Rekabet Kurumu - Karar Sayı 17-06/57-23

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2016-3-46 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 17-06/57-23
Karar Tarihi : 09.02.2017
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Adem BİRCAN,
Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Cumhur Atalay HATİPOĞLU, Mehmet GERÇEK,
Ömer Volkan YAZAR
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Recep ÖĞRETEN
Kayacık Araplar Mah. Ali Ulvi Kurucu Cad. 89/B Konya
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : S.S Başmakçı 2 No’lu Tavukçuluk Tarımsal Kalkınma Kooperatifi
Fatih Mahallesi Yeniyol Caddesi Başmakçı/Afyonkarahisar
(1) E. DOSYA KONUSU: Ulusal çapta faaliyet gösteren yumurta üreticisi
teşebbüslerin S.S Başmakçı 2 No’lu Tavukçuluk Tarımsal Kalkınma Kooperatifinin
ilan ettiği yumurta fiyatlarına müdahale etmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal
ettiği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kurum kayıtlarına 27.06.2016 tarihinde giren başvuruda özetle;
- Ulusal marketlere yapılan toptan satışlarda S.S Başmakçı 2 No’lu Tavukçuluk
Tarımsal Kalkınma Kooperatifi (BAŞMAKÇI) tarafından duyurulan fiyatın referans
alındığı,
- Referans fiyat olarak görülen bu fiyatın yüksek olarak açıklanması için ulusal
çapta faaliyet gösteren firmaların BAŞMAKÇI’ya müdahale ettiği,
- Şikayet tarihi itibarıyla söz konusu referans fiyat dolayısıyla bir koli yumurtanın
toptan satış fiyatının 6,15 TL; buna karşılık kendi satış fiyatlarının 4,50 TL olduğu,
oluşan bu fark dolayısıyla ticari faaliyetlerinin zorlaştığı
ifade edilerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun)
kapsamında gereğinin yapılması talep edilmiştir.
(3) Kurum kayıtlarına 29.11.2016 tarihinde intikal eden yine aynı şahsa ait ek başvuruda ise
yumurta tüketiminde çok büyük artışlar olmamasına rağmen yumurta fiyatlarının 4
TL’den 14 TL’ye çıkmasının normal olmadığı, bu durumun maliyetlerle
açıklanamayacağı, yumurta fiyatlarının Kayseri’deki KAYTAŞ unvanlı teşebbüs,
Konya’da bulunan YUMBİR ve Afyon’da yer alan BAŞMAKÇI kooperatifleri tarafından
birlikte belirlendiği ifade edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
(4) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.06.2016 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 22.07.2016 tarih ve 2016-3-46/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu Kurulumuzun
04.08.2016 tarihli toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(5) İlgili karar uyarınca düzenlenen 01.02.2017 tarih ve 2016-3-46/ÖA sayılı rapor
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(6) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
17-06/57-23
2/10


I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
(7) Hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüslerin faaliyetleri ve geçmiş tarihli kurul kararları
göz önünde bulundurularak ilgili ürün pazarı, bu dosya özelinde, “sofralık yumurtanın
toptan ticareti pazarı” olarak belirlenmiştir1.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazarı
(8) Sofralık yumurtanın toptan ticaretine ilişkin faaliyetlerin tüm Türkiye çapında
gerçekleştirilebilmesi ve ülke içerisinde rekabetin farklılaşmasına neden olacak bir
unsurun bulunmaması sebebiyle ilgili coğrafi pazar "Türkiye" olarak tespit edilmiştir.
I.2. Tespitler ve Değerlendirme
I.2.1. BAŞMAKÇI’nın Açıklamaları
(9) BAŞMAKÇI’dan talep edilen bilgilere cevaben;
- Kooperatifin 1976 yılında yedi kurucu üyenin katılımı ile faaliyete başladığı, ürünlerin
pazarlanmasının, yem, viyol, ilaç ve ekipmanın ucuz ve kaliteli bir şekilde temininin
amaçlandığı,
- 1980’li yıllarda kooperatifin üretim miktarının artması neticesinde Türkiye’deki
yumurta pazarlayıcılarının dikkatini çektiği, Türkiye’nin her yerinden toptancıların
yumurta alabilmek için her hafta çarşamba günü saat 14.00'te şahsen kooperatife
geldiği, kooperatif yönetiminin oluşturduğu taban fiyat üzerinden açık artırma
şeklinde ihale yapılarak ürünlerin pazarlandığı,
- Ancak 1990’lı yıllardan sonra, tüccarların Başmakçı ilçesine yakın olan Dinar'da
toplanıp anlaşarak yapılan ihalelerde fiyat artırmadıkları,
- Bu durumun, zamanın BAŞMAKÇI yönetimi tarafından anlaşılması sonucunda ihale
sistemine son verildiği,
- O tarihlerden itibaren kooperatifte görev alan yönetim kurulu üyelerinin tüm
Türkiye’de piyasa araştırması yaparak her hafta pazartesi günü her bir yumurta sınıfı
için tek bir fiyat açıkladığı, ilan edilen fiyat üzerinden istenilen miktarda ürün
alınabildiği,
- Yaklaşık son 10 yıldır kooperatifin başta Irak olmak üzere Suriye, Katar, Kuveyt,
Türkmenistan gibi ülkelere yumurta ihracatı yaptığı, ihracatta oluşan fiyatların ilan
edilen fiyatları doğrudan etkilediği,
- Kooperatifin asıl amacının üyelerinin üretimini değerlendirmek ve pazarlamak
olduğu, yönetim kurulunca alınan kararların arkasında durulduğu, üretici ya da alıcı
tüccar bazında farklı uygulama yapılmadığı, ürünlerin kırık ve kirli olmadığı,
kaliteden ödün verilmediği, satışların faturalı yapıldığı, bu nedenlerle BAŞMAKÇI
uygulamalarına itibar edildiği, kooperatifin resmi bir borsa niteliği olmadığı gibi öyle
bir konuma da ihtiyaç duymadığı, sözde “borsa” unvanının Türkiye üretici ve
pazarlamacılarının bir yakıştırması olduğu.
- 2016 yılı içerisinde genel olarak yıl bazında fiyat artışı olmadığı, hatta 0,170 TL'ye
kadar fiyatların gerilediği, ihracatta ise Nisan-Ağustos döneminde 12x30’luk bir kutu

1 17.11.2011 tarih, 11-57/1507-537 sayılı ve 14.07.2011 tarih, 11-43/940-304 sayılı kararlar.
17-06/57-23
3/10

yumurtanın 11 ABD Doları’na kadar gerilediği ve 20 ABD Doları’nın üzerine
çıkamadığı,
- Aralık ayında yumurta ihracatında Türkiye’ye rakip olan İran ve Ukrayna'da görülen
kuş gribi vakaları nedeniyle BAŞMAKÇI’nın en büyük ihracat pazarı olan Irak’ın
alımını tamamen Türkiye'ye yönelttiği, bu nedenle kısa süre de olsa 35-37 ABD
Doları bedelle ürün satılabildiği, buna rağmen yumurta üreticilerinin 2016 yılında
yaşanan derin krizin altından hala kalkamadığı, birçoğunun banka kredisi
ödemelerini zorlukla yapabildiği
ifade edilmektedir.
(10) BAŞMAKÇI tarafından 2014-2016 dönemi için sağlanan üretim verileri yumurta
sınıflarına göre tasnif edilerek aşağıda yer alan tablo oluşturulmuştur. Sonraki
bölümlerde BAŞMAKÇI’ya ait ortalama fiyat verileri, üretiminin %(…..)’ini oluşturan duble
yumurtaya göre hesaplanıp değerlendirilmiştir.
Tablo 1- BAŞMAKÇI’nın 2014-2016 Dönemindeki Satışlarının Yumurta Sınıflarına Dağılımı

Yumurta Sınıfı Miktar Tutar (TL) Payı (%)
Duble (…..) (…..) (…..)
Yeni Ana (…..) (…..) (…..)
Eski Ana (…..) (…..) (…..)
Yarka (…..) (…..) (…..)
Piliç (…..) (…..) (…..)
Kılavuz (…..) (…..) (…..)
Yumurta (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..)
I.2.2. Bakanlık Değerlendirmeleri ve Verileri
(11) Yumurta fiyatlarında 2016 Kasım ayının sonlarından itibaren başlayan yükseliş ile ilgili
Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının (BAKANLIK) değerlendirmeleri aşağıdaki
gibidir:
“Bilindiği üzere 2015 yılında ortaya çıkan kuş gribi hastalığı ve uluslararası ilişkilerde
yaşanan olumsuzluklar nedeniyle ihracatımız uzun müddet durmuş, iç tüketimin de
düşmesi üzerine yumurta sektörü çok zor günler yaşamıştır. 2016 yılı Mayıs ayından
Kasım ayına kadar 8 ay boyunca üreticilerin zarar ettiği, ortalama satış fiyatının 5 ay
süresince maliyetin de altında kaldığı, 3 ay cüz-i oranda maliyeti karşıladığı …
anlaşılmaktadır. Bu dönemde sermaye gücü zayıf olan bazı işletmeler dayanamayıp
üretimden çekilmiştir. Pazar kaybetmemek ve üretimde kalabilmek için birçok işletme bu
süreçte zararına satış yapmak durumunda kalmıştır.
2015-2016 yılları üretici maliyetleri açısından karşılaştırıldığında; 2015 yılında ortalama
18,9 krş. iken 2016 yılında 19,7 krş. seviyelerine yükseldiği, üretici satış fiyat
ortalamasının 22,9 krş. seviyelerinden 22,2 krş. seviyelerine düştüğü, tüketici satış
fiyatlarının ise 39,2 krş. seviyelerinden 36,7 krş. seviyelerine düştüğü, dolayısıyla yıllık
değerlendirmede aşırı bir artışın olmadığı görülecektir.
2016 yılı bütün olarak değerlendirildiğinde, üreticiler bu dönemde uzun müddet zararına
üretim yapmış, bu süreçte üretimi bırakanlar olmuş ve yumurta tavuğu sayısı azalmıştır.
Normal seyrinde okulların açılmaya başlamasıyla yükselmesi beklenen yumurta
fiyatlarında da öngörülen artış gerçekleşmemiştir. Aralık ayı başından itibaren, İran,
Ukrayna ve birçok Avrupa ülkesinde kuş gribi görülmesiyle ülkemizden yumurta
talebinde artış olmuş, buna bağlı olarak fiyatlarda yükselme gözlenmiştir. Bu artış
darboğazda olan bu sektöre bir can simidi olarak yetişmiştir.”
17-06/57-23
4/10

(12) BAKANLIK tarafından temin edilen veriler çerçevesinde Türkiye’de faaliyet gösteren
işletme sayıları ile bunların sahip oldukları tavuk sayısı aşağıdaki tabloya yansıtılmıştır:
Tablo 2: Yumurta Üretiminde Bulunan Teşebbüs Sayısı
Yıl İşletme Sayısı Yumurtalık Tavuk
Sayısı
Yumurta Üretimi
(Milyon)
2013 994 83.048.395 16.497
2014 1.046 89.083.936 17.145
2015 1.113 96.184.782 16.723
(13) Türkiye, yumurta üretimi bakımından dünyada 10. sırada iken, Avrupa’da Ukrayna ve
Rusya’dan sonra üçüncü sırada yer almaktadır. Diğer taraftan, 2014 yılındaki dünya
yumurta ihracatı içinde Türkiye sırasıyla Hollanda ve ABD’den sonra üçüncü sıradadır.
Türkiye’nin yumurta ihracatı yaptığı ülkelerin dağılımına ve 2014-2016 dönemindeki
ihracat fiyatının seyrine aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir:
Tablo 3: Türkiye Yumurta İhracatının Ülkelere Dağılımı
Ülke Payı (%)
Irak 82,89
Suriye 6,37
Birleşik Arap Emirlikleri 3,48
Suudi Arabistan 2,71
Azerbaycan-Nahçivan 1,21
Katar 1,14
Tablo 4: İhracat Birim Fiyatlarında Değişim (ABD Doları/Kg)
Ürün 2014 2015 2016 Değişim
Yumurta (0407) 1,43 1,28 0,93 -34,81
I.2.3. İddiaların Niteliği
(14) 16.06.2016 tarihli başvuru, BAŞMAKÇI tarafından ilan edilen fiyatların diğer üreticilerin
telkinleriyle oluştuğu, bu nedenle yumurta fiyatlarının olması gereken seviyenin üzerinde
seyrettiği iddiasını içermektedir.
(15) Şikayetçi, 27.07.2016 ve 04.01.2017 tarihlerinde raportörler ile yaptığı telefon
görüşmelerinde, dilekçede yer alan hususlara ek olarak, bazı ulusal firmaların
BAŞMAKÇI’nın elinde kalan yumurtaları satın alacaklarını belirterek, BAŞMAKÇI
tarafından ilan edilen fiyatların düşük olmamasını talep ettiklerini ileri sürmüştür.
(16) Diğer taraftan, aynı kişiye ait 28.11.2016 tarihli ek başvuruda, 20.11.2016 tarihinden
itibaren yumurta tüketiminde çok büyük artış olmamasına rağmen fiyatların %150 artış
gösterdiği, bu durumun KAYTAŞ isimli teşebbüs ile YUM-BİR ve BAŞMAKÇI
kooperatiflerinin birlikte hareket etmesi sonucunda ortaya çıktığı iddia edilmektedir.
I.2.4. Haziran 2016 Dönemindeki Fiyatlarla İlgili İddialar
(17) Aşağıda, BAŞMAKÇI tarafından ilan edilen fiyatlar ile, BAŞMAKÇI’nın fiilen yaptığı
satışların ortalama fiyat bilgileri duble yumurta için grafiğe yansıtılmıştır. Ardından gelen
tabloda ise BAKANLIK tarafından temin edilen birim fiyat ve ortalama fiyat bilgileri
BAŞMAKÇI’nın verileri ile karşılaştırılmıştır.
(18) Grafikten görüldüğü üzere, BAŞMAKÇI’nın satış yapabildiği ortalama fiyatlar son üç yıllık
dönemde genellikle ilan edilen fiyatın altında gerçekleşmiştir. İhracat fiyatı ise genellikle
yurt içi fiyatların da altında seyretmiştir2.

2 İlan edilen fiyat ile yurt içi satış fiyatı duble yumurta için hesaplanmıştır. Ancak ortalama ihracat fiyatı
bütün yumurta sınıflarının fiyat ortalamasını göstermektedir. Dolayısıyla, daha düşük fiyatla satılan diğer
yumurta sınıflarının fiyatı, ortalama ihracat fiyatını duble yumurta için olması gerekenden daha düşük
göstermektedir.
17-06/57-23
5/10

Grafik 1 – BAŞMAKÇI’nın İlan Ettiği Haftalık Fiyatlar ile Haftalık Yurtiçi ve İhracat Satış Fiyat Ortalamaları (TL/adet)


(…..TİCARİ SIR…..)


17-06/57-23
6/10


Tablo 5 – BAŞMAKÇI’nın Ortalama Fiyatlarının Piyasa Verileri ile Karşılaştırılması (TL/adet)
(19) Haziran 2016’da yapılan şikayetin öncesindeki döneme ilişkin BAKANLIK verileri
incelendiğinde üreticilerin, ortalama maliyet ve fiyat karşılaştırmasında zarar ettiği
görülmektedir. Aynı dönemde BAŞMAKÇI’nın da ancak başa baş noktasında faaliyet
gösterebildiği anlaşılmaktadır. Bu noktada, BAŞMAKÇI için esas alınan ortalama satış
fiyatının, en yüksek fiyata sahip olan duble yumurtaya göre belirlendiği hatırlatılmalıdır.
Dolayısıyla diğer yumurtalar için ortalama fiyatın daha düşük olduğu böylece
BAŞMAKÇI’nın diğer yumurtalar için karşılaştığı zararın daha büyük olduğu göz önünde
bulundurulmalıdır.




3 Birim maliyet - BAŞMAKÇI duble yumurta ortalama fiyatı
Aylar
Başmakçı Verileri Bakanlık Verileri Kar Marjı
Duble
Yumurta
Ort. Fiyat
İhracat
Ort. Fiyat
Birim
Maliyet
Ort.
Üretici
Fiyatı
Ort. Üretici
Fiyatı -
Birim
Maliyet
Başmakçı
Fark3
Oca.14 (…..) (…..) 0,1730 0,2390 0,0660 (…..)
Şub.14 (…..) (…..) 0,1890 0,2450 0,0560 (…..)
Mar.14 (…..) (…..) 0,1890 0,2230 0,0340 (…..)
Nis.14 (…..) 0,1890 0,2000 0,0110 (…..)
May.14 (…..) (…..) 0,1890 0,1800 (…..) (…..)
Haz.14 (…..) (…..) 0,1920 0,2160 0,0240 (…..)
Tem.14 (…..) (…..) 0,1920 0,1800 (…..) (…..)
Ağu.14 (…..) (…..) 0,1920 0,2050 0,0130 (…..)
Eyl.14 (…..) (…..) 0,1900 0,2370 0,0470 (…..)
Eki.14 (…..) (…..) 0,1900 0,2100 0,0200 (…..)
Kas.14 (…..) (…..) 0,1900 0,1920 0,0020 (…..)
Ara.14 (…..) (…..) 0,1800 0,2180 0,0380 (…..)
Oca.15 (…..) (…..) 0,1770 0,2200 0,0430 (…..)
Şub.15 (…..) (…..) 0,1810 0,2300 0,0490 (…..)
Mar.15 (…..) (…..) 0,1840 0,2290 0,0450 (…..)
Nis.15 (…..) (…..) 0,1830 0,1910 0,0080 (…..)
May.15 (…..) (…..) 0,1830 0,1930 0,0100 (…..)
Haz.15 (…..) (…..) 0,1980 0,2200 0,0220 (…..)
Tem.15 (…..) (…..) 0,1980 0,2080 0,0100 (…..)
Ağu.15 (…..) (…..) 0,1980 0,2200 0,0220 (…..)
Eyl.15 (…..) (…..) 0,1990 0,2650 0,0660 (…..)
Eki.15 (…..) (…..) 0,1990 0,2700 0,0710 (…..)
Kas.15 (…..) (…..) 0,1860 0,2460 0,0600 (…..)
Ara.15 (…..) (…..) 0,1860 0,2600 0,0740 (…..)
Oca.16 (…..) (…..) 0,1860 0,2600 0,0740 (…..)
Şub.16 (…..) (…..) 0,1860 0,2400 0,0540 (…..)
Mar.16 (…..) (…..) 0,1890 0,1850 (…..) (…..)
Nis.16 (…..) (…..) 0,1900 0,2080 0,0180 (…..)
May.16 (…..) (…..) 0,1920 0,1640 (…..) (…..)
Haz.16 (…..) (…..) 0,1930 0,1850 (…..) (…..)
Tem.16 (…..) (…..) 0,1980 0,1970 (…..) (…..)
Ağu.16 (…..) (…..) 0,2070 0,2100 0,0030 (…..)
Eyl.16 (…..) (…..) 0,2700 0,2250 (…..) (…..)
Eki.16 (…..) (…..) 0,2050 0,1900 (…..) (…..)
Kas.16 (…..) (…..) 0,2050 0,2510 0,0460 (…..)
Ara.16 (…..) (…..) 0,2160 0,3570 0,1410 (…..)
Oca.17 (…..) (…..)
17-06/57-23
7/10

Tablo 6: Bazı Üreticilerin 2016 Yılı Yumurta Üretim Miktarları
Firma 2016 Yurtiçi Satış (bin adet) Pay (%)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(20) Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere, BAŞMAKÇI toplam pazarın %(…..)’ü düzeyinde
bir paya sahiptir. Bu çerçevede, BAKANLIK verilerine göre 1.000’den fazla teşebbüsün
faaliyet gösterdiği sektörde BAŞMAKÇI’nın ilan ettiği fiyatlar piyasa fiyatlarını çok sınırlı
olarak etkileyebilecektir. Nitekim, BAŞMAKÇI tarafından yapılan satışlarda ortaya çıkan
ortalama fiyatlar kendi ilan ettiği fiyatların dahi genellikle altında kalmaktadır.
(21) Şikayetçinin, fiyat telkininde bulunduğunu iddia ettiği ulusal firmalar Keskinoğlu
Tavukçuluk ve Damızlık İşletmeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (KESKİNOĞLU) ve Abalıoğlu
Yem-Soya ve Tekstil San. A.Ş. (ABALIOĞLU) firmalarının da pazar paylarının piyasayı
önemli ölçüde etkileyecek büyüklükte olmadığı görülmektedir. Ayrıca, anılan firmaların
yüksek fiyat ilanı nedeniyle BAŞMAKÇI’nın elinde ürün kalması durumunda kalan
ürünleri alacaklarını taahhüt ettikleri yönündeki iddianın da, piyasadaki ortalama
fiyatların birim maliyetlerin altında veya hemen hemen başa baş noktasında
gerçekleşmiş olması nedeniyle, dayanaktan yoksun olduğu anlaşılmaktadır.
I.2.5. Kasım 2016 Dönemindeki Fiyatlarla İlgili İddialar
(22) Kasım 2016’dan itibaren ortaya çıkan fiyat artışının muhtemel nedenleri gerek
BAKANLIK verilerinden gerekse de BAŞMAKÇI’nın satış verilerinden anlaşılmaktadır.
Zira 2015 yılına göre 2016 yılında Türkiye’deki yumurta üretimi yalnızca %1 artmış iken
ihracattaki artış %39,58 olarak gerçekleşmiştir. Her iki yılın son altı ayı
karşılaştırıldığında fark daha çarpıcı bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Temmuz- Aralık
2015 dönemine göre Temmuz-Aralık 2016 döneminde üretim %0,05 artarken ihracat
aynı dönemde %82,24 artmıştır. Söz konusu verileri yansıtan tablolar aşağıdaki gibidir:
Tablo 7: 2014-2016 Döneminde Yumurta Üretim ve İhracat Miktaları
Yıl Üretim Miktarı (bin adet)
İhracat Miktarları
(kg)
Üretim Miktarı
Değişim (%)
İhracat Miktarı
Değişim (%)
2014 17.145.388 290.175.281 - -
2015 16.723.181 205.952.899 -2,46 -29,02
2016 16.889.635 287.476.142 1,00 39,58
Tablo 8: 2014, 2015, 2016 Yıllarının İkinci Yarısındaki Yumurta Üretim ve İhracat Miktalarının
Karşılaştırılması
Dönem Üretim Miktarı (bin adet)
İhracat Miktarları
(kg)
Üretim Miktarı
Değişim (%)
İhracat
Miktarı
Değişim (%)
Temmuz-Aralık 2014 8.662.276 148.745.150 - -
Temmuz-Aralık 2015 8.204.304 91.437.550 -5,29 -38,53
Temmuz-Aralık 2016 8.208.632 166.638.792 0,05 82,24
(23) Yumurta sektöründeki bu genel verilerin yanında BAŞMAKÇI’dan temin edilen veriler de
benzer sonuçlar ortaya çıkarmaktadır. BAŞMAKÇI’nın üretiminin %(…..)’ünü oluşturan
duble yumurta haftalık verileri incelendiğinde, satışların yurt içinden yurt dışına kaydığı
görülmektedir. 28.11.2016 tarihli şikayet dilekçesinde 20.11.2016 tarihinden itibaren,
talepte herhangi bir artış olmamasına rağmen yumurta fiyatlarının hızla yükseldiği iddia
edilmektedir. Fiyatların yükseldiği doğru olmakla birlikte, talepte herhangi bir değişiklik
olmadığı yönündeki iddia isabetli değildir. Zira BAŞMAKÇI 21.11.2016 tarihinden
itibaren satışlarının çok büyük bir bölümünü ihracata yönlendirmiştir.
17-06/57-23
8/10


Tablo 9– BAŞMAKÇI’nın Haftalık Yurtiçi Satış ve İhracat Miktarlarının Karşılaştırılması
Tarih Yurtiçi Satış Miktarı (adet) Başmakçı İhracat Miktarı (adet)
05 Eylül 2016 Pazartesi (…..) (…..)
12 Eylül 2016 Pazartesi (…..)
19 Eylül 2016 Pazartesi (…..) (…..)
26 Eylül 2016 Pazartesi (…..) (…..)
03 Ekim 2016 Pazartesi (…..) (…..)
10 Ekim 2016 Pazartesi (…..) (…..)
17 Ekim 2016 Pazartesi (…..) (…..)
24 Ekim 2016 Pazartesi (…..)
31 Ekim 2016 Pazartesi (…..) (…..)
07 Kasım 2016 Pazartesi (…..) (…..)
14 Kasım 2016 Pazartesi (…..) (…..)
21 Kasım 2016 Pazartesi (…..) (…..)
28 Kasım 2016 Pazartesi (…..)
05 Aralık 2016 Pazartesi (…..)
12 Aralık 2016 Pazartesi (…..) (…..)
19 Aralık 2016 Pazartesi (…..) (…..)
26 Aralık 2016 Pazartesi (…..) (…..)
(24) BAKANLIK tarafından temin edilen aylık ortalama fiyatlar ve aylık birim maliyetler ile
BAŞMAKÇI’nın duble yumurta için gerçekleşen aylık ortalama fiyatlarının
karşılaştırıldığı Grafik 2’de, ihracata yönelen satışların yurtiçi fiyatlara yansıması açık bir
şekilde görülebilmektedir. Ocak 2017 döneminde ortalama fiyatların düşme eğilimine
girmesi, konjonktürel olarak ihracata yönelen satışların etkisinin azalmakta olduğunu
göstermektedir. Dolayısıyla, Kasım-Aralık 2016 döneminde ortaya çıkan fiyat artışının
piyasadaki oyuncuların birlikte hareketinden ziyade ihracat artışından kaynaklandığı
anlaşılmaktadır.
(25) Diğer taraftan, BAŞMAKÇI’nın pazar araştırması sonucu ilan ettiği fiyatlar, piyasa
fiyatlarını etkilese ve hem Haziran hem de Aralık ayındaki birim fiyatlar bu etkileşimin
sonucu olarak ortaya çıkmış olsaydı, fiyat düzeyinin geçen üç yıl içinde de birim
maliyetin üzerinde gözlemlenmesi beklenebilirdi. Ancak son üç yıldaki veriler dikkate
alındığında sektörün kimi aylarda zarar ettiği görülmekte, ortalama fiyatın birim
maliyetten yüksek olduğu diğer aylarda ise dikkate değer bir kar marjından
bahsedilebilmesinin mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.
(26) Herhangi bir üreticinin yumurta üretimini kısabilmesi, tavuk sayısını azaltmadan
mümkün görünmemektedir. Bir başka ifadeyle, yumurta üretimi durdurulabilen veya
yavaşlatılabilen bir süreç değildir. Dolayısıyla, eldeki ürünlerin bir-iki hafta içinde
satılması gerekmektedir. Aksi takdirde, stoklanan ürünler tazeliğini kaybetme riski ile
karşı karşıya kalmaktadır. Ayrıca, üretimin devam ediyor olması üreticiler için eldeki
ürünlerin bir an evvel satılması ihtiyacını doğurmaktadır. Bu nedenle, yukarıda yer
verilen grafikler ve tablolar da dikkate alındığında, yumurta üreticilerinin birim maliyeti
dahi göz önünde bulundurmadan satabildiği fiyata ürünlerini elden çıkardığı
anlaşılmaktadır.
17-06/57-23
9/10

Grafik 2 – Yumurta Sektörünün ve BAŞMAKÇI’nın Aylık Ortalama Fiyatları ve Maliyetleri (TL/adet)


(…..TİCARİ SIR…..)


17-06/57-23
10/10

(27) Bütün bu bilgiler ve yapılan incelemeler çerçevesinde, yumurta fiyatlarındaki hızlı artışın
iddia edilen nedenlerden ziyade, konjonktürel olarak yurt içi satışların ihracata
yönelmesinden kaynaklandığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(28) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy