Rekabet Kurumu - Karar Sayı 17-20/320-142

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2015-3-78 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 17-20/320-142
Karar Tarihi : 03.07.2017
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK,
Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER : Nimet KAVAK, Bahar ERSOY ZENGİN, Ömer Volkan YAZAR
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.
Bahçelievler Mah. Şehit İbrahim Koparır Cad. No:4 Bahçelievler,
İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.’nin, 17.11.2011 tarihli
ve 11-57/1474-530 sayılı Rekabet Kurulu kararı ile menfi tespit verilen Kapalı Satış
Noktası Sözleşmesi’nde değişiklikler yapılmak suretiyle hazırlanmış olan dört tip
yeni Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi’ne menfi tespit verilmesi/muafiyet tanınması
talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.12.2015 tarih ve 6196 sayı ile intikal eden
ve eksiklikleri en son 31.05.2017 tarih ve 3830 ile 3832 sayılı yazılarla tamamlanan
bildirim üzerine düzenlenen 23.06.2017 tarih ve 2015-3-78/MM sayılı Muafiyet/Menfi
Tespit Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1. Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.’nin (EFPA) bayi ve distribütörleri ile kapalı
satış noktaları (KSN) arasında imzalanması planlanan,
- Tam Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi (4 alternatifli), Sınırlı Münhasır
Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi ile Miktar Taahhütlü Kapalı Satış Noktası
Sözleşmesi’ne 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı
Kanun) 4. maddesine aykırı hükümler taşıyor olmaları sebebiyle menfi tespit
belgesi verilemeyeceği,
- Tam Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi (4 alternatifli), Sınırlı Münhasır
Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi ile Miktar Taahhütlü Kapalı Satış Noktası
Sözleşmesi’ne aynı Kanun’un 5. maddesinde aranan koşulları taşımaması
sebebiyle bireysel muafiyet tanınmasının da mümkün olmadığı,
- Standart Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi’ne ise aynı Kanun’un 8. maddesi
çerçevesinde menfi tespit belgesi verilebileceği,
17-20/320-142

2/71


2. EFPA’nın,
- Tam Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi ve Sınırlı Münhasır Kapalı Satış
Noktası Sözleşmesi’ne muafiyet tanınamayacak ise, 18.03.2010 tarihli ve 10-
24/331-119 sayılı Kurul kararı ile Tuborg Pazarlama A.Ş.’nin (TUBORG
PAZARLAMA) kapalı bira pazarında yaptığı münhasırlık sözleşmelerine tanınan
muafiyetin geri alınması,
- Ekomini noktaları haricinde, kapalı bira pazarının tamamı için geçerli olmak
üzere, belli koşullarda EFPA’nın dolaplarına Tuborg ürünlerinin konulması
zorunluluğunu içeren dolap kuralının kaldırılması
yönündeki taleplerinin ise, bildirim konusu sözleşmelerden ve dolayısıyla dosya
konusunun EFPA tarafından yapılan bir menfi tespit/muafiyet olması nedeniyle
anılan incelemeden ayrı ve bağımsız olması, sektöre yönelik geçmiş tarihli Kurul
kararlarını ilgilendirmesi, mevcut piyasa şartlarının gözetilerek sektöre yönelik
Kurul kararlarının yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kılması ve kapsamlı bir
araştırma yapılması gerektiği hususları dikkate alınarak reddedilmesi gerektiği
ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Bildirimin Konusu
(4) EFPA tarafından yapılan başvuruda özetle; Kurul’un 17.11.2011 tarihli ve 11-57/1474-
530 sayılı kararı ile menfi tespit verdiği Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi’nde değişiklik
yapılarak kapalı satış noktalarına ilişkin dört tip yeni sözleşme hazırlandığı belirtilmiş ve
bu çerçevede sırasıyla aşağıdaki sözleşmeler için 4054 sayılı Kanun kapsamında menfi
tespit/bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılması talep edilmiştir:
- Tam Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi,
- Sınırlı Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi,
- Miktar Taahhütlü Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi ve Standart Kapalı Satış Noktası
Sözleşmesi (birlikte).
G.2. Teşebbüse İlişkin Bilgiler
G.2.1. EFPA
(5) EFPA, Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayi A.Ş. (ANADOLU EFES) tarafından üretimi
gerçekleştirilen biranın dağıtım, pazarlama ve satışını yapan bir firmadır. EFPA’nın
%99,99 oranındaki hissesi ANADOLU EFES’e aittir. ANADOLU EFES, Türkiye dahil altı
ülkede 18 bira fabrikası, yedi malt üretim tesisi, bir şerbetçiotu üretim tesisi ve 22
meşrubat şişeleme tesisiyle faaliyet göstermektedir. ANADOLU EFES, (%24,00) SAB
Miller Harmony Limited, (%23,61) Yazıcılar Holding A.Ş., (%13,48) Özilhan Sınai
Yatırım A.Ş. ve (%5,96) Anadolu Endüstri Holding A.Ş. hissedarlığı altında olup %32,95
oranındaki hissesi ise halka açıktır. ANADOLU EFES’in ürün portföyü; Efes Pilsen, Efes
Pilsen Özel Seri:10, Efes Pilsen Fıçı, Efes Malt, Efes Mini Malt, Efes Xtra, Efes Xtra
Shot, Efes Dark, Efes Light, Bomonti, Bomonti Filtresiz, Marmara, Marmara Gold,
Marmara Kırmızı, M34, Mariachi, Miller, Beck’s Duvel, Peroni, Grolsch, Kozel, Samuel
Adams, Amsterdam Navigator, Erdinger isimli biralardan oluşmaktadır.
17-20/320-142

3/71


G.3. Sektöre İlişkin Bilgiler
G.3.1. Bira Pazarı Hakkında Bilgi
(6) İçecek sektörü, alkollü ve alkolsüz içecekler olarak ikiye ayrılmakta; alkolsüz içecekler,
kullanım amaçları, fiyat seviyeleri, sektörün regülasyona tabi olmaması gibi açılardan
alkollü içeceklerden farklılaşmaktadır. Alkollü içecekler ise, kullanılan hammadde ve
üretim süreçlerindeki farklılıklar göz önüne alınarak, distile ve fermente içkiler olarak
ikiye ayrılabilmektedir. Distile içkilerin fermente içkilerden temel farklılığı, bu içkilerin
üretim sürecinde alkolü meydana getiren fermantasyon sürecine ek olarak damıtılma
sürecinin bulunması ve bu sürecin sonucu olarak da fermente içkilere göre yüksek
oranda alkol içermeleridir. Distile içkileri rakı, viski, votka, cin, tekila, rom, likör, brendi
gibi ürünler oluşturmakta; fermente içkiler ise, bira ve şarap gibi ürünleri kapsamaktadır.
Ülkemizde alkollü içki tüketimi incelendiğinde düşük alkollü bir içecek olan biranın diğer
içkilere oranla yüksek miktarda tüketildiği göze çarpmaktadır.
(7) Soğuk bulunurluk, bira sektörünün en belirleyici özelliklerindendir. Zira tüketiciler bira
ürünlerini genellikle soğuk almayı tercih etmekte ve soğuk olarak tüketmektedirler.
Soğuk bulunurluğun yanı sıra kaliteli bulunurluk da ürünleri tüketicilere ulaştırmak
bakımından oldukça önemlidir. Nitekim bir satış noktasında üretici bir teşebbüse ait ne
kadar çok ürün çeşidi teşhir edilirse o kadar farklı ürünün nihai müşterilere ulaştırılması
ve tanıtılması söz konusu olmaktadır. Pazarda reklam yasakları olduğu dikkate
alındığında da bu hususun önemi pekişmektedir. Bu bağlamda, gerek soğuk bulunurluk
gerek kaliteli bulunurluk bakımından soğutucu dolapların önemi büyüktür. Zira soğutucu
dolaplar hem biranın soğuk olarak muhafaza edilmesini sağlamakta hem de tüketicilerin
bir üreticiye ait farklı bira ürünlerine erişmesine daha fazla olanak tanımaktadır.
(8) Bira pazarının özellikleri bakımından üzerinde önemle durulması gereken bir diğer
husus da ülkemizde alkollü içki reklamlarının yasak oluşu ve alkollü içki satışının
birtakım sınırlamalara tabi olduğudur. 2013 yılında 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler
İnhisarı Kanunu’nun (4250 sayılı Kanun) 6. maddesi yeniden düzenlenmiş ve alkollü
içkilerin her türlü reklam ve tanıtımının yapılması yasaklanarak alkollü içki satışına
yönelik birtakım kısıtlamalar getirilmiştir. Buna göre, ilgili maddede aşağıdaki
düzenlemeler yer almıştır:
“Alkollü içkilerin her ne surette olursa olsun reklamı ve tüketicilere yönelik tanıtımı
yapılamaz. Bu ürünlerin kullanılmasını ve satışını özendiren veya teşvik eden
kampanya, promosyon ve etkinlik yapılamaz. Ancak, münhasıran alkollü içkilerin
uluslararası düzeyde tanıtımına yönelik ihtisas fuarları ile bilimsel yayın ve
faaliyetler düzenlenebilir. Alkollü içkileri üreten, ithal eden ve pazarlayanlar, her ne
surette olursa olsun hiçbir etkinliğe ürünlerinin marka, amblem ya da işaretlerini
kullanarak destek olamazlar. Açık alkollü içki satışı yapmaya ilişkin izin belgesi
olan işletmelerde servis amaçlı materyallerde marka, amblem ve logo kullanılabilir.
Televizyonlarda yayınlanan dizi, film ve müzik kliplerinde alkollü içkileri özendirici
görüntülere yer verilemez.
Alkollü içkileri üretenler, ithal edenler ve pazarlayanlar her ne amaçla olursa olsun,
teşvik, hediye, eşantiyon, promosyon veya bedelsiz olarak alkollü içki
dağıtamazlar.
…
17-20/320-142

4/71


Alkollü içkiler, otomatik satış makineleri ile satılamaz, her nevi oyun makineleri
veya farklı yöntemlerle oyun ve bahse konu edilemez. Bu ürünler basın ve yayın
yoluyla tüketicilere satılamaz ve posta ile satış yöntemi kullanılarak gönderilemez.
Alkollü içkiler, 22:00 ila 06:00 saatleri arasında perakende olarak satılamaz.
Alkollü içkiler sunum izni verilen yerlerde açık olarak tüketilebilir ve bu yerlerde
tesis sınırları dışında tüketilmek üzere alkollü içki satışı yapılamaz.
Alkollü içkiler, işletme dışından görülecek şekilde perakende olarak satışa arz
edilemez.
…”
(9) Keza, aynı Kanun’un 9. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları ile alkollü içki satışına
yönelik birtakım sınırlamalar daha getirilmiştir:
“Bu Kanun kapsamına giren ürünlerin perakende veya açık olarak satışının
yapıldığı yerler ile örgün eğitim kurumları ve dershaneler, öğrenci yurtları ve
ibadethaneler arasında kapıdan kapıya en az yüz metre mesafenin bulunması
zorunludur. Bu fıkradaki mesafe şartı turizm belgeli işletmeler için uygulanmaz.
Mesafe şartı, satış belgesinin verildiği tarih itibarıyla aranır.”
(10) İlgili Kanun’un Geçici 1. maddesinin dördüncü fıkrası ise “9 uncu maddenin ikinci fıkrası,
bu maddenin yayımı tarihinden önce iş yeri açma ruhsatı ve satış belgesi almış
işletmeler için uygulanmaz. Bu işletme sahipleri işletmelerini birinci ve ikinci derece kan
hısımlarına devredebilir.” şeklinde düzenlenmiştir.
(11) 4250 sayılı Kanun’un 6. maddesindeki yasak ve sınırlamalara paralel olarak 2013
yılında, 07.01.2011 tarihli ve 27808 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in (Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu (TAPDK)
Yönetmeliği) 20. maddesi yeniden düzenlenerek aşağıdaki hükümlere yer verilmiştir:
“(1) Alkollü içkilerin her ne surette olursa olsun reklamı ve tüketicilere yönelik
tanıtımı yapılamaz. Alkollü içkilerin, tamamen arz zinciri içinde yapılan ve
tüketicilere yönelik olmayan tanıtımının alkollü içki tüketiminden kaynaklanan
kamusal, toplumsal ve tıbbi herhangi bir zararlı etki oluşturmayacak içerikte,
ürünün özelliklerini tanıtmaya ve doğru bilgilendirmeye yönelik olması, teşvik edici
ve özendirici olmaksızın yapılması gerekmektedir.
(2) Alkollü içkilerin kullanılmasını ve satışını özendiren veya teşvik eden
kampanya, promosyon ve etkinlik yapılamaz. Bu yükümlülük, arz zinciri
içerisindeki tüm gerçek ve tüzel kişileri kapsar.
(3) Münhasıran alkollü içkilerin uluslararası düzeyde tanıtımına yönelik ihtisas
fuarları ile bilimsel yayın ve faaliyetler düzenlenebilir. Bilimsel yayınlar reklam
amacıyla kullanılamaz.
(4) Alkollü içkileri üretenler, ithal edenler ve pazarlayanlar her ne amaçla olursa
olsun, teşvik, hediye, eşantiyon, promosyon veya bedelsiz olarak alkollü içki
dağıtamazlar.
(5) Herhangi bir alkollü içkinin alınması koşuluna bağlı kampanya ve promosyon
düzenlenemez.
17-20/320-142

5/71


(6) Perakende satıcılara, açık alkollü içki satıcılarına ve tüketicilere yönelik bağlı
satış uygulaması yapılamaz.
(7) Alkollü içkileri üreten, ithal eden ve pazarlayanlar, her ne surette olursa olsun
hiçbir etkinliğe ürünlerinin marka, amblem ya da işaretlerini kullanarak destek
olamazlar.
(8) Açık alkollü içki satış belgesini haiz işyerlerinde servis amaçlı materyallerde
marka, amblem ve logo kullanılabilir.
(9) Alkollü içkilerin marka, logo, amblem ve işaretlerini içerecek şekilde sözcükler,
şekiller, resim ve harfler, iş yerlerinin içinde, dışında, vitrinlerinde, tabelalarında,
satış ünitelerinde, soğutucularında, taşınabilir veya sabit her türlü materyal
üzerinde bulundurulamaz.
(10) Üzerinde alkollü içki marka, amblem, logo veya işareti bulunan kasa, kutu gibi
taşıma veya dış ambalaj için kullanılan materyaller, lojistik amaçlı bulundurmalar
hariç, kamuya özel teşhir edilmek maksadıyla kullanılamaz.
(11) Alkollü içkiler sektöründe faaliyet gösteren firmaların kullandıkları araçlarda,
bu ürünlere ilişkin markaların tanınmasını sağlayacak bir uygulamaya gidilemez.
Söz konusu araçlar üzerinde, alkollü içki markaları ile alkollü içki markalarının
logo, amblem ve işaretleri kullanılamaz. Ticaret unvanlarıyla firma bilgilerine,
ancak bu araçların yan yüzeylerinde ve bir yan yüzey alanının yüzde onunu
aşmayacak oranda yer verilebilir. Araçlar üzerinde yer verilen ticaret unvanlarında
herhangi bir markayı öne çıkaracak şekilde farklılaştırma yapılamaz.”
(12) Yine aynı yıl, TAPDK Yönetmeliği’nin 23. maddesinin birinci, üçüncü ve beşinci fıkraları
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:
“(1) Alkollü içkiler, sadece bu ürünlerin satışına tahsis edilmiş alanda bulunan satış
ünitelerinde sergilenir. Ürüne tahsis edilmiş muhafaza ve soğutma amaçlı üniteler
de satış ünitesi kapsamındadır. Alkollü içkiler, birden fazla satış ünitesinde satışa
sunulabilir ancak, satış üniteleri birden fazla alanda/reyonda konumlandırılarak
alkollü içkilere tahsis edilmiş alan bütünlüğü bozulamaz. Reklam ve tanıtım
unsurlarını taşımayan ve içi görünmeyecek şekilde dizayn edilmiş soğutucuların
işyeri dışında konumlandırılması alan bütünlüğünü bozmaz.
…
(3) Tüketicilerin içeriye girmeksizin alışveriş yapabildiği büfeler hariç olmak üzere,
alkollü içkiler; çocuklara yönelik olan materyaller, çocuk dergileri, kitap ve yayınları
ile çocuk kıyafetleri, kırtasiye, oyuncaklar ile cips, çikolata, şekerleme benzeri
çoğunlukla çocuklar tarafından tüketilen ürünlerle bitişik olan alanlarda satışa arz
edilemez.
…
(5) Alkollü içkiler işletme dışından görülecek şekilde perakende olarak satışa arz
edilemez. Perakende satış belgesini haiz satıcılar, alkollü içkilerin işyeri dışından
görünmemesi için gerek işyerinin fiziki koşullarını gerekse satış ünitelerinin
niteliğini ve konumunu uygun hale getirmek için tedbir almak zorundadırlar.”
17-20/320-142

6/71


(13) 2013 yılında TAPDK Yönetmeliği’nde yapılan bir başka değişiklik ise; alkollü içkilerin,
bilgi toplumu hizmetleri vasıtasıyla ya da posta ve benzeri dağıtım hizmetleri yoluyla
yapılacak satışlarına ilişkin olarak getirilen sınırlamalardır. Bu çerçevede, anılan
Yönetmelik’in 11. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları aşağıdaki gibi
düzenlenmiştir:
“(3) Alkollü içkilerin adını veya markasını içeren alan/alt alan adı kullanılmak
suretiyle bu ürünlerin reklam ve tanıtımına yönelik olarak internet sitesi açılamaz.
Ancak Türkiye’de faaliyette bulunan alkollü içki üreticisi firmalar ihracat amacıyla,
ülke içinden erişimini engellemeleri koşuluyla, ürettikleri ürünlerin yurt dışına
yönelik reklam ve tanıtımını internet siteleri vasıtasıyla yapabilirler.
(4) Alkollü içki üretici, ithalatçı veya toptan satıcıları, ürettikleri, ithal ettikleri veya
pazarladıkları ürünlerin isimlerine/markalarına Kurumsal internet sitelerinin ürünler
bölümünde, reklam ve ürün tanıtımı yapılmaksızın ve görsel unsurlar
kullanmaksızın liste halinde yer verebilirler…”
(14) Aynı yıl son olarak, reklam, sponsorluk ve promosyon uygulamalarını düzenleyen
TAPDK Yönetmeliği’nin 24. maddesi, 4250 sayılı Kanun’da getirilen reklam yasağı
doğrultusunda mülga edilmiştir.
(15) 2013 yılında alkollü içki sektörüne ilişkin olarak yapılan regülasyonlar sonucunda, bira
pazarında ürün reklam ve tanıtımının, sponsorluğunun vs. yasak olduğu karanlık pazar
(dark market) koşullarına geçilmiştir. Karanlık pazar koşulları ile birlikte, bira pazarında
soğuk bulunurluğun ve kaliteli bulunurluğun önemi daha da artmış; güçlü, marka
bilinirliği yüksek ve geniş portföye sahip olan teşebbüsler bu olumsuz koşullardan diğer
teşebbüslere oranla daha az etkilenmiş; piyasaya yeni teşebbüslerin girmesi ve
girenlerin de piyasada tutunması ise büyük ölçüde güçleşmiş; bir başka ifadeyle,
karanlık pazar koşulları piyasadaki mevcut giriş engellerini pekiştirmiştir. Zira pazarda
karanlık pazar döneminden önce mevcut olan bira üreticileri tüketiciler nezdinde
tanındığından, karanlık pazar döneminde piyasaya girmek isteyen teşebbüslerin -
herhangi bir reklam veya tanıtım yapmaksızın- mevcut bira üreticileri ile rekabet ederek
tüketicilere ulaşması çok zor bir hale gelmiştir.
(16) Bira pazarı bakımından değinilmesi gereken bir başka husus ise, ithalatın sınırlı
oluşudur. Bu duruma sebebiyet veren hususlar ise turizm kaynaklı hususlar, ithal bira
tüketicilerinin özellikleri ve Özel Tüketim Vergisi’dir (ÖTV). Her ne kadar, Türkiye’ye
turizm amaçlı gelen kişilerin, kendi ülkelerinde tercih ettikleri biraları ülkemizde de
tüketmek istemesi ithalatı olumlu biçimde etkilemekteyse de; İstanbul haricinde
genellikle “her şey dahil” sistemle çalışan otellerin mevcut olması, bu otellerde genellikle
yerli üreticilere ait fıçı biraların kullanılması ve ithal biraların vergi ve döviz kurlarındaki
değişime bağlı olarak yerli biralara nazaran daha pahalı olması ithalatın sınırlı olmasına
neden olmaktadır. İkinci olarak, ithal biranın tüketildiği yerlerin genellikle büyük
şehirlerde bulunan ve belirli bir ekonomik güce sahip olan tüketicilerin gitmeyi tercih
ettiği işletmeler olduğu dikkate alındığında, ithal biranın ancak sınırlı sayıda tüketici
tarafından tüketildiği görülmektedir. Son olarak, özellikle yerel markalara kıyasla pahalı
olan ithal biranın fiyatının ÖTV artışlarına bağlı olarak daha da arttığı dikkat
çekmektedir. Aşağıdaki grafikte, yıllar itibarıyla bira ithalat miktarı sunulmaktadır:




17-20/320-142

7/71


Grafik 1- Bira İthalat Miktarı (LT)

Kaynak: TAPDK Web Sitesi
(17) TAPDK verilerine göre, bira pazarında 2016 yılı itibarıyla toplam 23 ithalatçı bulunmakta
olup; bunların başında Tuborg Bira ve Malt Sanayi A.Ş. (TUBORG), EFPA ve
Karagözoğlu Dış Ticaret A.Ş. (KARAGÖZOĞLU)1 gelmektedir. İthalat miktarı
bakımından, söz konusu teşebbüslerden hemen sonra gelen Vintage Dış Ticaret Ltd.
Şti., Berk İçecek Pazarlama Ltd. Şti., Advin Reklam Malz. Dan. Ter. ve Dış Tic. Ltd. Şti.,
Orion Grup Tic. ve Lojistik Ltd. Şti. gibi başlıca bira ithalatçısı firmalar ise pazardan
oldukça düşük seviyelerde pay alabilmektedirler2.
(18) Türkiye’de bira üretimine bakıldığında ise, TAPDK’dan üretim izni almış olan çeşitli
teşebbüslerin bira üretiminde bulunduğu görülmektedir. Üretim yapan teşebbüslerin
başında ANADOLU EFES ve TUBORG3 gelmekte olup, pazarda üretici konumunda
olan teşebbüslerin üretim kapasitelerine aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:

1 KARAGÖZOĞLU ithal bira, şarap, meyve suyu ve alkolsüz bira gibi ürünlerin toptan satışını
gerçekleştirmektedir. İthal ettiği biralar arasında Budweiser, Heineken, Amstel gibi markalar yer alırken
2012-2015 yılları arasında toplam gelirinin %(…..)’ini bira kategorisinden elde etmiştir.
2 TAPDK verilerine göre, 2016 yılında iç piyasaya sunulan 900.356.443 litre biranın yaklaşık 6.400.000
litresi ithal edilen miktardır.
3 TUBORG’un ürün portföyünde Tuborg Gold, Tuborg Fıçı, Tuborg Amber, Troy Pılsner, Carlsberg, T-
Beer, Venus Pılsner, Tuborg Special, Skol Beer, Corona, Tuborg Nab Can, Leffe, Hoegaarden,
Guınness, Weıhenstephan, Kilkenny, Tuborg Gold 33 NRB biraları bulunmaktadır. (Tuborg Gold 2016 yılı
sonu itibarıyla satışlarının ciro bazında %(…..)’sını oluşturmaktadır.) Ayrıca pazarda bağımsız
distribütörler tarafından ithal edilen Amstel, Bluemoon, Carling, Cobra Darguner, Fullers, Heineken, Kirin
Ichiban, Worthington, Budweiser, Sol, Stella Artois, Pedigree, Schnitzer, Krombacher, Paulaner, Apostel
markaları bulunmaktadır.
17-20/320-142

8/71


Tablo 1: 2016 Yılı Bira Üretim Kapasiteleri
Üretici Kapasite (LT/Yıl)
Üretim
(LT/Yıl)
Kapasite Kullanım
Oranları (%)
ANADOLU EFES (…..)4 (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..)
Süral Otelcilik ve Turizm İşletmeleri A.Ş. (…..) (…..) (…..)
Park Gıda ve Meşrubat San. ve Tic. A.Ş.’den
(PARK GIDA)5 (…..) (…..) (…..)
Atak Alkollü Alkolsüz İçecekler Gıda Turizm
İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (…..) (…..) (…..)
Trol Turizm San. İçecek ve Tic. Ltd. Şti. (…..) (…..) (…..)
Elif Turizm Tic. ve İşletme A.Ş.6 (…..) (…..) (…..)
Sardunya Gıda San. Tur. İşl. A.Ş. (…..) (…..) (…..)
AD Yiyecek İçecek Tic. San. A.Ş. (…..) (…..) (…..)
AYS Alkollü Alkolsüz İçecekler Üretim Gıda
Dağ. Paz. Tur. İnş. İth. İhr. Tic. ve San. Ltd.
Şti.
(…..) (…..) (…..)
TOPLAM 1.673.036.401 893.943.873 53
Kaynak: TAPDK
(19) Tablodan görüldüğü üzere, Türkiye bira pazarı bakımından dikkat çekici husus, en
büyük üretim kapasitesine sahip ANADOLU EFES ve TUBORG’un hâlihazırda sırasıyla
%(…..) ve %(…..) kapasite kullanım oranına sahip olduğu; bir başka ifadeyle pazarda
atıl kapasitenin söz konusu olduğudur. Tablodaki verilerden çıkarılabilecek bir başka
husus ise, 2016 yılı itibarıyla ANADOLU EFES ve TUBORG’un sırasıyla yaklaşık
%(…..) ve %(…..) oranlarında üretim payına sahip olmalarıdır. Bira üretimi yapan diğer
teşebbüslerin toplam üretim payı ise yaklaşık %(…..) olup, ihmal edilebilir düzeydedir.

4 Bildirim Formu’nda, TAPDK tarafından (…..) LT/Yıl olarak sunulan kapasitenin (…..) LT/Yıl’lık kısmının
Nisan 2014 tarihi itibarıyla geçici olarak üretimi durdurulan Lüleburgaz Fabrikası’na ait olduğu
belirtilmiştir. Öte yandan, 20 Nisan 2017’de EFPA’nın İstanbul Fabrikası’nın da üretiminin durdurulduğu
bildirilmiştir.
5 PARK GIDA, alkollü ve alkolsüz içeceklerin üretimini ve toptan satışını gerçekleştirmektedir. Ağırlıklı
olarak enerji içeceği üretimi ve toptan satışı gerçekleştiren teşebbüs ayrıca Pera markası altında fıçı bira,
kutu bira ve şişe bira üretimini gerçekleştirerek toptan satışını yapmaktadır. Toptan satış gerçekleştirdiği
için nihai tüketim noktalarına herhangi bir satışı bulunmamaktadır.
6 Şirket bünyesinde faaliyet gösteren (…..) içinde kurulan tesisle 2008 yılında ilk kez bira üretimi
gerçekleştiren teşebbüs, 2013 yılı sonuna kadar üretilen birayı sadece (…..) bünyesinde açık satış
şeklinde satmıştır. 2014 yılı itibari ile kapaklı ambalaja geçerek 30 litrelik fıçı halinde üretime devam
etmiştir. 2014 yılından itibaren yine şirket bünyesinde bulunan (…..) ve (…..)’e satışlara başlamıştır.
Martzen ve Pilsener markası altında üretmiş oldukları bira, şirket bünyesi dışındaki teşebbüslere
satılmamıştır. Ancak otellere beklediği satışı gerçekleştiremeyen teşebbüs bugün üretmiş olduğu birayı
sadece (…..)’a satmaktadır.
17-20/320-142

9/71


(20) TAPDK verilerinin yanı sıra, ANADOLU EFES ve TUBORG’un şirket içi verilerine dayalı
kapasite, üretim, satış ve kapasite kullanım oranı bilgileri ise aşağıdaki tabloda
gösterilmektedir:
Tablo 2: ANADOLU EFES ve TUBORG'un Kapasite, Üretim, Satış ve Kapasite Kullanım Bilgileri7
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler
(21) Tablodaki verilerden, TAPDK verilerine benzer şekilde, ANADOLU EFES ile
TUBORG’un kapasitelerinin altında üretim gerçekleştirdiği anlaşılmaktadır. Keza
Bildirim Formu’nda, bu husus EFPA tarafından belirtilmiş olup, sektörün geneli
açısından bir atıl kapasite durumunun gözlendiği ifade edilmiştir.

7 Üretim rakamları ihracat dahil olarak sunulmuştur. TAPDK tarafından EFPA için sunulan 2016 yılı üretim
miktarı (LT) ile EFPA tarafından sunulan veri arasında büyük farklılık bulunduğu görülmektedir.
8 EFPA tarafından, ANADOLU EFES’in kapasite verilerinin teorik kapasiteyi göstermesi nedeniyle, bir
önceki tabloda sunulan TAPDK verilerinden farklılaştığı bildirilmiştir.
9 TUBORG tarafından kapasite artırımına 2013 yılı sonunda gidildiği için, kapasite kullanım oranı
olduğundan fazla görünmektedir.
Yıl 2012 2013 2014 2015 2016
ANADOLU EFES
Kapasite (LT)8 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ANADOLU EFES
Üretim (LT) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ANADOLU EFES
Toplam Satış (LT) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kapasite Kullanım
Oranı (%) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Kapasite
(LT) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Üretim
(LT) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Toplam
Satış (LT) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kapasite Kullanım
Oranı (%) (…..) (…..)
9 (…..) (…..) (…..)
17-20/320-142

10/71


(22) Biranın nihai tüketicilere satıldığı satış noktaları iki gruba ayrılmaktadır10. Bunlar,
tüketicilere ürünleri kapalı olarak satan bakkal, market, büfe, kuruyemişçi gibi satış
noktalarından oluşan KSN’ler ile tüketicilere ürünleri satış noktasında hemen tüketilmek
üzere şişe, kutu ve fıçı formunda ve genellikle yemek, müzik, konaklama veya eğlence
hizmetleri ile birlikte satılan bar, otel, restoran, kafe gibi açık satış noktalarıdır (ASN)11.
ASN’lerde bira ürününün satışı genellikle müzik, eğlence, restoran ya da konaklama
hizmetlerinin bir parçası olarak gerçekleştirildiğinden, ASN’lerde satışa sunulan biranın
fiyatı ile KSN’lerde satışa sunulan biranın fiyatı arasında ciddi farklılıklar söz konusudur.
Gerek KSN’lerin gerek ASN’lerin bira satışı gerçekleştirebilmeleri için, 4250 sayılı
Kanun’un 9. maddesinin ilk fıkrası uyarınca, öncelikle belediye veya il özel idaresinden
iş yeri açma ruhsatı ya da Kültür ve Turizm Bakanlığından turizm belgesi almaları
zorunlu olup, akabinde TAPDK’dan alkollü içki satış belgesi almaları gerekmektedir.
Yıllar itibarıyla alkollü içki satış belgesine sahip olan ASN ve KSN sayıları aşağıda
sunulmaktadır12:
Tablo 3: Alkollü İçki Satış Belgesine Sahip KSN ve ASN Sayıları
Yıl KSN ASN Toplam
2012 87.736 25.249 112.985
2013 78.960 22.763 101.723
2014 57.840 26.631 84.471
2015 53.143 26.793 79.936
2016 52.041 27.107 79.148
TUBORG Cevabi Yazıları
(23) Yukarıda yer alan tablodan, yıllar itibarıyla alkollü içki satış belgesine sahip KSN
sayısında ciddi bir düşüş yaşandığı dikkat çekmektedir13. Bununla birlikte alkollü içki
satış belgesine sahip ASN sayısında büyük bir değişiklik yaşanmadığı görülmektedir.

10 Bu yönde bkz. Kurul’un 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı, 10.04.2008 tarih ve 08-28/321-105
sayılı, 13.07.2011 tarih ve 11-42/911-281 sayılı kararları.
11 Bir zincir çatısı altında faaliyet gösteren ve merkezi olarak alım yapan ASN’lere aynı zamanda Hotel-
Restaurant-Cafe isimlerinin kısaltılmışı olarak “Horeca Noktaları” denilmektedir.
12 Karar genelinde ASN’lere ilişkin sunulan bilgiler bakımından 2016-3-007 sayılı dosya kapsamındaki
cevabi yazılardan da faydalanılmıştır.
13 TUBORG tarafından, KSN sayısında yaşanan düşüşün büyük ölçüde, saat 22:00 yasağı, 100 metre
kuralı, iş koşullarındaki zorluklar ve organize perakende ticaretin önem kazanmasına bağlı olarak ortaya
çıktığı ifade edilmiştir. Bu noktada, mevzuat gereği 100 metre kuralının hem KSN’ler hem de ASN’ler
(turizm belgeli işletmeler hariç) için geçerli olduğunu, saat 22:00 yasağının ise yalnızca KSN’ler için
geçerli olduğunu belirtmek gerekir.
17-20/320-142

11/71


(24) Bira pazarında genel olarak KSN ve ASN’ler ile sözleşmeli ya da sözleşmesiz olarak
çalışılmaktadır. Sözleşmesiz olarak çalışılan noktalarda, ilgili bira üreticisinin ürünleri
herhangi bir bulunurluk sözleşmesi yapılmaksızın yer almaktadır. Nokta, ilgili bira
üreticisinin ürünlerini bulundurma taahhüdü altına girmediğinden, sözleşmesiz olarak
çalışılan noktalara herhangi bir katkı ya da yatırım yapılmamaktadır. Bununla birlikte,
söz konusu noktalara iskonto ve kampanya uygulanabilmektedir. Sözleşmeli çalışılan
noktalarda ise, ilgili bira üreticisinin ürünlerinin bulundurulmasına yönelik bir yükümlülük
altına girildiğinden, söz konusu noktalara birtakım katkı, yatırım, iskonto ve kampanyalar
uygulanmaktadır. Efes ve Tuborg ürünlerinin bulunduğu (sözleşmeli + sözleşmesiz
çalışılan) KSN ve ASN sayılarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir14:
Tablo 4: Efes ve Tuborg Ürünlerinin Bulunduğu KSN ve ASN Sayıları15
Yıl EFPA TUBORG
16
KSN ASN KSN ASN
2012 (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: EFPA ve TUBORG Cevabi Yazıları
(25) Yukarıdaki tablodan, özellikle EFPA’nın bulunduğu KSN sayısının 2012 yılından bu
yana yaklaşık %(…..) civarında azaldığı görülmektedir. Bununla birlikte, pazarda alkollü
içki satış belgesine sahip olan KSN’lerin sayısında yıllar itibarıyla yaşanan daralmadan
TUBORG’un çok etkilenmediği ve nokta sayısını koruduğu anlaşılmaktadır. Diğer
yandan, ASN’ler bakımından yine EFPA’nın nokta sayısında azalma görülürken,
TUBORG’un nokta sayısını 2012 yılından bu yana toplamda %(…..) oranında artırdığı
görülmektedir.
(26) Bu noktada, söz konusu verilere ek olarak, Nielsen tarafından kapalı bira pazarında ve
Ipsos tarafından açık bira pazarında hesaplanan bulunurluk oranlarına yer vermek
uygun olacaktır. EFPA ve TUBORG’un kapalı bira pazarında 2016 yılı sonu itibarıyla
Nielsen verilerine göre sayısal bulunurluk oranları sırasıyla %(…..) ve %(…..) iken17,
EFPA ve TUBORG’un ağırlıklı bulunurluk oranları sırasıyla %(…..)ve %(…..), açık bira
pazarında 2016 yılı itibarıyla Ipsos verilerine göre EFPA ve TUBORG’un sayısal
bulunurluk oranları sırasıyla %(…..) ve %(…..) iken, ağırlıklı bulunurluk oranları sırasıyla
%(…..) ve %(…..)’tür.

14 Söz konusu noktalar teşebbüslerce yıl içinde fatura kesilen noktalardan oluşmaktadır, diğer deyişle yıl
sonu itibarıyla çalışılan nokta sayısını ifade etmemektedir.
15 KSN sayılarına Ekomini ve Key Account (Cash&Carry’ler ve diğer zincir mağazalar) noktaları dahil
edilmiştir. ANADOLU EFES’in 2012 yılında (…..), 2013 yılında (…..), 2014 yılında (…..), 2015 yılında
(…..), 2016 yılında (…..) adet Ekomini noktası bulunmaktadır. TUBORG yıllar itibarıyla bu noktaların
yarısından azında faaliyet göstermektedir.
16 TUBORG tarafından üretilen ve ithal edilen ürünlerin satışı, ana dağıtım ve dağıtım şirketi TUBORG
PAZARLAMA tarafından yapılmakta olup, kararın “TUBORG’un Dağıtım Sistemine İlişkin Bilgiler” başlıklı
bölümü haricinde, TUBORG ve TUBORG PAZARLAMA birlikte TUBORG olarak anılacaktır.
17 Zincir mağazalarda EFPA %(…..), TUBORG ise %(…..) oranında bulunurluğa sahiptir.
17-20/320-142

12/71


(27) Yukarıdaki bilgiler doğrultusunda; kapalı bira pazarında EFPA ve TUBORG KSN’lerde
yakın oranlarda bulunmakta iken, açık bira pazarında bu durum biraz daha TUBORG
aleyhine farklılaşmaktadır. Bu bakımdan teşebbüslerin noktalarda bulunurluk
durumlarını dolap sayısı bazında incelemek, münhasırlık talebinin yatırım boyutunu
irdelemek ve soğuk bulunurluğun teşebbüs ve tüketici açısından önemini yansıtmak
gerekmektedir.
Tablo 5: EFPA ve TUBORG Dolabı Bulunan KSN-ASN Sayıları ile Bu Noktalardaki Dolap Sayıları18
K
ap
al
ı B
ira
P
az
ar
ı
EFPA 2012 2013 2014 2015 201619
EFPA Ürünlerinin Bulunduğu Toplam
KSN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan KSN Sayısı (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan KSN'lerdeki EFPA
Dolap Sayısı (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan KSN'lerdeki Ortalama
EFPA Dolap Sayısı (…..) (…..)
KSN Başına Ortalama EFPA Dolap
Sayısı (…..) (…..)
TUBORG 2012 2013 2014 2015 2016
TUBORG Ürünlerinin Bulunduğu Toplam
KSN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan KSN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan KSN'lerdeki
TUBORG Dolap Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan KSN'lerdeki
Ortalama TUBORG Dolap Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KSN Başına Ortalama TUBORG Dolap
Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
A
çı
k
B
ira
P
az
ar
ı
EFPA 2012 2013 2014 2015 2016
EFPA Ürünlerinin Bulunduğu Toplam
ASN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan ASN Sayısı (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan ASN'lerdeki EFPA
Dolap Sayısı (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan ASN'lerdeki Ortalama
EFPA Dolap Sayısı (…..) (…..)
ASN Başına Ortalama EFPA Dolap
Sayısı (…..) (…..)
TUBORG 2012 2013 2014 2015 2016
TUBORG Ürünlerinin Bulunduğu Toplam
ASN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan ASN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan ASN'lerdeki
TUBORG Dolap Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan ASN'lerdeki
Ortalama TUBORG Dolap Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ASN Başına Ortalama TUBORG Dolap
Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: EFPA ve TUBORG Cevabi Yazıları

18 Bu tablodaki verilere, Key Accounts ve Ekomini’lere ait veriler dahildir.
19 EFPA tarafından 2012, 2013 ve 2014 yıllarındaki dolap sayılarına ilişkin sağlıklı veri çekilemediği
belirtilmiş olup, tabloda 2016 yılında sunulan veriler 20.03.2017 tarihi itibarıyla sistemden çekilen
verilerdir.
17-20/320-142

13/71


(28) Yukarıdaki tablodan mevcut durumda kapalı bira pazarında EFPA’nın nokta sayısı
başına yaklaşık (…..) dolabı varken, TUBORG’un nokta sayısı başına (…..) dolabının
olduğu; yer probleminin söz konusu olmadığı açık bira pazarında ise, EFPA açısından
bu oranın (…..) olduğu, TUBORG’un ise nokta başına (…..) adet dolabı olduğu
görülmektedir. Pazar genelindeki bu oranlara bakılarak kapalı bira pazarında
TUBORG’un pazar payı karşılaştırmasına göre daha az sayıda dolabı olduğu, açık bira
pazarında ise yer kısıtının olmamasının teşebbüslere hareket alanı verdiği ve
teşebbüslerin pazar payları ile orantılı dolap sayılarına sahip olduğu görülmektedir. Söz
konusu oranlar açık ve kapalı bira pazarının geneli bakımından değil de, sadece dolap
bulunan noktalar bakımından değerlendirildiğinde, bu sayılar haliyle daha yüksek
çıkmaktadır. Şöyle ki kapalı bira pazarında dolap bulunan nokta başına dolap sayısı
EFPA için (…..) iken, TUBORG için (…..)’dur. Açık bira pazarında ise EFPA için bu sayı
(…..) iken, TUBORG için (…..) civarındadır. Son hesaplanan verilerden hareketle
TUBORG’un dolap ile girebildiği noktada EFPA ile yarışır seviyede olduğu sonucunu
çıkarmak mümkündür20.
(29) EFPA ve TUBORG’un çalıştığı noktaların sözleşmeli-sözleşmesiz çalışılan KSN ve ASN
şeklinde dağılımına ise aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir:
Tablo 6: EFPA ve TUBORG’un Sözleşmeli-Sözleşmesiz Olarak Çalıştığı KSN Sayıları21
Yıl EFPA TUBORG Sözleşmeli22 Sözleşmesiz Toplam Sözleşmeli23 Sözleşmesiz Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler
(30) EFPA’nın sözleşmeli nokta sayısının toplam çalıştığı nokta sayısına oranı yukarıdaki
tablodan görüldüğü üzere %(…..)-%(…..) arasında seyretse de, dosya mevcudu
bilgilerden hacim bakımından sözleşmeli noktalarda yaptığı satışların toplam satışlarına
oranının bu yıllarda %(…..)-%(…..) arasında değiştiği, bu oranın ciro bakımından
%(…..)-%(…..) arasında seyrettiği anlaşılmaktadır.

20 TUBORG tarafından 2017 yılı için öngörülen toplam dolap yatırım bütçesinin, kapalı ve açık bira pazarı
için toplamda (…..) Avro olduğu, mevcut durumda toplam (…..) Avro’luk dolap yatırımı için sipariş verildiği
(toplam (…..) adet dolap için), söz konusu tutarın (…..) Avro’sunun kapalı kanal için (…..) Avro’sunun ise
açık kanal için öngörüldüğü, bu miktarların dolap yenileme yatırımlarını da içerdiği, kaliteli bulunurluğun
sağlanması adına yapılan dolap yatırımının çoğunlukla KSN kanalına yönelik olduğu ifade edilmiştir.
21 TUBORG bakımından söz konusu sayılar Ekomini noktaları dahil olarak sunulmuştur.
22 22.04.2005 tarihli ve 05-27/317-80 sayılı Kurul kararı ile, EFPA’nın KSN’ler ile yaptığı münhasırlık
hükmü içeren anlaşmalara sağlanan grup muafiyeti geri alınmış olup, söz konusu tarihten sonra KSN’ler
ile yapılan sözleşmeler münhasırlık hükmü ihtiva etmemektedir.
23 18.03.2010 tarihli ve 10-24/331-119 sayılı Kurul kararı ile, TUBORG’un KSN’ler ile akdedeceği tip
sözleşmelerdeki 5 yılı aşmayan tek marka sınırlamalarına (münhasırlık şartına) 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmıştır. Bununla birlikte, TUBORG tarafından gönderilen
cevabi yazıda, ilgili Kurul kararı uyarınca TUBORG’un münhasır anlaşma yapma hakkı olmasına karşın,
fiiliyatta KSN’ler ile münhasır anlaşma yapamadığı; zira 2011 yılında TAPDK Yönetmeliği’nde yapılan
değişiklik gereği, tüm alkollü içecek firmalarının KSN’ler ile münhasır anlaşma yapmalarının yasaklandığı
ifade edilmiştir. Bu nedenle, 2012 yılından itibaren TUBORG’un sözleşmeli olarak çalıştığı KSN’lerle
münhasırlık hükmü ihtiva etmeyen sözleşmeler yapıldığı belirtilmelidir.
17-20/320-142

14/71


(31) TUBORG’un sözleşmeli nokta sayısının toplam çalıştığı nokta sayısına oranı yukarıdaki
tablodan görüldüğü üzere %(…..)-%(…..) arasında olsa da, dosya mevcudu bilgilerden
hacim bakımından sözleşmeli noktalarda yaptıkları satışların toplam satışlarına oranının
bu yıllarda %(…..)-%(…..) arasında olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kapalı bira
pazarında TUBORG bakımından sınırlı sayıdaki sözleşmeli noktalarda yapılan satışların
toplam satışların (…..) oluşturduğu sonucuna varılabilmektedir.
(32) 22.04.2005 tarihli ve 05-27/317-80 sayılı Kurul kararı ile, EFPA ve TUBORG’un KSN’ler
ile yaptığı münhasırlık hükmü içeren anlaşmalara sağlanan grup muafiyeti geri alınmış
olup, 2010 yılında bu hak TUBORG’a verilmiş olmakla birlikte TUBORG tarafından
KSN’lerde münhasırlık uygulanmadığı ifade edildiğinden her iki teşebbüs için de
münhasır çalışılan nokta sayısına yer verilememektedir.
(33) Her iki teşebbüsün de sözleşmeli noktalara yaptıkları satış verisi orantılandığında
teşebbüslerin genel olarak kapalı pazarda sözleşmeli çalışılan noktalardan daha fazla
verim aldıkları görülmektedir.








Tablo 7: EFPA ve TUBORG’un Sözleşmeli-Sözleşmesiz Olarak Çalıştığı ASN Sayıları
Yıl
EFPA TUBORG

Sözleşmeli25

Sözleşmesiz Toplam
Sözleşmeli
Sözleşmesiz Toplam Münhasırlık
Hükmü İçeren26
Münhasırlık
Hükmü İçermeyen
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler


25 10.04.2008 tarihli ve 08-28/321-105 sayılı Kurul kararı ile, EFPA ya da bayilerinin/distribütörlerinin
askeri tesis ve otel gibi geleneksel olarak alımlarını ihale ile gerçekleştiren ASN’ler ile akdedecekleri ve
TUBORG dışındaki teşebbüslere karşı ileri sürülemeyen rekabet etmeme yükümlülüğü içeren, en fazla 2
yıl süreli sözleşmelere bireysel muafiyet tanınmasına izin verilmiştir. Bunun yanı sıra, 23.05.2012 tarihli
ve 12-27/796-224 sayılı Kurul kararı ile EFPA’nın alımlarını ihale usulü ile yapan zincir oteller, askeri
tesisler ve zincir restoranlar gibi satış noktalarıyla akdedeceği Merkezi Alım Yapan Noktalarla
İmzalanacak Sözleşme’de münhasırlık hükmü içeren anlaşmaların en fazla 2 yıllığına yapılacağı dikkate
alınarak ve bunun da 2008 tarihinde alınan Kurul kararına uygun olduğu belirtilerek, söz konusu
sözleşmeye bireysel muafiyet verilebileceği kanaatine ulaşılmıştır. Bununla birlikte EFPA tarafından
toplamda (…..) adet oteli kapsayan (…..) otel zinciri ile münhasırlık hükmü içeren “Merkezi Alım Yapan
Noktalarla İmzalanacak Sözleşme” imzalandığı ifade edilmiştir.

26 18.03.2010 tarihli ve 10-24/331-119 sayılı Kurul kararı ile TUBORG’un ASN’ler ile akdedeceği tip
sözleşmelerdeki 5 yılı aşmayan tek marka sınırlamalarına (münhasırlık şartına) 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmıştır.

17-20/320-142

15/71


(34) Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere, açık bira pazarında EFPA, TUBORG’a göre (…..)
oranda nokta ile sözleşmeli olarak çalışmaktadır.
(35) Yukarıdaki tablodan, EFPA’nın 2012-2016 yılları arasında ASN’lerin yaklaşık %(…..) ila
%(…..)’sı ile sözleşmeli olarak çalıştığı görülmektedir. Yine aynı tablodan, TUBORG’un
aynı dönemde ASN’lerin yaklaşık %(…..)-%(…..)'i ile sözleşmeli olarak çalıştığı ve
sözleşmeli olarak çalışılan noktaların genel olarak (…..) (2016 yılı için %(…..)) münhasır
çalışılan noktalar olduğu, dolayısıyla TUBORG’un ürünlerinin bulunduğu ASN’lerin
yaklaşık (…..) ile münhasıran çalıştığı anlaşılmaktadır. Ayrıca TUBORG’un açık bira
pazarında çalıştığı toplam nokta sayısında 2012-2016 yılları arasında %(…..) artış
olmakla birlikte, münhasıran çalıştığı nokta sayısını daha fazla artırdığı (%(…..))
görülmektedir.
(36) Teşebbüslerden elde edilen verilere göre, kapalı bira pazarında olduğu gibi açık bira
pazarında da sözleşmeli çalışılan noktaların satışlarının EFPA ve TUBORG’un
satışlarının (…..) karşıladığı görülmektedir.
(37) Bira pazarının geneline açık ve kapalı bira pazar ayrımı açısından bakıldığında,
KSN’lere yapılan satışların gerek ciro gerekse satış miktarı bakımından tüm bira
pazarının (kapalı bira pazarı + açık bira pazarı) yıllar itibarıyla (…..) (%(…..)-(…..))
oluşturduğu görülmektedir:
Tablo 8: Ciro Bakımından Kapalı-Açık Bira Pazarı Büyüklükleri (TL)27
Yıl Kapalı Bira Pazarı28
Kapalı Bira
Pazarı/Toplam
Bira Pazarı
Açık Bira Pazarı
Açık Bira
Pazarı/Toplam
Bira Pazarı
Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazılar, Raportörlerin Hesaplamaları
Tablo 9: Satış Miktarı Bakımından Kapalı-Açık Bira Pazarı Büyüklükleri (LT)
Yıl Kapalı Bira Pazarı29
Kapalı Bira
Pazarı/Toplam Bira
Pazarı
Açık Bira
Pazarı
Açık Bira
Pazarı/Toplam Bira
Pazarı
Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazılar, Raportörlerin Hesaplamaları
(38) Yukarıdaki tablolardan, gerek kapalı gerekse açık bira pazarının yıllar itibarıyla ciro
bakımından büyüyor gibi görünse de, satış miktarı bakımından 2012 yılına nazaran
daraldığı göze çarpmaktadır.

27 Bira pazarında faaliyet gösteren diğer üreticiler ile ithalatçıların kapasiteleri ve dolayısıyla üretim
miktarlarının çok küçük bir paya sahip olduğu dikkate alınarak, karardaki tüm analizlerde bahsi geçen
teşebbüslere ait veriler dahil edilmemiştir. EFPA ve TUBORG’a ait cirolara, (…..) hariç, (…..) dahil olup
cirolara; noktalara yapılan (…..) dahil değildir.
28 Kapalı bira pazarı satışlarına Ekominiler ile zincir market ve Cash and Carry’leri içine alan Key Account
noktalarına yapılan satışlar dahildir.
29 Kapalı bira pazarı satışlarına Ekominiler ile zincir market ve Cash and Carry’leri içine alan Key Account
noktalarına yapılan satışlar dahildir.
17-20/320-142

16/71


(39) Pazarda dikkat çeken bir başka husus ise, EFPA tarafından son yıllarda kaybedilen
pazar payının neredeyse tamamının TUBORG tarafından alınmasıdır. EFPA ve
TUBORG’un ciro ve satış miktarı bazında olmak üzere tüm bira pazarındaki payları
aşağıdaki gibidir:
Tablo 10: EFPA ve TUBORG’un Tüm Bira Pazarındaki Ciroları (TL)30 ve Pazar Payları (%)
Yıl EFPA Cirosu Pazar Payı TUBORG Cirosu Pazar Payı Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazılar, Raportörlerin Hesaplamaları
Tablo 11: EFPA ve TUBORG’un Tüm Bira Pazarındaki Satış Miktarları (LT) ve Pazar Payları (%)
Yıl EFPA Satış Miktarı Pazar Payı TUBORG Satış Miktarı Pazar Payı Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazılar, Raportörlerin Hesaplamaları
(40) Yukarıda yer alan tablolardan, gerek ciro bakımından gerekse satış miktarı bakımından
EFPA’nın toplam bira pazarında (kapalı bira pazarı + açık bira pazarı) TUBORG’a
nazaran çok daha büyük bir paya sahip olduğu görülmektedir31. Bununla birlikte,
tablolardan, EFPA’nın 2012 ila 2016 yılları arasında pazar payı kaybettiği, TUBORG’un
ise bu dönemde daralan bira pazarında EFPA’nın kaybettiği pazar paylarını alarak
pazar payını istikrarlı bir şekilde artırmaya devam ettiği dikkat çekmektedir32.

30 Cirolar içinde KDV hariç olup, ÖTV ise dolaylı olarak vardır. EFPA ve TUBORG üretici firmadan alarak
satış yaptıklarından, ÖTV mükellefi (ÖTV beyan ederek ödeyen) üretici firmanın satış tutarının içerisinde
ÖTV rakamı bulunmakta, dolayısıyla EFPA ve TUBORG’un maliyetinin ve dolayısıyla satış fiyatının içinde
ÖTV bulunmaktadır.
31 EFPA tarafından; Nielsen’in her ilde örneklemleri bulunmamakla birlikte, illeri birbirlerine benzeştirerek,
tüm Türkiye'yi kapsayan çıkarımlar yapmakta olduğu, süpermarketlerden haftalık olarak elektronik satış
verisi aldığı, geleneksel kanalda (bakkal, kuruyemiş, büfe ve lokal marketler) ise aylık olarak sayım
gerçekleştirdiği, ilgili döneme ait stok, toplanan alım verileri ve bir önceki dönem stok verileri kullanılarak
satışların hesaplandığı ifade edilmiştir.
32 Öte yandan, TAPDK satış miktarı verilerine göre tüm bira pazarındaki pazar payları incelendiğinde,
2016 yılı sonu itibarıyla EFPA ve TUBORG’un sırasıyla %(…..) ve %(…..); 2016 Şubat sonu itibarıyla
%(…..) ve %(…..) oranlarında pazar paylarına sahip olduğu, 2017 Şubat sonu itibarıyla de bu oranların
sırasıyla %(…..) ve %(…..) olduğu görülmektedir. TUBORG ile yapılan toplantıda teşebbüs yetkilisi
tarafından 2016 yılı sonu itibarıyla Türkiye’de tüm bira pazarında %(…..)’lik bir pazar paylarının olduğu,
TAPDK tarafından sunulmuş olan verinin ihracatı kapsayabileceği belirtilmiş olup, aylık dönemlerde farklı
sebeplerle dalgalanmaların olabileceği, anılan verilerin gösterge niteliği taşımadığı belirtilmiştir.
17-20/320-142

17/71


(41) Benzer şekilde, kapalı bira pazarındaki bira satışlarını ölçen Nielsen verileri33 dikkate
alındığında, EFPA’nın pazar payının yıllar itibarıyla TUBORG’a kaydığı dikkat
çekmektedir:
Tablo 12: Satış Miktarı (LT) Bazında Kapalı Bira Pazarı Payları (%)
Teşebbüs 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
EFPA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Nielsen Verileri
Tablo 13: Ciro (TL)34 Bazında Kapalı Bira Pazarı Payları (%)
Teşebbüs 2012 2013 2014 2015 2016
EFPA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Nielsen Verileri
(42) Her iki tablo da incelendiğinde, EFPA ve TUBORG haricinde faaliyet gösteren
ithalatçıların ve diğer küçük üreticilerin pazar paylarını artıramadıkları ve kapalı bira
pazarında halen son derece düşük pazar paylarıyla söz konusu iki yerli üreticiye
alternatif olmaktan uzak oldukları görülmektedir. Benzer durum, açık bira pazarındaki
bira satışlarını ölçen Ipsos verileri35 dikkate alındığında da görülmektedir:
Tablo 14: Satış Miktarı (LT) Bazında Açık Bira Pazarı Payları (%)36
Teşebbüs 2014 2015 2016
EFPA (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Ipsos Verileri
Tablo 15: Ciro (TL) Bazında Açık Bira Pazarı Payları (%)
Teşebbüs 2014 2015 2016
EFPA (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Ipsos Verileri

33 Kapalı bira pazarında araştırma yapan Nielsen’in verileri geleneksel kanalı ve perakende zincir
marketleri içermektedir. Nielsen Cash&Carry'de (toptancı zincirler) ölçümleme yapmamaktadır,
dolayısıyla Cash&Carry verileri Nielsen verilerine dahil değildir.
34 Nielsen tarafından hesaplanan ciro verileri içerisinde, kimi noktalarda fiş/fatura üzerinden hesaplama
yapıldığı, kimi noktalarda da satış miktarlarının vergiler dahil fiyatlarla çarpılması suretiyle satış
tahminine/verisine ulaşıldığı için, hem KDV hem de ÖTV bulunmaktadır.
35 Ipsos verileri, Türkiye geneli içerisinden seçilen 7 ilin (İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Bursa, Antalya,
Muğla) büyükşehir belediye sınırları içerisindeki noktalardan alınan örneklemden toplanan verilerden yola
çıkılarak hazırlanmaktadır. Söz konusu verilere ilişkin olarak EFPA tarafından, il bazında bile önemli
farklılıklar ortaya çıkmasından dolayı, Ipsos verileriyle Türkiye açık bira pazarı için doğru bir çıkarım
yapılamayacağı ve Ipsos verilerinin bu pazar hakkında bilgi vermekte yeterli olmadığı görüşü
paylaşılmıştır.
36 Tablodaki veriler, TUBORG tarafından sunulan Ipsos verileri olup; EFPA tarafından sunulan Ipsos
verilerinin 5 il baz alınarak hesaplanan sonuçlardan oluştuğu ifade edilmiştir. EFPA’nın pazar payı (…..)-
(…..) puan arasında fazla görünmekte, bununla birlikte iki veri arasındaki sapma çok az olup, bunun
değerlendirmeyi etkilemeyeceği değerlendirilmektedir.
17-20/320-142

18/71


(43) Nielsen ve Ipsos verilerinin yanı sıra, EFPA ve TUBORG’un şirket verilerine dayalı
olarak, kapalı bira pazarı ve açık bira pazarı özelinde sahip oldukları pazar paylarının
seyri ise aşağıdaki tablolarda gösterilmektedir:
Tablo 16: EFPA ve TUBORG’un Kapalı ve Açık Bira Pazarındaki Ciroları (TL) ve Pazar Payları (%)37

Yıl
EFPA TUBORG
Kapalı Bira Pazarı Açık Bira Pazarı Toplam Kapalı Bira Pazarı Açık Bira Pazarı Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazılar, Raportörlerin Hesaplamaları
Tablo 17: EFPA ve TUBORG’un Kapalı ve Açık Bira Pazarındaki Satış Miktarları (LT) ve Pazar Payları (%)38

Yıl
EFPA TUBORG
Kapalı Bira Pazarı Açık Bira Pazarı Toplam Kapalı Bira Pazarı Açık Bira Pazarı Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazılar, Raportörlerin Hesaplamaları
(44) Her iki tablo incelendiğinde, gerek EFPA’nın gerek TUBORG’un toplam satışları içinde
KSN’lere yapılan satışların ağırlıkta olduğu görülmektedir. Tablolardan ayrıca, kapalı
bira pazarında 2016 yılında EFPA’nın ciro bakımından pazar payının %(…..),
TUBORG’un ise %(…..) olduğu; EFPA’nın satış miktarı bakımından pazar payının
%(…..), TUBORG’un pazar payının ise %(…..) olduğu anlaşılmaktadır. Diğer yandan,
aynı yıl bakımından EFPA’nın açık bira pazarındaki payının kapalı bira pazarındaki
payına nazaran daha yüksek olduğu dikkat çekmektedir. Bu bağlamda, açık bira
pazarında 2016 yılında EFPA’nın ciro bakımından pazar payının %(…..), TUBORG’un
ise %(…..) olduğu; EFPA’nın satış miktarı bakımından pazar payının %(…..),
TUBORG’un pazar payının ise %(…..) olduğu görülmektedir39.

37 Kapalı bira pazarı satışlarına Ekominiler ile zincir market ve Cash and Carry’leri içine alan Key Account
noktalarına yapılan satışlar dahildir.
38 Kapalı bira pazarı satışlarına Ekominiler ile zincir market ve Cash and Carry’leri içine alan Key Account
noktalarına yapılan satışlar dahildir.
39 Nielsen ve Ipsos verileri istatistiki tahminlere dayalı sonuçlar olduğundan, gerçek durumdan sapmalar
olabilmektedir. Bu nedenle şirket verilerinden yola çıkılarak hesaplanan pazar paylarının daha sağlıklı
olması nedeniyle, kararda şirket verileri üzerinden hesaplanan pazar payları esas alınmıştır.
17-20/320-142

19/71


(45) Son olarak, EFPA ve TUBORG’un nokta başına yaptığı ortalama satış miktarının ve bu
noktaların ödediği ÖTV dahil ortalama bira fiyatının 2012-2016 yılları arasındaki
seyrinin, dosya kapsamında yapılacak değerlendirmelerle ilişkili olması sebebiyle,
önemli olduğu değerlendirilmekte ve bu bağlamda, söz konusu verilere aşağıdaki
tabloda yer verilmektedir:
Tablo 18: EFPA ve TUBORG’un Nokta Başına Yaptığı Ortalama Satış Miktarı (LT) ile Bu Noktalardan
Elde Ettiği Ortalama Ciro (TL) 40
KSN
Yıl
Nokta Başına Ortalama Ciro
(TL)
Nokta Başına Ortalama Satış
Miktarı (LT)
EFPA Birim
(Litre) Satış
Fiyatı
TUBORG
Birim (Litre)
Satış Fiyatı EFPA TUBORG Toplam EFPA TUBORG Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ASN
Nokta Başına Ortalama Ciro (TL)
Nokta Başına Ortalama Satış
Miktarı (LT)
EFPA Birim
(Litre) Satış
Fiyatı
TUBORG
Birim (Litre)
Satış Fiyatı Yıl EFPA TUBORG Toplam EFPA TUBORG Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Cevabi Yazılar, Raportörlerin Hesaplamaları
(46) Yukarıdaki tablodan TUBORG’un kapalı bira pazarında nokta başına ortalama ciro ve
satış miktarı bakımından satışlarını (…..); bununla birlikte EFPA’nın kapalı bira
pazarında nokta başına ciro bakımından (…..), satış miktarı bakımından (…..)
anlaşılmaktadır. Açık bira pazarında ise, her iki teşebbüsün nokta başına ortalama
gelirlerini (…..), nokta başına ortalama satış miktarlarının (…..) görülmektedir. Tablodan
çıkarılabilecek bir başka husus da, gerek KSN’lerin gerekse ASN’lerin (…..) marka
ürünleri birim (litre) başına daha (…..) aldığıdır.
G.3.2. Dağıtım Sistemlerine İlişkin Bilgiler
G.3.2.1. EFPA’nın Dağıtım Sistemine İlişkin Bilgiler
(47) EFPA, ticari faaliyetlerini 15 ayrı satış müdürlüğünde, 413 kişi ve 190 adet bayi ve
distribütörlükte çalışan 1.505 kişiden oluşan bir ekip vasıtasıyla gerçekleştirmektedir.
EFPA’nın bayi ve distribütörler ile ilişkileri “Bayi ve Distribütörlük Sözleşmesi” (Bayilik
Sözleşmesi) ile düzenlenmektedir. Bayilik Sözleşmesi’ne göre, münhasıran kendilerine
tahsis edilmiş dağıtım bölgelerinde dağıtım ve satış yapan EFPA bayi ve distribütörleri,
münhasıran bira ürünlerini dağıtmaktadır. Dağıtım zincirinde münhasırlığın uygulandığı
tek seviye, EFPA bayi ve distribütörlerinin oluşturduğu toptan satış seviyesidir.

40 Tablodaki ortalama ciro ve miktar satışları EFPA ve TUBORG’un toplam ciro ve miktar cinsinden
satışlarının bulundukları nokta sayılarına bölünmesi suretiyle elde edilmiş olup, bu nedenle toplam
sütunundaki ciro veya miktar cinsinden satışlar, bir noktanın ortalama alımını göstermek bakımından fikir
vermesi yönüyle sağlanmıştır.
17-20/320-142

20/71


(48) Biranın üretiminden nihai tüketicilere ulaşma sürecine bakıldığında, ANADOLU EFES
tarafından üretilen bira EFPA tarafından satın alınmaktadır. Satın alınan ürünler EFPA
tarafından, Key Account (Cash & Carry Müşterileri-I. Grup Key Account Müşterileri ve
Diğer Key Account Müşterileri-II. Grup Key Account Müşterileri) müşterilerine doğrudan;
ASN ve KSN’lere ise bayi ve distribütörleri aracılığıyla satılmaktadır.
(49) EFPA’nın doğrudan satış gerçekleştirdiği Key Account müşterileri, kendi içinde ikiye
ayrılmaktadır. Bu gruplardan ilki, Cash&Carry olarak adlandırılan ve ağırlıklı olarak
EFPA ürünlerinin tüketiciler ile buluşturan ASN ve KSN’lere toptan satış yapmakta olan
(…..) ve (…..)’un oluşturduğu gruptur. Bu grupta bulunanlar, EFPA aracılığıyla satın
aldıkları ürünleri nihai tüketicilere veya son satıcılara (ASN ve KSN) toptan ve
perakende şekilde satmaktadır. Key Account kanalında bulunan ikinci müşteri grubu ise,
ağırlıklı olarak nihai tüketicilere perakende satış gerçekleştiren (…..) gibi ulusal veya
bölgesel zincir mağazalardan oluşmaktadır. EFPA bayi ve distribütörleri, Key Account
kanalına yapılan satışlardan sadece (…..) almakta ve EFPA'nın sattığı ürünleri zincir
mağaza şubelerinden gelen talep üzerine belirli bir lojistik ve üretim planı çerçevesinde
talep sahibi mağazalara nakletmektedir.
G.3.2.2. TUBORG’un Dağıtım Sistemine İlişkin Bilgiler
(50) Kararın daha önceki bölümlerinde bahsedildiği üzere, ANADOLU EFES’in rakibi
konumunda bulunan TUBORG tarafından üretilen ve ithal edilen ürünlerin satışı, ana
dağıtım ve dağıtım şirketi TUBORG PAZARLAMA tarafından yapılmaktadır. TUBORG
PAZARLAMA söz konusu ürünlerin satış noktalarına satış ve dağıtımını Türkiye
genelinde çalışmakta olduğu bayiler aracılığıyla yapmaktadır. Münhasır olarak bölge
tayin edilmiş bayi sayısı 134 olup İzmir, Ankara, Trabzon, Adana, Bursa, Antalya,
İstanbul-Asya, İstanbul-Avrupa ve Eskişehir’de satış ve dağıtım doğrudan TUBORG
PAZARLAMA tarafından gerçekleştirilmektedir. TUBORG PAZARLAMA bunun dışında
zincir mağazalara da doğrudan satış ve dağıtım yapmaktadır. Bu çerçevede, TUBORG
tarafından üretilen ve ithal edilen ürünlerin satış ve dağıtımı aşağıdaki şekildedir:
- Bayilik Bölgeleri: TUBORG » TUBORG PAZARLAMA » Bayiler » KSN ve ASN’ler
- Zincir Mağazalar: TUBORG » TUBORG PAZARLAMA » Zincir Mağazalar
- Doğrudan Satış: TUBORG » TUBORG PAZARLAMA » KSN ve ASN’ler
TUBORG PAZARLAMA, bayilere (…..) ve (…..) seçenekleri sunmaktadır. Nihai
anlamda satış yapan KSN ve ASN’lerin ise sözlü veya yazılı anlaşmalar kapsamında
birtakım (…..) veya (…..) faydalanması sağlanmaktadır.
17-20/320-142

21/71


G.4. Bildirim Konusu Sözleşmeler
(51) Dosya konusu başvuru, Türkiye genelinde ANADOLU EFES tarafından üretilen biranın
satış ve dağıtımını gerçekleştiren EFPA’nın, tarafları bayi/distribütörler ve KSN’ler olan
sözleşmelere menfi tespit verilmesi ya da bireysel muafiyet tanınması talebine yöneliktir.
Bildirim Formu’nda başvurunun, EFPA bayi veya distribütörleri ile onların müşterileri
konumunda bulunan ve nihai tüketicilere ürünleri kapalı olarak satan bakkal, market,
kuruyemişçi ve büfe gibi satış noktalarının oluşturduğu KSN pazarında hâlihazırda
kullanılmakta olan bulunurluk sözleşmelerinin41, yeni piyasa koşullarına uygun olarak ve
yatırımların geri dönüşünü sağlamak üzere revize edilmesine42 ilişkin olduğu ifade
edilmiştir. Bu noktada, başvurunun yalnızca geleneksel kanalda yer alan KSN’lere
yönelik olduğunun, Key Accounts (Cash&Carry’ler ve diğer zincir mağazalar) ve
Ekomini noktalarını kapsamadığının açıkça ifade edilmesi gerekmektedir.
(52) Bildirim Formu’nda, imzalanacak her bir KSN sözleşmesinin EFPA açısından, o
sözleşmenin tarafı olan noktalara EFPA bayi veya distribütörleri tarafından yapılan bir
yatırım; bir başka ifadeyle, EFPA açısından katlanılacak bir maliyet anlamına geldiği
ifade edilmiştir. Dolayısıyla, piyasadaki değişim ve gelişmeler ışığında, EFPA tarafından
söz konusu maliyetlere katlanılarak ilgili noktalara yatırım yapılabilmesi için mevcut KSN
bulunurluk sözleşmelerinde birtakım değişiklikler yapılmasına ihtiyaç duyulduğu ifade
edilmiştir. Bu bağlamda, başvurunun yapılış amacı, bulunurluk sözleşmelerinin, hakim
durumda olmanın verdiği özel sorumluluk dikkate alınarak, rekabet kuralları ile azami
düzeyde uyumlu biçimde yönetilmesine devam edilirken, KSN’lerde bulunurluğun
sağlanabilmesi ve KSN’lere yapılan yatırımların geri dönüşünün alınabilmesi suretiyle,
izleyen dönemlerde satış noktalarına daha fazla yatırım yapılmasının mümkün kılınması
olarak belirtilmiştir.
(53) Başvuru kapsamında değerlendirilmesi talep edilen dört tip sözleşme bulunmaktadır. Bu
çerçevede, başvuruya konu sözleşmelerin pazar koşulları çerçevesinde rekabet hukuku
bakımından önemli olarak nitelendirilebilecek maddelerine aşağıda yer verilmektedir43.
Kararın ilerleyen bölümlerinde detaylıca anlatılacağı üzere, bildirim konusu
sözleşmelerin içeriğinde EFPA tarafından dönem dönem değişikliğe gidilmiştir. Bu
bölümde, bildirime konu sözleşmelerin nihai hallerine yer verilmiştir44.

41 Bildirim Formu’nda, Kurul’un 22.04.2005 tarihli ve 05-27/317-80 sayılı grup muafiyetinin geri alınması
kararından sonra, EFPA’nın o tarihte ASN ve KSN pazarlarında uygulamakta olduğu sözleşmeleri
bulunurluk sözleşmeleri olarak düzenlediği; 2005-2010 yılları arasında EFPA’nın toplam (ASN+KSN)
bulunurluk sözleşmelerinin sayısında bir düşüş yaşandığı; bu düşüşün esasen, KSN’ler ile akdedilen
bulunurluk sözleşmelerinin sayısında yaşanan azalmaya bağlı olduğu; EFPA’nın münhasırlık
hükümlerinden arındırılmış KSN bulunurluk sözleşmelerine Kurul’un 17.11.2011 tarihli ve 11-57/1474-530
sayılı kararıyla, EFPA’nın ASN bulunurluk sözleşmelerine ise Kurul’un 23.05.2012 tarihli ve 12-27/796-
224 sayılı kararı ile menfi tespit verilmesi akabinde EFPA’nın toplam (ASN+KSN) bulunurluk sözleşmesi
sayısının yeniden yükseldiği; bununla birlikte, Ekim-Kasım 2015 tarihi itibarıyla, EFPA’nın çalıştığı
KSN’lerin yalnızca %(…..)’ü ile arasında bir bulunurluk sözleşmesi olduğu; satışların geri kalanın ise
herhangi bir bulunurluk sözleşmesi olmadan gerçekleştirildiği belirtilmiştir.
42 Bununla birlikte, bu başvuruya konu ilk üç sözleşmenin, 17.11.2011 tarihli ve 11-57/1474-530 sayılı
kararıyla menfi tespit verilen bulunurluk sözleşmelerinden oldukça farklılık arz ettiği tespit edilmiştir.
43 Kapalı bira pazarına ilişkin bildirim formunda Avrupa ülkelerinde açık bira pazarına ilişkin verilen
muafiyetlere ilişkin karar örneklerine yer verilmiş olup, bu bilgilerin kapalı bira pazarı ile ilgisi olmadığı için
anılan kararlara açık bira pazarındaki başvuru üzerine hazırlanan 2016-3-007 sayılı raporda
değerlendirilmiştir.
44 Bununla birlikte sözleşmelerin sunulan son halinde, sözleşme hükümlerindeki kaymaya bağlı olarak
madde numaralarında değişiklik yapılmakla birlikte, ilgili hükümlerde atıf yapılan madde numaralarının ise
eski haliyle kaldığı; atıf yapılan madde numaralarında yapılması gereken değişikliklerin dikkatten kaçtığı
görülmektedir.
17-20/320-142

22/71


G.4.1. Tam Münhasır KSN Sözleşmesi (Sözleşme-1)
(54) Sözleşmede,


(…..TİCARİ SIR…..)45,
(…..TİCARİ SIR…..)46

hususlarına yer verilmiştir47.
G.4.2. Sınırlı Münhasır KSN Sözleşmesi (Sözleşme-2)
(55) Sözleşmede,


- (…..TİCARİ SIR…..)48,
- (…..TİCARİ SIR…..)49,
- (…..TİCARİ SIR…..)50

hususlarına yer verilmiştir.
G.4.3. Miktar Taahhütlü KSN Sözleşmesi (Sözleşme-3)
(56) Sözleşmede,


- (…..TİCARİ SIR…..)51,
- (…..TİCARİ SIR…..)52,
- (…..TİCARİ SIR…..)53
hususlarına yer verilmiştir.

45 (…..).
46 (…..).
47 Bildirim Formu’nda ayrıca, Kurul tarafından yapılacak değerlendirmelerde, Sözleşme-1’in Türkiye
genelindeki KSN’ler ile akdedilmesinin Türkiye coğrafi pazarının önemli bir bölümünde rekabeti ortadan
kaldıracağı ve sözleşmeye bu çerçevede muafiyet verilemeyeceği sonucuna varılması halinde, anılan
sözleşmenin yalnızca “Trakya Bölgesi” ve “İzmir ili”nde yer alan KSN’ler ile yapılması durumunun dikkate
alınması talep edilmiştir.
48 (…..).
49 (…..).
50 İşleticinin, sözleşme süresi içinde KSN’yi kısmen veya tamamen çalıştırmaması, işletmeyi devretmesi
veya işletmede iş değişikliği yapması veya ilgili mevzuatlara aykırılıktan dolayı faaliyetlerinin son bulması
veya askıya alınması gibi nedenler bu kapsamda değerlendirilmiştir.
51 (…..).
52 (…..).
53 (…..).
17-20/320-142

23/71


G.4.4. Standart KSN Sözleşmesi (Sözleşme-4)
(57) Sözleşmede,


- (…..TİCARİ SIR…..)54
- (…..TİCARİ SIR…..)55,
- (…..TİCARİ SIR…..)56


hususlarına yer verilmiştir.
G.5. Bildirim Kapsamında Yapılan Değişiklikler/Ek Talepler, Başvuru Kapsamının
Genişletilmesi ve Daraltılması
(58) EFPA tarafından yapılan başvuruda görülen eksiklik üzerine yapılan bilgi talebine
cevaben Kurum kayıtlarına intikal eden 13.06.2016 tarihli ve 3802 sayılı yazıda;
Sözleşme-1, Sözleşme-2 ve Sözleşme-4’te geçen “Standart Miktar Kampanyaları”na
(SMK) ilişkin hükümlerin57 sözleşmelerden çıkarıldığı belirtilmiş ve bu nedenle yapılacak
muafiyet değerlendirmesinde söz konusu hükümlerin dikkate alınmaması talep
edilmiştir. Buna ek olarak, cevabi dilekçede,
 Sözleşme-1’e menfi tespit veya bireysel muafiyet verilmesi,
 Sözleşme-1’e sunulduğu haliyle bireysel muafiyet verilemiyorsa, %80 alım koşullu
olarak ya da sınırlı coğrafi bölgeler için menfi tespit veya bireysel muafiyet
verilmesi,
 Sözleşme-2’ye menfi tespit veya bireysel muafiyet verilmesi,
 Sözleşme-2’ye sunulduğu haliyle bireysel muafiyet verilemiyorsa, % 80 alım
koşullu olarak bireysel muafiyet verilmesi,
 Sözleşme-2’ye de bireysel muafiyet verilememesi durumunda, Sözleşme-3 ile
Sözleşme-4’ün birlikte değerlendirilmesi ve anılan sözleşmelere menfi tespit veya
muafiyet verilmesi,
 Sözleşme 3 ile Sözleşme 4’ten herhangi birine bireysel muafiyet verilememesi
durumunda, diğer sözleşmeye menfi tespit veya bireysel muafiyet verilmesi
talep edilmiştir. Ayrıca dilekçede, başvuruya yönelik olarak ilave taleplerde
bulunulmuştur:

54 (…..).
55 (…..).
56 İşleticinin, sözleşme süresi içinde KSN’yi kısmen veya tamamen çalıştırmaması, işletmeyi devretmesi
veya işletmede iş değişikliği yapması veya ilgili mevzuatlara aykırılıktan dolayı faaliyetlerinin son bulması
veya askıya alınması gibi nedenler bu kapsamda değerlendirilmiştir.
57 İlgili sözleşmelerde, EFPA’nın bayi veya distribütörler aracılığıyla SMK’lar düzenleyeceği; bu
kampanyalarda EFPA tarafından litre aralıkları oluşturulduğu ((…..)-(…..) litre; (…..)-(…..) litre; (…..)-(…..)
litre; (…..)-(…..) litre; (…..)-(…..) litre ve (…..) litre üzeri); kampanyanın katılmak isteyen tüm KSN’lere
aynı şartlarda, referans dönemi ile sınırlı olarak, standart miktarlı ve geriye dönük olmayacak şekilde
uygulanacağı; her kampanya döneminin ay içinde azami (…..) gün olarak uygulanacağı ve kampanyalara
katılımın ihtiyari olduğu belirtilmiştir.
17-20/320-142

24/71


 Kurul’un 10.04.2008 tarihli ve 08-28/321-105 sayılı kararı çerçevesinde getirilen ve
KSN noktalarında belirli şartlar altında TUBORG ve diğer bira üreticisi/ithalatçısı
teşebbüslerin bira ürünlerinin, EFPA dolaplarının %20’sine konulabileceğini
öngören düzenlemenin iptal edilmesi58,
 Kurul’un 18.03.2010 tarihli ve 10-24/331-119 sayılı kararı çerçevesinde getirilen,
TUBORG’un KSN’ler ile münhasır anlaşmalar hakkının ortadan kaldırılması ya da
işbu başvuru kapsamında EFPA’ya da aynı hakkın verilmesi.
(59) Bunun yanı sıra, EFPA tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 29.08.2016 tarih ve
5213 sayı ile intikal eden cevabi yazıda, Sözleşme-1 ve Sözleşme-2’nin Efes Shop ve
BÜFEV gibi proje noktalarıyla sınırlı tutulacağı bildirilmiş ve münhasırlık hükmüyle
ilişkiye özgü ve vazgeçme problemi olan proje nokta yatırımlarının finansal anlamda geri
dönüşünü sağlayabilmenin ve dolayısıyla da KSN’lerde bu türden yatırımlar yapmayı
sürdürebilmenin amaçlandığı ifade edilmiştir.
(60) Bununla birlikte EFPA yetkilileri ile raportörlerce 09.12.2016 tarihinde gerçekleştirilen
toplantı sonrasında, Kurum kayıtlarına 16.12.2016 tarih ve 7235 sayı ile intikal eden
yazıda, KSN pazarındaki başvuruların kapsamı kademeli olarak genişletilmiş ve öncelik
sırasına göre revize edilmiştir:
 Sözleşme-1’e menfi tespit/muafiyet verilmesi59:
- Tüm Türkiye'de KSN pazarının tamamı için %100 münhasırlık talebi,
- Tüm Türkiye’de KSN pazarının tamamı için %80 alım koşullu münhasırlık
talebi,
- Tüm Türkiye'de Efes Shop ve BÜFEV gibi proje yatırımları için %100
münhasırlık talebi,
- Tüm Türkiye'de Efes Shop ve BÜFEV gibi proje yatırımları için %80 alım
koşullu münhasırlık talebi,
- Trakya Bölgesi ve İzmir’deki KSN pazarının tamamı için %100 münhasırlık
talebi,
- Trakya Bölgesi ve İzmir’deki KSN pazarının tamamı için %80 alım koşullu
münhasırlık talebi,
- Trakya Bölgesi ve İzmir’deki Efes Shop ve BÜFEV gibi proje yatırımları için
%100 münhasırlık talebi,
- Trakya Bölgesi ve İzmir’deki Efes Shop ve BÜFEV gibi proje yatırımları için
%80 alım koşullu münhasırlık talebi.
 Sözleşme-2’ye menfi tespit/muafiyet verilmesi,
 Sözleşme-3’e menfi tespit/muafiyet verilmesi,
 Sözleşme-4’e menfi tespit/muafiyet verilmesi,

58 Söz konusu talebe istinaden, EFPA tarafından EFPA ve TUBORG’un 2016 yılı sonu ve 2016 4. çeyrek
karşılaştırmalı finansal tabloları sunulmuş olup; EFPA’ya nazaran genellikle daha yüksek orandaki EBİT,
EBİTDA ve net kar marjları gösterilerek, TUBORG’un dolap yatırımlarını rahatlıkla finanse edilebileceği
ifade edilmiştir.
59 Ayrıca, %80 alım koşulu yerine %70 alım koşulu veya bir önceki yıl Nielsen KSN pazar payının 5 puan
altında (Nielsen-5) belirlenecek alım koşulu gibi, Kurul’un olası endişelerini giderecek farklı bir formülün
de benimsenebileceği ifade edilmiştir.
17-20/320-142

25/71


 Sözleşme-1 ve Sözleşme-2’ye muafiyet tanınamayacak ise, 18.03.2010 tarihli ve
10-24/331-119 sayılı Kurul kararı ile TUBORG’un kapalı bira pazarında yaptığı
münhasırlık sözleşmelerine tanınan muafiyetin geri alınması,
 Ekomini noktaları haricinde, kapalı bira pazarının tamamı için geçerli olmak üzere,
belli koşullarda EFPA dolaplarına Tuborg ürünlerinin konulması zorunluluğunu
içeren dolap kuralının kaldırılması,
 Sözleşme-1 ve Sözleşme-2’de Kurul’un olası rekabetçi endişelerini gidermek üzere
bulunan cezasız fesih imkanı, 3 ay önceden ihbar etmek suretiyle fesih imkanı ile
sözleşme süresinin 2 yıl ile sınırlı oluşu, sözleşme sonrası için herhangi bir rekabet
yasağı bulunmaması gibi unsurların dikkate alınması,
 Bira pazarındaki değişimin Kurul tarafından dikkate alınması ve EFPA’ya yönelik
katı ex-ante yasakların yerini ex-post değerlendirmelere bırakması.
(61) Bu çerçevede, EFPA yetkilileri ile Kurum bünyesinde 07.03.2017 tarihinde yapılan
toplantıda, muafiyet bildirimi kapsamında yapılan taleplerin nihai halinin Kurum
kayıtlarına 16.12.2016 tarih ve 7235 sayılı yazıda verildiği belirtilmiştir. Son olarak,
Kurum kayıtlarına 13.03.2017 tarih ve 1719 sayı ile intikal eden cevabi yazıda, Bildirim
Formu’na konu sözleşmelerin ilk versiyonunda mevcut olduğu halde, sonradan
sözleşmelerden çıkartılan SMK’lara ilişkin hükümlerin, yeniden Sözleşme-1, Sözleşme-
2 ve Sözleşme-4’e eklenmesinin gündemde olduğu; Kurul’un uygun görmesi halinde,
(…..)-(…..) litre, (…..)-(…..) litre, (…..)-(…..) litre, (…..)-(…..) litre, (…..)-(…..) litre, (…..)
litre ve üzeri tüm noktalar için, standart miktarlı şekilde uygulanacak, referans periyodu
(…..) ayı geçmeyecek ve her bir bölge satış müdürlüğünün kendi içerisinde belirlenecek
litre aralıkları dahilindeki (talepte bulunan) tüm noktaların objektif ve eşit şekilde
yararlanabileceği SMK’ların düzenleneceği belirtilmiştir. Bu çerçevede, başvuru sahibine
hangi sözleşme versiyonunun menfi tespit/muafiyet değerlendirmesinde dikkate
alınması gerektiği sorulmuş ve sözleşmelerin nihai halinin Kuruma sunulması talep
edilmiştir. EFPA tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 30.03.2017 tarih ve 2219
sayı ile intikal eden cevabi yazı ekinde Sözleşme-3 dışında kalan sözleşmelere
yukarıda zikredilen SMK hükmü eklenerek tekrar sunulmuştur. Bu bağlamda, Sözleşme-
1, Sözleşme-2 ve Sözleşme-4’te SMK’lara ilişkin olarak şu düzenlemeye yer verilmiştir:
- EFPA’nın bayi veya distribütörler aracılığıyla SMK’lar düzenleyeceği; bu
kampanyalarda EFPA tarafından litre aralıkları oluşturulduğu ((…..)-(…..) litre;
(…..)-(…..) litre; (…..)-(…..) litre; (…..)-(…..) litre; (…..)-(…..) litre ve (…..) litre
üzeri); kampanyanın katılmak isteyen tüm KSN’lere aynı şartlarda, referans
dönemi ile sınırlı olarak, standart miktarlı; her kampanya referans döneminin
azami (…..) ay olarak uygulanacağı ve kampanyalara katılımın ihtiyari olduğu.
17-20/320-142

26/71


(62) Bununla birlikte EFPA yetkilileri ile raportörlerce gerçekleştirilen çeşitli telefon
görüşmeleri ve e-posta yazışmaları sırasında nakit katkı, iskonto ve SMK hükümlerinin
detaylı olarak nasıl uygulanacağının sorulması üzerine, Kurum kayıtlarına 18.05.2017
tarih ve 3535 sayı ile intikal eden yazıda, SMK’ların kısa vadeli süreçte
uygulanmamasına, Sözleşme-1, Sözleşme-2 ve Sözleşme-4’e eklenen SMK’lara ilişkin
hükümlerin yeniden çıkartılmasına karar verildiği bildirilmiştir. Yine EFPA yetkilileri ile
raportörlerce gerçekleştirilen telefon görüşmeleri ve e-posta yazışmaları sırasında
raportörlerce, münhasırlık hükmü ve bunu denetleyen cezai şartın olduğu Sözleşme-1
kapsamında %80 alım koşulunun noktalara uygulanmasının problemli olacağı
yönündeki görüşler neticesinde, aynı yazıda, öncesinde 16.12.2016 tarih ve 7235 sayı
ile son hali olduğu ifade edilen ve 8 alternatife çıkarılan başvuru kapsamından %80 alım
koşulu olan alternatifler çıkarıldığı ifade edilmiştir. Diğer bir deyişle, nihai olarak,
Sözleşme-1’in (i) tüm Türkiye’deki KSN’ler, (ii) tüm Türkiye'de Efes Shop ve BÜFEV gibi
proje yatırımları, (iii) Trakya Bölgesi ve İzmir ilindeki KSN’ler, (iv)Trakya Bölgesi ve İzmir
ilindeki Efes Shop ve BÜFEV gibi proje yatırımları olmak üzere 4 alternatif kapsamında
değerlendirilmesinin talep edildiği anlaşılmıştır.
G.6. Münhasırlık Talebine İlişkin TAPDK Görüşü
(63) EFPA’nın münhasırlık talebine yönelik olarak, sektörel düzenleyici olan TAPDK’dan
gönderilen cevabi yazıda, 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un "Kurumun Hizmet Birimleri" başlıklı 4/A
maddesinin (e) bendinde yer alan "…tüketicilerin seçeneklerini azaltabilecek rekabet ve
reklam koşullarının belirlenmesi çalışmaları yürütmek" şeklindeki hüküm kapsamında,
TAPDK Yönetmeliği’nin 22. maddesinin birinci fıkrasındaki "Alkollü içki perakende
satıcıları; tüketici talebine konu alkollü içkileri, piyasa koşullarını ve tüketici taleplerini de
dikkate alarak ve tüketicilerin seçeneklerini azaltmayacak nicelikte, aynı kategorideki
birden fazla firmanın ürünleri arasından tercih imkânı sunabileceği çeşitlilikte
işyerlerinde bulundurur. Alkollü içki kategorilerinin tamamının işyerinde bulundurulması
zorunlu değildir." hükmü ile beşinci fıkrasının (b) bendindeki "Üretici, ithalatçı ve toptan
satıcılar; Perakende satıcılarla yapılacak her türlü anlaşmalarda; herhangi bir firmanın
ürünleri lehine münhasır uygulama getiren veya üstünlük sağlayan ya da rekabeti diğer
firmalar aleyhine kısıtlayıcı veya zorlaştırıcı koşullar yer alamaz. Bu tip anlaşmaların
tarafı olanlar birlikte sorumlu kabul edilir." hükmüyle perakende satış noktaları (KSN’ler)
ile münhasırlık anlaşmaları yapılmasının yasaklandığı ifade edilmiştir60. Bununla birlikte,
alkollü içki satış noktalarına (ASN’lere) yönelik münhasırlık anlaşmaları ile ilgili olarak
ise, TAPDK mevzuatında kısıtlayıcı herhangi bir hüküm bulunmadığı belirtilmiştir.

60 TAPDK’nın ilgili yazısında, bahsi geçen TAPDK Yönetmeliği hükmünün iptali talebiyle açılan davada,
Danıştay 13. Dairesince "Dava konusu yapılan Yönetmelik’in 22. maddesiyle rekabeti bozucu, engelleyici
eylemlerin önüne geçilmek istenmesi, adil teşhir imkanının sağlanmasının amaçlandığı anlaşılmış, davalı
Kurumun 4733 sayılı Kanunda sayılan görev ve yetkileri kapsamında yaptığı düzenlemeler hukuka aykırı
bulunmamıştır.” şeklinde karar verildiği ifade edilmiştir. EFPA tarafından, söz konusu kararın 04.02.2015
tarihinde temyiz edilmiş olduğu, temyiz sürecinin halen devam ettiği ifade edilmiştir.
TUBORG cevabi yazısına göre, TUBORG tarafından da söz konusu Yönetmelik hükmüne ilişkin
yürütmeyi durdurma talepli ve esasa ilişkin iptal talepli davalar açılmış olup, yürütmeyi durdurma talebi
nihai olarak Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından reddedilmiştir. Danıştay 13. Dairesi tarafından
reddedilmiş olan esasa ilişkin iptal talepli davanın da TUBORG tarafından temyiz edilmiş olduğu, temyiz
sürecinin ise halen devam ettiği ifade edilmiştir.
TUBORG inceleme sürecinde ayrıca TAPDK’dan aldığı, söz konusu Yönetmelik maddesini teyit eden
TAPDK görüşünü Kuruma sunmuştur.
17-20/320-142

27/71


(64) Buna ilaveten, 2011 yılından bu yana yürürlükte bulunan TAPDK Yönetmeliği’nin 22.
maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen, perakende satış noktalarına yönelik
münhasırlık anlaşmalarını yasaklayan (b) bendine ilişkin olarak bugüne kadar
TAPDK’ya intikal etmiş herhangi bir uyuşmazlık konusu ve/veya şikâyet olmadığı ifade
edilmiştir.
G.7. Münhasırlık Talebine İlişkin EFPA Görüşü
(65) Dosya kapsamında, TAPDK Yönetmeliği’nin 22. maddesinin beşinci fıkrasının (b)
bendinde yer alan, KSN’lerde münhasırlık yapılmasına imkan vermeyen düzenlemeye
ilişkin olarak EFPA’nın görüşü talep edilmiştir.
(66) EFPA tarafından gönderilen yazıda öncelikle, TAPDK Yönetmeliği’nin 22. maddesinin
birinci ve beşinci fıkralarında yer alan ilgili düzenlemeler dikkate alındığında, KSN’lerde
bira satışı yapan perakende satıcılarla yapılacak anlaşmaların münhasırlık içerir şekilde
yapılamayacağının düzenlendiği belirtilmiştir.
(67) Yazının devamında, 18.03.2010 tarihli ve 10-24/331-119 sayılı Kurul kararıyla Bimpaş
Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş. (BİMPAŞ)61 ile bayilerinin/distribütörlerinin nihai satış
noktaları ile akdedecekleri tip sözleşmelerdeki 5 yılı aşmayan tek marka sınırlamalarına
4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanındığı; KSN'ler ile
münhasır anlaşma yapılamayacağı yönündeki düzenlemeyi içeren TAPDK
Yönetmeliği'nin 2011 yılında yürürlüğe girmesi sonrasında, BİMPAŞ’a Kurul tarafından
tanınan bireysel muafiyetin geçerliliğini koruduğu ifade edilmiştir. Bu çerçevede, TAPDK
Yönetmeliği'nde yer alan ilgili düzenlemenin, sektörel düzenleyici kurum tarafından
yapılan bir regülasyon olduğu; Kurul’un alacağı bir menfi tespit/muafiyet kararının, ilgili
sektörel mevzuatı bağlamaksızın, münhasırlık içeren sözleşmelerin rekabet hukuku
karşısındaki durumunu değerlendirir nitelikte olacağı belirtilmiştir. Bir başka ifadeyle, söz
konusu regülasyonun, Kurul’un menfi tespit/muafiyet değerlendirmesi yapmasını
engellemeyeceği ifade edilmiştir. Bu durumda, münhasırlık içeren KSN sözleşmelerine
ilişkin olarak Kurul tarafından yapılacak değerlendirmenin, bu sözleşmelerin 4054 sayılı
Kanun kapsamında rekabeti kısıtlayıcı olup olmadığının tespitinden ibaret olduğu
vurgulanmıştır.
(68) Yazıda ayrıca, 2011 TAPDK Yönetmeliği öncesinde de, TAPDK mevzuatında KSN'ler
ile münhasırlık içeren anlaşmalar yapılmasını engellemeye yönelik benzer
düzenlemelerin mevcut olduğu belirtilmiştir. Bu çerçevede, 11.01.1998 tarihli Tütün ve
Tütün Mamulleri ile Alkol ve Alkollü İçkilerin Perakende Satışı Hakkında Yönetmelik'in
"Satıcılarla ilgili Diğer Hükümler" başlıklı 7. maddesinin ilgili fıkrasında yer alan
"Perakende satıcılar, üreticilerle münhasıran belirli firmaların ürün veya ürünlerini
satmak amacıyla sözleşme yapamazlar." hükmü ile 07.01.2011 tarihinde yürürlükten
kaldırılan, 31.12.2002 tarihli ve 24980 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tütün
Mamulleri, Alkol ve Alkollü içkilerin Toptan ve Perakende Satışı ile Satış Belgelerine
İlişkin Yönetmelik'in "Satış Yerlerine Ait Şartlar" başlıklı 13. maddesinde yer alan
"Perakende satıcılar, tüketici talepleri doğrultusunda her türlü ürünü bulundurur ve
bunları adil bir şekilde teşhir ederler." hükmünün bu minvalde olduğu ifade edilmiştir.
Bu doğrultuda, anılan sektörel düzenlemelerin, Kurul’un konuya ilişkin olarak yaptığı
değerlendirmelerde ve aldığı kararlarda, sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin
KSN'ler ile yaptığı münhasır nitelikteki anlaşmalarına 4054 sayılı Kanun'un 4.
maddesinden muafiyet tanımasına engel teşkil etmediği belirtilmiştir.

61 Kararın alındığı dönemde TUBORG tarafından üretilen biranın dağıtımını yapan BİMPAŞ’ın ticaret
unvanı 23.09.2013 tarihinde Tuborg Pazarlama A.Ş. olmuştur.
17-20/320-142

28/71


(69) Son olarak yazıda, TAPDK Yönetmeliği ile getirilen yasağın yalnızca KSN’leri kapsadığı,
ASN’ler bakımından böyle bir yasağın söz konusu olmadığı hatırlatılmıştır. Bu
çerçevede, EFPA'nın ASN ve KSN'ler ile yapmış olduğu münhasırlık içeren anlaşmalara
tanınan muafiyetin, Kurul’un 22.04.2005 tarihli ve 05-27/317-80 sayılı kararı ile geri
alındığı belirtilerek; sektörel mevzuatın ASN'ler ile münhasır anlaşmalar yapılmasına
imkan ve izin verdiği bir durumda, EFPA'nın münhasırlık içeren anlaşmalarına muafiyet
tanınamayacağı yönündeki Kurul kararı nedeniyle ASN'ler ile bu tür anlaşmalar
yapılamadığı ifade edilmiştir. Bu durumun da, TAPDK ile Kurul’un aynı konuda, kendi
mevzuatları kapsamında farklı değerlendirme ve yorumlar yapabilmesinin mümkün
olduğunu gösterdiği belirtilmiştir.
G.8. TUBORG’un Bira Pazarına ve EFPA’nın Münhasırlık Talebine Dair Görüşleri
(70) TUBORG’tan talep edilen bilgilere cevaben gönderilen yazıda, bira pazarına ilişkin
olarak TUBORG tarafından;
 2011 yılında çıkarılan TAPDK Yönetmeliği’nin 22. maddesinin ilk fıkrası ve yine
aynı maddenin beşinci fıkrasının (b) bendi doğrultusunda, KSN’lere getirilecek
münhasırlığın tüm teşebbüsler bakımından yasaklandığı, KSN noktalarında
bulunurluk oranı %(…..) olan EFPA’nın münhasırlık için yapmış olduğu
başvurunun bu nedenle anlaşılamadığı,
 Keza TAPDK Yönetmeliği’nin 22. maddesinin beşinci fıkrasının (b) bendi
kapsamında, alkollü içki firmalarının sadece münhasır anlaşma yapmasının değil,
aynı zamanda herhangi bir firmanın ürünleri lehine üstünlük sağlayan ya da
rekabeti diğer firmalar aleyhine kısıtlayıcı ve zorlaştırıcı tüm anlaşma ve
uygulamaların yasaklandığı,
 Avrupa ülkelerinde olmayan karanlık pazar şartlarının Türkiye’de bütünüyle geçerli
olduğu, karanlık pazar koşullarının EFPA’nın mevcut hakim durumunu
güçlendirdiği, karanlık pazar koşullarının pazardaki küçük rakipleri ve pazara yeni
girişleri engelleyici bir durum yarattığı62,
 EFPA’ya münhasırlık veya dolaylı münhasırlık yaratıcı (miktar zorlaması, hedef
getirme olanağı verme gibi) bir hak tanınmasının pazardaki rekabeti sınırlandırarak
EFPA’ya 2005-2010 arası dönemde olduğu gibi pazarda neredeyse tekel
durumuna gelme olanağı tanıyacağı,

62 Avrupa ülkelerinde genel olarak alkollü içkiler bakımından reklam yasağının bulunmadığı, Türkiye’de
vergi yükünün Avrupa ülkelerine kıyasla çok yüksek olduğu, bu ülkelerde onlarca veya yüzlerce bira
üretimi yapan teşebbüs varken Türkiye’de 8-10 teşebbüs olduğu, kişi başı yıllık tüketim Avrupa
ülkelerinde 50 ila 100 lt arasında iken, Türkiye’de tüketimin 13 lt olduğu bilgisi verilmiştir.
17-20/320-142

29/71


 EFPA ve TUBORG’un münhasırlığının yasaklandığı 22.04.2005 tarihli ve 05-
27/317-80 sayılı Kurul kararının KSN ve ASN pazarındaki sadece münhasır
anlaşmaları yasaklamadığı, ayrıca ilgili kararın sonuç bölümünde63 belirtildiği
üzere satış noktalarına münhasırlık etkisini doğuran asgari satın alma/satış
yükümlülüğü, hedef koyma, miktar zorlaması gibi yükümlülük getirmesini de
yasakladığı,
 EFPA’nın Ekomini anlaşmalarındaki münhasırlık hükümleri için 2012 ve 2013
yılında Kurul’a başvurarak muafiyet talebinde bulunduğu ancak Kurul’un
münhasırlık taleplerini geri çevirdiği, 2015 yılında EFPA’yı bünyesinde bulunduran
Anadolu Grubu’nun alkollü içki ticaretinde açık ara bir numara olan Migros’u
devraldığı64, 2016 yılında da Migros’un alkol satan organize perakendenin üçüncü
büyük oyuncusu Kipa’yı satın aldığı65, Kurul’un AEH/Migros gerekçeli kararında
ilgili devralmanın EFPA’nın bira pazarındaki hakim durumunu güçlendireceğinin
vurgulandığı, Kipa’nın devralınması ile birlikte bu hakim durumun daha da
güçlendiği, TUBORG verilerine göre TUBORG’un organize perakende bira
satışlarının %(…..)’inin Migros ve Kipa kanalıyla tüketicilere ulaştığı, Anadolu
Grubu’nun bu satın almalarla Avrupa’da bir örneği olmayacak şekilde perakende
düzeyde dikey entegrasyona sahip olduğu,
 Karanlık pazar koşullarında, ASN kanalı yanı sıra, marka tanınırlığı için belli başlı
aracın süpermarketlerdeki bulunurluk ve görünürlük olduğu,
 2016 yılında dünyanın bir numaralı bira firması olan AB InBev’in, EFPA’nın %(…..)
hissesini satın aldığı66,TUBORG’un dağıtım portföyünde yer alan beş markadan
üçünün (Corona, Leffe ve Hoegaarden) AB InBev’e ait olduğu, EFPA’nın bira
pazarındaki hakim durumunun gelişme ile birlikte daha da güçleneceğinin
değerlendirildiği,
 ASN’ler için kaliteli bulunurluğun firmaların kendi fıçı ekipmanları ile fıçı satışı, şişe
ve ithal ürünleri de içerecek şekilde ürün porföyünün, firmaların kendi servis
materyalleri ile tüketicilere sunulması olduğu,

63 İlgili kararın sonuç bölümünde atıfta bulunulan 2230 ve 2240 sayılı paragraflar şöyledir:
(2230)“Öte yandan, Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. ve Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama
A.Ş.’nin kendilerinin veya distribütörlerinin/bayilerinin hem açık satış yapan nihai satış noktaları hem de
kapalı satış yapan nihai satış noktaları ile akdettikleri tek elden satın alma anlaşmalarında yer alan
rekabet etmeme yükümlülüklerinin (münhasırlık şartı) ve bu etkiyi doğuran diğer sınırlamaların (tek elden
satın alma yükümlülükleri, asgari satın alma/satış yükümlükleri, verilen krediler ve indirim vs. diğer
katkıların tek marka satma şartına bağlanması gibi yükümlülükler), bira pazarında etkin rekabetin
oluşmasının önünde önemli bir engel olduğuna…
(2240)“Alıcı konumundaki açık ve kapalı satış yapan noktaların ihtiyaçlarının küçük de olsa bir kısmını
(2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen %80 oranından çok daha düşük olsa dahi) Efes Pazarlama ve Dağıtım
Ticaret A.Ş. ve Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş. ürünlerine yönlendirmelerine yol açacak her
türlü düzenlemenin yasaklanan rekabet etmeme yükümlülüğü tanımı içerisinde değerlendirilmesi
gerektiğine…”.
64 09.07.2015 tarihli ve 15-29/420-117 sayılı karar ile söz konusu işleme, devralınan Migros
mağazalarında bira üreticilerinin mevcut bulunurluk koşullarının 3 yıl boyunca korunması taahhüdüyle izin
verilmiştir.
65 09.02.2017 tarihli ve 17-06/56-22 sayılı karar ile söz konusu işleme, devralınan Kipa mağazalarında
TUBORG’un devir öncesi bulunurluk oranlarının 2 yıl boyunca sağlanması taahhüdüyle izin verilmiştir.
66 01.06.2016 tarihli ve 16-19/311-140 sayılı Kurul kararında AB InBev tarafından sunulan taahhüte gerek
duyulmadan devir işlemine izin verilmiştir.
17-20/320-142

30/71


 Karanlık pazar koşullarında ASN’lerde kaliteli bir şekilde bulunmamanın satış
kaybının ötesinde sonuçlar doğurduğu ve firmaların ASN pazar payının
gelecekteki KSN pazar payının belirleyicisi olduğu,
 Açık bira pazarında TUBORG’un rakibe göre (…..) bir bulunurluk oranına sahip
olduğu, ASN kanalında fıçı satışlarda hakim durumda olan EFPA’ya tanınacak
münhasırlık hakkının pazardaki rekabeti olumsuz etkileyeceği; rakibin hakim
durumu, geçmişteki münhasırlık uygulama alışkanlıkları, fiili münhasırlık
uygulamaları ve rekabet sicili dikkate alındığında pazar kapama ve rekabeti
sınırlayıcı etkinin ASN kanalında fıçı satışlarının çok ötesine şişe satışlarına da
yansıyabileceği,
 Ipsos verilerine göre TUBORG’un 2016 yılı için %(…..) pazar payı ve %(…..)
bulunurluk oranı olduğu, (…..) lisanslı ASN noktası içinde TUBORG tarafından
münhasır çalışılan nokta sayısı (…..) iken EFPA’nın tek olarak satıldığı nokta
sayısının ise (…..) bin arasında bulunduğu, TUBORG’un Kurul’un 2010 tarihli
kararına göre münhasır anlaşma yapma hakkı olmasına rağmen, EFPA’nın
pazardaki hakim konumundan ve baskısından dolayı münhasır anlaşma
yapamadığı ya da sınırlı yapabildiği (TUBORG’un münhasırlık hükmünü
uygulayamadığı anlaşma sayısının 2016 yılı verilerine göre (…..) olduğu),
 EFPA’nın yüksek pazar payı, güçlü hakim durumu ve dikey entegrasyonu, dağıtım
ve portföy gücü, Türkiye’de piyasaya giriş engellerinin yüksekliği, piyasanın
asimetrik düopol yapısı ve Türkiye bira piyasasının karanlık pazar niteliği dikkate
alındığında, KSN ve ASN kanalında hakim durumda olan rakibe tanınacak
münhasırlık hakkının veya münhasırlık sonucunu doğuracak hakların pazardaki
rekabet üzerinde çok daha olumsuz etkileri olacağı
belirtilmektedir.
G.9. İlgili Pazar
G.9.1. İlgili Ürün Pazarı
(71) Başvuruya konu sözleşmelerin, KSN’ler ile akdedilmesinin planlandığı dikkate
alındığında, ilgili ürün pazarı geçmiş tarihli Kurul kararları67 doğrultusunda “kapalı bira
pazarı” olarak belirlenmiştir.
G.9.2. İlgili Coğrafi Pazar
(72) EFPA ürünlerinin tüm Türkiye genelinde satışı/dağıtımı yapılmakta ve bira dağıtımında
coğrafi pazar tanımını etkileyecek bölgesel nitelikli farklılıklar bulunmamaktadır. Bu
nedenle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.10. Konu Hakkında Sektöre Yönelik Geçmiş Tarihli Kurul Kararları
(73) Başvuruya konu sözleşmelerin menfi tespit/muafiyet değerlendirmesinden önce “kapalı
bira pazarı” ve “açık bira pazarı” ayrımı yapılmaksızın önem arz eden Kurul kararlarına
aşağıda sırasıyla yer verilmektedir.

67 18.07.2012 tarihli ve 12-38/1084-343 sayılı, 17.11.2011 tarihli ve 11-57/1474-530 sayılı; 13.07.2011
tarihli ve 11-42/911-281 sayılı Kurul kararları.
17-20/320-142

31/71


i. 22.04.2005 Tarihli ve 05-27/317-80 Sayılı Kurul Kararı (2005 Tarihli Grup
Muafiyetinin Geri Alınması Kararı)
(74) EFPA ve BİMPAŞ’ın KSN ve ASN’ler ile yaptığı münhasırlık hükmü içeren
anlaşmalarına sağlanan grup muafiyetini geri alan kararda, EFPA’nın hakim durumda
bulunduğu ve güçlü bir markaya sahip olduğu, BİMPAŞ’ın ise pazarda ikinci önemli
oyuncu konumunda bulunduğu, yabancı teşebbüslerin hâkim durumdaki teşebbüs ile
lisans anlaşması yaparak pazara ürün sunmayı tercih ettiği, üretici olarak pazara girişin
zor olduğu ve ithalatın önemli boyutta olmadığı düopolistik bir yapı sergileyen bira
pazarında teşebbüsler arasında etkin bir rekabetin bulunmadığı, pazara girme niyetinde
olan veya yeni giren teşebbüslerin kapasiteleri ve/veya ithalat potansiyelleri itibari ile bu
pazarda etkin bir rekabet yaratmaktan uzak olduğu tespit edilmiştir.
(75) Bunun yanı sıra, EFPA ve BİMPAŞ’ın sahip oldukları kapasite fazlasının ve sektördeki
reklam kısıtlamalarının önemli birer giriş engeli oluşturduğu; pazar büyüme eğiliminde
olmasına rağmen, EFPA ve BİMPAŞ’ın kapasite kullanım oranlarının düşük seviyelerde
seyretmesinin, teşebbüslerin kendi aralarında paralel davranışlar sergilemelerine müsait
bir ortam oluşturduğu; bira pazarındaki her iki teşebbüsün de atıl kapasiteye sahip
olmasının teşebbüslerin pazardaki davranışlarını disipline edici bir etkiye sahip olacağı
belirtilmiştir.
(76) EFPA’nın pazarda uzunca yıllardır faaliyet gösteriyor olmasının neticesinde sağlamış
olduğu Efes markasının bilinirliğini, sportif ve sanatsal faaliyetlere yapmış olduğu destek
sayesinde sürdürmeyi ve daha da güçlendirmeyi başarabildiği; ancak pazara yeni girme
niyetinde olan teşebbüslerin ürünlerini geniş tüketici kitlelerine tanıtabilmek amacıyla
radyo ve televizyon reklamlarını kullanamamaları nedeniyle bira pazarından uzak
durdukları ifade edilmiştir.
(77) Kararda ayrıca, her bir satış noktasının alım miktarının üretici teşebbüslerin toplam
satışları içerisinde önemli bir yer tutmadığı; dolayısıyla satış noktalarının üreticiler
karşısında herhangi bir pazarlık gücüne sahip olmadığı, üstelik bira satışı ile iştigal eden
nihai satış noktalarının çok büyük bir kısmının finansal güce sahip olmayan küçük ve
orta ölçekli teşebbüsler olduğu mütalaa edilmiştir.
17-20/320-142

32/71


(78) Kararda, EFPA ve BİMPAŞ’ın kendilerinin veya distribütörlerinin/bayilerinin hem ASN’ler
hem de KSN’ler ile akdettikleri tek elden satın alma anlaşmalarında yer alan rekabet
etmeme yükümlülüklerinin (münhasırlık şartı) ve bu etkiyi doğuran diğer sınırlamaların
(tek elden satın alma yükümlülükleri, asgari satın alma/satış yükümlükleri, verilen
krediler ve indirim vs. diğer katkıların tek marka satma şartına bağlanması gibi
yükümlülükler), bira pazarında etkin rekabetin oluşmasının önünde önemli bir engel
olduğuna; alıcı konumundaki ASN ve KSN’lerin ihtiyaçlarının küçük de olsa bir kısmını
[2002 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde (2002/2 sayılı Tebliğ)
öngörülen %80 oranından çok daha düşük olsa dahi] EFPA ve BİMPAŞ ürünlerine
yönlendirmelerine yol açacak her türlü düzenlemenin yasaklanan rekabet etmeme
yükümlülüğü tanımı içerisinde değerlendirilmesi gerektiğine; pazarda etkin rekabetin
tesis edilmesi bakımından, EFPA ve BİMPAŞ’ın kendilerinin ya da
distribütörlerinin/bayilerinin hem ASN’ler hem de KSN’ler ile akdettikleri bu tür
münhasırlık içeren tek elden satın alma anlaşmalarına 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan
muafiyetin 4054 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca geri alınmasına68; EFPA ve
BİMPAŞ’ın kendilerinin ya da distribütörlerinin/bayilerinin nihai satış noktalarına vermiş
oldukları soğutucu dolaplara rakip ürünlerin konulmasını engellemelerinin piyasada
rekabetin oluşmasının önünde önemli bir engel olduğuna, bu yüzden soğutucu
dolaplara rakip bira ürünlerinin konulmasının yasaklanması uygulamasına son
verilmesine, 22.04.2005 tarihinden önce akdedilmiş sözleşmelerde yer alan rekabet
etmeme yükümlülüklerinin ve bu etkiyi doğuran nitelikteki diğer yükümlülüklerin anılan
sözleşme metinlerinin tamamından çıkarılmasına, bu değişikliklerin yapılabilmesi için
kararın tebliği tarihinden itibaren taraflara 90 gün süre verilmesine, EFPA ve BİMPAŞ
ürünlerinin satışına ilişkin olarak nihai satış noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğü
getirilemeyeceğine ve soğutucu dolaplara rakip bira ürünlerinin konulmasının EFPA ve
BİMPAŞ ile bu teşebbüslerin bayi/distribütörleri tarafından engellenemeyeceğinin,
bayi/distribütörlere ve nihai satış noktalarına EFPA ve BİMPAŞ tarafından bildirilmesine
ve bu yükümlülüğün yerine getirildiğinin 90 gün içerisinde tevsik edilmesine
hükmedilmiştir69.

68 Kararda, EFPA ve BİMPAŞ tarafından benzer nitelikte dikey sınırlamalar (özellikle rekabet etmeme
yükümlülüğü ve bu etkiyi doğuran diğer hükümler) içeren anlaşmaların toplu etkisinin gerek ASN’ler
gerekse de KSN’leri ilgilendiren pazarlarda yüksek bir orana ulaştığı belirtilerek, her iki teşebbüs
bakımından grup muafiyetinin geri alınmasına hükmedilmiştir.
69 90 günlük geçiş süresinin telafisi olanaksız zararlara ve haksızlığa neden olacağı gerekçesiyle,
EFPA’nın bu sürenin ASN’ler için 2 yıl, KSN’ler için ise 1,5 yıl uzatılmasını talep etmesi üzerine alınan
21.07.2005 tarihli ve 05-48/696-184 sayılı Kurul kararında, 2002/2 sayılı Tebliğ ile 2002/2 sayılı Tebliğ’in
Açıklanmasına Dair Kılavuz’da, 2002 sayılı Tebliğ’in 6. maddesi uyarınca alınacak bir kararda asgari bir
geçiş süresi verilmesine dair bir hüküm bulunmadığı; bira sektörünün zaman kaybetmeksizin rekabete
açılabilmesi ve kararın gereklerinin yapılabilmesi için verilen 90 günlük süre yeterli olduğu; alınan kararın
nihai karar mahiyetinde olduğu; 4054 sayılı Kanun’un 55. maddesine göre nihai kararlara karşı ilgili
teşebbüslerin takip edeceği usul belirlenmiş olduğu belirtilerek, kararın talep konusu nedeniyle yeniden
ele alınarak süre uzatımı yönünden incelenmesi de mümkün olmadığına ve 90 günlük sürenin uzatılması
talebinin reddine karar verilmiştir.
17-20/320-142

33/71


ii. 21.07.2005 Tarihli ve 05-48/686-179 Sayılı Kurul Kararı
(79) 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın sonuç kısmında yer alan 4. ve 6.
maddelerin açıklanmasına yönelik EFPA başvurusunun ele alındığı kararda teşebbüs
tarafından,
- “%80 oranından çok daha düşük olsa dahi” ifadesinde rekabet etmemeyi
doğuracak oranın belirtilmesinin yanı sıra,
- “Her türlü düzenleme” ifadesinden fiyat politikası, indirimler, kampanyalar, satış
noktasında etkin sunum teknikleri ve satış noktasına yapılabilecek her türlü satış
artırıcı yatırımlar vb. gibi tanımlar dışında rekabet etmemeyi doğuracak oranda
ihtiyaç hacminin EFPA ürünlerinden oluşmasına yönelik yükümlülük getiren yazılı
veya sözlü anlaşma yapılmasının anlaşılması gerektiğinin,
- Kararın sonuç kısmındaki 6. maddenin EFPA ve BİMPAŞ tarafından soğutucu
dolaplara rakip ürünlerin konulmasının engellenmemesine ilişkin kısmının sadece
ve sadece satış alanları yeterli olmadığından tek bir firmaya ait soğutucu dolabı
bulunduran ve aynı zamanda diğer firmaların ürünlerini de bu nedenle
bulunduramayan kapalı satış noktaları için geçerli olduğunun
teyidi konularında bir Kurul karar alınması talep edilmiştir.
(80) Ancak Kurul 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın gerekçesinde,
açıklanması talep edilen hususlarla ilgili olarak ayrıntılı bilgilere yer verildiğinden, ayrıca
açıklamaya ihtiyaç duyulan bir durumun olmadığı kanaatine varmıştır.
iii. 31.10.2005 Tarihli ve 05-76/1031-288 Sayılı Kurul Kararı (2005 Tarihli Geri
Bildirim Kararı)
(81) EFPA ile BİMPAŞ’ın nihai satış noktalarıyla yaptıkları, bayi ve distribütörlerin de nihai
satış noktalarıyla yaptıkları münhasırlık içeren tek elden satın alma anlaşmalarından
muafiyetin geri alınması ile ilgili 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’na
ilişkin geri bildirimlerini içeren kararda, EFPA’nın sözleşmelerinin eski halinde yer alan
rakip ürünlerin satışına dair yasağın kaldırıldığı; eski sözleşmelerde yer alan asgari
satış taahhüdünün, hedef satış planlaması haline getirildiği ve hedefin
tutturulamamasının sözleşmenin feshi veya cezai şart yaptırımına tabi kılınmadığı; buna
ilaveten yeni sözleşmelerde EFPA’nın nihai satış noktası ihtiyaçlarının %80’den düşük
dahi olsa bir kısmını kendi bira ürünlerinden tedarik etme konusunda yönlendirme
yapamayacağını taahhüt ettiği belirtilmiştir. Keza, kararda BİMPAŞ’ın da
sözleşmelerinde benzer değişiklikler yaparak sözleşmelerini 2005 Tarihli Grup
Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’na uygun hale getirdiği; bununla birlikte satış
noktalarına verilen fıçı cihazı ve demirbaş malzemelerinin satış noktasının anlaşmada
belirlenen miktarda ürün satmaması halinde geri alınabileceği, belirlenen miktarda alım
gerçekleştirilmediği takdirde sözleşmenin feshedilebileceği ve bu miktar
gerçekleşinceye kadar sözleşmeye devam edeceği yönündeki hükümlerin
sözleşmelerden çıkarılması veya 2005 Tarihli Muafiyetin Geri Alınması Kararı’na aykırı
olmayacak şekilde değiştirilmesi ve bu yönde yapılacak düzenlemelerin BİMPAŞ
tarafından bayilere/distribütörlere ve nihai satış noktalarına bildirilmesi gerektiği
sonucuna ulaşılmıştır.
17-20/320-142

34/71


(82) Kararda ayrıca, soğutucu dolaplara rakip bira ürünlerinin konulması konusunda nihai
satış noktalarının tamamen serbest olduklarının ve soğutucu dolaplara rakip ürünlerin
konulmasının EFPA, BİMPAŞ ve bu teşebbüslerin bayi/distribütörleri tarafından
engellenemeyeceğinin bayi/distribütörlere ve nihai satış noktalarına EFPA tarafından
bildirilmesinin 30 gün içerisinde gerekli düzenlemeleri yaparak tevsik edilmesine
hükmedilmiştir.
(83) Kararda son olarak, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın biranın bir
hizmet ile birlikte satışının yapıldığı otel ve benzeri ASN’lere de uygulanacağının
EFPA’ya bildirilmesi kanaatine ulaşılmıştır.
iv. 08.12.2005 Tarihli ve 05-82/1126-325 Sayılı Kurul Kararı
(84) EFPA’nın distribütörü Doğuş Gıda Mad. Ltd. Şti. ve işletici Yusuf BARDAK ile imzalamış
olduğu tip sözleşme olan “Satış Sözleşmesi”ne muafiyet verilmesi talebinin
değerlendirildiği kararda, ASN’lerde fıçı bira satışı konusunda rekabet etmeme
yükümlülüğünün (rakip biranın satılmaması) getirilmeye devam edildiği; satış noktasının
rakip fıçı bira üreticilerinin reklamını yapamayacağının hüküm altına alındığı; EFPA’nın
ASN’ler ile yapmış olduğu sözleşmelerde rekabet etmeme yükümlülüğünün kapsamı ve
süresi daraltılmışsa da, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nda rekabet
etmeme yükümlülüklerinin herhangi bir süreden bağımsız olarak anlaşmalardan
tamamen kaldırılmasının öngörüldüğü gerekçesiyle "Satış Sözleşmesi"nde öngörülen
doğrudan veya dolaylı rekabet etmeme yükümlülüğünün, 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (c) bendinde yer verilen piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan
kalkmaması şartının sağlanmadığı ve bu nedenle talep edilen bireysel muafiyetin
verilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır.
v. 08.12.2005 Tarihli ve 05-82/1127-326 Sayılı Kurul Kararı
(85) Sağlayıcı EFPA ve distribütörü Bilsel Meşrubat Gıda İnş. Oto Yedek Parça Paz. San.
Tic. Ltd. Şti. ile işletmeci BTA Hava Limanları Yiyecek ve İçecek Hiz. A.Ş. (BTA)
arasında akdedilen “Özel Sözleşme”ye bireysel muafiyet verilmesi talebinin
değerlendirildiği kararda, bahsi geçen sözleşmeyle alıcı konumundaki nihai satış
noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğünün getirildiği ve alıcı konumundaki BTA’nın
satış noktalarında EFPA’ya rakip bira ürünlerini bulunduramayacağının düzenlendiği
tespit edilmiştir. Bu doğrultuda, "Özel Sözleşme"de öngörülen doğrudan veya dolaylı
rekabet etmeme yükümlülüğünden ötürü, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c)
bendinde yer verilen piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
şartının sağlanmadığı ve bu nedenle talep edilen bireysel muafiyetin verilemeyeceği
kanaatine ulaşılmıştır.
vi. 02.08.2007 Tarihli ve 07-63/763-267 Sayılı Kurul Kararı
(86) Söz konusu kararda, EFPA’nın 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı
çerçevesinde yerine getirmesi gereken yükümlülüklerini yerine getirmediği ve bu
kapsamda EFPA’nın başka marka ürünleri satışa arz ettiği gerekçesiyle şikâyetçi taraf
aleyhine dava açtığı iddiası değerlendirilmiştir.
17-20/320-142

35/71


(87) Kararda, EFPA ile şikâyetçi arasında geçerliliğini sürdüren sözleşmenin, 2005 Tarihli
Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın tebliğ edildiği tarih itibarıyla 4054 sayılı
Kanun’un 56. maddesi uyarınca geçersiz hale geldiği; ancak anılan karar ile
sözleşmede gerekli görülen değişikliklerin yapılabilmesi için 90 gün süre verildiğinden
ve bu süre sona ermeden ihlale konu sözleşme feshedildiğinden EFPA’ya 4054 sayılı
Kanun’un 17. maddesi çerçevesinde süreli para cezası verilemeyeceği sonucuna
ulaşılmıştır.
vii. 10.04.2008 Tarihli ve 08-28/321-105 Sayılı Kurul Kararı (2008 Tarihli Muafiyet
Kararı)
(88) 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın ardından BİMPAŞ, pazardaki
gelişmeler ve 2002/2 sayılı Tebliğ’e %40 pazar payı eşiği getiren değişiklik sonrasında
ASN ve KSN’lerle imzaladığı Tek Elden Satın Alma Sözleşmelerine menfi
tespit/muafiyet verilmesi talebinde bulunmuştur.
(89) Kararda, Kurul tarafından BİMPAŞ’ın 2005 tarihinden sonra az da olsa pazar payı
kaybettiği, ancak bu durumun teşebbüsün pazar payındaki ilgili karardan önceki
dönemde başlamış olan düşme eğiliminin devamı niteliğinde olduğu tespiti yapılmıştır.
Öte yandan, 2005 yılı sonrasında küçük teşebbüslerin pazarda önemli bir varlık
gösteremediği ve EFPA ile BİMPAŞ üzerinde rekabetçi baskı yaratamadığı da
belirtilmiştir. 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’ndan sonra, EFPA ve
BİMPAŞ’ın bulunurluk oranlarını artırdıkları, bu durumun ise bahsi geçen karardan
beklenen bir fayda olduğu değerlendirilmiştir.
(90) Kararda, hem KSN’ler hem de ASN’ler ile akdedilmek üzere hazırlanan Tek Elden Satın
Alma Sözleşmesi’nin değişik maddelerinde nihai satış noktalarına, 2005 Tarihli Grup
Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nda yasaklanan türden, doğrudan veya dolaylı rekabet
etmeme yükümlülüğü getirildiği belirtilmiştir. Kararda ayrıca, 2002/2 sayılı Tebliğ’de
öngörülen %40’lık pazar payının çok aşağısında yer alan BİMPAŞ’ın grup
muafiyetinden yararlandırılması gerektiği iddiası karşısında, grup muafiyetinden
yararlanan teşebbüslerin yaptıkları anlaşmalar ile pazarın önemli bir kısmını rakip
teşebbüslere kapatmaları halinde bu teşebbüslerden grup muafiyetinin alınabileceği;
BİMPAŞ için bu değerlendirmenin 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması
Kararı’nda yapıldığı ve BİMPAŞ’ın ASN ve/veya KSN’lerle yaptığı anlaşmalardan grup
muafiyetinin pazarın rakip teşebbüslere kapanması nedeniyle alındığı, bu sebeple
karardan sonra 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen pazar payı eşiğinin BİMPAŞ
tarafından aşılmamasının, BİMPAŞ’ın grup muafiyetinden doğrudan yararlanacağı
anlamına gelmediği ifade edilmiştir. Bu bağlamda, BİMPAŞ’ın tip sözleşme niteliği
taşıyan, ASN ve KSN’lere yönelik Tek Elden Satın Alma Sözleşmelerinin içerdiği
rekabet etmeme yükümlülüğü nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine ve 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları sağlamadığı için bireysel muafiyet de
tanınamayacağına hükmedilmiştir.
17-20/320-142

36/71


(91) Söz konusu Kurul kararıyla ayrıca, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması
Kararı’ndaki bazı düzenlemelere istisnalar getirilmiştir. Bu çerçevede,
- BİMPAŞ’ın veya bu teşebbüsün distribütörlerinin/bayilerinin ASN’ler ile
akdedecekleri tip sözleşmelerde getirilen rekabet etmeme yükümlülüğüne, sadece
fıçı bira satışlarını kapsaması, yalnız EFPA ürünlerine karşı ileri sürülebilir olması
ve en fazla 2 yıl süre ile sınırlı olması koşuluyla 3 yıl süre ile bireysel muafiyet
tanınmasına,
- EFPA ve BİMPAŞ’ın ya da bu teşebbüslerin distribütörlerinin/bayilerinin askeri
tesis ve otel gibi geleneksel olarak alımlarını ihale ile gerçekleştiren ASN’ler ile
akdedecekleri ve EFPA ile BİMPAŞ dışındaki teşebbüslere karşı ileri sürülemeyen
rekabet etmeme yükümlülüğü içeren en fazla 2 yıl süreli sözleşmelere bireysel
muafiyet tanınmasına,
- EFPA ve BİMPAŞ tarafından belirli spor, sanat ya da eğlence olaylarını
desteklemek amacıyla belirli bir mekanda yılda 60 günü geçmemek şartıyla
yapılan, içecek tedarikinin tanıtım amaçlı bir yan unsur olarak yer aldığı, EFPA ve
BİMPAŞ dışındaki teşebbüslere karşı ileri sürülemeyen rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren sponsorluk anlaşmalarına bireysel muafiyet tanınmasına,
- 100 m2 ve altında net satış alanına sahip KSN’ler için; bir noktada eğer
EFPA/BİMPAŞ dolabı dışında tüketicinin doğrudan erişebileceği bir başka alkollü
içecek dolabı yoksa; bu noktada bu teşebbüslerin dolaplarının kullanımını
düzenleyen ariyet sözleşmelerinin, dolabın görünür kısmında ve satış noktasındaki
toplam dolap hacminin en fazla %20’sini kapsayacak şekilde rakip ürün
konulmasına izin verilmesini temin edecek şekilde düzenlenmesine
hükmedilmiştir.
viii. 18.03.2010 Tarihli ve 10-24/331-119 Sayılı Kurul Kararı (2010 Tarihli Muafiyet
Kararı)
(92) Söz konusu kararda, BİMPAŞ ile bayilerinin/distribütörlerinin ASN ve KSN’lerle
akdedecekleri tip sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanması talebi değerlendirilmiştir.
(93) BİMPAŞ’ın, 2005 yılından 2010 yılına kadar olan süreçte, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin
Geri Alınması Kararı ile birlikte pazarda meydana gelmesi beklenen olumlu değişimlerin
yaşanmadığı; aksine pazarda yoğunlaşmanın arttığı; münhasır uygulamaların sona
ermesiyle eş zamanlı olarak EFPA’nın pazar payı yükselirken, BİMPAŞ’ın pazar payının
düştüğü; ayrıca pazardaki mevcut oyuncu sayısının da azaldığı; Kurul’un 2008 yılında
BİMPAŞ’a ASN’lerde fıçı bira ürünlerine mahsus olmak üzere münhasırlık imkanı
sağlayan kararının pazarda beklenen faydayı sağlayamadığı iddialarını değerlendiren
Kurul; bira pazarında EFPA’nın hakim durumda bulunmaya ve rakipleri karşısında pazar
payını artırmaya devam ettiği, ithalatın pazarda herhangi bir rekabetçi baskı yaratma
potansiyelinin olmadığı, piyasadaki küçük aktörlerin piyasadan çekilerek pazardaki
yoğunlaşma oranının arttığı, bira pazarında son yıllarda EFPA’nın pazar payı artarken
BİMPAŞ’ın hem pazar payı kaybettiği hem de teşebbüsün ASN ve KSN’lere yaptığı
satışların azaldığı tespitinde bulunmuştur. Bu nedenle BİMPAŞ ile
bayilerinin/distribütörlerinin KSN ve ASN’lerle akdedecekleri tip sözleşmelerdeki 5 yılı
aşmayan tek marka sınırlamalarına 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde
bireysel muafiyet tanınmasına karar vermiştir.
17-20/320-142

37/71


ix. 13.07.2011 Tarihli ve 11-42/911-281 Sayılı Kurul Kararı (2011 Tarihli
Soruşturma Kararı)
(94) EFPA ve distribütörlerinin satış noktalarına mal vermek için noktalardan sadece Efes
markalı biraları satmasını talep ettiği ve/veya rakip ürün satan noktaların faaliyetlerini
çeşitli uygulamalarla zorlaştırdığı iddiasını değerlendiren Kurul; EFPA’nın 2005 Tarihli
Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı ile yasaklanan nitelikte, nihai satış noktalarına
(KSN ve ASN’lere) rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesine yönelik uygulamalar
içerisinde bulunduğuna ve bu suretle 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal ettiğine
karar vererek teşebbüs aleyhine idari para cezasına hükmetmiştir. Önaraştırma ve
soruşturma döneminde yapılan yerinde incelemelerde, EFPA’nın birtakım nihai satış
noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğü getirdiğine veya bazı noktalarla bu etkiyi
doğurabilecek nitelikte sözleşmeler yaptığına işaret eden belge ve sözleşmelere
ulaşıldığı belirtilmiş ve kararda bu belgelere yer verilmiştir.
(95) Kurul ayrıca, EFPA ve/veya distribütörleri tarafından nihai satış noktalarıyla akdedilen
bulunurluk sözleşmelerinde yer alan bazı maddelerin pazarda rekabetçi yapıyı
sağlayabilmek ve muhafaza edebilmek adına değiştirilmesinde veya yeniden
düzenlenmesinde fayda bulunduğunu belirtmiştir.
(96) İlk olarak, “sağlayıcının katkı ve yardımların amacına uygun olarak kullanılıp
kullanılmadığının kontrolünden sonra ilgili yardımları vermeye yetkili olduğu ve bu katkı
ve yardımların haklı sebeplere dayanılarak eksiltilebileceği, askıya alınabileceği,
durdurulabileceği, sona erdirilebileceği” şeklindeki ifadelerin -genelde noktaya belli bir
yatırım karşılığında katkı verildiği dikkate alındığında- EFPA yatırımlarını kötü niyetli
davranışlara karşı koruyucu nitelikte olduğu kabul edilmekle birlikte bu hükmün nokta
üzerinde bu katkıyı alabilmek için fiili olarak rakip ürünün noktaya girmemesi yönünde
bir etki yaratmasının mümkün olduğu kanaatine ulaşılmıştır. Bu çerçevede, noktalara
verilen katkının rakip ürünlerin noktada satılmasıyla bağlantılı olmadığının açıkça
anlaşılmasını sağlayacak şekilde ilgili hükmün yeniden düzenlenmesi gerektiği
belirtilmiştir.
(97) İkinci olarak ise, “İŞLETİCİ, … sözleşme tarihinden itibaren, işbu sözleşme konusu bira
ürünlerini her tip, marka ve türünü işbu sözleşme hükümlerine tamamen uymak kayıt ve
şartıyla satmayı ve bulundurmayı kabul ve taahhüt eder.” hükmüyle nihai satış
noktasına getirilen yükümlülüğün, EFPA’nın faaliyetinin sadece bira pazarı ile sınırlı
olmasından hareketle, ayrı ilgili ürün pazarlarındaki ürünler için geçerli olan karışık
paketleme ya da bağlama uygulaması kapsamında değerlendirilmemesi gerektiği
kanaatine varılmıştır. Kararda ayrıca, oldukça geniş bir ürün gamına sahip olan EFPA
tarafından, nihai satış noktalarına getirilen bu türden bir yükümlülüğün, özellikle raf ya
da depo alanı kısıtlı nihai satış noktaları bakımından, filli olarak rakip ürünün noktaya
girememesi ya da rekabetçi baskının sağlanabilmesi için gerekli olan sayıda markayı
bulunduramaması şeklinde bir etkiye yol açabileceği ifade edilmiştir. Bu çerçevede, ilgili
hükmün sözleşmeden çıkartılmasına karar verilmiştir.
17-20/320-142

38/71


x. 17.11.2011 Tarihli ve 11-57/1474-530 Sayılı Kurul Kararı (2011 Tarihli Menfi
Tespit Kararı)
(98) 2011 Tarihli Soruşturma Kararı ile getirilen yükümlülükler kapsamında revize edilerek,
EFPA ile KSN’ler arasında yapılan KSN Sözleşmesi’ne menfi tespit belgesi
verilmesi/muafiyet tanınması ve sözleşmenin ilgili karara uygunluğunun tespiti talebini
değerlendiren Kurul; EFPA’nın 2011 Tarihli Soruşturma Kararı’nda öngörülen
yükümlülükleri yerine getirdiği; EFPA ile KSN’ler arasında imzalanacak olan KSN
Sözleşmesi’ne 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7. maddeleri kapsamında
değerlendirilebilecek düzenlemeler taşımaması nedeniyle menfi tespit verilmesi
gerektiği sonucuna ulaşmıştır.
xi. 23.05.2012 Tarihli ve 12-27/796-224 Sayılı Kurul Kararı (2012 Tarihli Menfi
Tespit/Muafiyet Kararı)
(99) Söz konusu kararda, EFPA ve EFPA’nın bayilerinin/distribütörlerinin müşterileriyle
akdettiği tek tip ASN bulunurluk sözleşmesinin revize edilmesi sonucunda düzenlenen
farklı tipteki ASN sözleşmelerine menfi tespit/muafiyet talebi değerlendirilmiştir. EFPA;
daha önce tek tip olan ASN sözleşmelerinin sayısının altıya yükseltilmesinin her
ASN’nin ihtiyacının aynı olmaması nedeniyle yapıldığını, ASN’lerin merkezi alım yapan
zincir otel, askeri tesisler ve zincir restoranlar; bireysel alım yapan oteller; konsept
noktalar ve standart noktalar olarak dört farklı alt gruba ayrılabileceğini dile getirmiştir.
Kurul,
- Standart Noktalarla İmzalanacak Süreli Sözleşme’de sözleşme süresi ve sonrasını
kapsayan herhangi bir rekabet yasağının bulunmadığı, , ASN’nin rakip ürünleri de
satabileceği ve ASN’nin rakip ürünleri EFPA’ya ait soğutucu dolaplarda da
bulundurabileceği göz önüne alınarak söz konusu sözleşmeye menfi tespit
verilebileceği,
- Standart Noktalarla İmzalanacak Miktar Taahhütlü Sözleşme’de tek marka satma
yükümlülüğünün getirilmediği, rakip bira ürünlerinin gerekirse EFPA tarafından
sağlanan dolaplarda satılabileceğinin açık olduğu, satış noktasına EFPA ya da
distribütörü tarafından verilecek katkının bir hedefe veya rakip bira ürünlerinin
satılmaması koşuluna bağlı olmadığı, satış noktasında başka marka bira
ürünlerinin satılması veya sözleşmede belirlenen hedefe ulaşılamaması halinde
cezai şart uygulanmayacağı, sözleşmenin miktar taahhüdünün gerçekleşmesiyle
sona ereceği dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye menfi tespit verilebileceği,
bununla birlikte miktar taahhüdünün fiili münhasırlık yaratmayacak şekilde
uygulanması gerektiği,
- EFPA’nın alımlarını ihale usulü ile yapan zincir oteller, askeri tesisler ve zincir
restoranlar gibi satış noktalarıyla akdedeceği Merkezi Alım Yapan Noktalarla
İmzalanacak Sözleşme’de münhasırlık hükmü içeren anlaşmaların en fazla 2 yıl
süreyle olacağı ve bu durumun 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’na uygun olduğu
dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye bireysel muafiyet verilebileceği,
- Zincir otel niteliğini haiz olmayan ve bireysel alım yapan oteller ile akdedilecek olan
Açık Satış Noktası Sözleşmesi-Otel Sözleşmesi’nde açıkça satış noktasına tek
marka satma yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşme süresinin 5 yılı
geçmeyeceği, katkıların herhangi bir hedefe veya rakip ürünlerin satılmaması
koşuluna bağlı olmadığı dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye menfi tespit
verilebileceği,
17-20/320-142

39/71


- Konsept Noktalarla İmzalanacak Süreli Sözleşme’de tek marka satma
yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşmenin en fazla 5 yıl ile sınırlı olduğu,
sözleşme sonrasında da konsept noktalara70 herhangi bir rekabet yasağı
getirilmediği; bununla birlikte ASN’de oluşturulan konseptin bir tamamlayıcısı
olarak EFPA tarafından verilen ve üzerinde EFPA’nın logo veya sair görsellikleri
bulunan bira sunumuyla ilgili malzemelerin münhasıran bulundurulma zorunluluğu
getirildiği, ayrıca rakip bira üreticilerinin ürünlerinin sunumuyla ilgili zorunlu
malzemelerin (bardak, bardak altlığı, rakip fıçı tesisatı veya menüde yer alma
hakkı) tüketicilerin talebine bağlandığı tespitleri yapılarak, görsel malzemelere
yönelik düzenlemelerin fiili münhasırlığa yol açabileceği; 2005 Tarihli Muafiyetin
Geri Alınması Kararı’na aykırılık teşkil eden bu düzenlemelerin yeniden
düzenlenmesi halinde sözleşmeye menfi tespit verilebileceği,
- Konsept Noktalarla İmzalanacak Miktar Taahhütlü Sözleşme’de tek marka satma
yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşmenin miktar taahhüdünün gerçekleşmesiyle
sona ereceği; bununla birlikte ASN’de oluşturulan konseptin bir tamamlayıcısı
olarak EFPA tarafından verilen ve üzerinde EFPA’nın logo veya sair görsellikleri
bulunan bira sunumuyla ilgili malzemelerin münhasıran bulundurulma zorunluluğu
getirildiği, ayrıca rakip bira üreticilerinin ürünlerinin sunumuyla ilgili zorunlu
malzemelerin (bardak, bardak altlığı, rakip fıçı tesisatı veya menüde yer alma
hakkı) tüketicilerin talebine bağlandığı tespitleri yapılarak, görsel malzemelere
yönelik düzenlemelerin fiili münhasırlığa yol açabileceği; 2005 Tarihli Muafiyetin
Geri Alınması Kararı’na aykırılık teşkil eden bu düzenlemelerin yeniden
düzenlenmesi halinde sözleşmeye menfi tespit verilebileceği; bunun yanı sıra,
miktar taahhüdünün fiili münhasırlık yaratmayacak şekilde uygulanması gerektiği
sonucuna ulaşmıştır71.

xii. 23.05.2012 Tarihli ve 12-27/795-223 Sayılı Kurul Kararı (2012 Tarihli Ekomini
Kararı)
(100) EFPA tarafından kurulması planlanan ve hızlı tüketim malları (HTM) sektöründe
“Ekomini” markası altında faaliyet gösterecek olan franchise sistemi için hazırlanan
“Master Franchise Sözleşmesi” (MFS) ve “Alt Franchise Sözleşmesi”ne (AFS) menfi
tespit/muafiyet talep edilmiştir.
(101) EFPA tarafından kurulması planlanan sistemde Master Franchise’ın (MF), kendisinden
Franchise alan işletmeler ile EFPA arasında köprü görevi kuracak olan bağımsız
teşebbüsler olacağı, MF’nin, EFPA ile aralarındaki anlaşmanın niteliği gereği, hem bir
kapalı satış noktası olarak hareket edeceği hem de alt bayiliklerin seçimi ve uygun
adaylarla sözleşme imzalayarak bayi ağının genişletilmesinden sorumlu olacağı,
kurulacak sistemde yer alacak bayiler tarafından satılacak HTM ürünlerinin nitelikleri,
markaları, alım koşulları vb. unsurların EFPA tarafından belirleneceği, bu durumun, yeni
kurulacak dağıtım zincirinin faaliyet alanını kapalı satış noktalarının ötesine taşımakta
olduğu ve diğer geleneksel perakende zincirlerine rakip haline getirdiği ifade edilmiştir.

70 Kararda, konsept noktalar “iç ve dış dekorasyonunun bira ürününün satılması için EFPA tarafından
belirlenen kriterlere uygun olarak yapıldığı noktalar” olarak tanımlanmıştır.
71 EFPA tarafından, 2012 Tarihli Menfi Tespit/Muafiyet Kararı ile menfi tespit/muafiyet alan 6 tip
sözleşmeye ek olarak, Standart Noktalarla İmzalanan Miktar Taahhütlü Sözleşme’nin bireysel alım yapan
oteller için de uyarlandığı, Otellerle İmzalanan Açık Satış Noktası Sözleşmesi'nin "süreli" versiyonu yanı
sıra "Miktar Taahhütlü" versiyonunun da uygulamaya konulduğu ifade edilmiştir.
17-20/320-142

40/71


(102) Sözleşmelerin esas amacının alkollü içki satan noktaların içki satış ruhsatı alma
konusunda yaşadığı sıkıntıların tek noktadan (EFPA tarafından) çözümünü sağlamak ve
satış yapan noktaların sayısının belirli bir seviyenin altına inmesini önleyerek
markalarının sayısal bulunurluğunu arttırmak olduğu, başvuru sahibi firmanın
öngördüğü sistemi gerçekleştirmek için iki kademeli bir yapı kurulacağı, ilk aşamada
EFPA ile Master Franchise’ler arasında bir anlaşma imzalanacağı, sonraki aşamada ise
EFPA tarafından belirlenen kriterler çerçevesinde MF’lerce Ekomini konseptine uygun
olduğu karar verilen işletmelerin sisteme dâhil edileceği belirtilmiştir.
(103) Franchise Veren’in (FV) söz konusu franchise sistemi içinde bir franchise veren konumu
bulunduğu gibi, aynı zamanda bira ürünlerinin satışını yapan teşebbüs kimliğinin de
bulunduğu, bu anlamda, FV’nin, söz konusu pazarda hâkim durumda bulunduğu, bu
nedenle FV’nin özünde bir kapalı satış noktası olan Ekomini Noktaları ile standart kapalı
satış noktalarına yapılacak bira ürünleri satışında rekabet mevzuatına ve Kurul
kararlarına uyumlu olmak durumunda olduğuna değinilmiştir.
(104) Kararda yer verilen tespitlere göre;
- FV, franchise sisteminin bütünlüğünün bozulmaması için, “Ekomini” Noktalarının iç
ve dış görselliğinin sağlanması, mağaza içi yerleşim konularında standart kapalı
satış noktalarına yapılmayan yatırımları yapacak,
- MFS ile MF’lere, FV tarafından bira ürünlerinin satışı için kendilerine tahsis edilmiş
olan -2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun- münhasır coğrafi bölge sınırları dâhilinde FA’lar
ile Ekomini Noktalarının açılması için AFS yapma yetkisi verilecek,
- Ekomini noktası açacak FA’ların ayırt edici özellikleri ve standartları FV tarafından
aktarılacak know-how sayesinde belirlenecek,
- FV ile MF’ler arasında akdedilecek olan MFS ile MF’ler ve FA’lar arasında
akdedilecek olan AFS dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde bulunan teşebbüsler
arasında gerçekleştirilecektir.
(105) Oluşturulacak franchise sistemi kapsamında, Ekomini noktalarının modern HTM
perakendeciliği pazarında faaliyet göstermesinin amaçlandığı, çeşitli mal ve hizmetlerin
Türkiye çapındaki son kullanıcılara perakende seviyesinde satışının yapılacağı, bu
nedenle dosya konusu MFS’nin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir dikey
anlaşma olduğu, MFS ve AFS’lerin tarafı olan teşebbüslerden hiç birisinin ilgili ürün
pazarında bir faaliyeti veya payı bulunmadığı, bu bağlamda, %40’lık pazar payı eşiğinin
aşılmaması nedeniyle bildirimde bulunulan MFS ve AFS’nin 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında grup muafiyeti çerçevesinde değerlendirilebileceği, 4054 sayılı Kanun
kapsamında ortaya çıkabilecek endişeleri ortadan kaldırmak için, FV’nin satışını
yapmakta olduğu bira, gazlı ve gazsız içecekler alt kategorilerinde söz konusu
kısıtlamanın ortadan kaldırıldığı, Ekomini Noktaları’nın isterlerse söz konusu alt
kategorilerde FV’nin satmakta olduğu ürünlere rakip olan ürünlerin de satılabileceği
ifade edilmiştir.
(106) Kurul tarafından daha önce 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına ve muafiyet de
tanınamayacağına karar verilmiş ürünler bakımından, anlaşmaların münhasırlık
içerecek şekilde akdedilemeyeceği; diğer ürünler bakımından ise EFPA'nın “MF” ve
“FA” konumundaki teşebbüsler ile akdedeceği sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında olduğuna karar verildiği belirtilmiştir.
17-20/320-142

41/71


xiii. 09.10.2013 Tarihli ve 13-57/802-341 Sayılı Kurul Kararı (2013 Tarihli Ekomini
Kararı)
(107) EFPA’nın “Ekomini” sisteminin öncüsü konumundaki OTC (off-trade chain) adında,
ağırlıklı olarak alkollü içecekler, tütün mamulleri, cips, şekerli ürünler/şeker,
kuruyemiş/kuru meyve ve diğer ürünlerden oluşan kısıtlı bir ürün portföyü satan bir
sistem kurduğu, bu sistemin başarılı olmaması sebebiyle bu noktaların yapısını
değiştirerek ve yeni noktalar ekleyerek “Ekomini” sistemini bir franchise olarak
yerleştirmeyi planladığı, açılan “Ekomini” noktalarında sadece MFS’nin ekinde yer alan
ürün kategorilerine dâhil olan ürünler ile tarafların karşılıklı mutabakatına bağlı olan
ihtiyari ürünler satılmasının öngörüldüğü, ayrıca, tesis edilmeye çalışılan konseptin
bozulmaması ve her noktanın bireysel alım yaptığı duruma kıyasla FV tarafından çok
daha avantajlı koşullarla mal alımının yapılabilmesini sağlayan merkezi pazarlık ve alım
planlandığı ifade edilmiştir.
(108) Kurul’un 2012 Tarihli Ekomini Kararı üzerinden geçen yaklaşık 1 yıllık süre zarfında
EFPA ürünleri hariç muafiyeti geri alınan tedarikçilerle yaşanan merkezi pazarlık gücü
problemi, münhasırlık yapılamadığı için yeterince tüketici fazlası elde edilememesi,
rakiplerle fiyat rekabeti yapılamaması gibi nedenlerle EFPA ürünleri de dâhil muafiyeti
koşulsuz olarak geri alınan tedarikçilerle münhasırlık içeren sözleşmeler akdedilmesinin
sistemin ayakta kalabilmesi için kaçınılmaz olduğu ve bu hükümleri içeren sözleşmelere
menfi tespit/muafiyet talebinde bulunulduğu belirtilmiştir.
(109) Kurul tarafından yapılan 2012 Tarihli Ekomini kararında yapılan değerlendirmede,
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına ve muafiyet de tanınamayacağına karar
verilmiş ürünler bakımından, anlaşmaların münhasırlık içerecek şekilde
akdedilemeyeceği; diğer ürünler bakımından ise EFPA’nın “MF” ve “FA” konumundaki
teşebbüsler ile akdedeceği sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olduğuna ve
grup muafiyetinden yararlandığı ifade edilmiştir. Bir diğer ifadeyle Kurul sözleşmedeki
diğer kısıtlamaları 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirirken, muafiyeti geri
alınan teşebbüslerden COCA COLA (gazlı içecek), UNILEVER (dondurma-Algida)
FRİTO LAY (paketlenmiş cips), MEY İÇKİ (rakı), EFES PİLSEN (bira) teşebbüsleriyle
adı geçen ürün kategorileri bağlamında münhasır anlaşma yapılamayacağını hükme
bağlamıştır.
(110) İncelemeye konu başvuru kapsamında EFPA’nın, ilgili sözleşmelerde yapılacak olan
değişikliklerle, muafiyeti geri alınan teşebbüslerle münhasır sözleşmeler akdedebilme
yetkisini istediği belirtilmiştir.
(111) Sözleşme maddelerinin incelenmesinden ilgili sözleşmelerin rekabet yasağına yönelik
(münhasırlık) hükümler içerdiği ve belirlenen ürünler dışındaki ürünlerin satılmasının
engellendiği, bu kapsamıyla sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında rekabete aykırı hükümler içerdiği, bu nedenle sözleşmelerin menfi tespit
alamayacağı değerlendirilmiştir.
(112) COCA COLA, UNILEVER, FRITO LAY, MEY İÇKİ ve EFPA’dan grup muafiyetlerinin
önceki yıllarda ilgili ürünler bazında geri alındığı ve sözleşmelerin bireysel muafiyet
alamayacağının da belirtildiği, ancak yapılan başvuru ve teşebbüs tarafından öne
sürülen gerekçeler bağlamında yine de bireysel muafiyet değerlendirmesi yapıldığı
vurgulanmıştır. EFPA başvurusu, bira ürünü açısından irdelendiğinde ise, bedavacılık
probleminin önlenmesi amacıyla EFPA ürünleri haricindeki bira ürünlerinin satış
noktalarında satılmasını önleyecek düzenlemenin yapılmasının talep edildiği
anlaşılmaktadır.
17-20/320-142

42/71


(113) Söz konusu sistemde satış noktası başına yapılan yatırımın, rakip ürün satılmazsa 3
yılda geri döneceğinin öngörüldüğü ancak rakip ürünler satıldığında bu sürenin 6 yıla
kadar çıkacağı EFPA tarafından ifade edilmiştir.
(114) Kararda, bu ve benzeri sözleşmelere izin verilmesi durumunda muafiyeti geri alınan
diğer teşebbüslerin de benzeri sistemler kurarak rekabeti kısıtlayabilecekleri
vurgulanmıştır. Bu noktaların, çevresinde alkol satışı olmayan ve bu nedenle dikkatlice
seçilen yerlerde kurulduğu göz önünde bulundurularak buralarda rakip ürün
bulunmasının, tüketicinin rakip ürün satın alabileceği başka yakın nokta olmadığı
hatırlandığında önemli olduğu belirtilmiştir.
(115) Ayrıca muafiyeti geri alan Kurul kararlarında marka tercihinin satış noktasına
bırakılmasının, bu kapsamda hâkim durumdaki teşebbüslerden herhangi bir teşvik veya
yönlendirme gelmemesinin kararların temelini oluşturduğu ve bu sistemde söz konusu
sınırlı sayıda ürün kapsamında satış noktasının tercihinin önem taşıdığı bir yapı
kurulduğu ifade edilmiştir. Bu yapıda “Ekomini” noktalarının bir kısmının Tuborg ürünleri
satmamayı tercih edebildiği, geri kalan noktaların ise tüketici talebi ya da kendi tercihleri
doğrultusunda Tuborg ürünleri satmakta oldukları belirtilmiştir.
(116) Bahse konu sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına ve 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet tanınamayacağına karar verilmiş ürünler
bakımından münhasırlık içerecek şekilde akdedilemeyeceğine karar verilmiştir.
G.11. Bildirim Konusu Sözleşmelerin Değerlendirilmesi
(117) Başvuruda, 2011 Tarihli Menfi Tespit Kararı ile menfi tespit belgesi alan KSN
Sözleşmesi’nde değişiklik yapılarak KSN’lere ilişkin dört tip yeni sözleşme hazırlandığı
belirtilmiş ve sırasıyla sözleşmeler bazında 4054 sayılı Kanun kapsamında menfi
tespit/bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılması talep edilmiştir.
(118) Bildirim Formu’nda yer verilen sözleşmeler ve akabinde çeşitli tarihlerde EFPA
tarafından söz konusu sözleşmelerde yapılan değişiklikler doğrultusunda; bildirime konu
sözleşmelerin nihai halinin rekabet hukuku bakımından önem arz eden hükümlerinin
özet hali aşağıdaki tabloda gösterilmektedir:





17-20/320-142

43/71


Tablo 19: Başvuru Konusu Sözleşmelerin Özeti


Sözleşme-1
(Tam
Münhasır KSN
Sözleşmesi)
Sözleşme-2
(Sınırlı
Münhasır KSN
Sözleşmesi)
Sözleşme-3
(Miktar Taahhütlü
KSN Sözleşmesi)
Sözleşme-4
(Standart KSN
Sözleşmesi)
Kapsadığı Ürün Grubu Tüm bira ürünleri
Tüm bira
ürünleri Tüm bira ürünleri Tüm bira ürünleri
Kapsadığı Coğrafi Alan
(i) Türkiye
(ii) Trakya
Bölgesi ve
İzmir
Türkiye Türkiye Türkiye
Münhasırlık Var72 Var73 Yok Yok
Dolap Münhasırlığı Var (%100) Var (%100)
Yok (%80’e %20
dolap kuralı
geçerli)
Yok (%80’e %20
dolap kuralı
geçerli)
Miktar Taahhüdü Yok Yok Var Yok
Cezai Şart
Var (Rakip bira
ürünlerinin
satılması ya
da başka bir
sebeple
sözleşmenin
feshine
sebebiyet
verilmesi
durumunda)
Var (Rakip bira
ürünlerinin
satılması ya
da başka bir
sebeple
sözleşmenin
feshine
sebebiyet
verilmesi
durumunda)
Var (Ancak, rakip
marka biraların
satılması veya
taahhüdün yerine
getirilmemesi
hallerinde cezai
şart
uygulanmamakta)
Var (Ancak, rakip
marka biraların
satılması halinde
cezai şart
uygulanmamakta)
Cezasız Fesih
Var (İşleticinin
3 ay önceden
bildirmesi
koşuluyla)
Var (İşleticinin
3 ay önceden
bildirmesi
koşuluyla)
Yok Yok
Sözleşme Sonrası
Rekabet Yasağı Yok Yok Yok Yok
Rekabeti Kısıtlayıcı
Şekilde Yeniden Satış
Fiyatının Belirlenmesi74
ve/veya Bölge/Müşteri
Tahsisi
Yok Yok Yok Yok

72 İlgili sözleşmede, sözleşmenin kapsayacağı coğrafi alanda yer alan KSN’lerin bira ürünlerinin tamamını
EFPA’dan alması öngörülmektedir. Bildirim Formu’nda, Sözleşme-1’deki münhasırlık hükümleriyle,
bedavacılık sorunu ve vazgeçme probleminin ortadan kaldırılması yoluyla, EFPA tarafından yapılacak
yatırımların geri dönüşümünün sağlanabilmesinin amaçlandığı; bu suretle, daha fazla noktaya yatırım
yapılabilmesinin; özellikle, yapılan yatırım ölçüsünde bira satışı gerçekleştirilemeyen KSN’lere
odaklanılması ve noktaya özgü yatırımlara ağırlık verilmesinin mümkün hale geleceği belirtilmiştir.
73 İlgili sözleşmede, EFPA tarafından münhasırlık içeren sözleşme yapılabilecek nokta sayısının,
başvuruya konu sözleşmenin imzalandığı yıldan bir önceki takvim yılı sonu itibarıyla Nielsen verilerine
göre toplam KSN pazarında gerçekleştirilen bira satış litresinin %5’ine denk gelen litrenin karşılığını
geçmeyecek şekilde belirleneceği düzenlenmekte ve belirlenen KSN’lerin bira ürünlerinin tamamını
EFPA’dan alması öngörülmektedir. Sözleşme-2’deki münhasırlık hükümlerinin amacı yukarıda değinilen
ve Sözleşem-1’deki münhasırlık hükümlerinin amacıyla aynıdır.
74 Bildirim konusu sözleşmeler incelendiğinde, sözleşmelerin tamamında, işleticinin EFPA ya da EFPA’nın
bayileri/distribütörleri tarafından kendisine belirli dönemlerde gönderilen ve EFPA’ya ait ürünlerin
maksimum satış fiyatlarını içeren fiyat listelerinde belirtilen satış fiyatlarının üzerinde bir fiyatla ürün satışı
gerçekleştirmeyeceğini taahhüt edeceğine ilişkin düzenlemelerin yer aldığı görülmektedir. 2002 sayılı
Tebliğ’in 4. maddesinin (a) bendi uyarınca, taraflardan herhangi birinin baskısı veya teşvik etmesi sonucu
sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcının azami satış fiyatını belirlemesi veya
satış fiyatını tavsiye etmesi mümkündür. Söz konusu hüküm dikkate alındığında, sözleşmelerde yer alan
azami fiyat düzenlemesinin, anılan Tebliğ ile uyumlu olduğu ve rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.
17-20/320-142

44/71


Tablo 19’un devamı:
Sözleşme-1
(Tam Münhasır KSN
Sözleşmesi)
Sözleşme-2
(Sınırlı
Münhasır KSN
Sözleşmesi)
Sözleşme-3
(Miktar
Taahhütlü
KSN
Sözleşmesi)
Sözleşme-4
(Standart KSN
Sözleşmesi)
Sözleşme-1
(Tam Münhasır
KSN Sözleşmesi)
Süre 2 yıl 2 yıl
Miktar taahhüdü
gerçekleşene
kadar
5 yıl
Nakit veya Nakit Bazlı
Katkı
Var (Sözleşme
süresince bir
defaya
mahsus olmak
üzere ve
münhasıran
EFPA’ya ait
bira ürünlerinin
satışına bağlı
olarak)
Var (Sözleşme
süresince bir
defaya
mahsus olmak
üzere ve
münhasıran
EFPA’ya ait
bira ürünlerinin
satışına bağlı
olarak)
Var (Sözleşme
süresince bir
defaya mahsus
olmak üzere)
Var (Sözleşme
süresince bir
defaya mahsus
olmak üzere)
İskonto
Var
(Münhasıran
EFPA’ya ait
bira ürünlerinin
satışına bağlı
olarak)
Var
(Münhasıran
EFPA’ya ait
bira ürünlerinin
satışına bağlı
olarak)
Var Var
Kaynak: Bildirim Formu ve EFPA Tarafından Gönderilen Cevabi Yazı
(119) Bunun yanı sıra, kararın “Bildirim Kapsamında Yapılan Değişiklikler/Ek Talepler, Menfi
Tespit/Muafiyet Başvurusunun Kapsamının Genişletilmesi ve Daraltılması” başlıklı
bölümünde detaylıca yer verildiği üzere, Kurum kayıtlarına 16.12.2016 tarih ve 7235
sayı ile intikal eden yazıda, başvurunun kapsamı kademeli olarak genişletilmiş ve
öncelik sırasına göre revize edilerek Sözleşme-1 kapsamında 8 farklı alternatife menfi
tespit/bireysel muafiyet verilmesi talep edilmiştir. Bununla birlikte, Kurum kayıtlarına
18.05.2017 tarih ve 3535 sayı ile intikal eden yazıda, Sözleşme-1 bakımından 8
alternatife çıkarılan başvuru kapsamından %80 vb. alım koşulu olan alternatiflerin geri
çekildiği ifade edilmiş ve Sözleşme-1 kapsamında nihai olarak 4 farklı alternatifin
dikkate alınması talep edilmiştir. Aşağıda söz konusu 4 alternatifin tablolaştırılmış hali
sunulmaktadır75:









75 Başvuruda münhasırlık uygulamasının, Efes Shop ve BÜFEV gibi noktalar ile yatırımın dönüşü
olmamış prestijli noktalar için olduğu ifade edilirken, ara dönem yazışmalarında Efes Shop ve BÜFEV
noktalarıyla sınırlı olduğu belirtilmiş, Aralık 2016’da %80 alım koşulunun bulunduğu 8 alternatif sunulmuş
olup, Mayıs 2017’de ayında gönderilen cevabi yazıda nihai olarak 4 farklı alternatifi içine alan başvuru
yapmaya karar verilmiştir.
17-20/320-142

45/71


Tablo 20: Sözleşme-1’in Alternatifli Menfi Tespit/Bireysel Muafiyet Talebi
Sözleşme-1
(Tam Münhasır KSN Sözleşmesi)
Alternatifler Bakımından Sözleşmenin Ortak Hükümleri
Münhasırlık Dolap Münhasırlığı Cezai Şart Cezasız Fesih
Sözleşme Sonrası
Rekabet Yasağı
Var Var (%100)
Var (Rakip bira
ürünlerinin satılması
ya da başka bir
sebeple sözleşmenin
feshine sebebiyet
verilmesi durumunda)
Var (İşleticinin 3
ay önceden
bildirmesi
koşuluyla)
Yok
Rekabeti Kısıtlayıcı
Şekilde Yeniden Satış
Fiyatının Belirlenmesi
ve/veya Bölge/Müşteri
Tahsisi
Süre EFPA Ürünü Alım Oranı Katkı İskonto
Yok 2 yıl %100
Var (Sözleşme
süresince bir
defaya mahsus
olmak üzere ve
münhasıran
EFPA’ya ait bira
ürünlerinin
satışına bağlı
olarak)
Var (Münhasıran
EFPA’ya ait bira
ürünlerinin satışına
bağlı olarak)
Alternatifler Bakımından Farklılaşan Özellikler
Kapsadığı Coğrafi Alan
ve Nokta Türleri

Birinci
Alternatif İkinci Alternatif Üçüncü Alternatif
Dördüncü
Alternatif
Türkiye’deki
Tüm KSN’ler

Türkiye'deki Efes
Shop ve BÜFEV İsimli
KSN’ler

Trakya Bölgesi
ve İzmir’deki
Tüm KSN’ler
Trakya Bölgesi ve
İzmir'deki Efes
Shop ve BÜFEV
İsimli KSN’ler
Kaynak: EFPA Tarafından Gönderilen Cevabi Yazı
(120) Bu çerçevede, EFPA’nın talebi üzerine yukarıdaki tablolarda bahsi geçen sözleşmeler
ve alternatifler aşağıda sırasıyla ele alınarak menfi tespit ve muafiyet
değerlendirmelerine yer verilecektir. Bu noktada, sözleşmelerin aşamalı incelemesine
geçmeden önce, tüm analizler bakımından geçerli olması sebebiyle, kararın “Bira
Pazarı Hakkında Bilgi” başlıklı bölümünde ifade edildiği üzere bira pazarının, başlıca iki
teşebbüsün faaliyet gösterdiği, diğer üretici ve ithalatçıların pazardan oldukça küçük bir
pay elde edebildiği, kapasite fazlasının ve reklam yasaklarının önemli bir giriş engeli
teşkil ettiği, ithalatın çok kısıtlı olduğu bir pazar olduğunu belirtmek gerekmektedir.
G.11.1. Sözleşme-1
(121) Sözleşme-1 kapsamında özetle, tüm Türkiye veya Trakya Bölgesi ile İzmir’i kapsayacak
şekilde 4 ayrı alternatif sunulmuş olup, bu bağlamda söz konusu coğrafi alanlarda
mevcut olan tüm KSN’lerin veya Efes Shop ile BÜFEV isimli proje noktalarının bira
ürünlerini münhasıran EFPA’dan alması öngörülmektedir.
17-20/320-142

46/71


G.11.1.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
(122) 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesine göre bir anlaşmaya menfi tespit belgesi
verilebilmesi için anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7. maddeleri kapsamında
değerlendirilebilecek düzenlemeler taşımaması gerekmektedir. Sözleşme-1’deki
maddelerin incelenmesi sonucunda, bahse konu sözleşmenin EFPA lehine münhasırlık
hükümleri ihtiva ettiği, bir başka ifadeyle rakip bira ürünlerinin satılmasını engellemek
suretiyle KSN’lere tek marka satma yükümlülüğü getirdiği; 2008 Tarihli Muafiyet
Kararı’na aykırı bir şekilde soğutuculara rakip bira ürünlerinin konulmasını yasakladığı;
rakip bira ürünlerinin satılması halinde cezai şart uygulanmasına olanak tanıdığı; nakit
veya nakit bazlı katkı ile iskontonun, münhasıran EFPA bira ürünlerinin satılması
koşuluna bağlı olarak verilmesini öngördüğü görülmektedir. Bu çerçevede, söz konusu
hükümlerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca rekabeti kısıtlayıcı nitelikte
olduğu ve bu nedenle Sözleşme-1’e menfi tespit belgesi verilemeyeceği, söz konusu
sözleşme bakımından muafiyet değerlendirmesi yapılması gerektiği kanaatine
varılmıştır.
G.11.1.2. 2002/2 Sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme
(123) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Bu Tebliğ ile sağlanan
muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili
pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması durumunda uygulanır.” hükmü dikkate
alındığında, EFPA’nın bayi ve distribütörleri ile ASN’ler arasında akdedilmesi öngörülen
dikey anlaşmaların, anılan Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanmasının
mümkün olmadığı değerlendirilmektedir. Zira kararın “Bira Pazarı Hakkında Bilgi”
başlıklı bölümünde detaylıca yer verildiği üzere, 2016 yılı için EFPA’nın ciro bakımından
pazar payı %(…..) iken, satış miktarı bakımından pazar payının ise %(…..) oranında
olup, bahsi geçen Tebliğ’deki pazar payı eşiğini aşmaktadır. Bu nedenle, aşağıda
başvuru konusu sözleşme bakımından bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılacaktır.
G.11.1.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(124) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde; teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve
teşebbüs birliği kararlarının, mal ve hizmetlerin üretim, dağıtım ve sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin sağlanması, tüketicinin bundan yarar sağlaması, ilgili piyasanın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması ve rekabetin bu amaçlar için
gereğinden fazla sınırlanmaması şartlarını sağladığı takdirde 4. madde hükümlerinin
uygulamasından muaf tutulabileceği belirtilmiştir.
(125) Bireysel muafiyet değerlendirmesinde aranan ilk şart, malların üretim veya dağıtımı ile
hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik
gelişmenin sağlanmasıdır. Genel olarak, üretim ve dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi,
kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması, yeni piyasalara girişin
kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması hallerinde bu
şartın varlığı kabul edilmektedir.
17-20/320-142

47/71


(126) Muafiyetin ikinci şartı; anlaşmanın tüketicilere ortaya çıkan objektif faydadan adil bir pay
alma imkânı tanıması gereğidir. 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi anlamında rekabeti
sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet alabilmesi için, yukarıda değinilen
malların dağıtımı veya hizmetlerin sunulmasından elde edilen iyileşmenin tüketiciye
yansıtılması ve ortaya çıkan ekonomik fayda ile tüketicinin elde edeceği menfaat
arasında makul bir denge olması gerekmektedir. Bu çerçevede; fiyatlar seviyesindeki
düşüş, satış sonrası etkin hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha
kolay ulaşabilmesi, malın arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar tüketicinin elde
edeceği menfaat kapsamında değerlendirilebilmektedir.
(127) Muafiyetin üçüncü şartı, anlaşmanın veya kararın teşebbüslere ilgili piyasanın önemli bir
bölümünde rekabeti ortadan kaldırma imkânı tanımaması, bir başka deyişle sağlanan
ekonomik gelişme veya fayda ile tüketicinin bundan yarar sağlamasının rekabetin
ortadan kaldırılması sonucunda elde ediliyor olmamasıdır. Bu şartın amacı, rekabetin
kısmen sınırlandırılmasına izin verilen piyasalardaki reel ve potansiyel rekabetin
devamının teminidir. İlgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkıp
kalkmadığı değerlendirilirken dikkate alınması gereken başlıca hususların ise; pazarda
halihazırda giriş engellerinin olup olmadığı, hakim durumda olan bir teşebbüsün bulunup
bulunmadığı, dikey anlaşmalar aracılığıyla giriş engeli yaratılıp yaratılmadığı, pazarın
yapısı, tüketici tercihlerinin ne ölçüde kısıtlandığı şeklinde sıralanması mümkündür.
(128) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen son koşul gereği, tüketicilere yansıtılan
ekonomik gelişme ve iyileştirmenin elde edilmesinde rekabeti daha az sınırlayan bir
yöntem mevcut ise anlaşmaya muafiyet tanınamayacaktır. Bu şart altındaki
değerlendirmelerde genel olarak, uygulamanın rekabeti kısıtlayıcı etkilerinin, elde
edilecek faydaların sağlanması için zorunlu olup olmadığı dikkate alınmaktadır.
(129) Bu çerçevede, Sözleşme-1 kapsamında dikkate alınması talep edilen alternatifler
bakımından söz konusu koşullardan herhangi birinin sağlanamaması halinde, bireysel
muafiyet tanınması mümkün olmayacaktır.
(130) Bildirim kapsamında, sözleşmenin, dağıtımda ekinliği sağlayacağı; EFPA’nın satışlarını
daha kesin ve uzun vadede planlamasını ve malın arzında sürekliliği sağlayacağı;
KSN’nin sözleşme konusu ürüne daha fazla odaklanmasını sağlayarak hizmet kalitesini
artıracağı ve böylelikle tüketici memnuniyetinin artırılacağı; münhasırlık hükümleri
sayesinde bedavacılık sorunu ve vazgeçme probleminin ortadan kaldırılması ile birlikte,
yatırımların geri dönüşünün sağlanacağı ve KSN’lere daha fazla yatırım yapılabileceği
ifade edilerek 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendindeki koşulun sağlandığı
belirtilmiştir. Buna ilaveten, bedavacılık sorunu ve vazgeçme probleminin ortadan
kaldırılmasıyla birlikte, yatırımların geri dönüşü sağlanabileceğinden, daha fazla KSN’ye
yatırım yapılmak suretiyle tüketicilerin gerek mevcut KSN’lerde daha fazla EFPA ürün
çeşidine erişebileceği ve daha kaliteli hizmet alabileceği, gerekse de KSN’lere yapılacak
yatırımlar neticesinde tüketicilerin daha fazla sayıda KSN’de bira ürünlerine
erişebileceği; böylelikle aynı maddenin (b) bendinde yer alan tüketici faydasına ilişkin
koşulun da sağlandığı ifade edilmiştir.
(131) Bildirim kapsamında ayrıca, KSN’lerin kendi satış fiyatlarını serbestçe belirlemeleri
önünde herhangi bir engel olmadığı; sözleşmede bölge veya müşteri tahsisine yönelik
hükümlerin bulunmadığı; sözleşmenin en fazla en fazla 2 yıl yürürlükte kalacağı ve
sözleşme sonrası dönem için KSN’lere herhangi bir rekabet yasağı getirilmediği;
KSN’lerin üç ay önceden bildirme koşuluyla sözleşmeyi cezai şarta maruz kalmadan
feshedebileceği hususlarına dikkat çekilerek, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c)
bendinde yer alan koşulun sağlandığı belirtilmiştir.
17-20/320-142

48/71


(132) Bildirim kapsamında son olarak, KSN’lerin 3 ay önceden bildirme koşuluyla sözleşmeyi
cezai şarta maruz kalmadan feshedebileceği; sözleşmenin en fazla 2 yıl yürürlükte
kalacağı ve sözleşme sonrası dönem için KSN’lere herhangi bir rekabet yasağı
getirilmediği belirtilerek, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (d) bendindeki koşulun
sağlandığı ifade edilmiştir.
i. Tüm Türkiye'de KSN Pazarının Tamamı İçin %100 Münhasırlık Talebi
(133) İlk alternatifte, Türkiye'deki KSN’lerin tamamının bira ürünlerini münhasıran EFPA’dan
karşılaması talep edilmektedir76. Bununla birlikte, EFPA tarafından gönderilen yazıda,
tüm KSN’lere münhasırlık koşulunun uygulanmasının fiiliyatta mümkün olmadığı; zira
böyle bir olasılıkta, KSN’lerin EFPA ile tek marka anlaşması yapmaları karşılığında
Tuborg satamamaları nedeniyle uğrayacakları gelir kayıplarını EFPA’dan talep
etmelerinin bekleneceği; Tuborg satmayan KSN’lerin kar kaybının toplamda yaklaşık
(…..) TL civarında olacağının öngörüldüğü; bu rakamın aynı zamanda, KSN’lerle
münhasırlık sözleşmesi imzalayacak EFPA’nın katlanması gereken minimum maliyet
olduğu; EFPA’nın 2015 yılı net karının (…..) TL olduğu ve kapalı bira pazarı için (…..)
TL yatırım yaptığı dikkate alındığında, bira pazarındaki tüm değişkenlerin aynı kaldığı
varsayımı altında dahi, EFPA’nın tüm KSN’lerle münhasırlık sözleşmesi yapabilmesi
için, karının minimum %(…..)’ini gözden çıkarması; bir başka ifadeyle, kapalı bira
pazarına yaptığı yatırım tutarını yaklaşık (…..) kat artırması gerektiği; söz konusu
yatırımların karşılanmasının ise finansal olarak mümkün olmadığı ifade edilmiştir.
(134) Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un (Kılavuz) 113. paragrafında belirtildiği üzere, tek
marka anlaşmalarının özünü, alıcının belli bir ürün veya ürün gruplarında ihtiyacının
tamamını veya önemli bir kısmını tek bir sağlayıcıdan karşılamasının teşvik edilmesi
oluşturmaktadır. Anlaşmalarda tek marka satılmasına yol açacak herhangi bir hüküm
bulunmasa da, sağlayıcının uyguladığı sadakat indirimi, hedef indirimi gibi birtakım
teşvik edici unsurlar varsa, anlaşma yine bu kapsamda değerlendirilmektedir. Kılavuz’un
114. paragrafında, tek marka anlaşmalarının rekabet üzerinde esas olarak, pazar
kapama etkisi, koordinasyon etkisi, mağaza içi rekabeti önleme etkisi ve pahalılık etkisi
olmak üzere dört olumsuz etkisinin bulunduğu belirtilmektedir. Yine Kılavuz’un 115.
paragrafında, tek marka anlaşmalarının markalar arası rekabette meydana getireceği
azalmanın olumsuz etkisinin, sağlayıcıların bu tür sözleşmeleri yapabilmek için
başlangıçta yoğun şekilde rekabet etmesi ile hafifletilebileceği; ancak rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresinin uzaması halinde söz konusu hafiflemenin markalar arası
rekabette yaşanan azalmayı dengeleyecek ölçüde güçlü olmayacağı ifade edilmektedir.
Kılavuz’un 116. paragrafında ise, tek marka anlaşmalarının bedavacılık sorunun
çözülmesi, vazgeçme probleminin77 çözülmesi gibi olumlu etkilerinin olabileceği
belirtilmektedir.
(135) Değerlendirme kapsamında, öncelikle KSN’lere yapılan mevcut yatırımlara ve EFPA’nın
yatırım planlamasına yer vermek gerekmektedir.

76 Tüm Türkiye’deki nokta sayısı, pazardaki oyuncuların gelirleri ve satış hacimleri bilgileri kararın “Bira
Pazarı Hakkında Bilgi” başlıklı bölümünde yer almakta olduğundan tekrara düşmemek amacıyla, burada
ayrıca yer verilmeyecektir.
77 Tek marka anlaşmaları vazgeçme probleminin çözümüne katkıda bulunmaktadırlar. Vazgeçme
problemi sözleşmeye veya ticari ilişkiye özgü yatırımlarda ortaya çıkmaktadır. Yapılan yatırımın münhasır
anlaşmayı makul kılabilmesi için, söz konusu yatırımın müşteriye/ilişkiye özgü olması gerekmektedir. Bu
tip yatırımların özelliği; sağlayıcı tarafından yapılması durumunda anlaşmanın sona ermesinden sonra
diğer alıcıların siparişlerini karşılamakta kullanılamaması ve satımı anında değerinin önemli bir kısmını
kaybetmesidir.
17-20/320-142

49/71


(136) Kapalı bira pazarında, noktalara yapılan yatırımın içeriğini (i) fatura altı iskonto ve nakit
katkı, kampanya78, (ii) eğitim/iş geliştirme/personel desteği, (iii)
vitrin/tabela/dekorasyon/soğutucu olarak özetlemek mümkündür. Bira pazarında
yatırımların çoğunluğunu kısaca nakit katkı olacak nitelendireceğimiz ilk kalem
oluşturmaktadır (%(…..)-%(…..)). Bu kapsamda, teşebbüsler çalışma performansları ile
doğru orantılı olarak noktalara nakit katkı sağlamaktadırlar. EFPA ve TUBORG
tarafından KSN’lere yapılan yatırımlara yıllar itibarıyla sırasıyla aşağıda yer
verilmektedir:
Tablo 21: EFPA Tarafından KSN’lere Yapılan Yatırımlar (TL)
EFPA 2012 2013 2014 2015 2016
Nakit Katkı, İskonto ve
Proje Yatırımları (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eğitim/İş
Geliştirme/Personel
Desteği *
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vitrin/Tabela-
Tente/Dekorasyon**/
Soğutucu Giderleri***79
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Yatırım Tutarı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA’nın Çalıştığı KSN
Sayısı80 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA-KSN Başına
Ortalama Yatırım (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: EFPA Tarafından Sunulan Bilgiler
* Eğitim/İş Geliştirme/Personel Desteği için ayrı bir raporlama yapılmadığı belirtilerek EFPA tarafından
sunulamamıştır.
** EFPA tarafından KSN’lere (…..) yatırımı yapılmadığı ifade edilmiştir.
*** Tabela ve soğutucu giderleri ayrı sunulamadığı için yıllar itibarıyla açık ve kapalı bira pazarında
yapılan satış litre oranları kullanılarak dağıtılmıştır.


78 EFPA tarafından, alkollü içkilerin satışı kapsamında, tüketicilere yönelik olarak tüketimin özendirilmesi,
tanıtımı ve teşviki amacı taşıyacak nitelikte kampanya, promosyon, ve etkinliklere yönelik kısıtlayıcı
mevzuat hükümleri bulunduğu ifade edilirken; alkollü içki tüketimini teşvik ve özendirme amacını
taşımayan, yalnızca satış noktalarına yönelik olarak gerçekleştirilen ve alkollü içki satışı yapan şirketlerin
ticari faaliyetlerini sürdürmesi amacıyla yapılan ticari uygulamaların, TAPDK düzenlemelerine aykırılık
taşımadığı, noktalarda bulunurluk sağlama, soğutucu konumlandırma, TAPDK düzenlemelerine uygun
çerçevede görünürlük ve görsellik sağlama gibi amaçlarla noktalara verilen nakit katkı ve indirimlerin,
TAPDK düzenlemeleriyle uyumlu olduğu belirtilmiştir.
79 2012 yılında (…..), 2013 yılında (…..), 2014 yılında (…..), 2015 yılında (…..), 2016 yılında (…..) adet
olmak üzere şişe soğutucu alımı yapıldığı ifade edilmiştir.
80 Söz konusu nokta sayısı EFPA’nın geleneksel kanalda çalıştığı KSN sayısını göstermektedir. Bu
noktalara Ekomini noktaları dahil olup, zincir marketlerin de içinde olduğu Key Account noktaları dahil
değildir.
17-20/320-142

50/71


Tablo 22: TUBORG Tarafından KSN’lere Yapılan Yatırımlar (TL)
TUBORG 2012 2013 2014 2015 2016
Fatura Altı İskonto ve Nakit
Katkı, Kampanya (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eğitim/İş Geliştirme/Personel
Desteği (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vitrin/Tabela/Dekorasyon/
Soğutucu (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Yatırım Tutarı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG’un Çalıştığı KSN
Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Yatırım Yapılan KSN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG-KSN Başına
Ortalama Yatırım (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Yatırım Yapılan KSN Başına
Yatırım (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: TUBORG Tarafından Sunulan Bilgiler
(137) Yukarıdaki tablolardan, yatırımların çoğunluğunun nakit yatırımlardan oluştuğu ve
teşebbüslerin nokta başına sundukları yatırımın birbirine yakın olduğu görülmektedir. Bu
bağlamda, söz konusu yıllar itibarıyla pazar payını artıran ve EFPA’ya nazaran daha az
pazar payına sahip olan TUBORG’un nokta başına büyük oyuncu kadar yatırım yaptığı,
böyle bir finansal gücü olduğu, kimi yıllarda yarısı civarında pazar payı olmasına karşın
EFPA ile neredeyse aynı tutarda toplam nakit katkı sağladığı görülmektedir.
(138) Pazarda yatırımlar bakımından genel ve ortalama resme bakıldıktan sonra, EFPA’nın
yoğunlukla çalıştığı noktalarla (analizli noktalar81) ilgili olarak yaptığı çalışmaya yer
verilecektir:
Tablo 23: EFPA Tarafından Analizli Noktalara Yapılan Yatırımlar (TL)
EFPA 2012 2013 2014 2015 2016
Analizli Noktalara Yapılan
Toplam Yatırım Tutarı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA - Geleneksel Kanal
Nokta Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA - Yatırım Yapılan
Analizli Nokta Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA - Analizli Nokta Başına
Ortalama Yatırım (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam EFPA Geleneksel
Kanal Satışı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Analizli Noktalara Satış Hacmi (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Tarafından Geleneksel
Kanala Yapılan Nokta Başına
Ortalama Satış
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Tarafından Analizli
Noktalara Yapılan Nokta
Başına Ortalama Satış
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Analizli Noktaların Sayı
Bakımından Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Analizli Noktaların Hacim
Bakımından Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: EFPA Tarafından Sunulan Bilgiler

81 “Analizli” ifadesi, analiz edilen noktaları ifade etmek için EFPA tarafından kullanılmaktadır.
17-20/320-142

51/71


(139) Yukarıdaki tablodan, analizli nokta başına yıllar itibarıyla arasında (…..)-(…..) TL
arasında yatırım yapıldığı; analizli nokta başına yatırımın, Tablo 21’de yer verilen KSN
başına ortalama yatırım tutarlarına göre ((…..)-(…..) TL) oldukça yüksek olduğu
görülmektedir. Dolayısıyla tablodan, yüksek hacimli satış yapılan ((…..)-(…..) LT/Yıl)
noktalara daha fazla yatırım yapıldığı; bunun bir sonucu olarak, -analizli nokta sayısı az
olmakla birlikte (%(…..)-%(…..) oranında)- satılan bira miktarı bakımından, analizli
noktaların %(…..)-(…..) arasında bir paya sahip olduğu görülmektedir. Nitekim analizli
noktaların ortalama satış hacmi, geleneksel kanaldaki nokta ortalamalarından (…..)-
(…..) kat daha fazladır.
(140) TUBORG tarafında ise, yoğunluklu olarak yatırım yapılan noktaların sayısının (…..) ve
(…..) arasında olduğu; dolayısıyla EFPA’dakine benzer bir durumun (yüksek satış
yapılan noktalara yüksek yatırım yapıldığı) TUBORG bakımından da geçerli olduğu
görülmektedir.
(141) EFPA, münhasırlık karşılığında noktalara ne gibi bir yatırım (nakit/fiziksel) planı olduğu
konusunda sözleşmede yer alan nakit katkı ve iskonto hükümleri haricinde bir
açıklamada bulunmamaktadır.
(142) Öte yandan EFPA’nın sunduğu sözleşmelerde iskonto ve litre baremlerine göre değişen
oranlarda olduğu görülen nakit katkı olmak üzere iki ayrı hüküm bulunmaktadır. Bu
konuda bu hükümlerin uygulamasına ilişkin olarak EFPA tarafından, (…..) belirtilmiştir.
Nakit katkı ve iskontoların KSN’lere uygulanışına ilişkin olarak, belirlenmiş litre
baremlerine göre nakit katkı miktarları veya satış miktarına bağlı indirim oranlarını, diğer
bir deyişle genel anlamda indirim sisteminin detaylarını gösteren bir çalışma EFPA
tarafından sunulmamıştır.
(143) Yukarıda yer alan yatırım bilgilerinden satışı yoğun olan noktalara fazla yatırım yapıldığı
ve yatırımların büyük ölçüde parasal yatırımlardan oluştuğu sonucunu çıkarmak
mümkündür. Nitekim EFPA tarafından da KSN’lere (…..) sunulmadığı ifade
edilmektedir. Nihai satış noktasında gerçekleşen alım satım ilişkisi, belli bir mal
tedarikini ve yeniden satışını içeren klasik tipteki bir alım satım işleminden ibarettir.
Noktalara sağlanan dolap gibi yatırımların da büyük ölçüde tekrar farklı noktalarda
kullanılabilir olduğu, bir diğer deyişle ilişkiye özgü olmadığı değerlendirilmektedir. Öte
yandan yatırımların çoğunu oluşturan parasal katkıların ise ilişkiye özgü olduğu, daha
sonradan kullanılmayacağı açıktır. Her ne kadar parasal yatırımlar ilişkiye özgü olsa
dahi, bu yatırımların teknik veya ekonomik olarak ürünlerin sunulmasında iyileşmeye yol
açacağını gösteren somut herhangi bir açıklama sunulmamıştır. Mevcut veriler ışığında
dosya kapsamında işlenen kapalı bira pazarında noktaların sunduğu hizmetin niteliği
gereği, noktalara sağlanan çoğunluğu parasal olan yatırımlar sonucunda malların üretim
veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da
ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanabileceğinin değerlendirilmediği, sonuç olarak
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendinde yer alan koşulun sağlanmadığı
kanaatine ulaşılmıştır.
17-20/320-142

52/71


(144) Diğer yandan, sözleşmede münhasırlık hükmünün öngörülmesi sebebiyle, KSN’lerde
mevcut durumda var olan ürün çeşitliliğinin son bulacağı ve bu noktalarda yalnızca
EFPA ürünlerine ulaşılabileceği dikkate alındığında; tüketicilere doğrudan yansıyacak
bir faydadan söz edilemeyeceği, olası bir tüketici faydasının/tüketiciye sunulacak
hizmette iyileşmenin, ürün çeşitliliğinin daralmasını bertaraf edecek düzeyde olmadığı,
aksine ürün çeşitliliğinin sadece tek firmanın ürünleriyle sınırlanması sebebiyle
tüketicilerin bu durumdan olumsuz olarak etkileneceği değerlendirildiğinden, 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (b) bendinde yer alan koşulun sağlanmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
(145) EFPA ve TUBORG’un pazar paylarının 2016 yılı itibarıyla satış miktarı bakımından
sırasıyla %(…..) ve %(…..), ciro bakımından %(…..) ve %(…..) olduğu ve ANADOLU
EFES’in üretim kapasitesinin toplamda (…..)82 LT olduğu, 2016 yılı itibarıyla TAPDK
verilerine göre bu kapasitenin (…..) LT’lik kısmını (%(…..)) kullandığı bilinmektedir.
Pazardaki toplam talep ve ANADOLU EFES’in kapasite bilgisi ışığında, EFPA’nın
uygulamayı planladığı münhasırlık sonucu diğer bira üreticilerinin noktalarda satış
yapamaması durumunda -özellikle TUBORG’un hâlihazırdaki pazar payı dikkate
alındığında- EFPA’nın satışlarının minimum %(…..) oranında artabileceği
değerlendirilmektedir83. Dolayısıyla karlılığının da buna bağlı olarak artacağı ve söz
konusu artan karın da yatırım olarak yeni noktalara yönlendirilebileceği, bu çerçevede
finansal açıdan imkânsızlık açıklamasının gerçeği yansıtmadığı değerlendirilmektedir.
Bu çerçevede, ilk alternatif kapsamında, 2016 yılı itibarıyla alkollü satış belgesine sahip
olan 52.04184 noktanın tamamının (%100) potansiyel olarak rakiplere kapanabileceği,
böylelikle pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkabileceği
değerlendirilmektedir. Bu nedenlerle 4054 sayılı Kanun’un (c) bendinde yer alan
koşulun sağlanmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
(146) Son olarak, sözleşmenin EFPA lehine münhasırlık hükümleri ihtiva ettiği, bir başka
ifadeyle rakip bira ürünlerinin satılmasını engellemek suretiyle KSN’lere tek marka
satma yükümlülüğü getirdiği; 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’na aykırı bir şekilde
soğutuculara rakip bira ürünlerinin konulmasını yasakladığı; rakip bira ürünlerinin
satılması halinde cezai şart uygulanmasına olanak tanıdığı; nakit veya nakit bazlı katkı
ile iskontonun, münhasıran EFPA bira ürünlerinin satılması koşuluna bağlı olarak
verilmesini öngördüğü dikkate alındığında; az sayıda teşebbüsün faaliyet gösterdiği,
EFPA’nın halen önemli bir pazar payını elinde tuttuğu, önemli derecede giriş
engellerinin olduğu ve ithalatın sınırlı olduğu kapalı bira pazarındaki rekabetin, bildirim
konusu alternatif ile daha da sınırlanacağı açık olduğundan, 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (d) bendinde yer alan koşulun sağlanmadığı değerlendirilmektedir.
(147) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Sözleşme-1 kapsamında sunulan ilk
alternatifin, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen şartları genel olarak
sağlamadığı; bu nedenle söz konusu alternatife bireysel muafiyet tanınamayacağı
kanaatine ulaşılmıştır.

82 EFPA’nın TAPDK‘ya bildirdiği kapasite olup, söz konusu kapasitenin içinde şu anda üretimi geçici
olarak durdurulan Lüleburgaz Fabrikası’na ait kapasite miktarı da bulunmaktadır.
83 EFPA’nın satışları üzerinden hesaplanan pazar payı hem ciro ve hem de miktar bakımından
TUBORG’un (…..) katından fazla olduğu için minimum %(…..) artacağı hesaplanmıştır.
84 Pazar kapama analizlerinde, aksi gerekmedikçe, TAPDK verilerine göre 2016 yılı itibarıyla alkollü satış
belgesine sahip olan toplam KSN sayısı kullanılmıştır.
17-20/320-142

53/71


ii. Tüm Türkiye'de Efes Shop ve BÜFEV Gibi Proje Yatırımları İçin %100 Münhasırlık
Talebi
(148) İkinci alternatif kapsamında, EFPA tarafından Tüm Türkiye'de Efes Shop ve BÜFEV gibi
proje yatırımları için %100 münhasırlık talep edilmektedir. Değerlendirmeye geçmeden
önce, Efes Shop ve BÜFEV noktalarına ilişkin bilgi verilecektir. EFPA tarafından
gönderilen bilgilerde, 2012 yılında hayata geçirilen Efes Shop ve BÜFEV isimli proje
noktalarında, tamamen sıfırdan bir mağazanın kiralanması ya da hâlihazırda mevcut
olan bir mağazanın içine yatırım yapılması, noktaya özel raf, dolap, görsel malzeme,
soğutucu, sütlük, aydınlatma, tabelalar takılması ve yazar kasa temini ile ruhsat
alınması sürecinde TAPDK ve ilgili belediyeler nezdinde idari işlerin takibi ve nokta
adına yapılan yasal ve idari masrafların üstlenilmesinin söz konusu olduğu ifade
edilmiştir. Bunun yanı sıra, BÜFEV örneklerinde olduğu gibi, daha önce hiç KSN
bulunmayan bir yere, ilgili belediyelerden izin alınarak, her belediyenin kendine göre
belirlediği ölçüde, renk kodlarına, malzeme detayına ve görsellik özelliklerine sahip
büfeler kurulması, bunların iç ve dış mekanında raf, dolap, görsel malzeme, yazar kasa,
soğutucu, aydınlatma ve tabelaların yapılması gibi ilave yatırımların da yapılabildiği; bu
yatırımların büyük çoğunluğunun ilişkiye özgü, vazgeçme problemi olan, bütün idari,
yasal ve finansal riskleri EFPA’nın üstlendiği yatırımlar olduğu belirtilmiştir.
(149) Mevcut durumda yıllar itibarıyla yatırım yapılmış olan toplam (…..) adet Efes Shop ve
BÜFEV noktası bulunmaktadır. Söz konusu noktalara yapılan yatırımlar 2012-2015
yıllarında gerçekleşmiş olmakla birlikte, aşağıdaki tabloda görüldüğü üzere yıllar
itibarıyla yeni nokta yatırımı azalmış; yatırım yapılmasının finansal anlamda makul
sürdürülebilir olmadığı gerekçesiyle 2016 yılında yeni bir nokta yatırımı yapılmamıştır.
Ek olarak EFPA tarafından, noktaların mevcut durumuna ilişkin olarak sistemlerinde
takip amacıyla Efes Shop ve BÜFEV gibi bir ayrım bulunmadığı, aktif durumda olan
Efes Shop ve BÜFEV noktasının kalmadığının düşünüldüğü ifade edilmiştir. Aşağıda,
söz konusu noktaların yıllar bazında dağılımı85 ve satış miktarı ile bu noktalara yapılan
yatırım tutarı bilgilerine yer verilmektedir:

85 EFPA tarafından, Efes Shop/BÜFEV noktalarının yıllar içindeki dağılımı -sistemlerinde bu yönde bir veri
bulunmadığından- sunulamamış olup; bunun yerine o yıl içinde yeni açılan Efes Shop/BÜFEV nokta
sayıları verilmiştir.
17-20/320-142

54/71


Tablo 24: Efes Shop ve BÜFEV Noktalarının Sayısı ve Bu Noktalara Yapılan Toplam Satış Miktarı ile
Nokta Başına Yapılan Ortalama Yatırım ve Satış Miktarları
2012 2013 2014 2015
EFPA Tarafından Geleneksel
Kanala Yapılan Toplam Satış
Miktarı (LT)
(…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Tarafından Yeni Açılan
Efes Shop/BÜFEV Noktalarına
Yapılan Satış Miktarı (LT)
(…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Tarafından Yeni Açılan
Efes Shop/BÜFEV Noktalarına
Yapılan Satışların Litre
Bakımından Oranı
(…..) (…..) (…..) (…..)
Yeni Açılan Efes Shop/BÜFEV
Noktası Adedi (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA’nın Çalıştığı Toplam KSN
Adedi (…..) (…..) (…..) (…..)
Yeni Açılan Efes Shop/BÜFEV
Noktalarının EFPA’nın Çalıştığı
Toplam KSN’lere Oranı
(…..) (…..) (…..) (…..)
Efes Shop/BÜFEV Noktaları
İçin Ödenen Toplam Proje
Bedeli (TL)
(…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Tarafından Efes
Shop/BÜFEV Noktaları Başına
Yapılan Yatırım Miktarı (TL)
(…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Tarafından Efes
Shop/BÜFEV Noktaları Başına
Yapılan Satış Miktarı (LT)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler
(150) Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere, nokta başına yapılan yatırımlar (…..)-(…..) TL
arasında seyrederken, nokta başına satış 2014-2015 yıllarında ilk yıllardaki
performansını koruyamamıştır. Noktaların toplam litre bakımından yüzdesi de 2012-
2013 yıllarında nokta sayısı bakımından yüzdesinden yüksek iken, bu durum 2014-2015
yıllarında tersine dönmüştür.
(151) Efes Shop ve BÜFEV noktalarına yönelik yatırım planına ilişkin olarak EFPA tarafından
sunulan projeksiyona aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 25: 2017, 2018 ve 2019 Yıllarına Yönelik Efes Shop ve BÜFEV Noktalarına İlişkin Nokta ve Yatırım
Planı


Nokta Sayısı Toplam Maliyet (TL)86
2017 2018 2019 2017 2018 2019
Efes Shop (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BÜFEV (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: EFPA Tarafından Gönderilen Bilgiler

86 EFPA tarafından açılış maliyeti ile 5 yıllık olarak hesaplanan nakit/iskonto ve ciro kaybı iskonto
kalemlerinden oluşmakta olan toplam maliyet sunulmuş olup söz konusu maliyetlerin açılış maliyeti nokta
başına Efes Shop’lar için (…..) TL, BÜFEV’ler için (…..) TL’dir.
17-20/320-142

55/71


(152) Yukarıdaki tablodan toplamda, 2017 yılında (…..) ve 2018-2019 yılları için (…..) nokta
açılmasının planlandığı, söz konusu projenin 5 yıllık maliyetinin 2017 yılında açılacak
noktalar için (…..) TL, 2018 ve 2019 yılında açılacak noktalar için ayrı ayrı (…..) TL
olduğu görülmektedir. Yukarıda, Efes Shop ve BÜFEV noktalarına yönelik önceki
yıllarda yapılan yatırımların olduğu tabloya (Tablo 24) bakıldığında 2012 yılında (…..)
nokta için (…..) TL’lik proje bedelinin söz konusu olduğu, bu bedelle 2017 yılındaki
toplamda (…..) nokta için planlanan (…..) TL tutarındaki toplam maliyet arasında -5 yıllık
nakit/iskonto ve ciro kaybı iskonto kalemlerinin de dahil olmasından dolayı- oldukça
yüksek düzeyde fark olduğu görülmektedir. Bu nedenle EFPA tarafından sunulan
maliyetlerden sadece, Efes Shop’lar için (…..) TL, BÜFEV’ler için (…..) TL olan ilk
yatırım maliyetlerinin dikkate alınması gerektiği değerlendirilmektedir. Nokta başına
yapılan yatırım tutarları 2012-2015 yıllarında (…..)-(…..) arasında gerçekleşirken, EFPA
tarafından 2017-2019 yıllarında Efes Shop’lar ve BÜFEV’ler için sırasıyla (…..) TL ve
(…..) TL olan yatırım tutarlarının önceki yıllara göre arttığı görülmektedir.
(153) Sözleşme-1 kapsamındaki ilk alternatiften farklı olarak, Efes Shop ve BÜFEV
noktalarına dekorasyon yatırımı yapılacağı anlaşılmaktadır. Dekorasyon yatırımının
büyük ölçüde ilişkiye özgü olduğu, ancak noktalarda konumlandırılan dolap gibi
yatırımların önemli oranda tekrar farklı noktalarda kullanılabilir olduğu, bir diğer deyişle
ilişkiye özgü olmadığı değerlendirilmektedir. Her ne kadar parasal yatırımlar ilişkiye
özgü olsa dahi, bu yatırımların teknik veya ekonomik olarak ürünlerin sunulmasında
iyileşmeye yol açacağını gösteren somut herhangi bir açıklama teşebbüs tarafından
sunulmamıştır. Bu çerçevede dosya kapsamında işlenen kapalı bira pazarında
noktaların sunduğu hizmetin niteliği gereği, noktalara sağlanan çoğunluğu parasal olan
yatırımlar sonucunda malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanabileceğinin
değerlendirilmediği, sonuç olarak 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendinde yer
alan koşulun sağlanmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
(154) Diğer yandan, sözleşmede münhasırlık hükmünün öngörülmesi sebebiyle, KSN’lerde
mevcut durumda var olan ürün çeşitliliğinin son bulacağı ve bu noktalarda yalnızca
EFPA ürünlerine ulaşılabileceği dikkate alındığında; tüketicilere doğrudan yansıyacak
bir faydadan söz edilemeyeceği, olası bir tüketici faydasının/tüketiciye sunulacak
hizmette iyileşmenin, ürün çeşitliliğinin daralmasını bertaraf edecek düzeyde olmadığı,
aksine ürün çeşitliliğinin sadece tek firmanın ürünleriyle sınırlanması sebebiyle
tüketicilerin bu durumdan olumsuz olarak etkileneceği değerlendirildiğinden, 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (b) bendinde yer alan koşulun sağlanmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
(155) Yukarıda yer alan bilgiler ışığında, Efes Shop ve BÜFEV noktalarına yönelik bir
münhasırlığa izin verilmesinin, pazarda nokta sayısı bakımından aşağıdaki tabloda
gösterilen şekilde bir kapamaya87 yol açabileceği görülmektedir:

87 Dosya kapsamında her iki teşebbüs tarafından da kapalı bira pazarında münhasırlık uygulaması
olmadığı ifade edildiğinden, karar kapsamında incelenen yıllara ilişkin bağlı pazar payı hesaplamasının
yapılması söz konusu olmamıştır. Bunun yerine, pazarın ve ürünün niteliği gereği, kapama oranlarına;
mevcut nokta sayıları veya satış miktarı (litre) verileri kullanılarak hesaplanan münhasırlık uygulanacak
nokta sayısı hesaplanarak ulaşılmıştır.
17-20/320-142

56/71


Tablo 26: Münhasırlaştırılacak Efes Shop ve BÜFEV Noktalarının Pazara Etkisi
Pazardaki KSN
Sayısı Nokta Türü
Münhasırlık
Talep Edilen
KSN Sayısı88
Münhasırlık Talep
Edilen KSN’lerin
Oranı
Hesaplama
Muhtemel
Kapama
Oranı89
52.04190 Efes Shop (…..) (…..) (…..) (…..) BÜFEV (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler, Raportörlerin Hesaplamaları
(156) Yukarıdaki tabloda 3 yıl içinde Efes Shop ve BÜFEV noktası için toplamda (…..) nokta
yatırımı yapması durumunda kapama oranları ayrı ayrı gösterilmiştir.
(157) Efes Shop ve BÜFEV noktalarının mevcut durumda faal olmadığı yönünde verilen bilgi
doğrultusunda, noktaların fiili satışları konusunda bir analiz yapılması mümkün
olmamıştır. Bununla birlikte, proje yatırımının ilk yapıldığı 2012 ve 2013 yıllarında Efes
Shop/BÜFEV noktaları başına yapılan satış hacimleri sırasıyla (…..) lt ve (…..) lt
olmuştur. Söz konusu satış miktarları, EFPA’nın o yıllarda KSN’lere yaptığı ortalama
satışlar (2012 için (…..) lt ve 2013 için (…..) lt91) ile karşılaştırıldığında, Efes
Shop/BÜFEV noktalarının ortalamanın üstünde performans gösterdiği görülmektedir.
Efes Shop/BÜFEV noktalarının satış hacminin fazla olduğu, o yıllarda EFPA’nın Efes
Shop/BÜFEV noktalarıyla münhasırlık anlaşması çerçevesinde çalışmadığı ve bildirim
konusu alternatif bakımından söz konusu noktalara %100 alım koşulu getirileceği de
dikkate alındığında, tabloda görülen kapama oranlarının birkaç puan artabileceğinin
muhtemel olduğu değerlendirilmektedir. Öte yandan yatırımların henüz EFPA ile
çalışmayan noktalardan da seçilebileceği dikkate alındığında, kapama oranları mevcut
pazar payının üstüne eklenebilecektir. Sonuç olarak Sözleşme-1 kapsamındaki ikinci
alternatife münhasırlık izni verilmesi halinde, mevcut durumda %(…..) civarında pazar
payına sahip olan EFPA’nın halihazırda çalışmadığı noktalarla münhasırlık sözleşmesi
imzaladığı en kötü senaryoda EFPA’nın pazar payının en az (…..) puan artabileceği
değerlendirilmektedir. Her ne kadar (…..) puanlık bir artış ihmal edilebilir görünse de
EFPA’nın halen önemli bir pazar payını elinde tuttuğu göz önüne alındığında, pazarın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkabileceği değerlendirildiğinden 4054 sayılı
Kanun’un (c) bendinde yer alan koşulun sağlanmadığı sonucuna ulaşılmaktadır92.

88 EFPA tarafından sunulan, 2017, 2018 ve 2019 yılları için öngörülen ileriye yönelik projeksiyondaki
nokta sayıları nokta türü bazında toplanmıştır.
89 Efes Shop ve BÜFEV’lerin potansiyel satış hacimleri konusunda bir bilgi sunulmadığı için noktaların
satış hacimlerinin benzer olduğu varsayımıyla, muhtemel kapama oranı olarak Münhasırlık Talep Edilen
KSN’lerin Oranı verisi kullanılmıştır.
90 2017-2019 yıllarında açılması planlanan toplam (…..) adet Efes Shop ve BÜFEV noktasının pazardaki
mevcut KSN’ler içinden yapılanacağı varsayılarak, pazardaki toplam KSN sayısı için 2016 yılı sonu
itibariyle TAPDK alkollü içki satış belgesine sahip olan KSN’ler baz alınmıştır.
91 Bkz. “Bira Pazarı Hakkında Bilgi” bölümünde yer alan “EFPA ve TUBORG’un Nokta Başına Yaptığı
Ortalama Satış Miktarı (LT) ile Bu Noktalardan Elde Ettiği Ortalama Ciro (TL)” başlıklı tablo.
92 Nitekim 09.02.2017 tarihli ve 17-06/56-22 sayılı Migros-Tesco Kipa kararında da, TUBORG’un Tesco
Kipa’dan dışlanması durumunda %(…..)’lik bir pazar payı kaybı yaşayacağı dikkate alınarak, Migros’a
rakip marka biraların bulunurluklarını koruma yönünde birtakım yükümlülükler getirilmiştir. Benzer şekilde
Kurul, 09.07.2015 tarihli ve 15-29/420-117 sayılı karar ile TUBORG’un Migros mağazalarından
dışlanması durumunda %(…..)’lik bir pazar payı kaybı yaşayacağı dikkate alınarak Anadolu Grubu
tarafından devralınan Migros mağazalarında bira üreticilerinin mevcut bulunurluk koşullarının 3 yıl
boyunca korunması taahhüdüyle izin verilmiştir.
17-20/320-142

57/71


(158) Son olarak, sözleşmenin EFPA lehine münhasırlık hükümleri ihtiva ettiği, bir başka
ifadeyle rakip bira ürünlerinin satılmasını engellemek suretiyle KSN’lere tek marka
satma yükümlülüğü getirdiği; 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’na aykırı bir şekilde
soğutuculara rakip bira ürünlerinin konulmasını yasakladığı; rakip bira ürünlerinin
satılması halinde cezai şart uygulanmasına olanak tanıdığı; nakit veya nakit bazlı katkı
ile iskontonun, münhasıran EFPA bira ürünlerinin satılması koşuluna bağlı olarak
verilmesini öngördüğü dikkate alındığında; az sayıda teşebbüsün faaliyet gösterdiği,
EFPA’nın halen önemli bir pazar payını elinde tuttuğu, önemli derecede giriş
engellerinin olduğu ve ithalatın sınırlı olduğu kapalı bira pazarındaki rekabetin, bildirim
konusu alternatif ile daha da sınırlanacağı açık olduğundan, 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (d) bendinde yer alan koşulun sağlanmadığı değerlendirilmektedir.
(159) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Sözleşme-1 kapsamında sunulan ikinci
alternatifin, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen şartları genel olarak
sağlamadığı; bu nedenle söz konusu alternatife bireysel muafiyet tanınamayacağı
kanaatine ulaşılmıştır.
iii. Trakya Bölgesi ve İzmir’deki KSN Pazarının Tamamı İçin %100 Münhasırlık Talebi
(160) Üçüncü alternatif kapsamında, EFPA tarafından Trakya Bölgesi ve İzmir’deki KSN’lerin
tamamı için %100 münhasırlık talep edilmektedir. Değerlendirmeye geçmeden önce,
Trakya Bölgesi ve İzmir’deki kapalı bira piyasasına ilişkin olarak bilgi verilecektir.
Aşağıdaki tabloda, İzmir ili ve Trakya Bölgesi’ndeki KSN sayısı, bu noktalara yapılan
satış miktarları ile bu satışların Türkiye geneli ile kıyaslaması sunulmaktadır:
Tablo 27: 2015 Yılı İtibarıyla EFPA ve TUBORG Tarafından İzmir ve Trakya Bölgesi’ne Yapılan Satışlar
EFPA
Coğrafi Alan Çalışılan KSN Sayısı Satış Miktarı (LT) Ciro (TL)
İzmir (…..) (…..) (…..)
Balıkesir (…..) (…..) (…..)
Çanakkale (…..) (…..) (…..)
Edirne (…..) (…..) (…..)
İstanbul (…..) (…..) (…..)
Kırklareli (…..) (…..) (…..)
Bölge Toplamı (…..) (…..) (…..)
Türkiye (…..) (…..) (…..)
Bölge Toplamı/ Türkiye (…..) (…..) (…..)
TUBORG
Coğrafi Alan Çalışılan KSN Sayısı Satış Miktarı (LT) Ciro (TL)
İzmir (…..) (…..) (…..)
Balıkesir (…..) (…..) (…..)
Çanakkale (…..) (…..) (…..)
Edirne (…..) (…..) (…..)
İstanbul (…..) (…..) (…..)
Kırklareli (…..) (…..) (…..)
Bölge Toplamı (…..) (…..) (…..)
Türkiye (…..) (…..) (…..)
Bölge Toplamı/ Türkiye (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Cevabi Yazılar, Raportörlerin Hesaplamaları
17-20/320-142

58/71


(161) Yukarıdaki tablodan, gerek EFPA gerekse TUBORG’un, Trakya Bölgesi ve İzmir’de
çalıştığı toplam KSN sayısı, bu noktalara yaptığı satış miktarı ile bu noktalardan elde
ettiği cironun, Türkiye geneline ilişkin verilerin (…..) tekabül ettiği; Trakya Bölgesi ve
İzmir’in bira tüketiminde önemli bir yer tuttuğu anlaşılmaktadır. Özellikle, bahsi geçen
coğrafi alanda (İzmir ili ve Trakya Bölgesi) TUBORG’un çalıştığı KSN sayısı ve bu
KSN’lerden elde ettiği satış verilerinin, TUBORG’un Türkiye çapında çalıştığı KSN
sayısı ve bu KSN’lerden elde ettiği gelirler içinde, EFPA’nınkine nazaran, daha çok pay
tuttuğu göze çarpmaktadır. Bir başka ifadeyle, Trakya Bölgesi ve İzmir ilinde KSN’lere
yapılan satışlar, TUBORG bakımından çok daha önem teşkil etmektedir.
(162) Aşağıdaki tabloda da Türkiye’de, bölgeler toplamında ve ayrı ayrı iller bazında EFPA ve
TUBORG’un kapalı bira pazarındaki paylarına yer verilmektedir:
Tablo 28: EFPA ve TUBORG'un 2015 Yılı İtibarıyla İzmir ve Trakya Bölgesi’nde Toplam Satış Verileri ve
Pazar Payları93
EFPA EFPA’nın Pazar Payı TUBORG
TUBORG’un
Pazar Payı Toplam
S
at
ış
M
ik
ta
rı
(L
T)
İzmir (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) Balıkesir (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Çanakkale (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Edirne (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İstanbul (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kırklareli (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İller
Toplamı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türkiye (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
C
iro
(
T
L)

İzmir (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Balıkesir (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Çanakkale (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Edirne (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İstanbul (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kırklareli (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İller
Toplamı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türkiye (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler, Raportörlerin Hesaplamaları
(163) Yukarıdaki tablodan TUBORG’un bu bölgelerdeki pazar payının (%(…..)-(…..)) Türkiye
genelindekinden fazla oluşu (2015 yılı itibarıyla %(…..)-(…..)) bu bölgelerde
TUBORG’un Türkiye geneline göre daha çok tercih edilen bira markası olduğunu
doğrulamaktadır. Öte yandan TUBORG’un İzmir, Edirne ve Kırklareli’de Türkiye
ortalamasının (…..) (%(…..) -%(…..)) pazar paylarına sahip olduğu dikkati çekmektedir.

93 Söz konusu tabloda her iki teşebbüsün Key Account satışları dahil edilmemiş olup, hesaplamada
Trakya Bölgesi toplamını bulabilmek amacıyla İstanbul ve Çanakkale illeri ihtiyaten bir bütün olarak
alınmıştır. Nitekim teşebbüslerden de İstanbul bölgesi gibi kimi bölgeler önemi nedeniyle ayrı takip
edildiğinden, Trakya Bölgesi coğrafi sınırları datasını temin etmek inceleme sürecinde mümkün
olamamıştır.
17-20/320-142

59/71


(164) Aşağıda EFPA tarafından Trakya ve İzmir bölgesi için sunulan Nielsen verilerine yer
verilmekte olup, bu verilerin şirket verilerinden derlenen yukarıdaki tablo ile uyumlu
olduğu; EFPA’nın yıllar itibarıyla bu pazarlarda ortalamada olduğundan daha fazla pay
kaybettiği görülmektedir.
Tablo 29: EFPA’nın İzmir İli ve Trakya Bölgesi Nielsen Kapalı Bira Pazarı Payları (2010-2016)
Yıl 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
EFPA
Miktar
Payı%
İzmir (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Trakya (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

EFPA
Ciro
Payı %
İzmir (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Trakya (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Nielsen
(165) Sözleşme-1’in ilk alternatifi kapsamında yapılan yatırım değerlendirmeleri ışığında
dosya kapsamında işlenen kapalı bira pazarında noktaların sunduğu hizmetin niteliği
gereği, noktalara sağlanan çoğunluğu parasal olan yatırımlar sonucunda malların üretim
veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da
ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanabileceğinin değerlendirilmediği, sonuç olarak
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendinde yer alan koşulun sağlanmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.
(166) Diğer yandan, sözleşmede münhasırlık hükmünün öngörülmesi sebebiyle, KSN’lerde
mevcut durumda var olan ürün çeşitliliğinin son bulacağı ve bu noktalarda yalnızca
EFPA ürünlerine ulaşılabileceği dikkate alındığında; tüketicilere doğrudan yansıyacak
bir faydadan söz edilemeyeceği, olası bir tüketici faydasının/tüketiciye sunulacak
hizmette iyileşmenin, ürün çeşitliliğinin daralmasını bertaraf edecek düzeyde olmadığı,
aksine ürün çeşitliliğinin sadece tek firmanın ürünleriyle sınırlanması sebebiyle
tüketicilerin bu durumdan olumsuz olarak etkileneceği değerlendirildiğinden, 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (b) bendinde yer alan koşulun sağlanmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
(167) Trakya Bölgesi ve İzmir’deki KSN’lerin tamamına ilişkin münhasırlık talebine izin
verilmesi halinde, pazarda ne kadar olası bir kapamaya yol açabileceği aşağıdaki
tabloda gösterilmektedir:
Tablo 30: Trakya Bölgesi ve İzmir’deki KSN’lerin Münhasırlaştırılması Halinde Pazara Etkisi94
Pazardaki KSN
Sayısı
Münhasırlık Talep
Edilen KSN Sayısı
Münhasırlık Talep
Edilen KSN’lerin
Oranı
Hesaplama
Muhtemel
Kapama
Oranı95
52.041 (…..)96 (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler, Raportörlerin Hesaplamaları

94 Söz konusu tabloda TAPDK’ya göre iller bazında nokta sayısı mevcut olmadığından EFPA tarafından
satış yapılan iller bazında ve Türkiye genelinde satış noktaları esas alınmıştır.
95 Noktaların satış hacimlerinin benzer olduğu varsayımıyla, muhtemel kapama oranı olarak Münhasırlık
Talep Edilen KSN’lerin Oranı verisi kullanılmıştır.
96 2015 yılı sonu itibarıyla, EFPA’nın Trakya Bölgesi’nde yer alan Balıkesir, Çanakkale, Edirne, İstanbul,
Kırklareli illeri ve İzmir’de çalıştığı toplam KSN sayısıdır.
17-20/320-142

60/71


(168) Yukarıdaki tablodan, üçüncü alternatif kapsamında EFPA’nın münhasırlık yapmasına
izin verilmesi halinde- noktaların eşit satış yaptığı kabul edildiğinde- nokta sayısı
bakımından %(…..)’lik bir pazarın diğer bira markalarına tamamen kapanabileceği,
pazarın ancak geriye kalan %(…..)’lik kısmında rekabet edilebileceği görülmektedir.
Diğer yandan, bu durumun EFPA’nın pazar payını ne ölçüde etkileyeceğinin
değerlendirilmesi de gerekmektedir. En kötü ihtimalde, rakiplerin İzmir ili ve Trakya
Bölgesi’nden çıkması halinde; rakiplerce (esas olarak TUBORG97) 2015 yılı sonu
itibarıyla İzmir ili ve Trakya Bölgesi’nde satılan (…..) LT’lik biranın EFPA tarafından
karşılanması söz konusu olacaktır. 2015 yılı bakımından, kapalı bira pazarında toplam
satış miktarının (…..) lt98 olduğu dikkate alındığında, (…..) lt’lik ek bira satışının
EFPA’nın pazar payında (…..) puan99 civarında bir artışa yol açabileceği
öngörülmektedir.
(169) Bu kapsamda, üçüncü alternatife münhasırlık izni verilmesi halinde, halihazırda %(…..)
civarında pazar payına sahip olan EFPA’nın pazar payının (…..) puan civarında
artabileceği, dolayısıyla bira pazarında rekabeti oldukça kısıtlayıcı etki doğuracağı
değerlendirilmektedir. Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un (c) bendinde yer alan koşulun
sağlanmadığı değerlendirilmektedir.
(170) Son olarak, sözleşmenin EFPA lehine münhasırlık hükümleri ihtiva ettiği, bir başka
ifadeyle rakip bira ürünlerinin satılmasını engellemek suretiyle KSN’lere tek marka
satma yükümlülüğü getirdiği; 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’na aykırı bir şekilde
soğutuculara rakip bira ürünlerinin konulmasını yasakladığı; rakip bira ürünlerinin
satılması halinde cezai şart uygulanmasına olanak tanıdığı; nakit veya nakit bazlı katkı
ile iskontonun, münhasıran EFPA bira ürünlerinin satılması koşuluna bağlı olarak
verilmesini öngördüğü dikkate alındığında; az sayıda teşebbüsün faaliyet gösterdiği,
EFPA’nın halen önemli bir pazar payını elinde tuttuğu, önemli derecede giriş
engellerinin olduğu ve ithalatın sınırlı olduğu kapalı bira pazarındaki rekabetin, bildirim
konusu alternatif ile daha da sınırlanacağı açık olduğundan, 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (d) bendinde yer alan koşulun sağlanmadığı değerlendirilmektedir.
(171) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Sözleşme-1 kapsamında sunulan
üçüncü alternatifin, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen şartları genel olarak
sağlamadığı; bu nedenle söz konusu alternatife bireysel muafiyet tanınamayacağı
kanaatine ulaşılmıştır.
iv. Trakya Bölgesi ve İzmir’deki Efes Shop ve BÜFEV Gibi Proje Yatırımları İçin %100
Münhasırlık Talebi
(172) Dördüncü alternatif kapsamında, EFPA tarafından Trakya Bölgesi ve İzmir’deki Efes
Shop ve BÜFEV gibi proje yatırımları için %100 münhasırlık talep edilmektedir.

97 Diğer bira üreticilerin üretimi, Türkiye pazar paylarını (…..) seviyesinde etkilediğinden bu teşebbüslerin
hesaplamaya katılmasına gerek duyulmamıştır.
98 Kapalı bira pazarındaki tüm kapamayı gösterebilmek amacıyla, Ekominiler ile zincir market ve Cash
and Carry’leri içine alan Key Account noktalarına yapılan satışların da dahil olduğu veri esas alınmıştır.
Bkz. “Tablo 9: Satış Miktarı Bakımından Kapalı-Açık Bira Pazarı Büyüklükleri (LT)” başlıklı tablo.
99 (…..) lt’lik TUBORG satışının tamamının EFPA tarafından karşılanacağı en kötü senaryoda, EFPA
lehine (…..) puanlık ((…..)) bir pazar payı artışına yol açabilecektir.
17-20/320-142

61/71


(173) Sözleşme-1 kapsamındaki ilk ve üçüncü alternatiflerden farklı olarak, Efes Shop ve
BÜFEV noktalarına dekorasyon yatırımı yapılacağı anlaşılmaktadır. Dekorasyon
yatırımının büyük ölçüde ilişkiye özgü olduğu, ancak noktalarda konumlandırılan dolap
gibi yatırımların büyük ölçüde tekrar farklı noktalarda kullanılabilir olduğu, bir diğer
deyişle ilişkiye özgü olmadığı değerlendirilmektedir. Bu çerçevede dosya kapsamında
işlenen kapalı bira pazarında noktaların sunduğu hizmetin niteliği gereği, noktalara
sağlanan çoğunluğu parasal olan yatırımlar sonucunda malların üretim veya dağıtımı ile
hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik
gelişmenin sağlanabileceğinin değerlendirilmediği, sonuç olarak 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (a) bendinde yer alan koşulun sağlanmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
(174) Diğer yandan, sözleşmede münhasırlık hükmünün öngörülmesi sebebiyle, KSN’lerde
mevcut durumda var olan ürün çeşitliliğinin son bulacağı ve bu noktalarda yalnızca
EFPA ürünlerine ulaşılabileceği dikkate alındığında; tüketicilere doğrudan yansıyacak
bir faydadan söz edilemeyeceği, olası bir tüketici faydasının/tüketiciye sunulacak
hizmette iyileşmenin, ürün çeşitliliğinin daralmasını bertaraf edecek düzeyde olmadığı,
aksine ürün çeşitliliğinin sadece tek firmanın ürünleriyle sınırlanması sebebiyle
tüketicilerin bu durumdan olumsuz olarak etkileneceği değerlendirildiğinden, 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (b) bendinde yer alan koşulun sağlanmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
(175) EFPA’dan gelen bilgiye göre önümüzdeki yıllar içinde (2017-2018) Trakya Bölgesi ve
İzmir’de toplamda (…..) adet noktada yatırım yapılmasının planlanmaktadır. Münhasırlık
talebine izin verilmesi halinde, pazarda ne kadar olası bir kapamaya yol açabileceği
aşağıdaki tabloda gösterilmektedir:
Tablo 31: Trakya Bölgesi ve İzmir’deki Efes Shop ve BÜFEV Noktalarının Münhasırlaştırılması Halinde Pazara Etkisi
Pazardaki
KSN Sayısı Nokta Türü
Münhasırlık Talep
Edilen KSN
Sayısı100
Münhasırlık
Talep Edilen
KSN’lerin Oranı
Hesaplama Muhtemel Kapama Oranı 101
52.041102 Efes Shop (…..) (…..) (…..) (…..) BÜFEV (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten Gelen Bilgiler, Raportörlerin Hesaplamaları

100 EFPA tarafından sunulan, 2017, 2018 ve 2019 yılları için öngörülen ileriye yönelik projeksiyondaki
Trakya ve İzmir’deki nokta sayıları nokta türü bazında toplanmıştır. EFPA tarafından sunulan
projeksiyonda söz konusu projenin Trakya ve İzmir’deki maliyetinin 2017 yılı için (…..) TL, 2018 ve 2019
yılları için ayrı ayrı (…..) TL olduğu hesaplanmıştır.
101 Efes Shop ve BÜFEV’lerin potansiyel satış hacimleri konusunda bir bilgi sunulmadığı için noktaların
satış hacimlerinin benzer olduğu varsayımıyla, muhtemel kapama oranı olarak Münhasırlık Talep Edilen
KSN’lerin Oranı verisi kullanılmıştır.
102 2017-2019 yıllarında açılması planlanan toplam (…..) adet Efes Shop ve BÜFEV noktasının pazardaki
mevcut KSN’ler içinden yapılanacağı varsayılarak, pazardaki toplam KSN sayısı için 2016 yılı sonu
itibariyle TAPDK alkollü içki satış belgesine sahip olan KSN’ler baz alınmıştır.
17-20/320-142

62/71


(176) Efes Shop/BÜFEV noktalarının satış hacminin fazla olduğu, o yıllarda EFPA’nın Efes
Shop/BÜFEV noktalarıyla münhasırlık anlaşması çerçevesinde çalışmadığı ve bildirim
konusu alternatif bakımından söz konusu noktalara %100 alım koşulu getirileceği de
dikkate alındığında, tabloda görülen kapama oranlarının birkaç puan artabileceğinin
muhtemel olduğu değerlendirilmektedir. Öte yandan yatırımların henüz EFPA ile
çalışmayan noktalardan da seçilebileceği dikkate alındığında, kapama oranları mevcut
pazar payının üstüne eklenebilecektir. Sonuç olarak Sözleşme-1 kapsamındaki
dördüncü alternatife izin verilmesi halinde, hâlihazırda %(…..) civarında pazar payına
sahip olan EFPA’nın mevcut durumda çalışmadığı noktalarla sözleşme imzaladığı en
kötü senaryoda EFPA’nın pazar payının en az (…..) puan artabileceği
değerlendirilmektedir. Bu çerçevede piyasanın ihmal edilebilir bir bölümünde rekabetin
kısıtlanacağı değerlendirildiğinden 4054 sayılı Kanun’un (c) bendinde yer alan koşulun
sağlandığı sonucuna ulaşılmaktadır.
(177) Son olarak, sözleşmenin EFPA lehine münhasırlık hükümleri ihtiva ettiği, bir başka
ifadeyle rakip bira ürünlerinin satılmasını engellemek suretiyle KSN’lere tek marka
satma yükümlülüğü getirdiği; 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’na aykırı bir şekilde
soğutuculara rakip bira ürünlerinin konulmasını yasakladığı; rakip bira ürünlerinin
satılması halinde cezai şart uygulanmasına olanak tanıdığı; nakit veya nakit bazlı katkı
ile iskontonun, münhasıran EFPA bira ürünlerinin satılması koşuluna bağlı olarak
verilmesini öngördüğü dikkate alındığında; az sayıda teşebbüsün faaliyet gösterdiği,
EFPA’nın halen önemli bir pazar payını elinde tuttuğu, önemli derecede giriş
engellerinin olduğu ve ithalatın sınırlı olduğu kapalı bira pazarındaki rekabetin, bildirim
konusu alternatif ile daha da sınırlanacağı açık olduğundan, 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (d) bendinde yer alan koşulun sağlanmadığı değerlendirilmektedir.
(178) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Sözleşme-1 kapsamında sunulan
dördüncü alternatifin, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen şartları genel
olarak sağlamadığı; bu nedenle söz konusu alternatife bireysel muafiyet
tanınamayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
G.11.2. Sözleşme-2
(179) Sözleşme-2 kapsamında özetle, tüm Türkiye pazarında, sözleşmenin imzalandığı yıldan
bir önceki takvim yılı sonu itibarıyla Nielsen verilerine göre KSN pazarı toplam satış
litresinin %5'ine denk gelen litreyi geçmeyecek sayıda KSN’nin bira ürünlerini
münhasıran EFPA’dan alması öngörülmektedir. Bu noktada, sözleşme adında geçen
“sınırlı” ifadesinin, belli sayıdaki KSN ile söz konusu sözleşmenin imzalanacak olması
sebebiyle kullanıldığını ve bir miktar kısıtlaması anlamına gelmediğini açıkça belirtmek
gerekmektedir.
17-20/320-142

63/71


G.11.2.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
(180) 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesine göre bir anlaşmaya menfi tespit belgesi
verilebilmesi için anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7. maddeleri kapsamında
değerlendirilebilecek düzenlemeler taşımaması gerekmektedir. Sözleşme-2’deki
maddelerin incelenmesi sonucunda, bahse konu sözleşmenin EFPA lehine münhasırlık
hükümleri ihtiva ettiği, bir başka ifadeyle rakip bira ürünlerinin satılmasını engellemek
suretiyle KSN’lere tek marka satma yükümlülüğü getirdiği; 2008 Tarihli Muafiyet
Kararı’na aykırı bir şekilde soğutuculara rakip bira ürünlerinin konulmasını yasakladığı;
rakip bira ürünlerinin satılması halinde cezai şart uygulanmasına olanak tanıdığı; nakit
veya nakit bazlı katkı ile iskontonun, münhasıran EFPA bira ürünlerinin satılması
koşuluna bağlı olarak verilmesini öngördüğü görülmektedir. Bu çerçevede, söz konusu
hükümlerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca rekabeti kısıtlayıcı nitelikte
olduğu ve bu nedenle Sözleşme-2’ye menfi tespit belgesi verilemeyeceği, söz konusu
sözleşme bakımından muafiyet değerlendirmesi yapılması gerektiği kanaatine
varılmıştır.
G.11.2.2. 2002/2 Sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme
(181) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Bu Tebliğ ile sağlanan
muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili
pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması durumunda uygulanır.” hükmü dikkate
alındığında, EFPA’nın bayi ve distribütörleri ile ASN’ler arasında akdedilmesi öngörülen
dikey anlaşmaların, anılan Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanmasının
mümkün olmadığı değerlendirilmektedir. Zira kararın “Bira Pazarı Hakkında Bilgi”
başlıklı bölümünde detaylıca yer verildiği üzere, 2016 yılı için EFPA’nın ciro bakımından
pazar payı %(…..) iken, satış miktarı bakımından pazar payının ise %(…..) oranında
olup, bahsi geçen Tebliğ’deki pazar payı eşiğini aşmaktadır. Bu nedenle, aşağıda
başvuru konusu sözleşme bakımından bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılacaktır.
G.11.2.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(182) Bildirim kapsamında, sözleşmenin, dağıtımda ekinlik; EFPA’nın satışlarını daha kesin
ve uzun vadede planlamasını ve malın arzında sürekliliği sağlayacağı; KSN’nin
sözleşme konusu ürüne daha fazla odaklanmasıyla hizmet kalitesinin ve böylelikle
tüketici memnuniyetinin artırılacağı; münhasırlık hükümleri sayesinde bedavacılık
sorunu ve vazgeçme probleminin ortadan kaldırılması ile birlikte, yatırımların geri
dönüşünün sağlanacağı ve KSN’lere daha fazla yatırım yapılabileceği ifade edilerek
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendindeki koşulun sağlandığı belirtilmiştir.
Buna ilaveten, bedavacılık sorunu ve vazgeçme probleminin ortadan kaldırılmasıyla
birlikte, yatırımların geri dönüşü sağlanabileceğinden, daha fazla KSN’ye yatırım
yapılmak suretiyle tüketicilerin gerek mevcut KSN’lerde daha fazla EFPA ürün çeşidine
erişebileceği ve daha kaliteli hizmet alabileceği, gerekse de KSN’lere yapılacak
yatırımlar neticesinde tüketicilerin daha fazla sayıda KSN’de bira ürünlerine
erişebileceği; böylelikle aynı maddenin (b) bendinde yer alan tüketici faydasına ilişkin
koşulun da sağlandığı ifade edilmiştir.
17-20/320-142

64/71


(183) Bildirim kapsamında ayrıca, sözleşmenin çok kısıtlı sayıda KSN ile imzalanacağı;
KSN’lerin kendi satış fiyatlarını serbestçe belirlemeleri önünde herhangi bir engel
olmadığı; sözleşmede bölge veya müşteri tahsisi gibi hükümlerin bulunmadığı;
sözleşmenin en fazla 2 yıl yürürlükte kalacağı ve sözleşme sonrası dönem için KSN’lere
herhangi bir rekabet yasağı getirilmediği; KSN’lerin 3 ay önceden bildirme koşuluyla
sözleşmeyi cezai şarta maruz kalmadan feshedebileceği hususlarına dikkat çekilerek,
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) bendinde yer alan koşulun sağlandığı
belirtilmiştir.
(184) Bildirim kapsamında son olarak, sözleşme yapılacak KSN sayısının, kapalı bira
pazarının %5’ine denk gelen bira satış litresi karşılığını geçmeyeceği; KSN’lerin 3 ay
önceden bildirme koşuluyla sözleşmeyi cezai şarta maruz kalmadan feshedebileceği;
sözleşmenin en fazla 2 yıl yürürlükte kalacağı ve sözleşme sonrası dönem için KSN’lere
herhangi bir rekabet yasağı getirilmediği belirtilerek, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin
(d) bendindeki koşulun sağlandığı ifade edilmiştir.
(185) Sözleşme-2 incelendiğinde, Sözleşme-1 kapsamında sunulan ilk alternatiften yalnızca
münhasır sözleşme imzalanabilecek maksimum nokta sayısı bakımından farklılaştığı
görülmektedir. Bu nedenle, Sözleşme-1’in ilk alternatifi bakımından 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (a), (b) ve (d) bendi ile ilgili olarak yapılan değerlendirmeler,
Sözleşme-2 bakımından da geçerlidir. Bu bağlamda, Sözleşme-2’ye yönelik olarak,
yalnızca aynı maddenin (c) bendi kapsamında değerlendirme yapılması uygun
görülmüştür.
Tablo 32: Sözleşme İmzalanacak Maksimum KSN Sayısı ve Muhtemel Kapama Oranı
Nielsen'e Göre KSN 2016 Satış Miktarı (LT) (…..)
Sözleşme İmzalanacak Maksimum KSN Sayısını Belirleyen Oran 5%
Üst Litre Sınırı (…..)
TAPDK 2016 KSN Sayısı 52.041
Pazardaki Noktaların Ortalama Satışı (…..)
Münhasırlık Yapılacak Muhtemel KSN Sayısı (…..)
Muhtemel Kapama Oranı (…..)
Kaynak: Bildirim Formu, Raportörlerin Hesaplamaları
(186) Yukarıdaki tabloya göre, söz konusu sözleşmeye bireysel muafiyet tanınması halinde;
2016 verileriyle pazarda (…..) civarında noktada münhasırlık uygulanabileceği, mevcut
yıl münhasırlık sınırı önceki yıl verileri esas alınarak hesaplandığı için yıllar itibarıyla
artan/azalan talep karşısında %(…..) civarında bir pazar kapama etkisi yaratabileceği
ortaya çıkmaktadır. Bu kapama oranının, EFPA’nın daha önce hiç çalışmadığı
noktalarla çalışmaya başlaması halinde103, EFPA’nın yüksek pazar payına eklenmesi
suretiyle kapalı bira pazarındaki rekabeti önemli derecede kısıtlayacağı
değerlendirilmektedir. Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un (c) bendinde yer alan koşulun
sağlanmadığı değerlendirilmektedir.

103 Tablo 3’e göre 2016 yılı itibarıyla pazarda alkollü içki satış belgesine sahip 52.041 adet KSN olduğu,
Tablo 4’e göre EFPA’nın 2016 yılı itibarıyla (…..) adet KSN ile çalıştığı göz önüne alındığında böyle bir
imkanın söz konusu olduğu değerlendirilmektedir.
17-20/320-142

65/71


(187) Son olarak, sözleşmenin EFPA lehine münhasırlık hükümleri ihtiva ettiği, bir başka
ifadeyle rakip bira ürünlerinin satılmasını engellemek suretiyle KSN’lere tek marka
satma yükümlülüğü getirdiği; 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’na aykırı bir şekilde
soğutuculara rakip bira ürünlerinin konulmasını yasakladığı; rakip bira ürünlerinin
satılması halinde cezai şart uygulanmasına olanak tanıdığı; nakit veya nakit bazlı katkı
ile iskontonun, münhasıran EFPA bira ürünlerinin satılması koşuluna bağlı olarak
verilmesini öngördüğü dikkate alındığında; az sayıda teşebbüsün faaliyet gösterdiği,
EFPA’nın halen önemli bir pazar payını elinde tuttuğu, önemli derecede giriş
engellerinin olduğu ve ithalatın sınırlı olduğu kapalı bira pazarındaki rekabetin, bildirim
konusu alternatif ile daha da sınırlanacağı açık olduğundan, 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (d) bendinde yer alan koşulun sağlanmadığı değerlendirilmektedir.
(188) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Sözleşme-2’nin, 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinde öngörülen şartları bir bütün olarak sağlamadığı; bu nedenle söz konusu
sözleşmeye bireysel muafiyet tanınamayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
G.11.3. Sözleşme-3
(189) Sözleşme-3 kapsamında özetle, KSN’lerin EFPA’ya ait bira ürünlerini sözleşmede
belirtilen litre miktarında satmayı taahhüt etmesi öngörülmekte olup, rakip bira
ürünlerinin KSN’de satışına yönelik herhangi bir rekabet yasağı getirilmemektedir
G.11.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
(190) Bildirim Formu’nda, sözleşmenin miktar taahhüdünün tamamlanmasıyla sona erecek
olması ve sözleşme kapsamında satılması taahhüt edilen bira miktarının
belirlenmesinde yalnızca EFPA’ya ait bira ürünlerinin yıllık gerçekleşen veya tahmini104
satış miktarının dikkate alınacağı, dolayısıyla KSN’de rakip bira ürünlerinin satışını
kısıtlayacak bir miktar taahhüdünün belirlenmeyeceği hususu da göz önünde
bulundurulduğunda; sözleşme hükümlerinin, mevcut ve potansiyel rakip bira
sağlayıcılarının piyasaya girişini engelleyici ve piyasa kapama etkisi doğurucu nitelikte
olmadığı (bir başka ifadeyle fiili münhasırlığa yol açmayacağı) belirtilmiştir.
(191) Bu kapsamda geçmiş tarihli Kurul kararlarında miktar taahhüdüne yönelik yaklaşımı
ortaya koymak gerekmektedir.
(192) 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nda, alıcı konumundaki KSN ve
ASN’lerin ihtiyaçlarının küçük de olsa bir kısmını (2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen %80
oranından çok daha düşük olsa dahi) “EFPA ve Bimpaş ürünlerine yönlendirmelerine
yol açacak her türlü düzenlemenin” rekabet etmeme yükümlülüğü tanımı içerisinde
değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

104 Bu bağlamda, yeni faaliyet göstermeye başlayan veya önceden faaliyet göstermekte olduğu halde ilk
defa EFPA bira ürünlerini satacak olan bir KSN söz konusu olduğunda, çevredeki diğer KSN’lerin
ortalama satışları üzerinden hesaplanacak tahmini satış miktarının dikkate alınacağı bildirilmiştir.
17-20/320-142

66/71


(193) 2005 Tarihli Geri Bildirim Kararı’nda, nihai satış noktalarıyla yapılan sözleşmelerde
asgari satın alma yükümlülüğü yerine geçecek şekilde miktar taahhüdü uygulamasına
gidilmesinin, aynı etkiye sahip olabileceği; sözleşmede belirtilen alım miktarı
gerçekleştirilmediği takdirde, sözleşmenin feshedilebileceği şeklindeki hükümlerin, satış
noktalarının miktar taahhüdünü -sözleşmede asgari miktar olarak adlandırılmasa da-
asgari satın alma miktarı olarak algılamasına yol açabileceği; bununla birlikte,
sözleşmede yer alan asgari satış taahhüdü hükümlerinin hedef satış planlaması olarak
değiştirilmesi ve hedefin tutturulamaması halinde sözleşmenin feshi veya cezai şart
yaptırımına tabi kılınmamış olması durumunda, sözleşmenin yaptırım gücünü önemli
ölçüde yitireceği ve noktanın ürünü satması konusunda herhangi bir zorlamaya tabi
kılınamayacağı yönündeki kanının güçlendiği ifade edilmektedir. Kararda ek olarak,
teşebbüsün nihai satış noktasını ihtiyaçlarının %80’den düşük dahi olsa bir kısmını
kendi bira ürünlerinden tedarik etme konusunda yönlendirme yapamayacağını taahhüt
ettiği sözleşme hükümlerinin de asgari alım taahhüdünü ve rekabet etmeme
yükümlülüğünü ortadan kaldırdığı belirtilmektedir.
(194) 2011 Tarihli Soruşturma Kararı’nda, uygulamada satın alma anlaşmalarında, rakip
malların alımı ya da satımını engelleyecek hükümlere yer verilmesinin (rekabet etmeme
veya miktar zorlama hükümleri gibi) dışlayıcı etki doğurduğu; bu çerçevede, miktar
zorlamaya yönelik hükümlerin münhasır anlaşmalar kadar olmasa da dışlayıcı etkiler
doğurduğu ifade edilmiştir. Soruşturma kapsamında elde edilen bulunurluk
sözleşmelerindeki miktar taahhüdüne ilişkin hükümlerin fiili anlamda münhasırlık
yaratacak nitelikte olduğu, zira sözleşmelerde belirlenen alım miktarlarının noktaların en
az 1 yıllık toplam satış miktarına denk geldiği; dolayısıyla hedefi tutturmak isteyen
noktaların yalnızca tek marka satmaya zorlandığı kanaatine ulaşılmış ve bulunurluk
sözleşmelerinin yapıldığı tarihlere paralel olarak rakip marka biranın (Tuborg)
noktalarda artık satılmadığı tespiti yapılmıştır. Kararda ayrıca, noktalara yapılan nakit
katkının fiili münhasırlık yaratmaması için rakip ürünlerin noktada satılmasıyla bağlantılı
olmadığı anlamına gelen bir ifadenin EFPA tarafından yapılan sözleşmede yer
almasının uygun olacağı kanaatine yer verilmiştir.
(195) 2012 Tarihli Menfi Tespit/Muafiyet Kararı’nda ise şu ifadeler yer almaktadır:
“… Sözleşme 2’de satış noktalarının rakip bira ürünlerini gerekirse EFPA
tarafından sağlanan dolaplarda satabileceklerinin açıkça yer alması ve satış
noktasına EFPA ya da distribütörü tarafından verilecek katkının rakip bira
ürünlerinin satılmaması koşuluna bağlı olmaması, EFPA’nın Sözleşme 2
vasıtasıyla piyasada fiili ya da fiili olmayan münhasırlık oluşturarak rakiplerini
dışlamasını engelleyen hükümlerin olduğunu göstermektedir. Sözleşmede miktara
ilişkin yükümlülüğün yerine getirilmemesi durumunda herhangi bir yaptırımın
olmaması, EFPA’nın sözleşmelere satış noktalarıyla fiili olarak münhasırlığa yol
açabilecek şekilde satış noktasına kapasitesinden fazla bir yükümlülük getirmesini
engeller niteliktedir. Diğer yandan bu tür sözleşmelere bir de süre kısıtının
eklenmesi ise, belirlenen miktarın satış noktasının potansiyelinden yüksek olması
durumunda ASN’nin sadece EFPA’nın ürünlerini satmak istemesine yol
açabilecektir. Bu nedenle miktar taahhüdü bulunan Sözleşme 2 ve benzeri
sözleşmelerde süre sınırlamasının olmaması, sözleşmelerin miktar taahhüdünün
gerçekleşmesiyle sona ermesi, EFPA’nın bu tip sözleşmelerle piyasada
münhasırlık yaratmasını engeller niteliktedir. Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş.
(CCSD)’nin nihai satış noktaları ile imzalanmak üzere hazırlamış olduğu
sözleşmelerin Rekabet Kurulunun 10.09.2007 tarih ve 07-70/864-327 sayılı Kurul
kararının gereklerini yerine getirip getirmediğinin tespit edilmesi ve ilgili
17-20/320-142

67/71


sözleşmeler için menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebine
ilişkin olarak Kurulun aldığı; 16.10.2008 tarih ve 08-58/930-376 sayılı CCSD
kararında; CCSD’nin nihai satış noktalarıyla akdettiği ve kota taahhüdü olan
sözleşmelerin herhangi bir rekabet yasağı içermemesi ve sözleşmenin
sözleşmede yer alan kota taahhüdü dolana kadar geçerli olmasının 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir kısıtlama olmadığı ifade edilmiştir. Ancak,
kararda söz konusu hükmün CCSD hakkında alınan önceki karar uyarınca fiili
münhasırlığa yol açmayacak şekilde uygulanması gerektiği yönünde bir telkine de
yer verilmiştir.”
(196) Bu kararda yukarıda da yer verildiği üzere, Standart Noktalarla İmzalanacak Miktar
Taahhütlü Sözleşme’de tek marka satma yükümlülüğünün getirilmediği, rakip bira
ürünlerinin gerekirse EFPA tarafından sağlanan dolaplarda satılabileceğinin açık
olduğu, satış noktasına EFPA ya da distribütörü tarafından verilecek katkının bir hedefe
veya rakip bira ürünlerinin satılmaması koşuluna bağlı olmadığı, satış noktasında başka
marka bira ürünlerinin satılması veya sözleşmede belirlenen hedefe ulaşılamaması
halinde cezai şart uygulanmayacağı, sözleşmenin miktar taahhüdünün
gerçekleşmesiyle sona ereceği dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye menfi tespit
verilebileceği, bununla birlikte miktar taahhüdünün fiili münhasırlık yaratmayacak şekilde
uygulanması gerektiği hükme bağlanmıştır.
(197) Bu çerçevede, Sözleşme-3’te öngörülen miktar taahhüdünün, nakit katkı ve verilen
iskontolar yoluyla geriye dönük ve kişiselleştirilmiş olarak uygulanabileceği, noktaların
alım oranları önceki yılki EFPA satışı kadar belirlense de bira pazarındaki olası bir
daralmadan etkilenebileceği, EFPA’nın satışlarını artırma güdüsüyle hedefleri
artırabileceği ve satış noktalarının da parasal katkıları elde edebilmek için bu hedeflere
uyum gösterebileceği, bu şekilde fiiliyatta miktar zorlamasına ve dolayısıyla fiili
münhasırlığa yol açabileceği dikkate alındığında söz konusu hükmün 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi uyarınca rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olabileceği
değerlendirilmektedir. Bu nedenle dosya konusu Sözleşme-3’e menfi tespit belgesi
verilemeyeceği, söz konusu sözleşme hakkında muafiyet değerlendirmesi yapılması
gerektiği kanaatine varılmıştır.
G.11.3.2. 2002/2 Sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme
(198) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Bu Tebliğ ile sağlanan
muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili
pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması durumunda uygulanır.” hükmü dikkate
alındığında, EFPA’nın bayi ve distribütörleri ile ASN’ler arasında akdedilmesi öngörülen
dikey anlaşmaların, anılan Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanmasının
mümkün olmadığı değerlendirilmektedir. Zira kararın “Bira Pazarı Hakkında Bilgi”
başlıklı bölümünde detaylıca yer verildiği üzere, 2016 yılı için EFPA’nın ciro bakımından
pazar payı %(…..) iken, satış miktarı bakımından pazar payının ise %(…..) oranında
olup, bahsi geçen Tebliğ’deki pazar payı eşiğini aşmaktadır. Bu nedenle, aşağıda
başvuru konusu sözleşme bakımından bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılacaktır.
17-20/320-142

68/71


G.11.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(199) Bildirim kapsamında, sözleşmenin, dağıtımda ekinlik; EFPA’nın satışlarını daha kesin
ve uzun vadede planlamasını ve malın arzında sürekliliği sağlayacağı; KSN’nin
sözleşme konusu ürüne daha fazla odaklanmasıyla hizmet kalitesinin ve böylelikle
tüketici memnuniyetinin artırılacağı ifade edilerek 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin
(a) bendindeki koşulun sağlandığı belirtilmiştir. Buna ilaveten, gerek yatırım yapılacak
KSN sayısının gerekse her bir KSN’ye yapılacak yatırım miktarının artmasıyla, bira
ürünlerinin dağıtımı ve satışı bakımından etkinliğin, kalitenin ve ürün çeşitliliğinin
artacağı; 100 m2’nin altında büyüklüğe sahip KSN’lerde EFPA dolaplarının %20’sine
kadar olan kısımda Tuborg dahil tüm rakip bira ürünlerinin, 100 m2’nin üzerinde
büyüklüğe sahip KSN’lerde ise EFPA dolaplarının %20’sine kadar olan kısımda Tuborg
harici rakip bira ürünlerinin satılmasının mümkün olduğu; bir başka ifadeyle, tüketicilerin
farklı marka bira ürünlerini tercih edebileceği; böylelikle aynı maddenin (b) bendinde yer
alan tüketici faydasına ilişkin koşulun da sağlandığı ifade edilmiştir.
(200) Bildirim kapsamında ayrıca, KSN’lere herhangi bir rekabet yasağı ve tek marka satma
yükümlülüğü getirilmediği; fiili münhasırlığa sebebiyet vermemek adına, sözleşme
kapsamında satılması taahhüt edilen bira miktarının belirlenmesinde, KSN’de satışı
yapılan farklı teşebbüslere ait bira ürünlerinin toplam litre miktarının değil, yalnızca
EFPA’ya ait bira ürünlerinin yıllık gerçekleşen veya tahmini satış miktarının dikkate
alınacağı; KSN’lerin kendi satış fiyatlarını serbestçe belirlemeleri önünde herhangi bir
engel olmadığı; rakip marka biraların satılması veya sözleşmede taahhüt edilen satış
miktarına ulaşılamaması durumunda, KSN’ye herhangi bir yaptırım uygulanmayacağı;
sözleşmede bölge veya müşteri tahsisine yönelik hükümlerin bulunmadığı; sözleşmenin
miktar taahhüdünün gerçekleşmesiyle son bulacağı ve sözleşme sonrası dönem için
KSN’lere herhangi bir rekabet yasağı getirilmediği hususlarına dikkat çekilerek, 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) bendinde yer alan koşulun sağlandığı belirtilmiştir.
(201) Bildirim kapsamında son olarak, sözleşmede fiili ya da dolaylı münhasırlık yaratacak
hükümlere yer verilmediği; sözleşmenin miktar taahhüdünün gerçekleşmesiyle son
bulacağı ve sözleşme sonrası dönem için KSN’lere herhangi bir rekabet yasağı
getirilmediği belirtilerek, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (d) bendindeki koşulun
sağlandığı ifade edilmiştir.
(202) Bu çerçevede, sözleşme kapsamında KSN’lere herhangi bir münhasırlık şartı
getirilmediği; dolayısıyla KSN’de rakip bira ürünlerinin satılması ve soğutuculara rakip
bira ürünlerinin konulması önünde herhangi bir engel bulunmadığı; sözleşmede
öngörülen miktar taahhüdünün gerçekleşmemesine veya rakip bira ürünlerinin
satılmasına bağlı olarak herhangi bir cezai şartın uygulanmayacağı; sözleşmenin miktar
taahhüdünün tamamlanmasıyla sona ereceği, bir başka ifadeyle sözleşmenin bir süreye
bağlanmadığı dikkate alındığında, sözleşmenin ilk etapta rekabeti gereğinden fazla
kısıtlamadığı değerlendirilebilecektir. Öte yandan, EFPA tarafından noktada satılacak
miktarın, geçen seneki EFPA satışları veya daha önce hiç satış yapılmamışsa çevredeki
KSN’lerin ortalama EFPA satışlarına bakılmak suretiyle belirleneceği ifade edilmektedir.
Bununla birlikte; yukarıda da belirtildiği üzere, raportörler tarafından %80 alım
koşulunun olduğu alternatif uygulamaların Sözleşme-1‘deki münhasırlık hükümleriyle
çelişeceğinden hareketle yöneltilen soru üzerine EFPA tarafından gönderilen cevabi
yazıda; “işbu cevabi yazının hazırlandığı süreçte Satış Sistemleri tarafından yapılan
değerlendirmeler sonucunda, KSN'lere belirli bir % alım koşulu getirilen sözleşmelerin
uygulanabilirlik bakımından sorunlu olduğu tespiti yapılmıştır. EFPA dışındaki
sağlayıcılardan ne kadar alım yapıldığının tespitinin, spottan yapılan alımların
17-20/320-142

69/71


denetlenmesinin, faturaların kontrolünün fiilen mümkün olmaması gibi hususlar
nedeniyle, KSN'lerin söz konusu sözleşmede yer alan alım taahhüdünü yerine getirip
getiremediğinin tespit edilmesinin fiilen mümkün olmayacağı değerlendirilmiştir.”
ifadelerine yer verilmiştir. Bu kapsamda miktar taahhütlü sözleşmelerin de, bir şekilde
noktalara belli bir alım yüzdesi getireceğini söylemek mümkündür. Bu kapsamda,
yukarıda alıntılanan ifadelerden hareketle, bu tarz sözleşmelerin KSN’lere
uygulanmasının sorunlu olduğu ve noktaların toplam alımlarının kontrol edilemediği
bizzat EFPA tarafından dile getirilmektedir.
(203) Her ne kadar sözleşmede noktanın önceki yıl satışlarının baz alınacağı ifade edilse de,
noktanın sonraki sözleşme döneminde daha fazla nakit veya nakit bazlı katkı ve iskonto
alabilmek adına tüm alımlarını EFPA ürünlerine kaydırması, EFPA’nın da yıllar itibarıyla
nokta için belirlediği hedefleri (alım miktarlarını) artırması olasıdır. Keza EFPA’nın
çalışmak isteyeceği yeni noktalar bakımından, çevre noktalarda yapılan geçmiş yıl
EFPA satışlarının esas alınacağı dikkate alındığında, söz konusu yeni noktalar
bakımından da kapama etkisi oluşabileceği değerlendirilmektedir. Diğer yandan EFPA
tarafından noktaların miktar (litre) alım ortalamalarına göre ayarlanmış litre baremlerine
göre ne şekilde bir iskonto uygulanacağı, hangi litre baremlerine göre nakit katkı
verileceği gibi hususlarda net ve detayları belirlenmiş bir sistem ortaya
konulmadığından, indirim sisteminin detaylı bir analizi mümkün olamamıştır.
Uygulanabilirliğinin sorunlu olduğu bizzat EFPA tarafından dile getirildiği noktalara belli
bir alım yüzdesi getiren sistemin, mevcut bilgiler ışığında noktalarda kapamaya yol
açabileceği değerlendirilmektedir. Özellikle 2011 Tarihli Soruşturma Kararı’ndan da
anlaşıldığı üzere miktar taahhütlerinin fiili münhasırlığa dönüşebildiği görülmektedir. Bu
nedenle Sözleşme-3’te net olarak belirlenmemiş miktar taahhüt sisteminin, nakit katkı
ve verilen iskontolar yoluyla geriye dönük ve kişiselleştirilmiş olarak uygulanabileceği,
noktaların alım oranları önceki yılki EFPA satışı kadar belirlense de bira pazarındaki
olası bir daralmadan etkilenebileceği, EFPA’nın satışlarını artırma güdüsüyle hedefleri
artırabileceği ve satış noktalarının da parasal katkıları elde edebilmek için bu hedeflere
uyum gösterebileceği, bu şekilde fiiliyatta miktar zorlamasına ve dolayısıyla fiili
münhasırlığa yol açabileceği dikkate alındığında söz konusu hükmün 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi uyarınca rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olabileceği
değerlendirildiğinden, 4054 sayılı Kanun’un (c) ve (d) bendinde yer alan koşulun
sağlanmadığı düşünülmektedir. Bu kapsamda Sözleşme-3’e bireysel muafiyet
tanınamayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
G.11.4. Sözleşme-4
(204) Sözleşme-4 özetle, EFPA’ya ait bira ürünlerinin KSN’de bulunurluğuna dair sözleşme
niteliğinde olup, rakip bira ürünlerinin satışına dair herhangi bir kısıtlama
içermemektedir.
17-20/320-142

70/71


G.11.4.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
(205) 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesine göre bir anlaşmaya menfi tespit belgesi
verilebilmesi için anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7. maddeleri kapsamında
değerlendirilebilecek düzenlemeler taşımaması gerekmektedir. Sözleşme-4’teki
maddelerin incelenmesi sonucunda, bahse konu sözleşmenin KSN’lere herhangi bir
münhasırlık şartı getirmediği, dolayısıyla rakip bira ürünlerinin satılması ve soğutuculara
rakip bira ürünlerinin konulması önünde herhangi bir engel bulunmadığı; buna bağlı
olarak, rakip bira ürünlerinin satılması halinde cezai şart uygulanmayacağı; KSN’lere
verilecek nakit veya nakit bazlı katkı ile iskontonun, bir hedefe veya rakip bira
ürünlerinin satılmaması koşuluna bağlı olmadığı; sözleşme sonrası dönem için KSN’lere
herhangi bir rekabet yasağı getirilmediği; sözleşmede rekabeti kısıtlayıcı şekilde
yeniden satış fiyatının belirlenmesi ve/veya bölge/müşteri tahsisinin söz konusu
olmadığı dikkate alındığında, sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında rekabeti kısıtlayıcı nitelikte herhangi bir hüküm ihtiva etmediği anlaşılmıştır.
(206) Bu noktada, Sözleşme-4’ün EFPA’nın hâlihazırda, 2011 Tarihli Menfi Tespit Kararı
doğrultusunda menfi tespit belgesi alarak uygulamaya koyduğu KSN Sözleşmesi ile
kapalı bira pazarında faaliyetlerine devam ettiği dikkate alındığında; yürürlükte olan
KSN Sözleşmesi ile başvuruya konu Sözleşme-4 arasında ne gibi farklılıklar olduğunun
ortaya konulması gerekmektedir. Zira mevcut durumda, başvuru kapsamında sunulan
sözleşmelerden yalnızca Sözleşme-4, münhasırlık veya miktar taahhüdü koşulu
içermemesi nedeniyle KSN Sözleşmesi ile benzerlik taşımaktadır. Her iki sözleşme
karşılaştırıldığında, KSN Sözleşmesi ile Sözleşme-4’ün genel olarak aynı olduğu; KSN
Sözleşmesi’nden farklılık arz eden yeni hükümlerin ise, iskontolarla ilgili olduğu
görülmektedir. Bu bağlamda, Sözleşme-4 ile KSN Sözleşmesi’ne eklenen, iskonto
hükmüne aşağıda yer verilmektedir:
“Madde 32- (…..).”
(207) Bu konuda bu hükümlerin uygulamasına ilişkin olarak EFPA tarafından, (…..)
açıklamalarında bulunulmuştur. Nakit katkı ve iskontoların KSN’lere uygulanışına ilişkin
olarak, belirlenmiş litre baremlerine göre nakit katkı veya satış miktarına bağlı indirim
oranlarını gösteren bir çalışma EFPA tarafından sunulmamıştır.
(208) Bu çerçevede, yukarıda yapılan açıklamalar ışığında, Sözleşme-4’e 4054 sayılı
Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi verilebileceği kanaatine
varılmıştır.
G.11.4.2. EFPA’nın Diğer Taleplerinin Değerlendirilmesi
(209) Kurum kayıtlarına 16.12.2016 tarih ve 7235 sayı ile intikal eden yazıda EFPA
tarafından,
 Sözleşme-1 ve Sözleşme-2’ye muafiyet tanınamayacak ise, 2010 Tarihli Muafiyet
Kararı ile TUBORG’un kapalı bira pazarında yaptığı münhasırlık sözleşmelerine
tanınan muafiyetin geri alınması,
 Ekomini noktaları haricinde, kapalı bira pazarının tamamı için geçerli olmak üzere,
belli koşullarda EFPA dolaplarına Tuborg ürünlerinin konulması zorunluluğunu
içeren dolap kuralının kaldırılması
talep edilmiştir.
(210) Rekabet Kurulu 17-20/320-M sayılı kararıyla söz konusu taleplere ilişkin olarak
inceleme süreci başlatmıştır.
17-20/320-142

71/71



H. SONUÇ
(211) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.’nin bayi ve distribütörleri ile kapalı satış
noktaları arasında imzalanması planlanan,
- Tam Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi (4 alternatifli), Sınırlı Münhasır
Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi ile Miktar Taahhütlü Kapalı Satış Noktası
Sözleşmesi’ne, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmaları sebebiyle
menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
- Bu sözleşmelerin, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nin 2. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen eşiğin aşılması nedeniyle aynı
Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanamadığına,
- Tam Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi (4 alternatifli), Sınırlı Münhasır
Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi ile Miktar Taahhütlü Kapalı Satış Noktası
Sözleşmesi’ne 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde aranan koşulları taşımaması
sebebiyle bireysel muafiyet tanınamayacağına,
- Standart Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi’ne ise 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi
çerçevesinde menfi tespit belgesi verilmesine,
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu
açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy