Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2016-1-74 (Özelleştirme)
Karar Sayısı : 16-42/687-305
Karar Tarihi : 06.12.2016
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK
B. RAPORTÖRLER:Başak TEKÇAM, İbrahim KUŞCU, Metin DEMİRCİ, Dilan TOPRAK
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN :- Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cad. No:80 Kurtuluş 06600/Ankara
(1) D. DOSYA KONUSU: Elektrik Üretim A.Ş.’ye ait Menzelet ve Kılavuzlu Hidroelektrik
Santralleri ile bu santraller tarafından kullanılan taşınmazların "işletme hakkının
verilmesi" yöntemi ile özelleştirilmesi işlemine izin verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Özelleştirme İdaresi Başkanlığının (ÖİB) Kurum kayıtlarına intikal
eden 09.11.2016 tarih ve 6547 sayılı yazısında; Özelleştirme Yüksek Kurulunun (ÖYK)
15.06.2015 tarih ve 2015/55 sayılı kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınan
Elektrik Üretim A.Ş.’ye (EÜAŞ) ait Menzelet ve Kılavuzlu Hidroelektrik Santralleri (HES)
ile bu Santraller tarafından kullanılan taşınmazların 49 yıl süreyle "işletme hakkının
verilmesi" yöntemi ile özelleştirilmesine ilişkin nihai pazarlık görüşmelerinin 03.11.2016
tarihinde yapıldığı belirtilerek ÖYK’nin onayına sunulmak üzere belirlenen teklif
sahiplerine ilişkin bildirim yapılmıştır.
(3) ÖYK’ye sunulan bildirim ile 2013/2 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki
Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin
Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” (2013/2 sayılı Tebliğ)
ile 2010/4 sayılı “Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ” (2010/4 sayılı Tebliğ) kapsamında değerlendirilecek olan teklif sahipleri
aşağıdaki gibidir:
Akörenbeli Hidroelektrik Santral Yatirımları Yapım ve İşletim A.Ş. (AKÖRENBELİ)
Reşadiye Hamzalı Elektrik Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. (REŞADİYE)
Entek Elektrik Üretim A.Ş. (ENTEK)
(4) Dosya kapsamında Türkiye Elektrik İletim A.Ş.’den (TEİAŞ) ve teklif sahibi
AKÖRENBELİ’den bilgi talebinde bulunulmuştur. Bilgi talebine istinaden AKÖRENBELİ
tarafından gönderilen cevabi yazı 17.11.2016 tarih ve 6714 sayı; TEİAŞ tarafından
gönderilen cevabi yazı 30.11.2016 tarih, 6937 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
Ayrıca ENTEK ve REŞADİYE tarafından gönderilen ek bilgiler sırasıyla 17.11.2016 tarih
ve 6708 sayı, 21.11.2016 tarih ve 6763 sayılı yazılar ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(5) Dosyaya konu Menzelet ve Kılavuzlu HES’ler, ÖYK’nın 15.06.2015 tarih ve 2015/55 sayılı
kararı ile özelleştirme programına alınmıştır.
(6) Bu çerçevede; 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile 2013/2 sayılı Tebliğ’in ilgili hükümleri
uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 30.11.2016 tarih ve 2016-1-74/ÖN sayılı
Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
16-42/687-305
2 / 10
(7) F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; dosya konusu işleme izin
verilmesinde sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir.
G.İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflar
G.1.1. Devredilenler: Menzelet ve Kılavuzlu HES
(8) Kahramanmaraş’ta bulunan Menzelet ve Kılavuzlu HES’lerinin üretim, kurulu güç, pazar
payı ve ciro bilgilerine aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 1: Menzelet ve Kılavuzlu HES’lerinin Üretim, Kurulu Güç, Pazar Payı ve Ciro Bilgileri (2015)
Santral Adı
Kurulu Güç Brüt Üretim Türkiye Kurulu
Gücü içindeki
Pay (%)
Türkiye Elektrik
Tüketimi içindeki
Pay (%)
Ciro (TL)
MW MWh
Menzelet 124 570.863,586 0,17 0,22 (…..)
Kılavuzlu 54 246.597,120 0,07 0,09 (…..)
Toplam 178 817.460,706 0,24 0,31 (…..)
TÜRKİYE 73.147 259.690.300,000 100,00 - (…..)
Kaynak: ÖİB tarafından gönderilen yazı, EÜAŞ, TEİAŞ İstatistikleri
G.1.2.Teklif Sahipleri
G.1.2.1. AKÖRENBELİ
(9) AKÖRENBELİ; Akfen Holding A.Ş., Avrupa Yatırım ve Kalkınma Bankası ile Milletlerarası
Finansman Kuruluşu’nun ortağı bulunduğu Akfen Yenilenebilir A.Ş.’nin %(.....) oranıyla
iştirakidir. 2015 yılında AKÖRENBELİ’nin cirosunun olmadığı bildirilmiştir.
(10) AKÖRENBELİ’nin işletmede olan on bir hidroelektrik santrali ve altı güneş santrali olmak
üzere toplam on yedi elektrik santrali bulunmaktadır. Ayrıca AKÖRENBELİ’nin inşaatı
devam eden ve yatırım aşamasında olan iki hidroelektrik santrali, 16 güneş santrali ve 14
rüzgâr santrali bulunmaktadır. Aşağıdaki tablolarda söz konusu santrallerin 2015 yılına
ait kurulu güç ve üretim bilgilerine yer verilmiştir:
Tablo 2: AKÖRENBELİ’nin Aktif Durumdaki Elektrik Üretim Faaliyetlerine İlişkin Veriler (2015)
Santral Yakıt Tipi
Kurulu Güç
(MW)
Kurulu Güç
Pazar Payı (%)
Üretim Miktarı
(MWh)
Üretim Pazar
Payı (%)
Otluca HES Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
Sırma HES Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
Sekiyaka-2 HES Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
Çamlıca-3 HES Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
Saraçbendi HES Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
Demirciler HES Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
Kavakçalı Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
Gelinkaya Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
Yağmur HES Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
Doğançay HES Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
Doruk HES Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
Farez GES Güneş (…..) (…..) (…..) (…..)
Murel GES Güneş (…..) (…..) (…..) (…..)
Günova GES Güneş (…..) (…..) (…..) (…..)
Yeşildere GES Güneş (…..) (…..) (…..) (…..)
Yeşilvadi GES Güneş (…..) (…..) (…..) (…..)
Yaysun GES Güneş (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Cevabi Yazı
16-42/687-305
3 / 10
Tablo 3: AKÖRENBELİ’nin İnşaatı Devam Eden ve Yatırım Aşamasındaki Elektrik Üretim Faaliyetleri
Santral Yakıt Tipi Planlanan Kurulu Güç (MW)
Planlanan Faaliyete Geçme
Yılı
Çalıkobası Hidro (…..) (…..)
Çiçekli 1-2 Hidro (…..) (…..)
Solentegre (Lic) Güneş (…..) (…..)
Solentegre (Unlic) Güneş (…..) (…..)
Akfen Yenilenebilir Güneş (…..) (…..)
Amasya Güneş (…..) (…..)
Tokat Güneş (…..) (…..)
ME-SE Güneş (…..) (…..)
MT Doğal Güneş (…..) (…..)
Yaysun (Lic) Güneş (…..) (…..)
IOTA Güneş (…..) (…..)
Omicron Erciş Güneş (…..) (…..)
PSI Güneş (…..) (…..)
Omicron Engil Güneş (…..) (…..)
Yozgat Güneş (…..) (…..)
B&K Güneş (…..) (…..)
Yaysun 2-3 Güneş (…..) (…..)
Zengen Güneş (…..) (…..)
Evciler Rüzgar (…..) (…..)
Mursalı Rüzgar (…..) (…..)
Kubaş Rüzgar (…..) (…..)
Küçükkoraş Rüzgar (…..) (…..)
Erecek Rüzgar (…..) (…..)
Tarlabaşı Rüzgar (…..) (…..)
Kınalar Rüzgar (…..) (…..)
Maden Rüzgar (…..) (…..)
Nohutlu Rüzgar (…..) (…..)
Medar Rüzgar (…..) (…..)
Gökçebel Rüzgar (…..) (…..)
Çankırı Rüzgar (…..) (…..)
Ordu Rüzgar (…..) (…..)
Ela Rüzgar (…..) (…..)
TOPLAM - (…..) (…..)
Kaynak: Cevabi Yazı
(11) AKÖRENBELİ ile aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer alan elektrik perakende satış
şirketi Akfen Elektrik Enerjisi Toptan Satış A.Ş.’nin ise 2015 yılında (…..) MWh elektrik
enerjisi satışı gerçekleştirdiği ve söz konusu şirketin 2015 yılı pazar payının %(…..)’in
altında olduğu dosya içeriğinden anlaşılmaktadır.
G.1.2.2. REŞADİYE
REŞADİYE’nin, %100 oranındaki hissesi Energo Pro A.Ş.’ye (ENERGO PRO) aittir.
ENERGO PRO Çek Cumhuriyeti’nde kurulmuş olup Çek Cumhuriyeti, Türkiye,
Bulgaristan ve Gürcistan’da enerji üretimi ve dağıtımı alanlarında faaliyet göstermektedir.
Teşebbüs, Ortadoğu ve Avrupa’da elektrik altyapıları ve hidroelektrik santrallerine
sahiptir. ENERGO PRO’nun bağlı ortaklıklarına ilişkin bilgiye aşağıda yer verilmiştir.
16-42/687-305
4 / 10
Tablo 4: ENERGO PRO’nun Bağlı Ortaklıkları
Şirket Adı Ülke Hisse Oranı (%)
Energo-Pro Georgia JSC Gürcistan (…..)
Nova Techology JSC Gürcistan (…..)
Energo-Pro Bulgaria EAD Bulgaristan (…..)
Energo-Pro Trading EAD Bulgaristan (…..)
Energo-Pro Varna EOOD Bulgaristan (…..)
REŞADİYE Türkiye (…..)
Energo-Pro Güney Elektrik Toptan Satış İth. İhr. ve Tic. A.Ş. Türkiye (…..)
Megawatt Servis S.R.O Çek Cumhuriyeti (…..)
(12) Bildirim formunda yer alan bilgilere göre REŞADİYE üç adet hidroelektrik santrali ile
elektrik üretimi gerçekleştirmektedir. Söz konusu santrallerin üretim kapasiteleri ve pazar
payları aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo 5: REŞADİYE’nin Aktif Durumdaki Elektrik Üretim Faaliyetlerine İlişkin Veriler (2015)
Santral Yakıt Tipi Kurulu Güç (MW)
Kurulu Güç
Pazar Payı
(%)
Üretim Miktarı
(MWh)
Üretim
Pazar Payı
(%)
Reşadiye (Tokat) Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
Hamzalı (Kırıkkale) Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
Aralık(Artvin) Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu
(13) Ayrıca REŞADİYE’nin iştiraki olan Bilsev Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş.’nin Karakurt Barajı
ve HES’i için 99,5 MW kurulu gücünde Elektrik Üretim Lisansı bulunmaktadır. Söz konusu
proje henüz yatırım aşamasında olup faaliyete geçme dönemi ise 2019 yılı olarak tahmin
edilmektedir. Bununla birlikte, ENERGO PRO bünyesinde elektrik ticareti alanında
faaliyet gösteren Energo-Pro Güney Elektrik Toptan Satış İthalat İhracat ve Ticaret A.Ş.
ise 2015 yılında (…..) MWh elektrik enerjisi satışı gerçekleştirmiş olup, %(…..) pazar payı
elde etmiştir.
G.1.2.3. ENTEK
(14) 1979 yılında kurulan ENTEK, bir doğalgaz üç hidroelektrik santrali ile elektrik enerjisi ve
ticareti yanı sıra, enerji bağlantılı ticari faaliyetleri yürütmek ve bu amaçla elektrik santral
ve tesisleri kurmak, işletmek, onarmak, yıkmak vs. faaliyetlerinde bulunmaktadır.
Tablo 6: ENTEK’in Hissedarlık Yapısı
Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)
Koç Holding A.Ş. (…..)
Aygaz A.Ş. (…..)
Diğer Ortaklar (…..)
TOPLAM 100,00
Kaynak: Bildirim Formu
(15) ENTEK’in 2015 yılı konsolide cirosu (…..) TL olup, elektrik üretimi gerçekleştirdiği
hidroelektrik ve doğal gaz santrallerine ilişkin bilgilere aşağıda yer verilmiştir:
Tablo 7: ENTEK’in Aktif Durumdaki Elektrik Üretim Faaliyetlerine İlişkin Veriler (2015)
Santral Yakıt Tipi Kurulu Güç (MW)
Kurulu Güç
Pazar Payı (%)
Üretim Miktarı
(MWh)
Üretim Pazar
Payı (%)
Kocaeli Doğalgaz (…..) (…..) (…..) (…..)
Dumlupınar Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
Kepezkaya Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
Kumköy Hidro (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Cevabi Yazı
16-42/687-305
5 / 10
(16) Bununla birlikte, ENTEK %(…..) hissesine sahip olduğu Eltek Elektrik Enerjisi İthalat
İhracat Toptan Ticaret A.Ş. (ELTEK) ve Seymenoba Elektrik Üretim A.Ş. ile %(…..)
hissesine sahip olduğu Ayas Enerji Üretimi ve Ticaret A.Ş. (AYAS) aracılığıyla da elektrik
sektöründe faaliyet göstermektedir1. Elektrik ticareti alanında faaliyeti bulunan ELTEK,
2015 yılında (…..) KWh elektrik satışı gerçekleştirerek yaklaşık %(…..) pazar payı elde
etmiştir. AYAS ise Adana-Sugözü’nde ithal kömüre dayalı (…..) MW kurulu gücünde bir
termik santral yapımı planlamaktadır. Söz konusu proje yatırım aşamasında olup henüz
faaliyete geçmemiştir. SEYMENOBA’nın da herhangi bir faaliyeti yoktur.
G.2. İlgili Pazarlar
(17) Elektrik endüstrisi kapsamında dört temel faaliyet alanı, farklı varlıklar, kaynaklar, piyasa
yapıları ve rekabet şartları içerdiği için geleneksel olarak ayrı ilgili ürün pazarları olarak
nitelendirilmektedir: Elektriğin üretimi ve toptan satışı, elektriğin iletimi, elektriğin dağıtımı,
elektriğin nihai tüketicilere satışı. Mevcut dosyanın konusunu Menzelet ve Kılavuzlu
HES’leri olmak üzere iki elektrik üretim santralinin özelleştirilmesi oluşturduğundan,
elektriğin homojen bir ürün olduğu da dikkate alınarak, ilgili pazar genel olarak elektrik
üretimi ve satışı temelinde tanımlanabilecektir. Bununla birlikte, özellikle yeniden
yapılanma sürecinde elektriğin satışına ilişkin ortaya çıkan farklı piyasa yapıları ve
elektriğin kendine özgü niteliklerinden kaynaklanan zamansal ve coğrafi kısıtlar gibi
hususlar; gerek ilgili pazar tanımlarında, gerekse hâkim durum analizlerinde belirleyici
olabilmektedir.
(18) Elektrik üretimi ve toptan satışı ile elektriğin nihai tüketicilere satışını içeren ilgili pazar
tanımlarında elektriğin kendine özgü nitelikleri nedeniyle dosya özelinde tarafların
piyasadaki konumları da dikkate alınarak farklı tanımlamalar yapılabilmektedir. Dar pazar
tanımlarının somut anlamda yapılması için ilgili işleme ilişkin tarafların piyasadaki
konumlarının yanı sıra piyasanın serbestleşme seviyesi, bahse konu piyasa yapılarının
işleyişi ile nitelikleri ve de bu yapıların rekabetçi açıdan anlamlı derecede farklılaşıp
farklılaşmadığı gibi hususların öne çıktığı; bununla birlikte, rekabetçi bir risk doğmadığı
sürece nihai pazar tanımlarının yapılmadığı görülmektedir2. Benzer şekilde önümüzdeki
dönemde piyasa serbestleştikçe, üretim ve tüketimin yeri ve yoğunluğu; buna bağlı olarak
da iletim hatlarında oluşabilecek kısıtlardan ötürü farklı coğrafi bölgelerde oluşabilecek
farklı rekabet şartlarının dikkate alınması söz konusu olmakla birlikte mevcut durumda
Kurul kararlarında, elektrik üretimi ve satışı pazarının coğrafi boyutunun Türkiye olarak
tanımlandığı görülmektedir.
(19) İlgili coğrafi pazara yönelik yapılan değerlendirme çerçevesinde TEİAŞ’dan, Menzelet ve
Kılavuzlu HES'leri tarafından üretilen elektriğin bulundukları bölge ve sistem işletmesi
açısından vazgeçilmez olup olmadığı ve anılan bölgenin iletim kısıtı yaşanan bir bölge
olup olmadığına ilişkin bilgi talebine istinaden gönderilen cevabi yazıda; anılan
santrallerin bulunduğu bölgede iletim kısıt sorunu bulunmadığı, 2015 yılında ilgili bölgede
devreye alınan yeni üretim ve iletim tesisleri ile bölgesel kısıt sorununun kalmadığı, ayrıca
2017 yılında devreye alınacak olan 400 kV Maraş TM tesisi ile de bölgede 1 kodlu yük
alma talimatının verilmeyeceğinin öngörüldüğü belirtilmiştir. Bununla birlikte, söz konusu
santrallerin bölge iletim sistemi açısından fiyat belirleyici/marjinal üretici santral
konumunda olmadıkları ifade edilmiştir. Dolayısıyla mevcut işlem özelinde anılan
santrallerin bulunduğu bölgenin diğer bölgelerden ayrı tutulmasını gerektirecek bir
durumun bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
1 Elektrik Piyasaları İşletme A.Ş.’nin ise %(…..) payına sahiptir.
2 24.01.2013 tarih ve 13-07/69-38 sayılı Seyitömer santralinin özelleştirilmesine ilişkin karar ile 28.03.2013
tarih ve 13-17/247-122 sayılı Hamitabat santralinin özelleştirilmesine ilişkin kararda da nihai bir pazar
tanımına gidilmemiştir.
16-42/687-305
6 / 10
(20) Yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda dosya konusu işleme ilişkin olarak, Türkiye’de
elektrik toptan satışı pazarının halen gelişme aşamasında olduğu ve özelleştirmeye tabii
santrallerin büyüklükleri dikkate alınarak, bu aşamada elektrik üretimi ve toptan
satışından daha dar bir pazar tanımı yapılmasına gerek görülmemiştir. Ayrıca işlem
önceki Kurul kararlarında olduğu gibi Türkiye genelinde değerlendirilmiştir.
G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
G.3.1. Eşikler Bakımından Değerlendirme
(21) Dosya içeriğinden, Menzelet ve Kılavuzlu HES’lerin 2015 yılı toplam cirosunun 2013/2
sayılı Tebliğ’de belirtilen eşiği aştığı anlaşıldığından, bildirime konu işlem izne tabidir.
G.3.2. Yatay Yoğunlaşmaya İlişkin Değerlendirme
(22) Türkiye elektrik kurulu gücünün kuruluşlara ve üretimin yakıt cinsine göre dağılımına
aşağıdaki tablolarda yer verilmiştir.
Tablo 8: Türkiye Elektrik Kurulu Gücünün Yakıt Cinslerine Göre Dağılımı (2015)
YAKIT CİNSLERİ KURULU GÜÇ (MW) KATKI (%)
SANTRAL
SAYISI
FUEL-OİL + NAFTA + MOTORİN 446,0 0,6 17
YERLİ KÖMÜR(TAŞ KÖMÜRÜ+LİNYİT+ASFALTİT) 9.418,4 12,9 29
İTHAL KÖMÜR 6.064,2 8,3 8
DOĞALGAZ + LNG 21.222,1 29,0 233
YENİLEN.+ATIK+ATIKISI+PİROLİTİK YAĞ 344,7 0,5 69
ÇOK YAKITLILAR KATI+SIVI 667,1 0,9 23
ÇOK YAKITLILAR SIVI+D.GAZ 3.684,0 5,0 46
JEOTERMAL 623,9 0,9 21
HİDROLİK BARAJLI 19.077,2 26,1 109
HİDROLİK AKARSU 6.790,6 9,3 451
RÜZGAR 4.498,4 6,1 113
TERMİK (LİSANSSIZ) 56,5 0,1 24
RÜZGAR (LİSANSSIZ) 4,8 0,0 9
GÜNEŞ (LİSANSSIZ) 248,8 0,3 362
TOPLAM 73.146,7 100,0 1.514
Tablo 9: Türkiye Elektrik Kurulu Gücünün Üretici Kuruluşlara Göre Dağılımı (2015)
KURULUŞLAR KURULU GÜÇ (MW) KATKI (%)
SANTRAL
SAYISI
EÜAŞ + EÜAŞ'A BAĞLI ORTAKLIK SANT. 20.322,57 27,8 77
İŞLETME HAKKI DEVREDİLEN SANTRALLAR 946,16 1,3 60
YAP İŞLET SANTRALLARI 6.101,81 8,3 5
YAP İŞLET DEVRET SANTRALLARI 2.309,30 3,2 17
SERBEST ÜRETİM ŞİRKETLERİ 43.129,84 59,0 954
OTOPRODÜKTÖR SANTRALLARI 26,37 0,0 5
LİSANSSIZ SANTRALLERİ 310,65 0,4 396
TOPLAM 73.146,70 100,0 1.514
16-42/687-305
7 / 10
(23) TEİAŞ verileri çerçevesinde Türkiye elektrik üretiminin kuruluşlara ve yakıt cinsine göre
dağılımına aşağıdaki tablolarda yer verilmiştir.
Tablo 10: Türkiye Elektrik Üretiminin Yakıt Cinslerine Göre Dağılımı (2015)
KAYNAKLAR ÜRETİM MİKTARI (GWH) KATKI (%)
KÖMÜR (Taş+İthal+Linyit+Asfaltit) 73.872,56 28,4
DOĞALGAZ+LNG 98.193,40 37,8
HİDROLİK 66.903,17 25,8
RÜZGAR 11.552,10 4,4
YENİLENEBİLİR ATIK + JEO 4.831,77 1,9
DİĞER-1-(Fueloil+Motorin+Nafta) 4.243,20 1,6
DİĞER-2-(Çok Yakıtlı+Katı+Sıvı) 94,10 0,0
TOPLAM 259.690,30 100,0
Tablo 11: Türkiye Elektrik Üretiminin Üretici Kuruluşlara Göre Dağılımı (2015)
KURULUŞLAR ÜRETİM MİKTARI (GWH) KATKI %
EÜAŞ+EÜAŞ'A BAĞLI ORTAKLIK 55.368,8 21,3
İŞLETME HAKKI DEVİR 4.233,2 1,6
OTOPRODÜKRÖR SANTR. 144,0 0,1
SERBEST ÜRETİM ŞİRKETLERİ 144.837,3 55,8
YAP İŞLET SANTRALLARI 42.772,6 16,5
YAP İŞLET DEVRET SANTR. 12.334,4 4,7
TOPLAM 259.690,3 100,0
(24) Bu pazar yapısı çerçevesinde devre konu Menzelet ve Kılavuzlu HES’ler ile devralan
taraflar bakımından mevcut kurulu güç, elektrik üretim miktarı, pazar payı ve ciro
bilgilerine aşağıda yer verilmektedir.
Tablo 12: Menzelet ve Kılavuzlu HES ile Teklif Sahiplerinin 2015 Yılına İlişkin Verileri
Taraflar Kurulu Güç (MW) Üretim (MWh)
Kurulu Güç
Pazar Payı (%)
Üretim Pazar
Payı (%)
ENTEK (…..) (…..) (…..) (…..)
REŞADİYE (…..) (…..) (…..) (…..)
AKÖRENBELİ (…..) (…..) (…..) (…..)
Menzelet ve Kılavuzlu HES (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..)
(…..)
(…..)
(…..)
(…..)
(…..)
(…..)
(…..) (ENTEK ile Menzelet ve Kılavuzlu)
TOPLAM
(REŞADİYE ile Menzelet ve Kılavuzlu) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM
(Akörenbeli ile Menzelet ve Kılavuzlu) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazılar
(25) Elektrik üretim ve toptan satış piyasasında hâkim durum değerlendirmesinde, ilgili
pazarlarda oluşan pazar payı, hâkim duruma ilişkin pazar gücü göstergelerinden biri
olarak ele alınmaktadır. Tablo 12’den, Menzelet ve Kılavuzlu HES’lerin toplam pazar payı
verilerine muhtemel alıcı konumundaki teşebbüslerin kurulu güç ve üretim pazar payları
eklendiğindeki toplam değerlerin %(…..)’e dahi ulaşmadığı görülmektedir.
16-42/687-305
8 / 10
(26) Bununla birlikte, elektriğin kendine özgü nitelikleri nedeniyle elektrik piyasasında yatay
yoğunlaşma anlamında hâkim durum analizinde pazar paylarının yanı sıra bazı niteliksel
ve niceliksel göstergelerin de dikkate alınması gerekebilmektedir. Bu çerçevede,
incelemeye konu hususların başında zamansal ya da coğrafi anlamda piyasada oluşan
kısıtların rekabetçi yapıya etkisi gelmektedir. Elektrik talebinin zamansal anlamda
dalgalanması sonucu oluşan yük seviyelerini karşılamak üzere santrallerin devreye
girmesinde, bu santrallerin yakıt türleri ve buna bağlı olarak üretim teknolojileri sonucunda
farklılaşan kapasite, esneklik ile üretim maliyetleri gibi faktörler belirleyici olmaktadır. Bu
durumda her santral her yük seviyesinde çalışamadığından yük seviyelerine göre
rekabetçi şartlar farklılaşabilmektedir. Coğrafi anlamda ise, iletim kısıtları nedeniyle bazı
coğrafi bölgelerde elektrik sevkiyatı gerçekleştirilemediği dönemlerde o bölgenin, diğer
bölgelerden farklı bir rekabetçi yapı sergilemesi sonucu ortaya çıkan yapı hâkim durum
değerlendirmelerinde dikkate alınabilmektedir.
(27) Elektrik piyasalarında gerek hâkim durumun tespiti gerekse de hâkim durumun kötüye
kullanılmasına ilişkin yapılan analizlerde öne çıkan önemli değerlendirmelerden biri de
teşebbüs ya da teşebbüslerin “kapasite tutma stratejisi” ile piyasa fiyatlarını etkileyebilme
gücüne sahip olması durumudur. Bu strateji çerçevesinde üreticiler, ellerinde bulunan
elektrik üretim kapasitesinin bir kısmı için liyakat sıralamasına göre oluşan bir spot
piyasada teklif vermemekte ya da aşırı yüksek fiyat vererek üretim biriminin liyakat
sıralamasında devre dışı kalmasını ve piyasa denge fiyatının rekabetçi seviyenin
üzerinde oluşmasını sağlamaktadır. Bu stratejiyi sürdüren teşebbüs bakımından
üretilmeyen elektriğin yarattığı “kayıp”, elde kalan elektriğin, piyasada oluşan yüksek
fiyattan satılmasının yaratacağı “gelir”den küçük ise bu strateji üreticiler için kârlı hale
gelmektedir. Kapasite tutma stratejisi sonucu piyasa fiyatlarını etkileme gücü bir anlamda
hâkim duruma işaret edebilmektedir. Bu stratejinin bir diğer özelliği ise piyasa fiyatlarını
etkilemek için çok yüksek pazar paylarına ihtiyaç bulunmamasıdır. Elektrik
endüstrisindeki üretim ile iletimdeki kısıtlar nedeniyle zamansal ve coğrafi anlamda
rekabetçi şartların farklılaşabilmesi de dikkate alındığında talebin fiyat esnekliğinin
oldukça düşük olması, bahse konu stratejinin ciddi tekel kârı ve tüketici zararlarına neden
olabileceğini göstermektedir.
(28) Mevcut dosya özelinde özelleştirilmeye konu santraller düşük kurulu güce ve düşük
üretim seviyesine sahip santrallerdir. Daha önce de ifade edilen TEİAŞ’dan gelen cevabi
yazı ve yukarıda yer verilen hususlar dikkate alındığında, bildirim konusu işlem ile yatay
eksende herhangi bir pazarda hâkim durum yaratılmasının veya mevcut hâkim durumun
güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmayacağı kanaatine varılmıştır.
G.3.3. Dikey Bütünleşmeye İlişkin Değerlendirme
(29) Elektrik endüstrisinin serbestleşme sürecindeki yeniden yapılandırılmasında üretim,
iletim, dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin hukuki olarak ayrıştırılması öngörülmekle
birlikte, üretim ve perakende satış faaliyetlerinin bütünleşmesinin engellenmediği
görülmektedir. Dikey bütünleşme sağlıklı işleyen rekabetçi bir piyasa yapısı açısından
hem olumlu hem de olumsuz sonuçlar doğurabilecektir.
16-42/687-305
9 / 10
(30) Üretim ve perakende satış bütünleşmesinin sağlanmasıyla elde edilen olumlu
sonuçlardan birinin, tüm tüketicilerin serbest olmasıyla uzun dönemli ikili anlaşmaların
azalması ve üretim yatırımlarının cazibesini kaybetmesi riskini azaltmaya yönelik olarak
üretim yatırımlarının teşvik edilmesi olduğu söylenebilir. Bunun yanında, spot piyasada
oluşacak değişken fiyat seviyelerine karşı da dağıtım/perakende satış firmalarının üretim
ile bütünleşik bir yapıya sahip olmasının avantaj yaratacağı ileri sürülebilir. Tüm
tüketicilerin seçme hakkını kazanmasıyla dikey bütünleşmenin bir risk olmaktan çıkacağı
yönünde görüşler bulunsa da, serbest olmayan tüketicilerden oluşan münhasır bir müşteri
portföyüyle özelleştirilen dağıtım firmaları dikkate alındığında, dikey bütünleşmenin
rekabetçi yapı bakımından hiçbir risk taşımadığını söylemenin mümkün olmadığı
görülmektedir.
(31) Dağıtım bölgelerinde perakende satış faaliyetlerinde rekabetin oluşturulması açısından,
dağıtım şirketlerinin aynı ekonomik bütünlük içindeki üretim şirketleriyle ikili anlaşmalar
yapmaları, elektrik üretim ve toptan satış ya da nihai tüketicilere satış pazarlarında faaliyet
göstermek isteyen ancak alt pazarda faaliyeti olmayan üretim şirketlerinin satış yapmak
üzere yeterli alıcı bulamamalarına; yeterli üretimi olmayan alıcıların da elektrik tedarik
etmek üzere yeterli satıcı bulamamalarına neden olabilecektir. Dikey bütünleşme sonucu
likiditenin azalması anlamına gelecek bu durum toptan satış fiyatlarında yüksek
dalgalanmalar yaratarak yeni yatırımlar için ciddi öneme sahip olan fiyat sinyallerini de
olumsuz etkileyebilecektir.
(32) Tüm bunlara ek olarak, dikey bütünleşme sonucunda dağıtım şirketlerine yapılan satışlar
bakımından yüksek fiyatla alınan elektriğin maliyetinin tüketicilere yansıtılması riski ortaya
çıkabilecektir. Bu nedenle, iyi işleyen bir ikili anlaşmalar piyasası sağlanabilmesi
açısından dağıtım ve üretim şirketlerinin özelleştirme işlemleri, dikey bütünleşme yönüyle
de ayrıntılı olarak ele alınmalı ve hem yapısal hem de davranışsal olarak rekabetçi bir
toptan satış piyasası oluşturulması sağlanmalıdır. Şüphesiz, üretim-perakende satış
bütünleşmesi ile piyasada hâkim durum yaratma riski, üretim ve/veya perakende satış
seviyelerinde yoğunlaşmanın varlığı halinde ortaya çıkacaktır.
(33) Bu noktada, bir önceki bölümde üretim seviyesinin ele alınmış olmasından hareketle
elektrik dağıtım pazarındaki durumun teklif sahipleri bakımından değerlendirilmesi
gerekebilecektir. Bununla birlikte, mevcut özelleştirme işlemi sonucunda teklif sahiplerinin
elektrik üretim piyasasında %(…..)’e bile ulaşmayan pazar payı ve özelleştirilen
teşebbüslerin yaklaşık %(…..)’lük pazar payı dikkate alındığında, dikey bütünleşme
sonucu ortaya çıkabilecek pazar kapatma (girdi kapatma/müşteri kapatma) endişesinin
bu işlem bakımından mevcut durumda söz konusu olmadığı kanaatine varılmıştır.
16-42/687-305
10 / 10
H. SONUÇ
(34) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Elektrik Üretim A.Ş.’ye ait Menzelet ve Kılavuzlu Hidroelektrik Santralleri ile bu santraller
tarafından kullanılan taşınmazların 49 yıl süreyle "işletme hakkının verilmesi" yöntemiyle
1-
- Akörenbeli Hidroelektrik Santral Yatırımları Yapım ve İşletim A.Ş.,
- Reşadiye Hamzalı Elektrik Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. veya
- Entek Elektrik Üretimi A.Ş.
tarafından devralınması işleminin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye
dayanılarak çıkarılan 2013/2 sayılı "Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik
Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin
Başvurulannda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ" kapsamında izne tabi
olduğuna,
2- Adı geçen teklif sahiplerinden herhangi biri tarafından gerçekleştirilecek muhtemel
devralma işlemi sonucunda aynı Kanun maddesinde yasaklanan nitelikte hakim durum
yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili
pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle
bildirim konusu işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy