Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2016-1-51 (Devralma)
Karar Sayısı : 16-31/515-230
Karar Tarihi : 23.09.2016
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Adem BİRCAN
B. RAPORTÖRLER : Burak SAĞLAM, Başak TEKÇAM, İbrahim KUŞÇU,
Zekeriya TURAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - KLK Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş.
Yüzüncü Yıl Mah. Horasan Sokak No:14 GOP 06700 Çankaya,
Ankara
(1) D. DOSYA KONUSU: Kolin İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye ait olan KLK
Enerji Üretim A.Ş. hisselerinin %33’ünün Limak Yatırım Enerji Üretim İşletme
Hizmetleri ve İnşaat A.Ş.’ye, %33’ünün ise Kalyon Yatırım Holding A.Ş.'ye
devredilmesi ve bunun sonucu olarak taraflar arasında bir ortak girişim
kurulması işlemine izin verilmesi talebi.
E. DOSYA EVRELERİ
(2) Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın (ÖİB) Kurum kayıtlarına 23.12.2015 tarih ve 6099
sayı ile intikal eden yazısında; Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun (ÖYK) 15.06.2015 tarih
ve 2015/55 sayılı kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınan Elektrik Üretim
A.Ş.’ye (EÜAŞ) ait Doğankent, Kürtün ve Torul Hidroelektrik Santralleri
(SANTRALLER) ile bu santraller tarafından kullanılan taşınmazların 49 yıl süreyle
"işletme hakkının verilmesi" yöntemi ile özelleştirilmesine ilişkin nihai pazarlık
görüşmelerinin 16.11.2015 tarihinde yapıldığı belirtilerek ÖYK’nin onayına sunulmak
üzere belirlenen teklif sahiplerine ilişkin bildirim yapılmıştır.
(3) Rekabet Kurulu anılan bildirim üzerine 10.02.2016 tarih ve 16-04/70-28 sayılı kararı ile
yukarıda anılan SANTRALLER ile bu santraller tarafından kullanılan taşınmazların 49
yıl süreyle "İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemi ile özelleştirilmesi kapsamında söz
konusu varlıkların teklif sahiplerinden; Kolin İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye
(KOLİN), Bilgin-Turcas-Yapısan Ortak Girişim Grubu’na (BİLGİN-TURCAS-YAPISAN)
veya Aşkale Çimento Sanayii Türk A.Ş.’ye (AŞKALE) devir işleminde bir sakınca
olmadığı ve işleme izin verilebileceği sonucuna ulaşmıştır.
16-31/515-230
2/11
(4) Kurum kayıtlarına 11.04.2016 tarih, 2425 sayı ile intikal eden KOLİN tarafından
gönderilen yazıda ise özetle; SANTRALLER ile bu santraller tarafından kullanılan
taşınmazların özelleştirilme ihalesini (…..) TL bedelle en yüksek teklifi veren KOLİN’in
kazandığı ifade edilerek İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi’ni imzalamak üzere
SANTRALLERİN, %100 hissesi KOLİN’e ait olan KLK Enerji Üretim A.Ş.’ye (KLK
ENERJİ) devredilmesi işlemine yönelik olarak Rekabet Kurumuna izin başvurusunda
bulunulmuş, yapılan değerlendirme sonucunda, bahse konu devir işlemi sonucunda
devre konu olan SANTRALLERİN ve santraller tarafından kullanılan taşınmazların
kontrol yapısında herhangi bir değişiklik söz konusu olmayacağından, anılan işlemin
2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ (2010/4 sayılı Tebliğ) kapsamında bir devralma işlemi olmadığı
başvuru sahibine iletilmiştir. Daha sonra ÖİB, EÜAŞ ve KLK ENERJİ arasında
29.04.2016 tarihinde imzalanan İşletme Hakkı Devir Sözleşmesi ile devir
gerçekleşmiştir.
(5) 15.07.2016 tarih ve 4407 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden ve eksiklikleri en son
01.09.2016 tarihinde tamamlanan bildirim konusu başvuruda ise, tüm hisseleri
KOLİN’e ait olan KLK ENERJİ’nin hisselerinin %33’ünün Limak Yatırım Enerji Üretim
İşletme Hizmetleri ve İnşaat A.Ş.’ye (LİMAK YATIRIM), %33’ünün ise Kalyon Yatırım
Holding A.Ş.'ye (KALYON) devredilmesi ve bunun sonucu olarak taraflar arasında bir
ortak girişim kurulması işlemine izin verilmesi talep edilmektedir. Anılan bildirim üzerine
düzenlenen 08.09.2016 tarih ve 2016-1-51/Öİ sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(6) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirim konusu işleme izin verilmesinde
sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflar
G.1.1. Devredilen: KLK ENERJİ
(7) KLK ENERJİ, elektrik enerjisi üretmek ve üretilen elektrik enerjisini ve/veya
kapasitesini satmak amacıyla kurulmuştur. KLK ENERJİ’ye ait olan SANTRALLER’in
üretimleri ile sahip oldukları kurulu gücün, Türkiye’nin toplam kurulu gücü içindeki payı,
Doğankent’in %(…..); Kürtün’ün %(…..); Torul’un %(…..) olmak üzere, toplam %(…..)
ve söz konusu elektrik santrallerinin Türkiye elektrik üretimi içerisindeki payı,
Doğankent’in %(…..); Kürtün’ün %(…..); Torul’un %(…..) olmak üzere toplam
%(…..)’tür.
G.1.2. Devreden: KOLİN
(8) KOLOĞLU Ailesi tarafından kontrol edilen KOLİN, inşaat, enerji, turizm, madencilik,
doğalgaz dağıtımı ve liman işletmeciliği alanında faaliyet göstermektedir. KOLİN’in
elektrik sektöründe üretim, toptan satış, dağıtım ve perakende satış alanlarında
faaliyetleri bulunmaktadır. KOLİN’in SANTRALLER haricinde hali hazırda kontrol ettiği
ve elektrik üretimi alanında faaliyet gösteren santrallerine aşağıda yer verilmiştir.
16-31/515-230
3/11
Tablo 1: KOLİN’in Aktif Durumdaki Elektrik Üretim Faaliyetlerine İlişkin Veriler (2015)
Santral Yakıt Tipi Kurulu Güç (MWh)
Üretim
(MWh)
Kurulu Güç
Pazar Payı (%)
Üretim Pazar
Payı (%)
Akköy I HES (Gümüşhane) Hidrolik (.....) (.....) (.....) (.....)
Akköy II HES (Giresun) Hidrolik (.....) (.....) (.....) (.....)
Aladereçam HES (Giresun) Hidrolik (.....) (.....) (.....) (.....)
Yalnızardıç HES (Antalya) Hidrolik (.....) (.....) (.....) (.....)
TURKOL Otel Santrali (İstanbul) Doğalgaz (.....) (.....) (.....) (.....)
Toplam (.....) (.....) (.....) (.....)
Kaynak: Bildirim Formu
(9) KOLİN’in elektrik üretimi pazarının yanı sıra, elektrik dağıtım ve elektrik perakende
satış pazarlarında da faaliyetleri bulunmaktadır. Elektrik dağıtımında faaliyet gösteren
Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş., Çamlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş., Akdeniz Elektrik Dağıtım
A.Ş., Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş. ile elektrik perakende satışında faaliyet gösteren
CLK Uludağ Elektrik Perakende Satış A.Ş., CLK Çamlıbel Elektrik Perakende Satış
A.Ş., CLK Akdeniz Elektrik Perakende Satış A.Ş. ve CLK Boğaziçi Elektrik Perakende
Satış A.Ş., KOLİN’in %33 ortak olduğu CLK Enerji Yatırım A.Ş.’nin (CLK) kontrolü
altındadır1.
(10) Dosya kapsamında yer alan bilgilere göre; KOLİN, ortağı olduğu CLK aracılığıyla 2015
yılında bu dağıtım bölgelerinden Boğaziçi dağıtım bölgesinde (…..) MWh, Çamlıbel
dağıtım bölgesinde (…..) MWh; Uludağ dağıtım bölgesinde (…..) MWh ve Akdeniz
dağıtım bölgesinde (…..) MWh saat olmak üzere toplam (…..) MWh ile Türkiye’de
2015 yılında dağıtımı yapılan elektriğin %(…..)’ünün dağıtımını gerçekleştirmiştir.
KOLİN elektrik perakende satışı alanında ise anılan bölgelerde görevli tedarik şirketleri
CLK Boğaziçi Elektrik Perakende Satış A.Ş. ((…..)MWh), CLK Çamlıbel Elektrik
Perakende Satış A.Ş. ((…..) MWh), CLK Uludağ Elektrik Perakende Satış A.Ş. ((…..)
MWh) ve CLK Akdeniz Elektrik Perakende Satış A.Ş. ((…..) MWh) aracılığıyla toplam
(…..) MWh elektrik satışı gerçekleştirmiştir. Gerçekleştirilen bu elektrik satışının 2015
yılı Türkiye elektrik tüketimine oranı (…..)’dir. Ayrıca elektrik perakende ve toptan satışı
gerçekleştiren KOLEN Elektrik Toptan Satış ve Ticaret A.Ş. ise 2015 yılında (…..)
MWh elektrik enerjisi satışı gerçekleştirmiştir.
G.1.3. Devralanlar
G.1.3.1. LİMAK YATIRIM
(11) LİMAK YATIRIM’ın faaliyet alanlarını altyapı, havalimanı, terminal, enerji tesislerinin
inşası, enerji sektörüyle ilgili üretim, dağıtım, fizibilite ve danışmanlık hizmetlerinin
verilmesi, turizm tesislerinin kurulması ve kiraya verilmesi oluşturmaktadır. LİMAK
YATIRIM; Limak İnş. San. ve Tic. A.Ş. (%(…..)), Yapısan Turz. İnş. San. Paz. ve Tic.
A.Ş. (%(…..)) ve her biri %(…..) oranında olmak üzere Nihat ÖZDEMİR, Sezai
BACAKSIZ, Mehmet Serhan BACAKSIZ, Turhan Serdar BACAKSIZ, Ebru ÖZDEMİR
KIŞLALI ve Batuhan ÖZDEMİR hissedarlığı altında bulunmaktadır.
(12) Limak İnş. San. ve Tic. A.Ş.’nin ise %(…..) oranındaki hissesi LİMAK HOLDİNG
A.Ş.’ye aittir. Yapısan Turizm İnşaat Sanayi Paz. ve Tic. A.Ş.’nin %(…..) oranındaki
hissesi Limak İnş. San. ve Tic. A.Ş.’ye aittir. LİMAK HOLDİNG A.Ş.’nin ise %(…..)
oranındaki hissesi Nihat ÖZDEMİR’e, yine aynı orandaki hissesi Sezai BACAKSlZ’a ve
geri kalan hisseleri, her biri %(…..) oranında olmak üzere, Ebru ÖZDEMİR KIŞLALI,
Mehmet SERHAN BACAKSIZ, Batuhan ÖZDEMİR ve Turhan Serkan BACAKSlZ’a
aittir. LİMAK YATIRIM'ın hali hazırda kontrol ettiği ve elektrik üretimi alanında faaliyet
gösteren santrallerine aşağıda yer verilmiştir.
1 CLK’nın diğer ortakları %33 hissesi ile Cengiz Holding ile yine %33 hissesi ile LİMAK YATIRIM’dır.
16-31/515-230
4/11
Tablo 2: LİMAK YATIRIM’ın Aktif Durumdaki Elektrik Üretim Faaliyetlerine İlişkin Veriler (2015)
Santral Yakıt Tipi
Kurulu
Güç
(MW)
Kurulu Güç
Pazar Payı (%) Üretim (MWh)
Üretim
Pazar
Payı (%)
Alkumru HES (Siirt) Hidroelektrik (…..) (…..) (…..) (…..)
Uzunçayır HES (Tunceli) Hidroelektrik (…..) (…..) (…..) (…..)
Çal HES (Denizli) Hidroelektrik (…..) (…..) (…..) (…..)
Seyrantepe HES (Elazığ) Hidroelektrik (…..) (…..) (…..) (…..)
Tatar HES (Elazığ) Hidroelektrik (…..) (…..) (…..) (…..)
Pembelik HES (Elazığ) Hidroelektrik (…..) (…..) (…..) (…..)
Kirazlık HES (Siirt) Hidroelektrik (…..) (…..) (…..) (…..)
Hamitabat DGKÇS (Kırklareli) Doğalgaz Cevirim (…..) (…..) (…..) (…..)
Kemerköy TS Yerli Kömür (…..) (…..) (…..) (…..)
Yeniköy TS Yerli Kömür (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam - (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu
(13) LİMAK YATIRIM'ın elektrik üretimi pazarının yanı sıra elektriğin dağıtımı ile elektriğin
toptan ve perakende satışı alanlarında da faaliyetleri bulunmaktadır. Yukarıda
ayrıntılarına yer verildiği üzere, LİMAK YATIRIM’ın %33 oranında hissesine sahip
olduğu CLK aracılığıyla dağıtımını gerçekleştirdiği elektriğin Türkiye’de 2015 yılında
dağıtımı yapılan elektrik miktarına oranı %(…..); görevli tedarik şirketleri tarafından
gerçekleştirilen perakende satışlarının 2015 yılı Türkiye elektrik tüketimine oranı ise
(…..)’dir. Ayrıca elektrik perakende ve toptan satışı gerçekleştiren Limak Enerji Ticaret
A.Ş. 2015 yılında (…..) MWh elektrik enerjisi satışı gerçekleştirmiştir.
G.1.3.2. KALYON
(14) KALYON, her çeşit ticari, sınai, tarımsal, madencilik, enerji, ulaştırma, hava ve deniz
limanı işletmeciliği, inşaat, finans, sigortacılık, turizm, basın- yayın, reklamcılık, medya
ve diğer hizmet sektöründe faaliyet göstermek amacıyla kurulmuştur. KALYON; Cemal
KALYONCU (%(…..)), Nevin KALYONCU (%(…..)), Haluk KALYONCU (%(…..)),
Kübra KALYONCU ŞEHERLİ (%(…..)), Mehmet KALYONCU (%(…..)) ve Sena
KALYONCU TÜRKMENOĞLU (%(…..)) hissedarlığı altındadır.
(15) KALYON’un hali hazırda kontrol ettiği ve elektrik üretimi alanında faaliyet gösteren
santrallerine ilişkin bilgilere aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 3: KALYON’un Aktif Durumdaki Elektrik Üretim Faaliyetlerine İlişkin Veriler (2015)
Santral Yakıt Tipi Kurulu Güç (MW)
Üretim
(MWh)
Kurulu Güç
Pazar Payı (%)
Üretim Pazar
Payı (%)
Kalen I-II HES (Giresun) Hidrolik (…..) (…..) (…..) (…..)
Ordu HES (Ordu) Hidrolik (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam - (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu
(16) Üretimin yanında KALYON’un elektrik toptan satış pazarında da faaliyetleri
bulunmaktadır. Kalen Enerji Elektrik Üretim A.Ş. ve Melet Enerji Elektrik Üretim ve Tic.
A.Ş. aracılığıyla KALYON, 2015 yılında toplam (…..) MWh elektrik satışı
gerçekleştirmiştir.
16-31/515-230
5/11
G.2. İlgili Pazar
(17) Elektrik endüstrisi kapsamında dört temel faaliyet alanı olan elektriğin üretimi ve toptan
satışı, elektriğin iletimi, elektriğin dağıtımı, elektriğin nihai tüketicilere satışı (tedarik),
farklı varlıklar, kaynaklar, piyasa yapıları ve rekabet şartları içerdiği için geleneksel
olarak ayrı ilgili ürün pazarları olarak nitelendirilmektedir. Dosya konusunu, elektriğin
üretimi ve satışı alanında faaliyet gösteren KLK ENERJİ’nin %66 oranındaki hissesinin
devri oluşturduğundan, elektriğin homojen bir ürün olduğu da dikkate alınarak, ilgili
pazarın genel olarak elektrik üretimi ve satışı temelinde tanımlanması mümkündür.
Bunun yanı sıra, bir üreticinin ürettiği enerjiyi direkt serbest tüketicilere de satabileceği
ve serbest tüketici limitinin her geçen yıl düşürülmesinden hareketle elektriğin nihai
tüketicilere satışı da inceleme konusu diğer bir pazar olarak dikkate alınabilecektir.
Bununla birlikte, dosya özelinde anılan pazarlar açısından ikili bir ayrıma gitmeye
gerek bulunmadığından, inceleme elektriğin üretimi ve toptan satışı pazarı kapsamında
yapılmıştır2.
(18) Yeniden yapılanma sürecinde elektriğin satışına ilişkin ortaya çıkan farklı piyasa
yapıları, işlem taraflarının piyasadaki konumları ve elektriğin kendine özgü
niteliklerinden kaynaklanan zamansal ve coğrafi kısıtlar gibi hususlar; elektrik üretimi
ve toptan satışı pazarı bakımından yapılacak alt pazar tanımlarında ve hâkim durum
analizlerinde belirleyici olabilmektedir. Bu çerçevede elektrik üretimi ve toptan satışı
pazarı; elektriğin fiziksel ticaretini içeren, fiyatların iki taraf arasında doğrudan ya da
aracılar ile belirlendiği uzun dönemli ikili anlaşmalar piyasası, piyasa fiyatının merkezi
bir idare tarafından işletilen bir sistem çerçevesinde müzayede (ihale) usulü oluştuğu
kısa dönemli spot (organize) piyasalar, arz ve talebin anlık eşitliğini sağlamak üzere
merkezi idare tarafından yönetilen dengeleme piyasaları, dağıtım firmalarına yapılan
satışlar, nihai tüketici konumundaki serbest tüketicilere yapılan satışlar, talebin
zamansal özelliğine bağlı olarak puant yük, orta yük, baz yük dönemleri ve santraller
tarafından elektrik üretiminde kullanılan birincil enerji kaynakları çerçevesinde
tanımlanmış daha dar alt pazarlar kapsamında incelemeye konu olabilmektedir. Dar
pazar tanımlarının somut anlamda yapılması için ilgili işleme ilişkin tarafların
piyasadaki konumlarının yanı sıra piyasanın serbestleşme seviyesi, bahse konu piyasa
yapılarının işleyişi ve nitelikleri ve de bu yapıların rekabetçi açıdan anlamlı derecede
farklılaşıp farklılaşmadığı gibi hususların öne çıktığı; bununla birlikte bu
tanımlamaların, rekabetçi bir risk doğmadığı sürece nihailendirilmediği görülmektedir3.
(19) Diğer yandan, ilgili pazarın diğer bir boyutunu da ilgili coğrafi pazar oluşturmaktadır.
Elektrik piyasalarında, coğrafi anlamda elektrik üretimine ilişkin rekabetçi yapıyı
belirleyen unsurların başında ise iletim hatları ve kapasiteleri gelmektedir. İletim
hatlarında kısıt olması halinde, diğer bölgelerden izole bir yapı sergileyen belirli
bölgelerin ayrı birer ilgili coğrafi pazar olarak değerlendirilmesi söz konusu
olabilecektir. Zira bir bölgeye elektrik sevkinin, iletim hatlarının kısıtları nedeniyle
mümkün olmaması, o bölgenin izole bir yapıya bürünmesine ve de rekabetçi
parametrelerin diğer bölge ya da ülkenin geri kalanından farklılaşması anlamında ayrı
2 Devralan tarafların elektrik üretiminin alt pazarları ile ilgili faaliyetleri dikey bütünleşmeye ilişkin
değerlendirme başlığı altında değerlendirildiğinden, anılan pazarlar için ayrıca pazar tanımlarına
gidilmesine gerek görülmemiştir.
3 24.01.2013 tarih ve 13-07/69-38 sayılı Seyitömer santralinin özelleştirilmesine ilişkin karar ile
28.03.2013 tarih ve 13-17/247-122 sayılı Hamitabat santralinin özelleştirilmesine ilişkin kararda da nihai
bir pazar tanımına gidilmediği görülmektedir. Ayrıca Komisyon’un EdF/British Energy (Case No: M.5224),
EdF/AEM/Edison (Case No: M.3729), Sydkraft/Graninge (Case No: M.3268), Verbund/EnrgieAllianz
(Case No: M.2947), ENI/EDP/GDP (Case No: M.3440) ve DONG/Elsam/Energi E2 (Case No: M.3868)
kararlarında da alt pazar ayrımlarına değinilmekle beraber bu alt pazarlara yönelik nihai pazar tanımları
yapılmamıştır.
16-31/515-230
6/11
bir coğrafi pazarın ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Geçmiş tarihli Kurul
kararlarında da elektrik üretimi ve satışı pazarının coğrafi boyutunun Türkiye olarak
tanımlandığı görülmektedir.
(20) Dosya konusu işlem bakımından, 10.02.2016 tarih 16-04/70-28 sayılı Rekabet Kurulu
kararında yer alan tespitler doğrultusunda, Türkiye’de elektrik toptan satışı pazarının
halen gelişme aşamasında olduğu ve devre konu santrallerin büyüklükleri göz önünde
bulundurularak, bu aşamada elektrik üretimi ve toptan satışı açısından daha dar bir
pazar tanımı yapılmasına gerek bulunmamaktadır. İlgili coğrafi pazar ise aynı karar
kapsamında yapılan değerlendirmeler doğrultusunda Türkiye olarak tanımlanmıştır4.
G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
(21) Bildirime konu işlem, Kurul’un 10.02.2016 tarih 16-04/70-28 sayılı kararı ile
değerlendirilen ve nihayetinde önce KOLİN’e, sonra da KOLİN’in %100 hissesine sahip
olduğu KLK ENERJİ’ye devredilen SANTRALLER’in özelleştirilmesi işleminin devamı
niteliğindedir. Bildirim konusu işlem ile bu kez hâlihazırda elektrik alanındaki
faaliyetlerini SANTRALLER ile gerçekleştiren KLK ENERJİ’nin hisselerinin %33’ünün
LİMAK YATIRIM’a, %33’ünün ise KALYON’a devredilmesi işlemi ile anılan devre ve
KOLİN, LİMAK YATIRIM ve KALYON arasında esasen bir ortak girişim kurulması
işlemine izin verilmesi talep edilmektedir.
G.3.1. 2010/4 sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme
(22) 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in (2010/4 sayılı Tebliğ) 5. maddesinin üçüncü fıkrasına göre;
“Bağımsız bir iktisadi varlığın tüm işlevlerini kalıcı olarak yerine getirecek bir ortak
girişim oluşturulması” birleşme veya devralma sayılan hallerden kabul edilmektedir. Bu
tanım çerçevesinde bir ortak girişimin 2010/4 sayılı Tebliğ kapsamında birleşme ve
devralma sayılabilmesi için ortak kontrol altında bir teşebbüsün bulunması ve ortak
girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkması şeklinde iki unsurun birlikte
gerçekleşmesi gerekmektedir.
(23) Bu çerçevede, planlanan işlem öncelikle ortak kontrol açısından değerlendirilmelidir.
Hâlihazırda KOLİN, KLK ENERJİ’nin tüm hisselerine sahiptir. Planlanan işlem sonrası
LİMAK YATIRIM ve KALYON, KLK ENERJİ’nin %33’er hissesini KOLİN’den
devralacaktır. KLK ENERJİ işlem sonrasında KOLİN (%34, A Grubu), LİMAK YATIRIM
(%33, B Grubu) ve KALYON (%33, C Grubu) hissedarlığı altında olacaktır.
4 10.02.2016 tarih 16-04/70-28 sayılı karar kapsamında yapılan incelemede, ilgili coğrafi pazara yönelik
yapılan değerlendirme çerçevesinde TEİAŞ’a gönderilen bilgi isteme yazısı ile SANTRALLER tarafından
üretilen elektriğin bulundukları bölge ve sistem işletmesi açısından vazgeçilmez olup olmadığı ve anılan
bölgenin iletim kısıtı yaşanan bir bölge olup olmadığı konusunda bilgi talep edilmiştir. TEİAŞ tarafından
gönderilen cevabi yazıda anılan SANTRALLER tarafından üretilen elektriğin bulundukları bölge ve sistem
işletmesi açısından vazgeçilmez olmadığı hususu teyit edilmekle beraber, SANTRALLER’in bulunduğu
bölgenin, özellikle ilkbahar feyezan döneminde iletim kısıtı bulunan bir bölge olduğu, ancak bu kısıtların
çözülmesi adına TEİAŞ’ın yatırım programında bir takım projeler bulunduğu ifade edilmiştir. Bununla
birlikte, 2013 ve 2014 yıllarında anılan SANTRALLER’den Kürtün ve Torul’un 1 no’lu YAL talimatı aldığı,
Doğankent’in almadığı, Kürtün tarafından 2013 yılında toplam (.....) saat, 2014 yılında (.....) saat; Torul
tarafından 2013 yılında toplam (.....) saat, 2014 yılında (.....) saat YAL talimatı alındığı belirtilmiş ve bir
yılda toplam 8760 saat olduğu dikkate alındığında, söz konusu talimat sayılarının ihmal edilebilir düzeyde
olduğu değerlendirilmiştir. Ayrıca anılan talimatların düzenli bir yapı ve süreklilik arz etmediği de göz
önüne alınarak ilgili coğrafi pazar Türkiye genelinde değerlendirilmiştir.
16-31/515-230
7/11
(24) Hissedarlar Sözleşmesinin “4. Şirketin İşleyişi” başlıklı bölümünde, KLK ENERJİ’nin 6
üyeden oluşan bir Yönetim Kurulu tarafından idare edileceği, Yönetim Kurulu
üyelerinden 2'sinin A Grubu Hissedarlar, 2’sinin B Grubu Hissedarlar ve 2’sinin de C
Grubu hissedarlar tarafından gösterilecek adaylar arasından Genel Kurul tarafından
seçileceği ifade edilmektedir. 4.2. maddede ise Yönetim Kurulu’nun tüm hissedar
gruplarından en az bir üyenin katılımı ve en az 4 üye ile toplanacağı, kararların
katılanların oybirliği ile alınacağı belirtilmektedir. Bu sözleşme hükümleri göz önüne
alındığında, planlanan işlem sonrası KLK ENERJİ üzerinde ortak kontrol tesis edileceği
görülmektedir.
(25) Ortak girişim işleminin yoğunlaşma doğurucu olup olmadığını gösteren kıstaslardan bir
diğeri, söz konusu işletmenin bağımsız bir iktisadi varlık niteliği taşımasıdır. Bu koşul
ile ifade edilen temel amaç, ortak girişimin kurucularından bağımsız olarak ilgili
pazarda faaliyetlerini sürdürebilen ayrı bir teşebbüs olarak tanımlanabilmesini
sağlamaktır.
(26) Başvuru sahibi tarafından sunulan cevap dilekçesinde yer alan, KLK ENERJİ’nin
bağımsız olarak faaliyet göstermek için yeterli kaynaklara sahip olduğu, faaliyetlerinin
yürütmesinden sorumlu ayrı bir yönetim kurulu ve karar mekanizmaları bulunduğu, bu
karar mekanizmalarının ana şirketlerden bağımsız olarak satın alma ve satış
işlemlerini tamamen ticari koşullara göre hali hazırda gerçekleştirdiği şeklindeki
açıklamalar doğrultusunda, KLK ENERJİ’nin hâlihazırda aktif olarak faaliyet gösteren
bir şirket olması ve işlem sonrasında bağımsız bir iktisadi varlık olarak faaliyetlerini
gerçekleştireceği dikkate alındığında, bağımsızlık unsurunun mevcut olduğu
değerlendirilmektedir.
(27) Bu çerçevede, KOLİN’nin tek kontrolünde olan KLK ENERJİ’nin hisselerinin bir
bölümünün LİMAK YATIRIM ve KALYON tarafından devralınması işleminin tam
işlevsel bir ortak girişim niteliği taşıdığı ve 2010/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi
çerçevesinde bir devralma işlemi olduğu anlaşılmaktadır. İşlem taraflarının Türkiye ciro
bilgileri incelendiğinde, 2010/4 sayılı Tebliğ’in 7. maddesinde yer alan ciro eşiklerinin
aşıldığı anlaşıldığından, işlemin Rekabet Kurulunun iznine tabi olduğu sonucuna
varılmıştır.
G.3.2. 4054 Sayılı Kanunun 7. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
G.3.2.1. Yatay Yoğunlaşma Bakımından Değerlendirme
(28) Birleşme ve devralmalar açısından rakip teşebbüsler arası işlemleri niteleyen yatay
yoğunlaşma sonucunda oluşan yapının hakim durum yaratması ya da mevcut bir
hakim durumu güçlendirmesi, 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi kapsamında
yasaklanmıştır. Aşağıdaki tablolarda Türkiye’deki elektrik kurulu gücü ile üretimi ve
üretici kuruluşlara göre dağılımı yer almaktadır.
Tablo 4: Türkiye Elektrik Kurulu Gücünün Üretici Kuruluşlara Göre Dağılımı (2015)
Kuruluşlar Kurulu Güç (MW) Katkı (%) Santral Sayısı
EÜAŞ + EÜAŞ'A BAĞLI ORTAKLIK SANT. 20.322,6 27,8 77
İŞLETME HAKKI DEVREDİLEN SANTRALLAR 946,2 1,3 60
YAP İŞLET SANTRALLARI 6.101,8 8,3 5
YAP İŞLET DEVRET SANTRALLARI 2.309,3 3,2 17
SERBEST ÜRETİM ŞİRKETLERİ 43.129,8 59,0 954
OTOPRODÜKTÖR SANTRALLARI 26,4 0,0 5
LİSANSSIZ SANTRALLERİ 310,7 0,4 396
TOPLAM 73.146,7 100,0 1.514
16-31/515-230
8/11
Tablo 5: Türkiye Elektrik Üretiminin Üretici Kuruluşlara Göre Dağılımı (2015)
Kuruluşlar Üretim (GWh) Katkı (%)
EÜAŞ+EÜAŞ'A BAĞLI ORTAKLIK 55.368,8 21,3
İŞLETME HAKKI DEVİR 4.233,2 1,6
OTOPRODÜKRÖR SANTR. 144,0 0,1
SERBEST ÜRETİM ŞİRKETLERİ 144.837,3 55,8
YAP İŞLET SANTRALLARI 42.772,6 16,5
YAP İŞLET DEVRET SANTR. 12.334,4 4,7
TOPLAM 259.690,3 100,0
(29) Yukarıdaki tablolarda ortaya konulan elektrik pazar yapısı çerçevesinde, devre konu
SANTRALLER ile söz konusu SANTRALLER’i ortak olarak kontrol edecek olan
tarafların mevcut kurulu güçleri, elektrik üretim miktarları ve pazar payı bilgilerine
aşağıda yer verilmiştir.
(30) Tablo 6: İşlem Taraflarının Sahip Olduğu Kurulu Güç ve Üretim Miktarı (2015)
(31) Elektrik üretim ve toptan satış piyasalarına yönelik hakim durum değerlendirmesinde,
ilgili pazarlarda oluşan pazar payı, hakim duruma ilişkin pazar gücünün
göstergelerinden biri olarak ele alınmaktadır. Yukarıda yer alan tablodan da görüldüğü
üzere, KLK ENERJİ’nin pazar payına kurulacak ortak girişimin taraflarının kurulu güç
ve üretim pazar payları eklendiğinde, toplam pazar payı yaklaşık %(…..) düzeyinde
kalmaktadır. Anılan pazar payı büyük oranda LİMAK’tan kaynaklanmakta olup, devre
konu KLK ENERJİ’nin kurulu güç (%(…..)) ve elektrik üretimindeki (%(…..)) pazar payı
ise ihmal edilebilecek düzeydedir.
(32) Bu bağlamda, 10.02.2016 tarih 16-04/70-28 sayılı kararda yatay yoğunlaşmaya ilişkin
marjinal liyakat sıralaması ve kapasite tutma stratejisi konularındaki diğer tespit ve
değerlendirmeler ile anılan karar kapsamında bu konularda TEİAŞ’tan alınan bilgiler5
de dikkate alınarak, işlem sonucu oluşan toplam pazar payının rekabetçi yapı
bakımından sakınca oluşturacak bir pazar gücüne işaret etmediği; bu nedenle bildirim
konusu işlem ile yatay yoğunlaşma bakımından herhangi bir pazarda hâkim durum
yaratılmasının veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
G.3.2.2. Dikey Bütünleşme Bakımından Değerlendirme
(33) Elektrik endüstrisinin serbestleşme sürecindeki yeniden yapılandırılmasında üretim,
iletim, dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin hukuki olarak ayrıştırılması
öngörülmekle birlikte, üretim ve perakende satış faaliyetlerinin bütünleşmesinin
engellenmediği görülmektedir. Dikey bütünleşme sağlıklı işleyen rekabetçi bir piyasa
yapısı açısından hem olumlu hem de olumsuz sonuçlar doğurabilecektir.
5 Bkz. Dipnot 4.
Şirket Adı Kurulu Güç (MW) Kurulu Güç Tahmini Pazar Payı (%) Üretim (MWh)
Üretim Tahmini
Pazar Payı (%)
KLK ENERJİ (…..) (…..) (…..) (…..)
KOLİN (…..) (…..) (…..) (…..)
LİMAK (…..) (…..) (…..) (…..)
KALYON (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
Türkiye 73.146,70 - 259.690.300,00 -
Kaynak: Bildirim formu ve KLK Enerji tarafından gönderilen cevabi yazı
16-31/515-230
9/11
(34) Üretim ve perakende satış bütünleşmesinin sağlanmasıyla elde edilen olumlu
sonuçlardan biri, tüm tüketicilerin serbest olmasıyla uzun dönemli ikili anlaşmaların
azalması ve üretim yatırımlarının cazibesini kaybetmesi riskini azaltmaya yönelik
olarak üretim yatırımlarının teşvik edilmesidir. Bunun yanında, spot piyasada oluşacak
değişken fiyat seviyelerine karşı da dağıtım/perakende satış firmalarının üretim ile
bütünleşik bir yapıya sahip olmasının avantaj yaratacağı ileri sürülebilir. Tüm
tüketicilerin seçme hakkını kazanmasıyla dikey bütünleşmenin bir risk olmaktan
çıkacağı yönünde görüşler bulunsa da, serbest olmayan tüketicilerden oluşan
münhasır bir müşteri portföyüyle özelleştirilen dağıtım firmaları dikkate alındığında,
dikey bütünleşmenin rekabetçi yapı bakımından hiçbir risk taşımadığını söylemenin
mümkün olmadığı görülmektedir.
(35) Dağıtım bölgelerinde perakende satış faaliyetlerinde rekabetin oluşturulması
açısından, dağıtım şirketlerinin aynı ekonomik bütünlük içindeki üretim şirketleriyle ikili
anlaşmalar yapmaları elektrik üretim ve toptan satış ya da nihai tüketicilere satış
pazarlarında faaliyet göstermek isteyen, ancak alt pazarda faaliyeti olmayan üretim
şirketlerinin satış yapmak üzere yeterli alıcı bulamamalarına; yeterli üretimi olmayan
alıcıların da elektrik tedarik etmek üzere yeterli satıcı bulamamalarına neden
olabilecektir. Dikey bütünleşme sonucu likiditenin azalması anlamına gelecek bu
durum toptan satış fiyatlarında yüksek dalgalanmalar yaratarak yeni yatırımlar için
ciddi öneme sahip olan fiyat sinyallerini de olumsuz etkileyebilecektir.
(36) Tüm bunlara ek olarak, dikey bütünleşme sonucunda dağıtım şirketlerine yapılan
satışlar bakımından yüksek fiyatla alınan elektriğin maliyetinin tüketicilere yansıtılması
riski ortaya çıkabilecektir. Bu nedenle, iyi işleyen bir ikili anlaşmalar piyasası
sağlanabilmesi açısından dağıtım ve üretim şirketlerinin özelleştirme işlemleri, dikey
bütünleşme yönüyle de ayrıntılı olarak ele alınmalı ve hem yapısal hem de davranışsal
olarak rekabetçi bir toptan satış piyasası oluşturulması sağlanmalıdır. Şüphesiz,
üretim-perakende satış bütünleşmesi ile piyasada hâkim durum yaratma riski, üretim
ve/veya perakende satış seviyelerinde yoğunlaşmanın varlığı halinde ortaya çıkacaktır.
(37) Hâlihazırda dosya kapsamında devreden ve devralan teşebbüslerin elektrik
sektörünün üretim ve toptan satış, dağıtım ve perakende satış pazarlarında faaliyette
bulunuyor olmaları dikey bütünleşme riskini ortaya koysa da işlem sonucunda
hisselerinin bir kısmı devredilecek olan KLK ENERJİ’nin elektrik üretim piyasasında
pazar payının %(…..) (kurulu güç) ve %(…..)’ten (elektrik üretimi) ibaret olması ve
ortak girişim taraflarının elektrik üretim piyasasında %(…..) ile %(…..) arasında
değişen görece düşük pazar payları dikkate alındığında, dikey bütünleşme sonucu
ortaya çıkabilecek pazar kapatma (girdi kapatma/müşteri kapatma) endişesinin de bu
işlem özelinde söz konusu olmadığı değerlendirilmektedir.
G.3.3. İşlemin Koordinasyon Riski Bakımından Değerlendirilmesi
(38) Hisseleri devre konu KLK ENERJİ’nin, SANTRALLERİN elektrik üretiminden ibaret
olan elektrik alanındaki faaliyetleri ve bu kapsamda kurulu güç bazında %(…..)’lık,
elektrik üretimi bazında %(…..)’lük düşük pazar payı dikkate alındığında işlemin asıl
rekabetçi endişesi rekabetçi davranışların koordinasyonu noktasında çıkabilecektir.
16-31/515-230
10/11
(39) Koordinasyon riski genelde tarafların ortak girişim kurmaları halinde, söz konusu ortak
girişim ile teşebbüslerin aynı piyasada aktif olmaları ya da kurucu firmaların ortak
girişimin faaliyet alanıyla alt, üst ya da komşu pazarlarda rakip olarak kalmayı
sürdürmeleri halinde gündeme gelmektedir. Koordinasyon riskinin ortaya çıkması
halinde işlemin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde de değerlendirilmesi
gerekmektedir. Bazı ortak girişimler açısından tarafların ortak girişimle aynı ya da alt,
üst pazarlarda faaliyetleri bulunmasına rağmen, anılan faaliyetlerin sınırlı ya da düşük
düzeyde olmasından hareketle koordinasyon riskinin bulunmadığı sonucuna
varılabilmektedir.
(40) Kurul’un, üretim özelleştirmeleri ile ilgili kararlarından 12.06.2014 tarihli ve 14-21/411-
179 sayılı ve 26.11.2014 tarih ve 14-46/835-376 sayılı Kemerköy ve Yeniköy Termik
Santralleri ile Kemerköy Liman Sahası’nın özelleştirilmesi sürecine ilişkin kararlarında
koordinasyon riskini alıcı grupların elektrik alanındaki faaliyetlerinin derecesine göre
yaptığı görülmekte ve üretim seviyesinde düşük pazar payları söz konusu olduğunda
koordinasyon riskinin ortaya çıkmadığına hükmettiği anlaşılmaktadır. Yine Seyitömer
santralinin özelleştirilmesine ilişkin 24.01.2013 tarih ve 13-07/69-38 sayılı karar ile
Hamitabat santralinin özelleştirilmesine ilişkin 28.03.2013 tarih ve 13-17/247-122 sayılı
kararlarda tarafların ilgili pazarlardaki düşük pazar payları nedeniyle koordinasyon riski
bulunmadığı sonucuna varıldığı görülmektedir. Dağıtım aşaması ile ilgili ise 28.10.2009
tarih ve 09-49/1219-307 sayılı Meram Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin nihai devrine ilişkin
ALCEN kararına yönelik yapılan değerlendirmede, tarafların ortak girişimin faaliyet
alanı ile ilgili pazarlardaki düşük pazar payları nedeniyle işlemin koordinasyon riski
yaratmadığı sonucuna varılmıştır.
(41) Görüldüğü üzere, Kurul’un şimdiye kadar elektrik sektöründe koordinasyon riskine
ilişkin üretim ve dağıtım özelleştirmeleri kapsamındaki yaklaşımı büyük oranda,
alıcıların kurdukları ortak girişim ile ya da elektrik alanında ortak oldukları diğer
şirketler aracılığı ile kontrol ettikleri toplam pazar payının düşük olarak
nitelendirilemeyecek bir büyüklüğe ulaşıp ulaşmadığı çerçevesinde şekillenmiştir.
Diğer yandan, yukarıda sayılan kararlarda da belirtildiği üzere, hali hazırda sektörün bir
seviyesinde belli bir pazar payına ulaşmış tarafların arasında koordinasyon riskinin
artması için tarafların üretim ve ticaret gibi diğer seviyelerde de ciddi bir büyüklüğe
ulaşması gerekmektedir. Dosya konusu işlem bu açıdan değerlendirildiğinde, gerek
hisseleri devre konu KLK ENERJİ’nin kurulu güç bazında %(…..)’lık, elektrik üretimi
bazında %(…..)’lük düşük pazar payı gerekse işlem taraflarının üretim seviyesinde
toplam %(…..) ile sınırlı kalan pazar payı dikkate alındığında, Kurul’un önceki
kararlarındaki yaklaşımı ile de uyumlu olarak dosya konusu işlemin koordinasyon
riskini kayda değer biçimde artıracak boyutta bir işlem olmadığı kanaatine ulaşılmıştır6.
6 Koordinasyon riskiyle ilgili olarak, yayılma etkisi bağlamında işlem taraflarının ortaklarının elektrik
sektöründeki faaliyetleri de dikkate alınabilecekse de, hisseleri devre konu KLK ENERJİ’nin düşük pazar
payından kaynaklı olarak, işlemin bu riski kayda değer boyutta artıracak bir işlem olmadığı ve bu
bağlamda ulaşılan sonucun değişmeyeceği değerlendirilmektedir. Ayrıca bkz. 10.02.2016 tarih 16-04/70-
28 sayılı Kurul kararı.
16-31/515-230
11/11
H. SONUÇ
(42) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı
Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ
kapsamında izne tabi olduğuna; işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde yasaklanan
nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin
ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle
işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy