Rekabet Kurumu - Karar Sayı 16-35/597-265

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2016-4-31 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 16-35/597-265
Karar Tarihi : 27.10.2016
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK
B. RAPORTÖRLER: Kerem TOMUR, Süleyman DAĞDEVİREN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - AT Avrupa Turizm Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Çağlar ALTINTAŞ
Fulya Mah. Büyükdere Cad. Hukukçular Sitesi No:24 K:6 D:65
Mecidiyeköy-Şişli/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Türk Havayolları Anonim Ortaklığı
Atatürk Havalimanı, Yeşilköy 34149 İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Türk Havayolları Anonim Ortaklığının AT Avrupa Turizm Ltd.
Şti. adlı teşebbüsün bilet satış sistemlerini kapatmak suretiyle hizmet sunumunu
ve bilet satışını engelleyerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunu
ihlal ettiği iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 09.02.2015 tarihinde giren başvuru, Kurulun
05.03.2015 tarih 15-10/145-M sayılı kararı ile, şikâyetin taraflar arasındaki ticari
uyuşmazlığı konu edindiği, bu nedenle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun (4054 sayılı Kanun) kapsamında olmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. İlgili Kurul
kararı Ankara 9. İdare Mahkemesinin 2015/589 E., 2016/528 K. sayılı kararı ile iptal
edilmiştir.
(3) Bahse konu mahkeme kararında;
- Başvuruda herhangi bir ticari uyuşmazlığa yer verilmeden Türk Havayolları
Anonim Ortaklığının (THY) bilet satış piyasasına yönelik eylemlerinin "hâkim
durumu kötüye kullanma", "rekabeti kısıtlayıcı olma" gibi özelliklerine vurgu
yapılarak THY'nin bu eylemleri nedeniyle bu sektörde faaliyet gösteren pek çok
acentenin piyasada zor durumda kaldığı, tüketicilerin zarar gördüğü hususlarına
değinildiği,
- Bu haliyle şikâyetin ticari uyuşmazlıktan ziyade piyasanın genelini
etkileyebilecek nitelikte iddialar içerdiği;
- Bu nitelikte iddialar içeren bir şikâyet hakkında soruşturma açılmasına gerek
olup olmadığının anlaşılmasını teminen önaraştırma yapılması ve idarece
araştırmanın genişletilmesi gerektiği halde, dava konusu şikâyet talebinin reddi
işleminde hukuka uyarlık görülmediği
değerlendirmelerinde bulunulmuştur.
16-35/597-265
2/10

(4) Mahkeme kararı üzerine hazırlanan 27.07.2016 tarih 2016-4-31/BN-1 sayılı Bilgi Notu,
Kurulun 04.08.2016 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 16-26/451-M sayı ile konuya
ilişkin önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen
06.09.2016 tarih, 2016-4-31/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu ve 21.10.2016 tarih, 2016-4-
31/BN-2 sayılı Bilgi Notu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- AT Avrupa Turizm Ltd. Şti.’nin (AT AVRUPA) Non-IATA1 statüsünde Türkiye
Seyahat Acenteleri Birliği (TÜRSAB) belgesi ile havayolu taşımacılığı biletleme
pazarında uzun yıllardır faaliyette bulunduğu,
- Sektörde yaygın olarak kullanılan Amadeus programı vasıtasıyla IATA acenteleri
üzerinden büyük teşebbüslerin rezervasyonlarını ve seyahat planlamalarını yaptığı,
- AT AVRUPA’nın kazancının %90’ını THY üzerinden temin ettiği,
- 14.01.2015 tarihinde THY’ye ait bir uçuşta yer tutulduğu gerekçesiyle AT
AVRUPA’nın THY tarafından aranarak ileride IATA acentesi olmasının önünün
kapatılmaması için acilen yazılı bir belge düzenlenerek taraflarına gönderilmesinin
talep edildiği,
- Bu telefon görüşmesi üzerine AT AVRUPA yetkilisi tarafından herhangi bir yer
tutma veya herhangi bir isme rezervasyon alma işlemi yapılmamış olmasına
rağmen, yaptırıma maruz kalmamak adına bir açıklama e-postasının THY’ye
gönderildiği,
- AT AVRUPA’nın iddia edildiği gibi bir rezervasyon yapmadığı, herhangi bir
rezervasyon numarası almadığı ve THY’nin zarar görmesine neden olacak hukuk
ve meslek kuralları aksine bir işlem yapmadığı, AT AVRUPA’ya atfedilen eylemin
tamamen THY’nin sistemsel eksikliğinden ve sistemlerinin o anki teknik arızasından
kaynaklandığı,
- AT AVRUPA tarafından yapılan açıklamalara rağmen, hiçbir uyarı yapılmaksızın ve
gerekçe gösterilmeksizin AT AVRUPA’nın biletleme sistemlerinin kapatıldığı ve THY
ile ilgili rezervasyon oluşturma ve yönlendirme işlemlerinin yapılmasının
engellendiği,
- Sektörde hakim durumda olan THY’nin bu gücünü acentelerin sistemlerini istediği
zaman kapatmak suretiyle kötüye kullandığı, (…..) uygulamasına yaygın olarak
başvurduğu,
- THY’nin söz konusu davranışı ile 4054 sayılı Kanun’u ve 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ni (2002/2 sayılı Tebliğ) ihlal ettiği
iddia edilmektedir.
(6) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Önaraştırma Raporu ve Bilgi Notunda; 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca THY hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı
belirtilmiştir.

1 Uluslararası havayolu biletlerinin seyahat acentaları tarafından satışı Uluslararası Hava Taşımacılığı
Birliği (International Air Transport Association-IATA) iznine bağlıdır. Non-IATA acente, IATA üyesi/izni
olmayan bu nedenle biletleme yetkisi bulunmayan, IATA üyesi acentelerle yaptıkları anlaşmalar
çerçevesinde sadece rezervasyon oluşturma ve yönlendirme işlemlerini yapabilen teşebbüslerdir.
16-35/597-265
3/10

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
(7) Başvurunun konusu dikkate alınarak ilgili ürün pazarı “havayolu taşımacılığı acentelik
hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir. Değerlendirmeyi değiştirmeyeceğinden ilgili
coğrafi pazar tanımı ise yapılmamıştır.
I.2. Acentelerin Havayolu Taşımacılığındaki Yeri
(8) Havayolu ile yolcu taşımacılığı yapan şirketlerin biletlerini tüketicilere ulaştırmak için
kullandıkları dağıtım kanallarını; kurumsal internet siteleri, çağrı merkezi, havalimanı ve
diğer satış ofisleri, havayollarının kendi rezervasyon sistemleri ve IATA üyesi
acentelerin kullandıkları global dağıtım sistemleri oluşturmaktadır.
(9) Global dağıtım sistemi (GDS) olarak adlandırılan Amadeus, Sabre, Worldspan ve
Galileo gibi online bilet satış platformlarına havayolu firmaları uçuş, fiyat ve kontenjan
bilgilerini girerken, acenteler yolcunun isteğine bağlı olarak platform üzerinden
rezervasyon ve biletleme işlemlerini yapmaktadırlar.
(10) Genel olarak havayolu ile yolcu taşımacılığı sektöründeki acentelik sistemi
incelendiğinde birbirinden farklı tiplerde acenteler ile çalışıldığı görülmektedir. Bunlardan
ilki havayolu taşımacıları ile gerçekleştirdikleri anlaşmalar çerçevesinde, havayolu
taşımacılarının kendi rezervasyon sistemleri ile biletleme işlemi gerçekleştiren
acentelerdir. Bunun yanı sıra IATA’ya kayıtlı acente ve havayollarının dâhil olduğu BSP
(Billing and Settlement Plan) sistemine üye olan acenteler bulunmaktadır. Anılan
sistem, acenteler ile havayolu taşıma firmaları arasında veri ve fon akışına imkân
sağlamakta, her bir havayolu ile acentenin doğrudan ilişki kurmasına gerek kalmaksızın
tüm bilgilerin sistemden transferi söz konusu olabilmektedir. IATA üyesi acenteler ile
havayolu işletmeleri arasında ayrı bir anlaşma yapılmasına gerek bulunmamaktadır.
Sadece havayolu işletmelerinin verecekleri bir yetki belgesi ile acenteler IATA sistemi
üzerinden bilet satışı gerçekleştirebilmektedir.
(11) Non-IATA acenteler, yani IATA üyesi olmayan acenteler ise havayolu taşımacıları veya
IATA üyesi olan başka bir acente ile yapacakları anlaşmalar çerçevesinde hizmet
verebilmektedir. Non-IATA acenteler sadece rezervasyon oluşturma ve yönlendirme
işlemleri yapabilmekle birlikte biletleme yetkisini haiz değildir.
(12) Non-IATA acentelerin, havayolu taşımacılığı yapan teşebbüs ile herhangi bir anlaşmaya
girmeden bir IATA acentesi bünyesinde faaliyet gösterebilmeleri sebebiyle gölge acente
addedildikleri, havayolu şirketleri tarafından dahi çoğu zaman bilinemedikleri inceleme
sürecinde elde edilen bilgiler arasındadır.
I.3. Yapılan İnceleme ve Tespitler
I.3.1. THY’den Temin Edilen Bilgi, Belge ve Açıklamalar
(13) THY yetkilileri ile yapılan görüşmede, AT AVRUPA gibi Non-IATA statüsünde faaliyet
gösteren acentelerin alt acente olarak nitelendirilebileceği, bu nitelikteki acentelerin
havayolu şirketleri ile sözleşmelerinin olmadığı, IATA acentelerinin sistemlerini
kullanmak suretiyle faaliyet gösterdikleri ve bu kapsamda sadece rezervasyon yapma
yetkilerinin olduğu ifade edilmiştir. Bu çerçevede THY’nin Non-IATA acentelerle
herhangi bir sözleşmesinin bulunmadığı belirtilmiştir.
(14) THY yetkilileri tarafından, IATA kuralları çerçevesinde, rezervasyon kurallarında hangi
ihlalde acenteye hangi cezanın hükmedileceğinin belirlendiği, bu kapsamda acentelerin
16-35/597-265
4/10

kuralları ihlal etmesi durumunda havayolu şirketlerinin acentelere bir takım cezalar
uygulayabildiği belirtilmiştir.
(15) Görüşmede, AT AVRUPA’nın geçmişte gerçekleştirmiş olduğu rezervasyonlar ve THY
mil programı uygulaması dahilinde çeşitli hususlarda usulsüzlükleri ve ihlallerinin tespit
edildiği belirtilerek, bahsi geçen usulsuzlükler nedeniyle AT AVRUPA şirketi yetkilisi
(…..)’ün Miles&Smiles kartının iptal edildiği bilgisi edinilmiştir. Konuya ilişkin olarak (…..)
tarafından gönderilen 08.01.2009 tarihli ihtarname, bu ihtarnameye cevaben THY
tarafından (…..)’e iletilen 03.02.2009 tarihli yazı ve THY’nin TÜRSAB’a ilettiği
21.01.2009 tarihli ve 03.04.2015 tarihli “(…..)” konulu yazılar THY aracılığıyla Kurum
kayıtlarına girmiştir.
(16) THY tarafından (…..)’ün ihtarnamesine karşılık iletilen 03.02.2009 tarihli yazıda;
“Sayın (…..),
….Diğer havayollarının uçuşlarında kazanılan millerin Ortaklığımız uçuşlarında ödül
bilet olarak kullanılması ya da Ortaklığımız uçuş milleri ile kazanılmış ödül biletlerin
diğer havayollarının uçuşlarında ödül bilet olarak kullanılması halinde havayolları
arasında bir muhasebeleşme olmaktadır. Zira malumunuz olduğu üzere bu ödül
biletlerin havayollarına bir maliyeti bulunmaktadır. Singapur Havayollarına ait Krisflyer
kartınızla Ortaklığımız uçuşlarında farklı kişilerin uçuşlarından kazanılan milleri kendi
hesabınıza işletmekle, gerek Singapur Havayolları’nın gerekse Miles&Smiles
programının hükümlerini ihlal etmiş bulunmaktasınız, bu ihlalin Singapur
Havayolları’nca oradaki FFP üyeliğinize son verilmesi için kullanılmaması, Singapur
Havayolları’nca Ortaklığımız uçuşlarında farklı kişilerin uçuşlarından dolayı o program
kapsamında kazanılan millerin Ortaklığımıza faturalanmasını ve tarafımıza maddi
zarar verilmesini engellememektedir. Bu sebeple oradaki usulsüz işleminiz
Ortaklığımızın da zarar görmesine ve ortaklık program koşullarımızın da ihlaline sebep
olmuştur. ….böyle bir usulsüzlüğe müsamaha göstermemizin beklenemeyeceğini,
uygulamanın program koşullarının icrasından ibaret objektif bir uygulama olduğunu
üzülerek bildiririz.” şeklinde açıklamalara yer verilmiştir.
(17) 21.01.2009 tarihli THY tarafından TÜRSAB’a gönderilen “Miles&Smiles Suistimali”
konulu bilgilendirme yazısında:
“Kemerburgaz/İstanbul bölgesinde faaliyet gösteren (…..)’in sahibi ve yetkilisi olan
Miles&Smiles üyemiz (…..)’ün ise Star Alliance üyesi (…..)’in sistemsel açığını tespit
ettiği ve acenteler tarafından bilet düzenlendikten sonra yolculara on-line check-in yapıp
sisteme kendi (…..) Özel Yolcu Programı üyelik numarasını girerek farklı kişilerin
gerçekleştirdiği uçuşlardan kendi hesabına mil kazandığı tespit edilmiştir.” ifadeleri yer
almaktadır.
(18) THY tarafından TÜRSAB’a gönderilen 03.04.2015 tarihli “(…..)” konulu yazıda ise,
“haksız/usulsüz mil kullanımı, mil harcaması, alt acente olarak hizmet verdiği esnada
rezervasyonlarına aracılık ettiği kişilerin millerinin usulsüz şekilde kendi hesabına
işlenmesi, uçuş dokümanlarında tahrifat yaparak usulsüz mil kazanıma çalışılması,
usulsüz millerle düzenlenen biletlerin yolculara para ile satılması olmak üzere sadakat
programlarında gerçekleştirdiği usulsüzlüklerin ardından ve vaki uyarılara rağmen
eylemlerinin devamı üzerine aile bireyleri ve usulsüzlüklerde ortaklaşa hareket ettiği
tespit edilen kişilerle birlikte” (…..)’ün Star Alliance2 bünyesindeki havayolları tarafından
(…..) alındığı ve sadakat programı üyeliklerinin askıya alındığı belirtilmektedir.

2Star Alliance, 1997 yılında Scandinavian Airlines, Thai Airways International, Air
Canada, Lufthansa ve United Airlines tarafından Almanya'nın Frankfurt şehri merkezli olarak kurulan
16-35/597-265
5/10

(19) THY yetkilileri yapılan görüşmede, rezervasyon/biletleme sürecinin çeşitli suiistimallere
açık olduğundan bahisle, acentelik ilişkisinin güven esasına dayandığını, bu kapsamda
problem yaşanan acentelere ihlalin derecesine göre uyarıda bulunulduğunu veya
çalışmanın kesilmesi gibi yaptırımlar uygulanabildiğini ifade etmişlerdir.
(20) THY tarafından gönderilen belgeler arasında, 2014-2016 yıllarında şikâyetçi ile aynı
gerekçeyle sisteme erişimi engellenenler; sisteme erişimi engellenen IATA acenteleri;
sisteme erişimi diğer nedenlerle engellenen Non-IATA acenteleri olmak üzere üç farklı
kategori halinde listeler de yer almaktadır. Bu kapsamda, şikayetçinin “Rezervasyonda
fazladan yer tutma” gerekçesiyle sisteme girişinin engellendiği, ilgili listede bu
gerekçeyle sistem erişimi kesilen 15 Non-IATA acentenin bulunduğu görülmektedir.
IATA acentelerinin sisteme girişinin engellenmesinin ise birden çok gerekçeye bağlı
olarak gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır. Bu listede 18 IATA acentesi bulunmakta,
gerekçeler ise: “Bağlı segmentler üzerinde rezervasyon manipülasyonları yapılması”,
“Kurallar dışında kısmi iptal yapılması”, “Daha düşük sınıflarda yer bulabilmek için
sahte/rezervasyona dâhil olmayan destinasyonlara rezervasyon yapılması”,
“Rezervasyonda fazladan yer tutma” olarak sıralanmaktadır. Son listede ise Non-IATA
acentelerin sisteme girişinin engellenmesine neden olan diğer kural ihlallerine yer
verilmiştir. Bu kapsamdaki gerekçeler: “ADM borcunu ödememesi nedeniyle erişim
kapatma”, “Etkin olmayan rezervasyon”, “Bağlı segmentler üzerinde rezervasyon
manipülasyonları yapılması”, “Kurallar dışında kısmi iptal yapılması”, “Daha düşük
sınıflarda yer bulabilmek için sahte/rezervasyona dâhil olmayan destinasyonlara
rezervasyon yapılması”, “Eksik yer tahsis etmesi nedeniyle erişim kapatma”,
“Spekülatif/sahte rezervasyon”, “Acente iflası/default”, “Aktif çalışılmayan acente”,
“Fazla availability sorgulama”, “Rezervasyon opsiyon ihlali” olarak görülmektedir.
(21) THY tarafından gönderilen ve detaylarına yukarıda yer verilen bilgilerden, THY’nin çok
çeşitli gerekçelerle acentelerin sistemlerini kapatabildiği anlaşılmaktadır. İnceleme
sürecinde THY tarafından acentelerin, rezervasyon ve biletleme işlemleri esnasında
riayet edilmesi gereken kurallar, bu kuralların ihlali halinde uygulanacak yaptırımlar ve
konuya ilişkin güncellemeler hakkında e-posta yoluyla periyodik olarak bilgilendirildiği ve
bu bilgilerin “Türk Hava Yolları Rezervasyon Debit Memo Kuralları” başlığı altında
ayrıca şirket internet sayfasından duyurulduğu bilgisine ulaşılmıştır3.
I.3.2. AT AVRUPA’dan Temin Edilen Bilgi, Belge ve Açıklamalar
(22) AT AVRUPA yetkilisi Gökmen ÖZ, görüşmede genel olarak başvuru dilekçesinde yer
verilen hususlara ilişkin açıklamalarda bulunmuştur. AT AVRUPA’nın Non-IATA acente
olduğu için biletleme yapamadığı, sadece rezervasyon oluşturma ve yönlendirme
işlemlerini yapabildiği ve THY ile aralarında herhangi bir sözleşme bulunmadığı ifade
edilmiştir. THY’nin sistemlerinden kaynaklı bir hata nedeniyle AT AVRUPA tarafından
oluşturulmadığı halde rezervasyon kaydının oluştuğu ve bu nedenle THY’nin zarara
uğradığı, bu zarara AT AVRUPA’nın işlemlerinin neden olduğu gerekçesiyle biletleme
sistemlerinin uyarıda bulunulmadan kapatıldığı, THY’nin bilinçli olarak acenteleri sistem
dışına itmek üzere bu nitelikte yaptırımlar uyguladığı, böylelikle acentelerin yolculara
başka havayolları üzerinden daha uygun fiyatla uçuş planlamasını engellemeye çalıştığı
iddia edilmiştir.

küresel havayolu ittifakıdır. 28 üyesi bulunan Star Alliance'a bağlı havayolu şirketleri, Eylül 2015 itibarıyla
toplamda 192 ülkede 1,330 havalimanına günde ortalama 18.500 uçuş gerçekleştirmekte, yılda ortalama
641 milyon yolcu taşımaktadır. Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.



6 Rekabet Kurulunun 16.01.2014 tarihli ve 14-02/46-21 sayılı kararı.


Full & Egal Universal Law Academy