlayacağı değerlendirilmektedir. Bu nedenle 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (b) bendindeki koşulun da sağlandığı kanaatine varılmaktadır.
c) İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(18) Bildirim konusu Sözleşme’nin 2.1. maddesinde bayiler, belirlenen bölgelerde münhasır
olarak yetkilendirilmiş, Sözleşme’nin 2.5. maddesinde ise rekabet etmemekle
yükümlendirilmiştir. Bu noktada, Sözleşme’nin self testing cihazları ve immüno-kimya test
sistemleri pazarlarında kapama etkisine yol açıp açmayacağı hususu değerlendirilmelidir.
(19) Bildirim formunda, ilgili pazarlarda gerek mevcut gerekse potansiyel rakipler açısından çok
sayıda dağıtıcının bulunduğu, ilgili pazarlarda rakiplerin de benzer münhasır dağıtım
anlaşmaları yoluyla faaliyet gösterdiği belirtilmiştir. Bu çerçevede Sözleşme’nin pazarda
kayda değer bir rekabet endişesi yaratmayacağı, ROCHE’un rakiplerle benzer şartlarda
dağıtım ağına sahip olmasının, ROCHE’un etkin bir şekilde rekabet edebilmesine ve bu
rekabeti sürdürmesine katkı sağlayacağı, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin
(c) bendindeki koşulun sağlandığı değerlendirilmektedir.
d) Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu Olandan
Fazla Sınırlanmaması
(20) Bildirim konusu Sözleşme’nin 2.1. maddesinde bayiler, belirlenen bölgelerde münhasır
olarak yetkilendirilmiştir. Bildirim formunda bayilerin bölgesinin münhasır nitelikte olmaması,
diğer bir ifadeyle aynı bölgede birden fazla bayi üzerinden satış yapılması durumunda,
koordinasyon problemleri nedeniyle müşterilerin taleplerinin zamanında karşılanması veya
arz devamlılığının sağlanması noktasında çeşitli sorunların yaşanabileceği belirtilmektedir.
Nitekim çok sayıda bayinin bulunduğu bir piyasada bayilerin bölgesel münhasırlığının
bulunması ciddi bir rekabetçi endişe doğurmayacak, bildirim formunda ifade edilen talebin
etkin karşılanmasını ve arzın devamlılığını sağlayacaktır.
(21) Sözleşme’de yer alan bir başka sınırlama, Sözleşme’nin 2.5. maddesi kapsamında bayilere
getirilen rekabet etmeme yükümlülüğüdür. Konuya ilişkin olarak bildirim formunda, bayiler
üzerinde rekabet etmeme yükümlülüğü bulunmaması halinde Roche markasına
odaklanılmaması veya bedavacılık (free-riding) problemleri başta olmak üzere çeşitli
sorunlarla karşılaşılabileceği, dolayısıyla daha önce bahsedilen etkinlik kazanımlarının
sağlanabilmesi için söz konusu sınırlamanın zorunlu olduğu ifade edilmektedir. Bunun
16-29/487-219
6/6
yanında, rekabet etmeme yükümlülüğünün bulunması, bazı durumlarda, özellikle satışların
çoğunun ihale kanalı ile yapıldığı piyasalarda pazarın koşullarıyla ve pazarın dağıtım
yapısıyla da bağlantılı olarak ihale bazında arzulanan rekabetin oluşmasını olumlu
etkileyebilmektedir.
(22) Rekabetin zorunlu olandan daha fazla sınırlanıp sınırlanmadığının tespiti bakımından
Sözleşme’nin süresi de önem taşımaktadır. Sözleşme’nin 15. maddesinde bir yıllık süre
öngörülmüş olup, tarafların aksini belirtmemesi halinde Sözleşme’nin en fazla beş yıl geçerli
olacağı düzenlenmiştir. Tarafların benzer nitelikte sözleşmelerle çalışan rakiplerle etkili bir
şekilde rekabet edilebilmesinin hedeflendiği düşünüldüğünde, normal şartlar altında bir yıllık
akdedilen ve en fazla beş yıllık bir süre boyunca geçerli olacak Sözleşme’nin süre
bakımından makul olduğu ve söz konusu sürenin rekabetin zorunlu olandan fazla
sınırlanması sonucunu doğurmasının muhtemel olmadığı değerlendirilmektedir.
(23) Açıklamalar çerçevesinde, münhasırlığa ve rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin
düzenlemeler içeren sözleşmenin rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanması sonucunu
doğurmayacağı, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (d) bendindeki koşulun da
sağlandığı kanaatine ulaşılmıştır.
16-29/487-219
7/6
H. SONUÇ
(24) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
- Roche Diagnostics Turkey A.Ş. ile bayileri arasında akdedilen Bayilik Sözleşmesi’nin
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna,
- Klinik kimya sistemleri, kanama/pıhtılaşma sistemleri, hematoloji cihazları,
mikrobiyoloji test sistemleri, idrar cihazları, sekans sistemleri, hasta başı sistemleri,
genetik ve araştırma sistemleri pazarları bakımından Bayilik Sözleşmesi’nin 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlandığına,
- Self testing cihazları ve immüno-kimya test sistemleri bakımından Bayilik
Sözleşmesi’nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile
sağlanan grup muafiyetinden faydalanamadığına, bununla birlikte söz konusu pazarlar
bakımından anılan sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel
muafiyetten yararlanabileceğine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy