Rekabet Kurumu - Karar Sayı 17-20/321-143

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2016-3-7 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 17-20/321-143
Karar Tarihi : 03.07.2017
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK,
Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER : Nimet KAVAK, Bahar ERSOY ZENGİN, Ömer Volkan YAZAR
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.
Bahçelievler Mah. Şehit İbrahim Koparır Cad. No:4 Bahçelievler,
İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.’nin, 23.05.2012 tarihli
ve 12-27/796-224 sayılı Rekabet Kurulu kararı ile menfi tespit verilen Standart
Noktalarla İmzalanan Süreli Sözleşme’de değişiklikler yapılmak suretiyle
hazırlanmış olan Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne menfi tespit
verilmesi/muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 03.02.2016 tarih ve 750 sayı ile intikal eden
ve eksiklikleri en son 31.05.2017 tarih ve 3830 sayı, 31.05.2017 tarih ve 3832 sayılı
yazılarla tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 23.06.2017 tarih ve 2016-3-7/MM
sayılı Muafiyet/Menfi Tespit Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1. Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.’nin (EFPA) bayi ve distribütörleri ile açık
satış noktaları (ASN) arasında imzalanması planlanan,
- Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4. maddesine aykırı
hükümler taşıyor olmaları sebebiyle menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
- Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne, aynı Kanun’un 5.
maddesinde aranan koşulları taşımaması sebebiyle bireysel muafiyet
tanınmasının da mümkün olmadığı,
2. EFPA’nın,
- Kurul’un 10.04.2008 tarihli ve 08-28/321-105 sayılı kararı çerçevesinde
getirilen, Tuborg Pazarlama A.Ş.’nin (TUBORG PAZARLAMA) ASN’ler ile fıçı
münhasırlığı yapabilme hakkının ortadan kaldırılması ya da Sınırlı Münhasır
Açık Satış Sözleşmesi’ne menfi tespit/muafiyet alabilmek üzere yapılan
başvuru kapsamında EFPA’ya da bu hakkın verilmesi
yönündeki talebinin, bildirim konusu sözleşmeden ve dolayısıyla dosya konusundan
bağımsız olması, sektöre yönelik geçmiş tarihli Kurul kararlarını ilgilendirmesi,
alınacak Kurul kararının sonuçlarının Tuborg Bira ve Malt Sanayi A.Ş.’yi (TUBORG)
doğrudan ilgilendirecek olması, mevcut piyasa şartlarının gözetilerek sektöre
yönelik Kurul kararlarının yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kılması, kapsamlı bir
17-20/321-143

2/57


araştırma yapılmasını gerektirmesi hususları dikkate alınarak reddedilmesi
gerektiği,
- Kurul’un 10.04.2008 tarihli ve 08-28/321-105 sayılı kararı çerçevesinde getirilen
ve ASN noktalarında belirli şartlar altında TUBORG ve diğer bira
üreticisi/ithalatçısı teşebbüslerin bira ürünlerinin, EFPA’nın dolaplarının
%20’sine konulabileceğini öngören düzenlemenin iptal edilmesi
yönündeki talebinin ise, söz konusu Kurul kararında ASN’ler bakımından böyle bir
kural benimsenmemesi nedeniyle, dikkate alınmasının mümkün olmadığı,
3. TUBORG PAZARLAMA’nın,
- Kurul’un 23.05.2012 tarihli ve 12-27/796-224 sayılı kararı doğrultusunda, ihale
usulü ile çalışan zincir oteller, askeri tesisler ve zincir restoranlarla imzalanacak
sözleşmede (Merkezi Alım Yapan Noktalarla İmzalanan Sözleşme) EFPA’ya
tanınan münhasırlık hakkının geri alınması
yönündeki talebinin, bildirim konusu sözleşmeden ve dolayısıyla dosya
konusundan bağımsız olması, sektöre yönelik geçmiş tarihli Kurul kararlarını
ilgilendirmesi, alınacak Kurul kararının sonuçlarının EFPA’nın menfaatini
ilgilendirecek olması, mevcut piyasa şartlarının gözetilerek sektöre yönelik Kurul
kararlarının yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kılması ve kapsamlı bir
araştırmayı gerektirmesi hususları dikkate alınarak reddedilmesi gerektiği
ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Bildirimin Konusu
(3) EFPA tarafından yapılan başvuruda özetle; Kurul’un 23.05.2012 tarihli ve 12-27/796-
224 sayılı kararı ile menfi tespit belgesi verilen Standart Noktalarla İmzalanan Süreli
Sözleşme’de değişiklik yapılarak Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi adında
yeni bir sözleşme düzenlendiği ifade edilmiş ve bu çerçevede bahsi geçen sözleşme
bakımından 4054 sayılı Kanun kapsamında menfi tespit/bireysel muafiyet
değerlendirmesi yapılması talep edilmiştir.
G.2. Teşebbüse İlişkin Bilgiler
G.2.1. EFPA
(4) EFPA, Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayi A.Ş. (ANADOLU EFES) tarafından üretimi
gerçekleştirilen biranın dağıtım, pazarlama ve satışını yapan bir firmadır. EFPA’nın
%99,99 oranındaki hissesi ANADOLU EFES’e aittir. ANADOLU EFES, Türkiye dahil 6
ülkede 18 bira fabrikası, 7 malt üretim tesisi, 1 şerbetçiotu üretim tesisi ve 22 meşrubat
şişeleme tesisiyle faaliyet göstermektedir. ANADOLU EFES; SAB Miller Harmony
Limited (%24,00), Yazıcılar Holding A.Ş. (%23,61), Özilhan Sınai Yatırım A.Ş. (%13,48)
ve Anadolu Endüstri Holding A.Ş. (%5,96) hissedarlığı altında olup, teşebbüsün %32,95
oranındaki hissesi halka açıktır. ANADOLU EFES’in ürün portföyü; Efes Pilsen, Efes
Pilsen Özel Seri:10, Efes Pilsen Fıçı, Efes Malt, Efes Mini Malt, Efes Xtra, Efes Xtra
Shot, Efes Dark, Efes Light, Bomonti, Bomonti Filtresiz, Marmara, Marmara Gold,
Marmara Kırmızı, M34, Mariachi, Miller, Beck’s Duvel, Peroni, Grolsch, Kozel, Samuel
Adams, Amsterdam Navigator, Erdinger isimli biralardan oluşmaktadır.
17-20/321-143

3/57


G.3. Sektöre İlişkin Bilgiler
G.3.1. Bira Pazarı Hakkında Bilgi
(5) İçecek sektörü, alkollü ve alkolsüz içecekler olarak ikiye ayrılmakta; alkolsüz içecekler,
kullanım amaçları, fiyat seviyeleri, sektörün regülasyona tabi olmaması gibi açılardan
alkollü içeceklerden farklılaşmaktadır. Alkollü içecekler ise, kullanılan hammadde ve
üretim süreçlerindeki farklılıklar göz önüne alınarak, distile ve fermente içkiler olarak
ikiye ayrılabilmektedir. Distile içkilerin fermente içkilerden temel farklılığı, bu içkilerin
üretim sürecinde alkolü meydana getiren fermantasyon sürecine ek olarak damıtılma
sürecinin bulunması ve bu sürecin sonucu olarak da fermente içkilere göre yüksek
oranda alkol içermeleridir. Distile içkileri rakı, viski, votka, cin, tekila, rom, likör, brendi
gibi ürünler oluşturmakta; fermente içkiler ise, bira ve şarap gibi ürünleri kapsamaktadır.
Ülkemizde alkollü içki tüketimi incelendiğinde düşük alkollü bir içecek olan biranın diğer
içkilere oranla yüksek miktarda tüketildiği göze çarpmaktadır.
(6) Soğuk bulunurluk, bira sektörünün en belirleyici özelliklerindendir. Zira tüketiciler bira
ürünlerini genellikle soğuk almayı tercih etmekte ve soğuk olarak tüketmektedirler.
Soğuk bulunurluğun yanı sıra kaliteli bulunurluk da ürünleri tüketicilere ulaştırmak
bakımından oldukça önemlidir. Nitekim bir satış noktasında üretici bir teşebbüse ait ne
kadar çok ürün çeşidi teşhir edilirse o kadar farklı ürünün nihai müşterilere ulaştırılması
ve tanıtılması söz konusu olmaktadır. Pazarda reklam yasakları olduğu dikkate
alındığında da bu hususun önemi pekişmektedir. Bu bağlamda, gerek soğuk bulunurluk
gerek kaliteli bulunurluk bakımından soğutucu dolapların önemi büyüktür. Zira soğutucu
dolaplar hem biranın soğuk olarak muhafaza edilmesini sağlamakta hem de tüketicilerin
bir üreticiye ait farklı bira ürünlerine erişmesine daha fazla olanak tanımaktadır.
(7) Bira pazarının özellikleri bakımından üzerinde önemle durulması gereken bir diğer
husus da ülkemizde alkollü içki reklamlarının yasak oluşu ve alkollü içki satışının
birtakım sınırlamalara tabi olduğudur. 2013 yılında 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler
İnhisarı Kanunu’nun (4250 sayılı Kanun) 6. maddesi yeniden düzenlenmiş ve alkollü
içkilerin her türlü reklam ve tanıtımının yapılması yasaklanarak alkollü içki satışına
yönelik birtakım kısıtlamalar getirilmiştir. Buna göre, ilgili maddede aşağıdaki
düzenlemeler yer almıştır:
“Alkollü içkilerin her ne surette olursa olsun reklamı ve tüketicilere yönelik tanıtımı
yapılamaz. Bu ürünlerin kullanılmasını ve satışını özendiren veya teşvik eden
kampanya, promosyon ve etkinlik yapılamaz. Ancak, münhasıran alkollü içkilerin
uluslararası düzeyde tanıtımına yönelik ihtisas fuarları ile bilimsel yayın ve
faaliyetler düzenlenebilir. Alkollü içkileri üreten, ithal eden ve pazarlayanlar, her ne
surette olursa olsun hiçbir etkinliğe ürünlerinin marka, amblem ya da işaretlerini
kullanarak destek olamazlar. Açık alkollü içki satışı yapmaya ilişkin izin belgesi
olan işletmelerde servis amaçlı materyallerde marka, amblem ve logo kullanılabilir.
Televizyonlarda yayınlanan dizi, film ve müzik kliplerinde alkollü içkileri özendirici
görüntülere yer verilemez.
17-20/321-143

4/57


Alkollü içkileri üretenler, ithal edenler ve pazarlayanlar her ne amaçla olursa olsun,
teşvik, hediye, eşantiyon, promosyon veya bedelsiz olarak alkollü içki
dağıtamazlar.
…
Alkollü içkiler, otomatik satış makineleri ile satılamaz, her nevi oyun makineleri
veya farklı yöntemlerle oyun ve bahse konu edilemez. Bu ürünler basın ve yayın
yoluyla tüketicilere satılamaz ve posta ile satış yöntemi kullanılarak gönderilemez.
Alkollü içkiler, 22:00 ila 06:00 saatleri arasında perakende olarak satılamaz.
Alkollü içkiler sunum izni verilen yerlerde açık olarak tüketilebilir ve bu yerlerde
tesis sınırları dışında tüketilmek üzere alkollü içki satışı yapılamaz.
Alkollü içkiler, işletme dışından görülecek şekilde perakende olarak satışa arz
edilemez.
…”
(8) Keza, aynı Kanun’un 9. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları ile alkollü içki satışına
yönelik birtakım sınırlamalar daha getirilmiştir:
“Bu Kanun kapsamına giren ürünlerin perakende veya açık olarak satışının
yapıldığı yerler ile örgün eğitim kurumları ve dershaneler, öğrenci yurtları ve
ibadethaneler arasında kapıdan kapıya en az yüz metre mesafenin bulunması
zorunludur. Bu fıkradaki mesafe şartı turizm belgeli işletmeler için uygulanmaz.
Mesafe şartı, satış belgesinin verildiği tarih itibarıyla aranır.”
(9) İlgili Kanun’un Geçici 1. maddesinin dördüncü fıkrası ise “9 uncu maddenin ikinci fıkrası,
bu maddenin yayımı tarihinden önce iş yeri açma ruhsatı ve satış belgesi almış
işletmeler için uygulanmaz. Bu işletme sahipleri işletmelerini birinci ve ikinci derece kan
hısımlarına devredebilir.” şeklinde düzenlenmiştir.
(10) 4250 sayılı Kanun’un 6. maddesindeki yasak ve sınırlamalara paralel olarak 2013
yılında, 07.01.2011 tarihli ve 27808 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in (Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu (TAPDK)
Yönetmeliği) 20. maddesi yeniden düzenlenerek aşağıdaki hükümlere yer verilmiştir:
“(1) Alkollü içkilerin her ne surette olursa olsun reklamı ve tüketicilere yönelik
tanıtımı yapılamaz. Alkollü içkilerin, tamamen arz zinciri içinde yapılan ve
tüketicilere yönelik olmayan tanıtımının alkollü içki tüketiminden kaynaklanan
kamusal, toplumsal ve tıbbi herhangi bir zararlı etki oluşturmayacak içerikte,
ürünün özelliklerini tanıtmaya ve doğru bilgilendirmeye yönelik olması, teşvik edici
ve özendirici olmaksızın yapılması gerekmektedir.
(2) Alkollü içkilerin kullanılmasını ve satışını özendiren veya teşvik eden
kampanya, promosyon ve etkinlik yapılamaz. Bu yükümlülük, arz zinciri
içerisindeki tüm gerçek ve tüzel kişileri kapsar.
(3) Münhasıran alkollü içkilerin uluslararası düzeyde tanıtımına yönelik ihtisas
fuarları ile bilimsel yayın ve faaliyetler düzenlenebilir. Bilimsel yayınlar reklam
amacıyla kullanılamaz.
(4) Alkollü içkileri üretenler, ithal edenler ve pazarlayanlar her ne amaçla olursa
olsun, teşvik, hediye, eşantiyon, promosyon veya bedelsiz olarak alkollü içki
dağıtamazlar.
17-20/321-143

5/57


(5) Herhangi bir alkollü içkinin alınması koşuluna bağlı kampanya ve promosyon
düzenlenemez.
(6) Perakende satıcılara, açık alkollü içki satıcılarına ve tüketicilere yönelik bağlı
satış uygulaması yapılamaz.
(7) Alkollü içkileri üreten, ithal eden ve pazarlayanlar, her ne surette olursa olsun
hiçbir etkinliğe ürünlerinin marka, amblem ya da işaretlerini kullanarak destek
olamazlar.
(8) Açık alkollü içki satış belgesini haiz işyerlerinde servis amaçlı materyallerde
marka, amblem ve logo kullanılabilir.
(9) Alkollü içkilerin marka, logo, amblem ve işaretlerini içerecek şekilde sözcükler,
şekiller, resim ve harfler, iş yerlerinin içinde, dışında, vitrinlerinde, tabelalarında,
satış ünitelerinde, soğutucularında, taşınabilir veya sabit her türlü materyal
üzerinde bulundurulamaz.
(10) Üzerinde alkollü içki marka, amblem, logo veya işareti bulunan kasa, kutu gibi
taşıma veya dış ambalaj için kullanılan materyaller, lojistik amaçlı bulundurmalar
hariç, kamuya özel teşhir edilmek maksadıyla kullanılamaz.
(11) Alkollü içkiler sektöründe faaliyet gösteren firmaların kullandıkları araçlarda,
bu ürünlere ilişkin markaların tanınmasını sağlayacak bir uygulamaya gidilemez.
Söz konusu araçlar üzerinde, alkollü içki markaları ile alkollü içki markalarının
logo, amblem ve işaretleri kullanılamaz. Ticaret unvanlarıyla firma bilgilerine,
ancak bu araçların yan yüzeylerinde ve bir yan yüzey alanının yüzde onunu
aşmayacak oranda yer verilebilir. Araçlar üzerinde yer verilen ticaret unvanlarında
herhangi bir markayı öne çıkaracak şekilde farklılaştırma yapılamaz.”
(11) Yine aynı yıl, TAPDK Yönetmeliği’nin 23. maddesinin birinci, üçüncü ve beşinci fıkraları
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:
“(1) Alkollü içkiler, sadece bu ürünlerin satışına tahsis edilmiş alanda bulunan satış
ünitelerinde sergilenir. Ürüne tahsis edilmiş muhafaza ve soğutma amaçlı üniteler
de satış ünitesi kapsamındadır. Alkollü içkiler, birden fazla satış ünitesinde satışa
sunulabilir ancak, satış üniteleri birden fazla alanda/reyonda konumlandırılarak
alkollü içkilere tahsis edilmiş alan bütünlüğü bozulamaz. Reklam ve tanıtım
unsurlarını taşımayan ve içi görünmeyecek şekilde dizayn edilmiş soğutucuların
işyeri dışında konumlandırılması alan bütünlüğünü bozmaz.
…
(3) Tüketicilerin içeriye girmeksizin alışveriş yapabildiği büfeler hariç olmak üzere,
alkollü içkiler; çocuklara yönelik olan materyaller, çocuk dergileri, kitap ve yayınları
ile çocuk kıyafetleri, kırtasiye, oyuncaklar ile cips, çikolata, şekerleme benzeri
çoğunlukla çocuklar tarafından tüketilen ürünlerle bitişik olan alanlarda satışa arz
edilemez.
…
(5) Alkollü içkiler işletme dışından görülecek şekilde perakende olarak satışa arz
edilemez. Perakende satış belgesini haiz satıcılar, alkollü içkilerin işyeri dışından
görünmemesi için gerek işyerinin fiziki koşullarını gerekse satış ünitelerinin
niteliğini ve konumunu uygun hale getirmek için tedbir almak zorundadırlar.”
17-20/321-143

6/57



(12) 2013 yılında TAPDK Yönetmeliği’nde yapılan bir başka değişiklik ise; alkollü içkilerin,
bilgi toplumu hizmetleri vasıtasıyla ya da posta ve benzeri dağıtım hizmetleri yoluyla
yapılacak satışlarına ilişkin olarak getirilen sınırlamalardır. Bu çerçevede, anılan
Yönetmelik’in 11. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları aşağıdaki gibi
düzenlenmiştir:
“(3) Alkollü içkilerin adını veya markasını içeren alan/alt alan adı kullanılmak
suretiyle bu ürünlerin reklam ve tanıtımına yönelik olarak internet sitesi açılamaz.
Ancak Türkiye’de faaliyette bulunan alkollü içki üreticisi firmalar ihracat amacıyla,
ülke içinden erişimini engellemeleri koşuluyla, ürettikleri ürünlerin yurt dışına
yönelik reklam ve tanıtımını internet siteleri vasıtasıyla yapabilirler.
(4) Alkollü içki üretici, ithalatçı veya toptan satıcıları, ürettikleri, ithal ettikleri veya
pazarladıkları ürünlerin isimlerine/markalarına Kurumsal internet sitelerinin ürünler
bölümünde, reklam ve ürün tanıtımı yapılmaksızın ve görsel unsurlar
kullanmaksızın liste halinde yer verebilirler…”
(13) Aynı yıl son olarak, reklam, sponsorluk ve promosyon uygulamalarını düzenleyen
TAPDK Yönetmeliği’nin 24. maddesi, 4250 sayılı Kanun’da getirilen reklam yasağı
doğrultusunda mülga edilmiştir.
(14) 2013 yılında alkollü içki sektörüne ilişkin olarak yapılan regülasyonlar sonucunda, bira
pazarında ürün reklam ve tanıtımının, sponsorluğunun vs. yasak olduğu karanlık pazar
(dark market) koşullarına geçilmiştir. Karanlık pazar koşulları ile birlikte, bira pazarında
soğuk bulunurluğun ve kaliteli bulunurluğun önemi daha da artmış; güçlü, marka
bilinirliği yüksek ve geniş portföye sahip olan teşebbüsler bu olumsuz koşullardan diğer
teşebbüslere oranla daha az etkilenmiş; piyasaya yeni teşebbüslerin girmesi ve
girenlerin de piyasada tutunması ise büyük ölçüde güçleşmiş; bir başka ifadeyle,
karanlık pazar koşulları piyasadaki mevcut giriş engellerini pekiştirmiştir. Zira pazarda
karanlık pazar döneminden önce mevcut olan bira üreticileri tüketiciler nezdinde
tanındığından, karanlık pazar döneminde piyasaya girmek isteyen teşebbüslerin -
herhangi bir reklam veya tanıtım yapmaksızın- mevcut bira üreticileri ile rekabet ederek
tüketicilere ulaşması çok zor bir hale gelmiştir.
17-20/321-143

7/57


(15) Bira pazarı bakımından değinilmesi gereken bir başka husus ise, ithalatın sınırlı
oluşudur. Bu duruma sebebiyet veren hususlar ise turizm kaynaklı nedenler, ithal bira
tüketicilerinin özellikleri ve Özel Tüketim Vergisi’dir (ÖTV). Her ne kadar, Türkiye’ye
turizm amaçlı gelen kişilerin, kendi ülkelerinde tercih ettikleri biraları ülkemizde de
tüketmek istemesi ithalatı olumlu biçimde etkilemekteyse de; İstanbul haricinde
genellikle “her şey dahil” sistemle çalışan otellerin mevcut olması, bu otellerde genellikle
yerli üreticilere ait fıçı biraların kullanılması ve ithal biraların vergi ve döviz kurlarındaki
değişime bağlı olarak yerli biralara nazaran daha pahalı olması ithalatın sınırlı olmasına
neden olmaktadır. İkinci olarak, ithal biranın tüketildiği yerlerin genellikle büyük
şehirlerde bulunan ve belirli bir ekonomik güce sahip olan tüketicilerin gitmeyi tercih
ettiği işletmeler olduğu dikkate alındığında, ithal biranın ancak sınırlı sayıda tüketici
tarafından tüketildiği görülmektedir. Son olarak, özellikle yerel markalara kıyasla pahalı
olan ithal biranın fiyatının ÖTV artışlarına bağlı olarak daha da arttığı dikkat
çekmektedir. Aşağıdaki grafikte, yıllar itibarıyla bira ithalat miktarı sunulmaktadır:
Grafik 1- Bira İthalat Miktarı (LT)

Kaynak: TAPDK Web Sitesi
(16) TAPDK verilerine göre, bira pazarında 2016 yılı itibarıyla toplam 23 ithalatçı bulunmakta
olup; bunların başında sırasıyla TUBORG, EFPA ve Karagözoğlu Dış Ticaret A.Ş.
(KARAGÖZOĞLU)1 gelmektedir. İthalat miktarı bakımından, söz konusu
teşebbüslerden hemen sonra gelen Vintage Dış Ticaret Ltd. Şti., Berk İçecek Pazarlama
Ltd. Şti., Advin Reklam Malz. Dan. Ter. ve Dış Tic. Ltd. Şti., Orion Grup Tic. ve Lojistik
Ltd. Şti. gibi başlıca bira ithalatçısı firmalar ise pazardan oldukça düşük seviyelerde pay
alabilmektedirler2.

1 KARAGÖZOĞLU ithal bira, şarap, meyve suyu ve alkolsüz bira gibi ürünlerin toptan satışını
gerçekleştirmektedir. İthal ettiği biralar arasında Budweiser, Heineken, Amstel gibi markalar yer alırken
2012-2015 yılları arasında toplam gelirinin %(…..)’ini bira kategorisinden elde etmiştir.
2 TAPDK verilerine göre, 2016 yılında iç piyasaya sunulan 900.356.443 litre biranın yaklaşık 6.400.000
litresi ithal edilen miktardır.
17-20/321-143

8/57


(17) Türkiye’de bira üretimine bakıldığında ise, TAPDK’dan üretim izni almış olan çeşitli
teşebbüslerin bira üretiminde bulunduğu görülmektedir. Üretim yapan teşebbüslerin
başında ANADOLU EFES ve TUBORG3 gelmekte olup, pazarda üretici konumunda
olan teşebbüslerin üretim kapasitelerine aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:
Tablo 1: 2016 Yılı Bira Üretim Kapasiteleri
Üretici Kapasite (LT/Yıl)
Üretim
(LT/Yıl)
Kapasite Kullanım
Oranları (%)
ANADOLU EFES (…..)4 (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..)
Süral Otelcilik ve Turizm İşletmeleri A.Ş. (…..) (…..) (…..)
Park Gıda ve Meşrubat San. ve Tic. A.Ş.5 (…..) (…..) (…..)
Atak Alkollü Alkolsüz İçecekler Gıda Turizm
İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (…..) (…..) (…..)
Trol Turizm San. İçecek ve Tic. Ltd. Şti. (…..) (…..) (…..)
Elif Turizm Tic. ve İşletme A.Ş.6 (…..) (…..) (…..)
Sardunya Gıda San. Tur. İşl. A.Ş. (…..) (…..) (…..)
AD Yiyecek İçecek Tic. San. A.Ş. (…..) (…..) (…..)
AYS Alkollü Alkolsüz İçecekler Üretim Gıda Dağ.
Paz. Tur. İnş. İth. İhr. Tic. ve San. Ltd. Şti. (…..) (…..) (…..)
TOPLAM 1.673.036.401 893.943.873 53
Kaynak: TAPDK
(18) Tablodan görüldüğü üzere, Türkiye bira pazarı bakımından dikkat çekici husus, en
büyük üretim kapasitesine sahip ANADOLU EFES ve TUBORG’un hâlihazırda sırasıyla
%(…..) ve %(…..) kapasite kullanım oranına sahip olduğu; bir başka ifadeyle pazarda
atıl kapasitenin söz konusu olduğudur. Tablodaki verilerden çıkarılabilecek bir başka
husus ise, 2016 yılı itibarıyla ANADOLU EFES ve TUBORG’un sırasıyla %(…..) ve
%(…..) oranlarında üretim payına sahip olmalarıdır. Bira üretimi yapan diğer
teşebbüslerin toplam üretim payı ise %(…..) olup, ihmal edilebilir düzeydedir.

3 TUBORG’un ürün portföyünde Tuborg Gold, Tuborg Fıçı, Tuborg Amber, Troy Pılsner, Carlsberg, T-
Beer, Venus Pılsner, Tuborg Special, Skol Beer, Corona, Tuborg Nab Can, Leffe, Hoegaarden,
Guınness, Weıhenstephan, Kilkenny, Tuborg Gold 33 NRB biraları bulunmaktadır. (Tuborg Gold 2016 yılı
sonu itibarıyla satışlarının ciro bazında %(…..)’sını oluşturmaktadır.) Ayrıca pazarda bağımsız
distribütörler tarafından ithal edilen Amstel, Bluemoon, Carling, Cobra Darguner, Fullers, Heineken, Kirin
Ichiban, Worthington, Budweiser, Sol, Stella Artois, Pedigree, Schnitzer, Krombacher, Paulaner, Apostel
markaları bulunmaktadır.
4 Bildirim Formu’nda, TAPDK tarafından (…..) LT/Yıl olarak sunulan kapasitenin (…..) LT/Yıl’lık kısmının
Nisan 2014 tarihi itibarıyla geçici olarak üretimi durdurulan Lüleburgaz Fabrikası’na ait olduğu
belirtilmiştir. Öte yandan, 20 Nisan 2017’de EFPA’nın İstanbul Fabrikası’nın da üretiminin durdurulduğu
bildirilmiştir.
5 Park Gıda ve Meşrubat San. ve Tic. A.Ş., alkollü ve alkolsüz içeceklerin üretimini ve toptan satışını
gerçekleştirmektedir. Ağırlıklı olarak enerji içeceği üretimi ve toptan satışı gerçekleştiren teşebbüs ayrıca
Pera markası altında fıçı bira, kutu bira ve şişe bira üretimini gerçekleştirerek toptan satışını yapmaktadır.
Toptan satış gerçekleştirdiği için nihai tüketim noktalarına herhangi bir satışı bulunmamaktadır.
6 Şirket bünyesinde faaliyet gösteren (…..) içinde kurulan tesisle 2008 yılında ilk kez bira üretimi
gerçekleştiren teşebbüs, 2013 yılı sonuna kadar üretilen birayı sadece (…..)bünyesinde açık satış
şeklinde satmıştır. 2014 yılı itibari ile kapaklı ambalaja geçerek 30 litrelik fıçı halinde üretime devam
etmiştir. 2014 yılından itibaren yine şirket bünyesinde bulunan (…..) ve (…..)’e satışlara başlamıştır.
Martzen ve Pilsener markası altında üretmiş oldukları bira, şirket bünyesi dışındaki teşebbüslere
satılmamıştır. Ancak otellere beklediği satışı gerçekleştiremeyen teşebbüs bugün üretmiş olduğu birayı
sadece (…..)’a satmaktadır.
17-20/321-143

9/57


(19) TAPDK verilerinin yanı sıra, ANADOLU EFES ve TUBORG’un şirket içi verilerine dayalı
kapasite, üretim, satış ve kapasite kullanım oranı bilgileri ise aşağıdaki tabloda
gösterilmektedir:
Tablo 2: ANADOLU EFES ve TUBORG'un Kapasite, Üretim, Satış ve Kapasite Kullanım Bilgileri7
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler
(20) Tablodaki verilerden, TAPDK verilerine benzer şekilde, ANADOLU EFES ile
TUBORG’un kapasitelerinin altında üretim gerçekleştirdiği anlaşılmaktadır. Keza
Bildirim Formu’nda, bu husus EFPA tarafından belirtilmiş olup, sektörün geneli
açısından bir atıl kapasite durumunun gözlendiği ifade edilmiştir.
(21) Buraya kadar yer verilen bira pazarı hakkında düzenleme, şirketlerin kapasiteleri ve
ürünleri gibi bilgiler, tüm bira pazarına yöneliktir. Açık ve kapalı bira pazarına yönelik
bilgiler, pazarların birbiri ile etkileşimli olması, geçmiş kararlarda her iki pazarı da aynı
kararda inceleyen Kurul kararlarının olması nedenleriyle, pazarlar arasında
karşılaştırma yapmanın olanaklı olması ve pazarı bir bütün olarak görmek amacıyla
birlikte sunulmuştur.

7 Üretim rakamları ihracat dahil olarak sunulmuştur. TAPDK tarafından EFPA için sunulan 2016 yılı üretim
miktarı (LT) ile EFPA tarafından sunulan veri arasında büyük farklılık bulunduğu görülmektedir.
8 EFPA tarafından, ANADOLU EFES’in kapasite verilerinin teorik kapasiteyi göstermesi nedeniyle, bir
önceki tabloda sunulan TAPDK verilerinden farklılaştığı bildirilmiştir.
9 TUBORG tarafından kapasite artırımına 2013 yılı sonunda gidildiği için, kapasite kullanım oranı
olduğundan fazla görünmektedir.
Yıl 2012 2013 2014 2015 2016
ANADOLU EFES
Kapasite (LT)8 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ANADOLU EFES
Üretim (LT) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ANADOLU EFES
Toplam Satış (LT) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kapasite Kullanım
Oranı (%) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Kapasite
(LT) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Üretim
(LT) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Toplam
Satış (LT) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kapasite Kullanım
Oranı (%) (…..) (…..)
9 (…..) (…..) (…..)
17-20/321-143

10/57


(22) Biranın nihai tüketicilere satıldığı satış noktaları iki gruba ayrılmaktadır10. Bunlar,
tüketicilere ürünleri kapalı olarak satan bakkal, market, büfe, kuruyemişçi gibi satış
noktalarından oluşan kapalı satış noktaları (KSN) ile tüketicilere ürünleri satış
noktasında hemen tüketilmek üzere şişe, kutu ve fıçı formunda ve genellikle yemek,
müzik, konaklama veya eğlence hizmetleri ile birlikte satılan bar, otel, restoran, kafe gibi
ASN’lerdir11. ASN’lerde bira ürününün satışı genellikle müzik, eğlence, restoran ya da
konaklama hizmetlerinin bir parçası olarak gerçekleştirildiğinden, ASN’lerde satışa
sunulan biranın fiyatı ile KSN’lerde satışa sunulan biranın fiyatı arasında ciddi farklılıklar
söz konusudur. Gerek KSN’lerin gerek ASN’lerin bira satışı gerçekleştirebilmeleri için,
4250 sayılı Kanun’un 9. maddesinin ilk fıkrası uyarınca, öncelikle belediye veya il özel
idaresinden iş yeri açma ruhsatı ya da Kültür ve Turizm Bakanlığından turizm belgesi
almaları zorunlu olup, akabinde TAPDK’dan alkollü içki satış belgesi almaları
gerekmektedir. Yıllar itibarıyla alkollü içki satış belgesine sahip olan ASN ve KSN
sayıları aşağıda sunulmaktadır12:
Tablo 3: Alkollü İçki Satış Belgesine Sahip KSN ve ASN Sayıları
Yıl KSN ASN Toplam
2012 87.736 25.249 112.985
2013 78.960 22.763 101.723
2014 57.840 26.631 84.471
2015 53.143 26.793 79.936
2016 52.041 27.107 79.148
Kaynak: TUBORG Cevabi Yazıları
(23) Yukarıda yer alan tablodan, yıllar itibarıyla alkollü içki satış belgesine sahip KSN
sayısında ciddi bir düşüş yaşandığı dikkat çekmektedir13. Bununla birlikte alkollü içki
satış belgesine sahip ASN sayısında büyük bir değişiklik yaşanmadığı görülmektedir.

10 Bu yönde bkz. Kurul’un 22.04.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı, 10.04.2008 tarih ve 08-28/321-105
sayılı, 13.07.2011 tarih ve 11-42/911-281 sayılı kararları.
11 Bir zincir çatısı altında faaliyet gösteren ve merkezi olarak alım yapan ASN’lere aynı zamanda Hotel-
Restaurant-Cafe isimlerinin kısaltılmışı olarak “Horeca Noktaları” denilmektedir.
12 Karar genelinde ASN’lere ilişkin sunulan bilgiler bakımından 2016-3-007 sayılı dosya kapsamındaki
cevabi yazılardan da faydalanılmıştır.
13 TUBORG tarafından, KSN sayısında yaşanan düşüşün büyük ölçüde, saat 22:00 yasağı, 100 metre
kuralı, iş koşullarındaki zorluklar ve organize perakende ticaretin önem kazanmasına bağlı olarak ortaya
çıktığı ifade edilmiştir. Bu noktada, mevzuat gereği 100 metre kuralının hem KSN’ler hem de ASN’ler
(turizm belgeli işletmeler hariç) için geçerli olduğunu, saat 22:00 yasağının ise yalnızca KSN’ler için
geçerli olduğunu belirtmek gerekir.
17-20/321-143

11/57


(24) Bira pazarında genel olarak KSN ve ASN’ler ile sözleşmeli ya da sözleşmesiz olarak
çalışılmaktadır. Sözleşmesiz olarak çalışılan noktalarda, ilgili bira üreticisinin ürünleri
herhangi bir bulunurluk sözleşmesi yapılmaksızın yer almaktadır. Nokta, ilgili bira
üreticisinin ürünlerini bulundurma taahhüdü altına girmediğinden, sözleşmesiz olarak
çalışılan noktalara herhangi bir katkı ya da yatırım yapılmamaktadır. Bununla birlikte,
söz konusu noktalara iskonto ve kampanya uygulanabilmektedir. Sözleşmeli çalışılan
noktalarda ise, ilgili bira üreticisinin ürünlerinin bulundurulmasına yönelik bir yükümlülük
altına girildiğinden, söz konusu noktalara birtakım katkı, yatırım, iskonto ve kampanyalar
uygulanmaktadır. Efes ve Tuborg ürünlerinin bulunduğu (sözleşmeli + sözleşmesiz
çalışılan) KSN ve ASN sayılarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir14:
Tablo 4: Efes ve Tuborg Ürünlerinin Bulunduğu KSN ve ASN Sayıları15
Yıl EFPA TUBORG
16
KSN ASN KSN ASN
2012 (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: EFPA ve TUBORG Cevabi Yazıları
(25) Yukarıdaki tablodan, özellikle EFPA’nın bulunduğu KSN sayısının 2012 yılından bu
yana yaklaşık %(…..) civarında azaldığı görülmektedir. Bununla birlikte, pazarda alkollü
içki satış belgesine sahip olan KSN sayısında yıllar itibarıyla yaşanan daralmadan,
TUBORG’un çok etkilenmediği ve nokta sayısını koruduğu anlaşılmaktadır. Diğer
yandan, ASN’ler bakımından yine EFPA’nın nokta sayısında azalma görülürken,
TUBORG’un nokta sayısını 2012 yılından bu yana toplamda %(…..) oranında artırdığı
görülmektedir.
(26) Bu noktada, söz konusu verilere ek olarak, Nielsen tarafından kapalı bira pazarında ve
Ipsos tarafından açık bira pazarında hesaplanan bulunurluk oranlarına yer vermek
uygun olacaktır. EFPA ve TUBORG’un kapalı bira pazarında 2016 yılı sonu itibarıyla
Nielsen verilerine göre sayısal bulunurluk oranları sırasıyla %(…..) ve %(…..) iken17,
EFPA ve TUBORG’un ağırlıklı bulunurluk oranları sırasıyla %(…..) ve %(…..), açık bira
pazarında 2016 yılı itibarıyla Ipsos verilerine göre EFPA ve TUBORG’un sayısal
bulunurluk oranları sırasıyla %(…..) ve %(…..) iken, ağırlıklı bulunurluk oranları sırasıyla
%(…..) ve %(…..)’tür.

14 Söz konusu noktalar teşebbüslerce yıl içinde fatura kesilen noktalardan oluşmaktadır, diğer deyişle yıl
sonu itibarıyla çalışılan nokta sayısını ifade etmemektedir.
15 KSN sayılarına Ekomini ve Key Account (Cash&Carry’ler ve diğer zincir mağazalar) noktaları dahil
edilmiştir. ANADOLU EFES’in 2012 yılında (…..), 2013 yılında (…..), 2014 yılında (…..), 2015 yılında
(…..), 2016 yılında (…..) adet Ekomini noktası bulunmaktadır. TUBORG yıllar itibarıyla bu noktaların
yarısından azında faaliyet göstermektedir.
16 TUBORG tarafından üretilen ve ithal edilen ürünlerin satışı, ana dağıtım ve dağıtım şirketi Tuborg
Pazarlama A.Ş. (TUBORG PAZARLAMA) tarafından yapılmakta olup, kararın “TUBORG’un Dağıtım
Sistemine İlişkin Bilgiler” başlıklı bölümü haricinde, TUBORG ve TUBORG PAZARLAMA birlikte
TUBORG olarak anılacaktır.
17 Zincir mağazalarda EFPA %(…..), TUBORG ise %(…..) oranında bulunurluğa sahiptir.
17-20/321-143

12/57


(27) Yukarıdaki bilgiler doğrultusunda; kapalı bira pazarında EFPA ve TUBORG KSN’lerde
yakın oranlarda bulunmakta iken, açık bira pazarında bu durum biraz daha TUBORG
aleyhine farklılaşmaktadır. Bu bakımdan teşebbüslerin noktalarda bulunurluk
durumlarını dolap sayısı bazında incelemek, münhasırlık talebinin yatırım boyutunu
irdelemek ve soğuk bulunurluğun teşebbüs ve tüketici açısından önemini yansıtmak
gerekmektedir.
Tablo 5: EFPA ve TUBORG Dolabı Bulunan KSN-ASN Sayıları ile Bu Noktalardaki Dolap Sayıları18
K
ap
al
ı B
ira
P
az
ar
ı
EFPA 2012 2013 2014 2015 201619
EFPA Ürünlerinin Bulunduğu Toplam
KSN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan KSN Sayısı (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan KSN'lerdeki EFPA
Dolap Sayısı (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan KSN'lerdeki
Ortalama EFPA Dolap Sayısı (…..) (…..)
KSN Başına Ortalama EFPA Dolap
Sayısı (…..) (…..)
TUBORG 2012 2013 2014 2015 2016
TUBORG Ürünlerinin Bulunduğu
Toplam KSN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan KSN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan KSN'lerdeki
TUBORG Dolap Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan KSN'lerdeki
Ortalama TUBORG Dolap Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KSN Başına Ortalama TUBORG Dolap
Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
A
çı
k
B
ira
P
az
ar
ı

EFPA 2012 2013 2014 2015 2016
EFPA Ürünlerinin Bulunduğu Toplam
ASN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan ASN Sayısı (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan ASN'lerdeki EFPA
Dolap Sayısı (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan ASN'lerdeki
Ortalama EFPA Dolap Sayısı (…..) (…..)
ASN Başına Ortalama EFPA Dolap
Sayısı (…..) (…..)
TUBORG 2012 2013 2014 2015 2016
TUBORG Ürünlerinin Bulunduğu
Toplam ASN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan ASN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan ASN'lerdeki
TUBORG Dolap Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan ASN'lerdeki
Ortalama TUBORG Dolap Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ASN Başına Ortalama TUBORG Dolap
Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: EFPA ve TUBORG Cevabi Yazıları

18 Bu tablodaki verilere, Key Accounts ve Ekomini’lere ait veriler dahildir.
19 EFPA tarafından 2012, 2013 ve 2014 yıllarındaki dolap sayılarına ilişkin sağlıklı veri çekilemediği
belirtilmiş olup, tabloda 2016 yılında sunulan veriler 20.03.2017 tarihi itibarıyla sistemden çekilen
verilerdir.
17-20/321-143

13/57


(28) Yukarıdaki tablodan mevcut durumda kapalı bira pazarında EFPA’nın nokta sayısı
başına yaklaşık (…..) dolabı varken, TUBORG’un nokta sayısı başına (…..) dolabının
olduğu; yer probleminin söz konusu olmadığı açık bira pazarında ise, EFPA açısından
bu oranın (…..) olduğu, TUBORG’un ise nokta başına (…..) adet dolabı olduğu
görülmektedir. Pazar genelindeki bu oranlara bakılarak kapalı bira pazarında
TUBORG’un pazar payı karşılaştırmasına göre daha az sayıda dolabı olduğu, açık bira
pazarında ise yer kısıtının olmamasının teşebbüslere hareket alanı verdiği ve
teşebbüslerin pazar payları ile orantılı dolap sayılarına sahip olduğu görülmektedir. Söz
konusu oranlar açık ve kapalı bira pazarının geneli bakımından değil de, sadece dolap
bulunan noktalar bakımından değerlendirildiğinde, bu sayılar haliyle daha yüksek
çıkmaktadır. Şöyle ki kapalı bira pazarında dolap bulunan nokta başına dolap sayısı
EFPA için (…..) iken, TUBORG için (…..)’dur. Açık bira pazarında ise EFPA için bu sayı
(…..) iken, TUBORG için (…..) civarındadır. Son hesaplanan verilerden hareketle
TUBORG’un dolap ile girebildiği noktada EFPA ile yarışır seviyede olduğu sonucunu
çıkarmak mümkündür20.
(29) EFPA ve TUBORG’un çalıştığı noktaların sözleşmeli-sözleşmesiz çalışılan KSN ve ASN
şeklinde dağılımına ise aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir:
Tablo 6: EFPA ve TUBORG’un Sözleşmeli-Sözleşmesiz Olarak Çalıştığı KSN Sayıları21
Yıl EFPA TUBORG Sözleşmeli22 Sözleşmesiz Toplam Sözleşmeli23 Sözleşmesiz Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler
(30) EFPA’nın sözleşmeli nokta sayısının toplam çalıştığı nokta sayısına oranı yukarıdaki
tablodan görüldüğü üzere %(…..)-%(…..) arasında seyretse de, dosya mevcudu
bilgilerden hacim bakımından sözleşmeli noktalarda yaptığı satışların toplam satışlarına
oranının bu yıllarda %(…..)-%(…..) arasında değiştiği, bu oranın ciro bakımından
%(…..)-%(…..) arasında seyrettiği anlaşılmaktadır.

20 TUBORG tarafından 2017 yılı için öngörülen toplam dolap yatırım bütçesi, kapalı ve açık bira pazarı
için toplamda (…..) Avro olduğu, mevcut durumda toplam (…..) Avro’luk dolap yatırımı için sipariş verildiği
(toplam (…..) adet dolap için), söz konusu miktarın (…..) Avro’sunun kapalı kanal için (…..) Avro’sunun
ise açık kanal için öngörüldüğü, bu miktarların dolap yenileme yatırımlarını da içerdiği, kaliteli
bulunurluğun sağlanması adına yapılan dolap yatırımının çoğunlukla KSN kanalına yönelik olduğu ifade
edilmiştir.
21 TUBORG bakımından söz konusu sayılar Ekomini noktaları dahil olarak sunulmuştur.
22 22.04.2005 tarihli ve 05-27/317-80 sayılı Kurul kararı ile EFPA’nın KSN’ler ile yaptığı münhasırlık
hükmü içeren anlaşmalara sağlanan grup muafiyeti geri alınmış olup, söz konusu tarihten sonra KSN’ler
ile yapılan sözleşmeler münhasırlık hükmü ihtiva etmemektedir.
23 18.03.2010 tarihli ve 10-24/331-119 sayılı Kurul kararı ile TUBORG’un KSN’ler ile akdedeceği tip
sözleşmelerdeki 5 yılı aşmayan tek marka sınırlamalarına (münhasırlık şartına) 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmıştır. Bununla birlikte, TUBORG tarafından gönderilen
cevabi yazıda, ilgili Kurul kararı uyarınca TUBORG’un münhasır anlaşma yapma hakkı olmasına karşın,
fiiliyatta KSN’ler ile münhasır anlaşma yapamadığı; zira 2011 yılında TAPDK Yönetmeliği’nde yapılan
değişiklik gereği, tüm alkollü içecek firmalarının KSN’ler ile münhasır anlaşma yapmalarının yasaklandığı
ifade edilmiştir. Bu nedenle, 2012 yılından itibaren TUBORG’un sözleşmeli olarak çalıştığı KSN’lerle
münhasırlık hükmü ihtiva etmeyen sözleşmeler yapıldığı belirtilmelidir.
17-20/321-143

14/57


(31) TUBORG’un sözleşmeli nokta sayısının toplam çalıştığı nokta sayısına oranı yukarıdaki
tablodan görüldüğü üzere %(…..)-%(…..) arasında olsa da, dosya mevcudu bilgilerden
hacim bakımından sözleşmeli noktalarda yaptıkları satışların toplam satışlarına oranının
bu yıllarda %(…..)-%(…..) arasında olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kapalı bira
pazarında TUBORG bakımından sınırlı sayıdaki sözleşmeli noktalarda yapılan satışların
toplam satışların (…..) oluşturduğu sonucuna varılabilmektedir.
(32) 22.04.2005 tarihli ve 05-27/317-80 sayılı Kurul kararı ile, EFPA ve TUBORG’un KSN’ler
ile yaptığı münhasırlık hükmü içeren anlaşmalara sağlanan grup muafiyeti geri alınmış
olup, 2010 yılında bu hak TUBORG’a verilmiş olmakla birlikte TUBORG tarafından
KSN’lerde münhasırlık uygulanmadığı ifade edildiğinden her iki teşebbüs için de
münhasır çalışılan nokta sayısına yer verilememektedir.
(33) Her iki teşebbüsün de sözleşmeli noktalara yaptıkları satış verisi orantılandığında
teşebbüslerin genel olarak kapalı pazarda sözleşmeli çalışılan noktalardan daha fazla
verim aldıkları görülmektedir.
Tablo 7: EFPA ve TUBORG’un Sözleşmeli-Sözleşmesiz Olarak Çalıştığı ASN Sayıları
Yıl
EFPA TUBORG

Sözleşmeli24

Sözleşmesiz Toplam
Sözleşmeli
Sözleşmesiz Toplam Münhasırlık
Hükmü İçeren25
Münhasırlık
Hükmü İçermeyen
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler
(34) Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere, açık bira pazarında EFPA, TUBORG’a göre (…..)
oranda nokta ile sözleşmeli olarak çalışmaktadır.


24 10.04.2008 tarihli ve 08-28/321-105 sayılı Kurul kararı ile EFPA ya da bayilerinin/distribütörlerinin
askeri tesis ve otel gibi geleneksel olarak alımlarını ihale ile gerçekleştiren ASN’ler ile akdedecekleri ve
TUBORG dışındaki teşebbüslere karşı ileri sürülemeyen rekabet etmeme yükümlülüğü içeren, en fazla 2
yıl süreli sözleşmelere bireysel muafiyet tanınmasına izin verilmiştir. Bunun yanı sıra, 23.05.2012 tarihli
ve 12-27/796-224 sayılı Kurul kararı ile EFPA’nın alımlarını ihale usulü ile yapan zincir oteller, askeri
tesisler ve zincir restoranlar gibi satış noktalarıyla akdedeceği Merkezi Alım Yapan Noktalarla
İmzalanacak Sözleşme’de münhasırlık hükmü içeren anlaşmaların en fazla 2 yıllığına yapılacağı dikkate
alınarak ve bunun da 2008 tarihinde alınan Kurul kararına uygun olduğu belirtilerek, söz konusu
sözleşmeye bireysel muafiyet verilebileceği kanaatine ulaşılmıştır. Bununla birlikte EFPA tarafından
toplamda (…..) adet oteli kapsayan (…..) otel zinciri ile münhasırlık hükmü içeren Merkezi Alım Yapan
Noktalarla İmzalanacak Sözleşme imzalandığı ifade edilmiştir.

25 18.03.2010 tarihli ve 10-24/331-119 sayılı Kurul kararı ile TUBORG’un ASN’ler ile akdedeceği tip
sözleşmelerdeki 5 yılı aşmayan tek marka sınırlamalarına (münhasırlık şartına) 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmıştır.
17-20/321-143

15/57


(35) Yukarıdaki tablodan, EFPA’nın 2012-2016 yılları arasında ASN’lerin yaklaşık %(…..) ila
%(…..)’sı ile sözleşmeli olarak çalıştığı görülmektedir. Yine aynı tablodan, TUBORG’un
aynı dönemde ASN’lerin yaklaşık %(…..)-%(…..)'i ile sözleşmeli olarak çalıştığı ve
sözleşmeli olarak çalışılan noktaların genel olarak (…..) (2016 yılı için %(…..)) münhasır
çalışılan noktalar olduğu, dolayısıyla TUBORG’un ürünlerinin bulunduğu ASN’lerin
yaklaşık (…..) ile münhasıran çalıştığı anlaşılmaktadır. Ayrıca TUBORG’un açık bira
pazarında çalıştığı toplam nokta sayısında 2012-2016 yılları arasında %(…..) artış
olmakla birlikte, münhasıran çalıştığı nokta sayısını daha fazla artırdığı (%(…..))
görülmektedir.
(36) Teşebbüslerden elde edilen verilere göre, kapalı bira pazarında olduğu gibi açık bira
pazarında da sözleşmeli çalışılan noktaların satışlarının EFPA ve TUBORG’un
satışlarının (…..) karşıladığı görülmektedir.
(37) Bira pazarının geneline açık ve kapalı bira pazar ayrımı açısından bakıldığında,
KSN’lere yapılan satışların gerek ciro gerekse satış miktarı bakımından tüm bira
pazarının (kapalı bira pazarı + açık bira pazarı) yıllar itibarıyla (…..) (%(…..)-(…..))
oluşturduğu görülmektedir:
Tablo 8: Ciro Bakımından Kapalı-Açık Bira Pazarı Büyüklükleri (TL)26
Yıl Kapalı Bira Pazarı27
Kapalı Bira
Pazarı/Toplam
Bira Pazarı
Açık Bira Pazarı
Açık Bira
Pazarı/Toplam
Bira Pazarı
Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazılar, Raportörlerin Hesaplamaları
Tablo 9: Satış Miktarı Bakımından Kapalı-Açık Bira Pazarı Büyüklükleri (LT)
Yıl Kapalı Bira Pazarı28
Kapalı Bira
Pazarı/Toplam Bira
Pazarı
Açık Bira
Pazarı
Açık Bira
Pazarı/Toplam Bira
Pazarı
Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazılar, Raportörlerin Hesaplamaları
(38) Yukarıdaki tablolardan, gerek kapalı gerekse açık bira pazarının yıllar itibarıyla ciro
bakımından büyüyor gibi görünse de, satış miktarı bakımından 2012 yılına nazaran
daraldığı göze çarpmaktadır.

26 Bira pazarında faaliyet gösteren diğer üreticiler ile ithalatçıların kapasiteleri ve dolayısıyla üretim
miktarlarının çok küçük bir paya sahip olduğu dikkate alınarak, karardaki tüm analizlerde bahsi geçen
teşebbüslere ait veriler dahil edilmemiştir. EFPA ve TUBORG’a ait cirolara, (…..) hariç, (…..) dahil olup
cirolara; noktalara yapılan (…..) dahil değildir.
27 Kapalı bira pazarı satışlarına Ekominiler ile zincir market ve Cash and Carry’leri içine alan Key Account
noktalarına yapılan satışlar dahildir.
28 Kapalı bira pazarı satışlarına Ekominiler ile zincir market ve Cash and Carry’leri içine alan Key Account
noktalarına yapılan satışlar dahildir.
17-20/321-143

16/57


(39) Pazarda dikkat çeken bir başka husus ise, EFPA tarafından son yıllarda kaybedilen
pazar payının neredeyse tamamının TUBORG tarafından alınmasıdır. EFPA ve
TUBORG’un ciro ve satış miktarı bazında olmak üzere tüm bira pazarındaki payları
aşağıdaki gibidir:
Tablo 10: EFPA ve TUBORG’un Tüm Bira Pazarındaki Ciroları (TL)29 ve Pazar Payları (%)
Yıl EFPA Cirosu Pazar Payı TUBORG Cirosu Pazar Payı Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazılar, Raportörlerin Hesaplamaları

Tablo 11: EFPA ve TUBORG’un Tüm Bira Pazarındaki Satış Miktarları (LT) ve Pazar Payları (%)
Yıl EFPA Satış Miktarı Pazar Payı
TUBORG Satış
Miktarı Pazar Payı Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazılar, Raportörlerin Hesaplamaları
(40) Yukarıda yer alan tablolardan, gerek ciro bakımından gerekse satış miktarı bakımından
EFPA’nın toplam bira pazarında (kapalı bira pazarı + açık bira pazarı) TUBORG’a
nazaran çok daha büyük bir paya sahip olduğu görülmektedir30. Bununla birlikte,
tablolardan, EFPA’nın 2012 ila 2016 yılları arasında pazar payı kaybettiği, TUBORG’un
ise bu dönemde daralan bira pazarında EFPA’nın kaybettiği pazar paylarını alarak
pazar payını istikrarlı bir şekilde artırmaya devam ettiği dikkat çekmektedir31.

29 Cirolar içinde KDV hariç olup, ÖTV ise dolaylı olarak vardır. EFPA ve TUBORG üretici firmadan alarak
satış yaptıklarından, ÖTV mükellefi (ÖTV beyan ederek ödeyen) üretici firmanın satış tutarının içerisinde
ÖTV rakamı bulunmakta, dolayısıyla EFPA ve TUBORG’un maliyetinin ve dolayısıyla satış fiyatının içinde
ÖTV bulunmaktadır.
30 EFPA tarafından; Nielsen’in her ilde örneklemleri bulunmamakla birlikte, illeri birbirlerine benzeştirerek,
tüm Türkiye'yi kapsayan çıkarımlar yapmakta olduğu, süpermarketlerden haftalık olarak elektronik satış
verisi aldığı, geleneksel kanalda (bakkal, kuruyemiş, büfe ve lokal marketler) ise aylık olarak sayım
gerçekleştirdiği, ilgili döneme ait stok, toplanan alım verileri ve bir önceki dönem stok verileri kullanılarak
satışların hesaplandığı ifade edilmiştir.
31 Öte yandan, TAPDK satış miktarı verilerine göre tüm bira pazarındaki pazar payları incelendiğinde,
2016 yılı sonu itibarıyla EFPA ve TUBORG’un sırasıyla %(…..) ve %(…..); 2016 Şubat sonu itibarıyla
%(…..) ve %(…..) oranlarında pazar paylarına sahip olduğu, 2017 Şubat sonu itibarıyla de bu oranların
sırasıyla %(…..) ve %(…..) olduğu görülmektedir. TUBORG ile yapılan toplantıda teşebbüs yetkilisi
tarafından 2016 yılı sonu itibarıyla Türkiye’de tüm bira pazarında %(…..)’lik bir pazar paylarının olduğu,
TAPDK tarafından sunulmuş olan verinin ihracatı kapsayabileceği belirtilmiş olup, aylık dönemlerde farklı
sebeplerle dalgalanmaların olabileceği, anılan verilerin gösterge niteliği taşımadığı belirtilmiştir.
17-20/321-143

17/57


(41) Benzer şekilde, kapalı bira pazarındaki bira satışlarını ölçen Nielsen verileri32 dikkate
alındığında, EFPA’nın pazar payının yıllar itibarıyla TUBORG’a kaydığı dikkat
çekmektedir:
Tablo 12: Satış Miktarı (LT) Bazında Kapalı Bira Pazarı Payları (%)
Teşebbüs 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
EFPA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Nielsen Verileri
Tablo 13: Ciro (TL)33 Bazında Kapalı Bira Pazarı Payları (%)
Teşebbüs 2012 2013 2014 2015 2016
EFPA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Nielsen Verileri
(42) Her iki tablo da incelendiğinde, EFPA ve TUBORG haricinde faaliyet gösteren
ithalatçıların ve diğer küçük üreticilerin pazar paylarını artırma noktasında güçlü
olamadıkları ve kapalı bira pazarında halen son derece düşük pazar paylarıyla söz
konusu iki yerli üreticiye alternatif olmaktan uzak oldukları görülmektedir. Benzer durum,
açık bira pazarındaki bira satışlarını ölçen Ipsos verileri34 dikkate alındığında da
görülmektedir:
Tablo 14: Satış Miktarı (LT) Bazında Açık Bira Pazarı Payları (%)35
Teşebbüs 2014 2015 2016
EFPA (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Ipsos Verileri
Tablo 15: Ciro (TL) Bazında Açık Bira Pazarı Payları (%)
Teşebbüs 2014 2015 2016
EFPA (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Ipsos Verileri

32 Kapalı bira pazarında araştırma yapan Nielsen’in verileri geleneksel kanalı ve perakende zincir
marketleri içermektedir. Nielsen Cash&Carry'de (toptancı zincirler) ölçümleme yapmamaktadır,
dolayısıyla Cash&Carry verileri Nielsen verilerine dahil değildir.
33 Nielsen tarafından hesaplanan ciro verileri içerisinde, kimi noktalarda fiş/fatura üzerinden hesaplama
yapıldığı, kimi noktalarda da satış miktarlarının vergiler dahil fiyatlarla çarpılması suretiyle satış
tahminine/verisine ulaşıldığı için, hem KDV hem de ÖTV bulunmaktadır.
34 Ipsos verileri, Türkiye geneli içerisinden seçilen 7 ilin (İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Bursa, Antalya,
Muğla) büyükşehir belediye sınırları içerisindeki noktalardan alınan örneklemden toplanan verilerden yola
çıkılarak hazırlanmaktadır. Söz konusu verilere ilişkin olarak EFPA tarafından, il bazında bile önemli
farklılıklar ortaya çıkmasından dolayı, Ipsos verileriyle Türkiye açık bira pazarı için doğru bir çıkarım
yapılamayacağı ve Ipsos verilerinin bu pazar hakkında bilgi vermekte yeterli olmadığı görüşü
paylaşılmıştır.
35 Tablodaki veriler, TUBORG tarafından sunulan Ipsos verileri olup; EFPA tarafından sunulan Ipsos
verilerinin 5 il baz alınarak hesaplanan sonuçlardan oluştuğu ifade edilmiştir. EFPA’nın pazar payı (…..)-
(…..) puan arasında fazla görünmekte, bununla birlikte iki veri arasındaki sapma çok az olup, bunun
değerlendirmeyi etkilemeyeceği değerlendirilmektedir.
17-20/321-143

18/57


(43) Nielsen ve Ipsos verilerinin yanı sıra, EFPA ve TUBORG’un şirket verilerine dayalı
olarak, kapalı bira pazarı ve açık bira pazarı özelinde sahip oldukları pazar paylarının
seyri ise aşağıdaki tablolarda gösterilmektedir:
Tablo 16: EFPA ve TUBORG’un Kapalı ve Açık Bira Pazarındaki Ciroları (TL) ve Pazar Payları (%)36

Yıl
EFPA TUBORG
Kapalı Bira Pazarı Açık Bira Pazarı Toplam Kapalı Bira Pazarı Açık Bira Pazarı Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazılar, Raportörlerin Hesaplamaları
Tablo 17: EFPA ve TUBORG’un Kapalı ve Açık Bira Pazarındaki Satış Miktarları (LT) ve Pazar Payları (%)37

Yıl
EFPA TUBORG
Kapalı Bira Pazarı Açık Bira Pazarı Toplam Kapalı Bira Pazarı Açık Bira Pazarı Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazılar, Raportörlerin Hesaplamaları
(44) Her iki tablo incelendiğinde, gerek EFPA’nın gerek TUBORG’un toplam satışları içinde
KSN’lere yapılan satışların ağırlıkta olduğu görülmektedir. Tablolardan ayrıca, kapalı
bira pazarında 2016 yılında EFPA’nın ciro bakımından pazar payının %(…..),
TUBORG’un ise %(…..) olduğu; EFPA’nın satış miktarı bakımından pazar payının
%(…..), TUBORG’un pazar payının ise %(…..) olduğu anlaşılmaktadır. Diğer yandan,
aynı yıl bakımından EFPA’nın açık bira pazarındaki payının kapalı bira pazarındaki
payına nazaran daha yüksek olduğu dikkat çekmektedir. Bu bağlamda, açık bira
pazarında 2016 yılında EFPA’nın ciro bakımından pazar payının %(…..), TUBORG’un
ise %(…..) olduğu; EFPA’nın satış miktarı bakımından pazar payının %(…..),
TUBORG’un pazar payının ise %(…..) olduğu görülmektedir38.

36 Kapalı bira pazarı satışlarına Ekominiler ile zincir market ve Cash and Carry’leri içine alan Key Account
noktalarına yapılan satışlar dahildir.
37 Kapalı bira pazarı satışlarına Ekominiler ile zincir market ve Cash and Carry’leri içine alan Key Account
noktalarına yapılan satışlar dahildir.
38 Nielsen ve Ipsos verileri istatistiki tahminlere dayalı sonuçlar olduğundan, gerçek durumdan sapmalar
olabilmektedir. Bu nedenle şirket verilerinden yola çıkılarak hesaplanan pazar paylarının daha sağlıklı
olması nedeniyle, kararda şirket verileri üzerinden hesaplanan pazar payları esas alınmıştır.
17-20/321-143

19/57


(45) Son olarak, EFPA ve TUBORG’un nokta başına yaptığı ortalama satış miktarının ve bu
noktaların ödediği ÖTV dahil ortalama bira fiyatının 2012-2016 yılları arasındaki
seyrinin, dosya kapsamında yapılacak değerlendirmelerle ilişkili olması sebebiyle,
önemli olduğu değerlendirilmekte ve bu bağlamda, söz konusu verilere aşağıdaki
tabloda yer verilmektedir:
Tablo 18: EFPA ve TUBORG’un Nokta Başına Yaptığı Ortalama Satış Miktarı (LT) ile Bu Noktalardan
Elde Ettiği Ortalama Ciro (TL)39
KSN
Yıl
Nokta Başına Ortalama Ciro
(TL)
Nokta Başına Ortalama Satış
Miktarı (LT)
EFPA
Birim
(Litre)
Satış
Fiyatı
TUBORG
Birim
(Litre)
Satış
Fiyatı
EFPA TUBORG Toplam EFPA TUBORG Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ASN
Nokta Başına Ortalama Ciro (TL)
Nokta Başına Ortalama Satış
Miktarı (LT)
EFPA
Birim
(Litre)
Satış
Fiyatı
TUBORG
Birim
(Litre)
Satış
Fiyatı
Yıl EFPA TUBORG Toplam EFPA TUBORG Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Cevabi Yazılar, Raportörlerin Hesaplamaları
(46) Yukarıdaki tablodan TUBORG’un kapalı bira pazarında nokta başına ortalama ciro ve
satış miktarı bakımından satışlarını (…..); bununla birlikte EFPA’nın kapalı bira
pazarında nokta başına ciro bakımından (…..), satış miktarı bakımından (…..)
anlaşılmaktadır. Açık bira pazarında ise, her iki teşebbüsün nokta başına ortalama
gelirlerini (…..), nokta başına ortalama satış miktarlarının (…..) görülmektedir. Tablodan
çıkarılabilecek bir başka husus da, gerek KSN’lerin gerekse ASN’lerin (…..) marka
ürünleri birim (litre) başına daha (…..) aldığıdır.
G.3.2. Dağıtım Sistemlerine İlişkin Bilgiler
G.3.2.1. EFPA’nın Dağıtım Sistemine İlişkin Bilgiler
(47) EFPA, ticari faaliyetlerini 15 ayrı satış müdürlüğünde, 413 kişi ve 190 adet bayi ve
distribütörlükte çalışan 1.505 kişiden oluşan bir ekip vasıtasıyla gerçekleştirmektedir.
EFPA’nın bayi ve distribütörler ile ilişkileri “Bayi ve Distribütörlük Sözleşmesi” (Bayilik
Sözleşmesi) ile düzenlenmektedir. Bayilik Sözleşmesi’ne göre, münhasıran kendilerine
tahsis edilmiş dağıtım bölgelerinde dağıtım ve satış yapan EFPA bayi ve distribütörleri,
münhasıran bira ürünlerini dağıtmaktadır. Dağıtım zincirinde münhasırlığın uygulandığı
tek seviye, EFPA bayi ve distribütörlerinin oluşturduğu toptan satış seviyesidir.

39 Tablodaki ortalama ciro ve miktar satışları EFPA ve TUBORG’un toplam ciro ve miktar cinsinden
satışlarının bulundukları nokta sayılarına bölünmesi suretiyle elde edilmiş olup, bu nedenle toplam
sütunundaki ciro veya miktar cinsinden satışlar, bir noktanın ortalama alımını göstermek bakımından fikir
vermesi yönüyle sağlanmıştır.
17-20/321-143

20/57


(48) Biranın üretiminden nihai tüketicilere ulaşma sürecine bakıldığında, ANADOLU EFES
tarafından üretilen bira EFPA tarafından satın alınmaktadır. Satın alınan ürünler EFPA
tarafından, Key Account (Cash & Carry Müşterileri-I. Grup Key Account Müşterileri ve
Diğer Key Account Müşterileri-II. Grup Key Account Müşterileri) müşterilerine doğrudan;
ASN ve KSN’lere ise bayi ve distribütörleri aracılığıyla satılmaktadır.
(49) EFPA’nın doğrudan satış gerçekleştirdiği Key Account müşterileri, kendi içinde ikiye
ayrılmaktadır. Bu gruplardan ilki, Cash&Carry olarak adlandırılan ve ağırlıklı olarak
EFPA ürünlerinin tüketiciler ile buluşturan ASN ve KSN’lere toptan satış yapmakta olan
(…..) ve (…..)’un oluşturduğu gruptur. Bu grupta bulunanlar, EFPA aracılığıyla satın
aldıkları ürünleri nihai tüketicilere veya son satıcılara (ASN ve KSN) toptan ve
perakende şekilde satmaktadır. Key Account kanalında bulunan ikinci müşteri grubu ise,
ağırlıklı olarak nihai tüketicilere perakende satış gerçekleştiren (…..) gibi ulusal veya
bölgesel zincir mağazalardan oluşmaktadır. EFPA bayi ve distribütörleri, Key Account
kanalına yapılan satışlardan sadece (…..) almakta ve EFPA'nın sattığı ürünleri zincir
mağaza şubelerinden gelen talep üzerine belirli bir lojistik ve üretim planı çerçevesinde
talep sahibi mağazalara nakletmektedir.
G.3.2.2. TUBORG’un Dağıtım Sistemine İlişkin Bilgiler
(50) Kararın daha önceki bölümlerinde bahsedildiği üzere, ANADOLU EFES’in rakibi
konumunda bulunan TUBORG tarafından üretilen ve ithal edilen ürünlerin satışı, ana
dağıtım ve dağıtım şirketi TUBORG PAZARLAMA tarafından yapılmaktadır. TUBORG
PAZARLAMA söz konusu ürünlerin satış noktalarına satış ve dağıtımını Türkiye
genelinde çalışmakta olduğu bayiler aracılığıyla yapmaktadır. Münhasır olarak bölge
tayin edilmiş bayi sayısı 134 olup İzmir, Ankara, Trabzon, Adana, Bursa, Antalya,
İstanbul-Asya, İstanbul-Avrupa ve Eskişehir’de satış ve dağıtım doğrudan TUBORG
PAZARLAMA tarafından gerçekleştirilmektedir. TUBORG PAZARLAMA bunun dışında
zincir mağazalara da doğrudan satış ve dağıtım yapmaktadır. Bu çerçevede, TUBORG
tarafından üretilen ve ithal edilen ürünlerin satış ve dağıtımı aşağıdaki şekildedir:
- Bayilik Bölgeleri: TUBORG » TUBORG PAZARLAMA » Bayiler » KSN ve ASN’ler
- Zincir Mağazalar: TUBORG » TUBORG PAZARLAMA » Zincir Mağazalar
- Doğrudan Satış: TUBORG » TUBORG PAZARLAMA » KSN ve ASN’ler
(51) TUBORG PAZARLAMA, bayilere (…..) ve (…..) seçenekleri sunmaktadır. Nihai
anlamda satış yapan KSN ve ASN’lerin ise sözlü veya yazılı anlaşmalar kapsamında
birtakım (…..) veya (…..) faydalanması sağlanmaktadır.
17-20/321-143

21/57


G.4. Bildirim Konusu Sözleşme
(52) Dosya konusu başvuru, Türkiye genelinde ANADOLU EFES tarafından üretilen biranın
satış ve dağıtımını gerçekleştiren EFPA’nın, tarafları bayi/distribütörler ve ASN’ler olan
Sınırlı Münhasır ASN Sözleşmesi’ne menfi tespit verilmesi ya da bireysel muafiyet
tanınması talebine yöneliktir. Bildirim Formu’nda başvurunun, EFPA bayi ve
distribütörleri ile ASN’ler arasında hâlihazırda kullanılmakta olan bulunurluk
sözleşmelerinin, yeni piyasa koşullarına uygun olarak ve ASN’lere yapılan yatırımların
geri dönüşünü sağlamak ve izleyen dönemlerde ASN’lere daha fazla yatırım
yapılabilmesini mümkün kılmak üzere revize edilmesine ilişkin olduğu belirtilmiştir. Bu
çerçevede, bildirim konusu sözleşmenin, yatırımların geri dönüşünün sağlanamadığı (bir
başka ifadeyle, noktaya yapılan yatırımın, o noktada yapılan bira satışı ile
karşılanamadığı) tüm ASN’ler (zincir otel, zincir restoran, bireysel alım yapan otel,
restoran, kafe, pub, konsept nokta vb.) ile imzalanmasının planlandığı ifade edilmiştir40.
(53) Bu kapsamda EFPA tarafından, menfi tespit/muafiyet alınması halinde yeni
sözleşmenin, başvuru kapsamında öngörülen hesaplamaya göre belirlenen noktalarla
imzalanacağı, diğer noktalarla da 2012 yılında muafiyet/menfi tespit alan sözleşme
çeşitleri ile ticarete devam edileceği belirtilmiştir.
(54) Bildirim Formu’nda, imzalanacak her bir ASN sözleşmesinin EFPA açısından, o
sözleşmenin tarafı olan noktalara EFPA bayi veya distribütörleri tarafından yapılan bir
yatırım; bir başka ifadeyle, EFPA açısından katlanılacak bir maliyet anlamına geldiği
ifade edilmiştir. ASN’lere yapılan yatırım tutarlarının KSN’lere göre çok daha fazla
olduğu dikkate alındığında, yatırım yapılan noktaların sınırlı bir kısmı ile fıçı ürünleri
satışında münhasırlık içeren sözleşmeler yapmak suretiyle yatırımların korunmasına
ihtiyaç duyulduğu ifade edilmiştir. Bu bağlamda, başvurunun yapılış amacı, bulunurluk
sözleşmelerinin, hakim durumda olmanın verdiği özel sorumluluk dikkate alınarak,
rekabet kuralları ile azami düzeyde uyumlu biçimde yönetilmesine devam edilirken,
ASN’lerde bulunurluğun sağlanabilmesi ve ASN’lere yapılan yatırımların geri dönüşünün
alınabilmesi suretiyle, izleyen dönemlerde satış noktalarına daha fazla yatırım
yapılmasının mümkün kılınması olarak belirtilmiştir.

40 Bu bağlamda EFPA tarafından gönderilen cevabi yazıda, EFPA yatırımlarının karşılanmasının mümkün
olmadığı ya da çok zor olduğu noktaların genellikle HORECA kategorisine dahil olan zincir otel, restoran
ve kafeler olduğu; söz konusu noktaların, hedef tüketici kitlesi gözünde, EFPA’ya ait ürünlerin
pazarlanması ve satılması bakımından prestijli noktalar olduğu ifade edilmiştir. Buna ilaveten, bu tip
noktalara yatırım yapılırken, yatırım miktarının belirlenmesinde, (…..) dikkate alındığı belirtilmiştir.
Bununla birlikte, aynı yazıda, başvuru kapsamında henüz hangi noktalarla imzalanacağı hususunda bir
öngörü bulunmadığından, nokta kırılımı (standart nokta, konsept nokta, bireysel oteller ve merkezi alım
yapan noktalar) bazında sözleşme imzalanması planlanan ASN sayısını sunmanın mümkün olmadığı
ifade edilmiştir.
17-20/321-143

22/57


(55) Bildirim konusu sözleşmede önemli görülen hükümlere aşağıda sırasıyla yer
verilmektedir. Bu çerçevede sözleşmede,
- (…..TİCARİ SIR…..)41,
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..)42,
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..),
- (…..TİCARİ SIR…..)
hususlarına yer verilmiştir.
(56) EFPA tarafından yapılan bildirimde Avrupa ülkelerinde bira firmalarının sınırlı süre,
cezasız fesih ve fıçı bira gibi daraltılmış pazar koşullarında muafiyet aldığını ifade
edilerek, söz konusu kriterlerin kendi başvurularında dikkate alınarak sözleşmelerin bu
kriterleri içerecek şekilde düzenlendiği belirtilmiştir. Avrupa Komisyonunun (Komisyon)
ve Avrupa Birliği üye ülke rekabet otoritelerinin bira pazarında münhasırlık hükümleri
içeren anlaşmalara ilişkin kararlarından bazıları özetle aşağıdaki gibidir.

41 Sözleşmenin 2. maddesinde, işleticinin önceden sipariş vermek şartıyla, bira haricinde EFPA’nın
pazarlama, satış ve dağıtımını gerçekleştirdiği diğer ürünlerin de sözleşme kapsamına dâhil edileceğini
kabul ve beyan edeceği hükmüne yer verilmiştir. Bu kapsamda, EFPA tarafından gönderilen cevabi
yazıda, bu hükmün, geçmişte ANADOLU EFES tarafından alkolsüz bira, malt içeceği gibi (Efes Alkolsüz,
Ritmix vs.) ürünlerin de üretilmekte oluşu nedeniyle getirildiği; gelecek dönemde yine bu tür ürünlerin
üretim veya ithalatı, dağıtımı ve satışının yapılabileceği düşünülerek sözleşmelerde korunduğu
belirtilmiştir.
42 (…..).
17-20/321-143

23/57


(57) Komisyon’un 15.03.2003 tarihli ve COMP/A37.901/F3 sayılı “Interbrew” kararında,
Belçika bira pazarının %56’sını elinde bulunduran Interbrew’in ASN’lerle yapmış olduğu
münhasır anlaşmaların, 2002 yılında yürürlüğe giren 2790/99 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğ (2790/99 sayılı Tebliğ) ile uyumlu olacak şekilde revize
edilmesi sonucunda, söz konusu anlaşmalara menfi tespit verilmiştir. Sözleşmelerde
yapılan değişiklikler kapsamında, ASN’lere tüm biralar için getirilen münhasırlık
daraltılarak fıçı biralar ile sınırlandırılmış, sözleşme sürelerinin tavanı 5 yıl olarak
belirlenmiş, 3 ay önceden bildirmek ve sözleşmenin kalan bedelini ödemek koşulu ile
ASN’lere sözleşmeyi cezasız fesih hakkı tanınmıştır.
(58) Hollanda Rekabet Otoritesi’nin 29.05.2002 tarihli “Heineken” kararında, Hollanda’da
yaklaşık %60 pazar payına sahip olan ve 2790/99 sayılı Tebliğ’in yürürlüğe girmesiyle
birlikte HORECA’lar ile imzaladığı münhasır anlaşmaları grup muafiyeti kapsamından
çıkan Heineken’in anılan sözleşmeleri yeniden düzenleyerek Hollanda Rekabet
Otoritesi’ne yaptığı başvuru değerlendirilmiştir. Buna göre, rekabet yasağı içeren
sözleşmelerin maksimum süresinin 5 yıl olarak belirlenmesi; yatırım karşılığında geçerli
olacak münhasırlığın pilsener tipi fıçı bira ile sınırlandırılması; iki ay önceden bildirimde
bulunmak ve yatırımın sözleşme süresinin kalanına isabet eden kısmını ödemek
koşuluyla HORECA noktasına cezasız fesih olanağı tanınması ve bu olanağın yılda bir
defa Heineken tarafından HORECA noktalarına hatırlatılması taahhüdü çerçevesinde
sözleşmelere 5 yıllık bireysel muafiyet tanınmıştır.
(59) Danimarka Rekabet Otoritesi’nin 26.10.2005 tarihli ve 3/1120-0204-0170/FI/AWF sayılı
“Carlsberg” kararında, Danimarka bira pazarında %69-74 oranında pazar payına;
kendisinden sonra ikinci sırada gelen Royal Unibrew ile birlikte %95-99 oranında pazar
payına sahip olan Carlsberg’in münhasırlık içeren sözleşmelerinden HORECA
sözleşmelerine 3 yıl süreyle, sponsorluk sözleşmelerine ise 5 yıl süreyle muafiyet
verilmiştir. Anılan sözleşmelere verilen muafiyetin koşulları şöyle özetlenebilir: HORECA
noktaları ile yapılan sözleşmeler için; münhasırlığın pilsener tipi fıçı bira ile sınırlanması,
yatırımlar dikkate alınarak 3 yıla kadar “fesihsiz dönem” koyabilme izniyle beraber 3 ay
önceden bildirim koşulu ile cezasız fesih imkanı ve son olarak, 3 yıllık pilsener fıçı
münhasırlığı yapılan HORECA noktalarında satılan toplam bira litresinin, Danimarka
ASN pazarında satılan toplam bira litresinin %2’sini geçmemesi koşulu getirilmiştir.
(60) Son olarak ise Slovak Rekabet Kurumu’nun 10.10.2007 tarih ve 2007/ZK/1/1/084 sayılı
kararında, %30’un üzerinde pazar payına sahip olan Heineken’in HORECA noktalarıyla
yapmış olduğu, fıçı birada münhasırlık içeren sözleşmelere, HORECA noktalarının
herhangi bir gerekçe göstermeden, 2 ay önceden bildirim yapmak koşuluyla sözleşmeyi
feshedilmesi nedeniyle, sözleşmede yer alan münhasır hükümleri ile “bedavacılık
sorunu”nun43 ve “vazgeçme problemi”nin44 ortadan kaldırılacağı gerekçesiyle muafiyet
tanınmıştır.

43 Bedavacılık, herhangi bir ödeme yapmaksızın veya maliyete katlanmaksızın bir teşebbüsün diğer bir
teşebbüsün faaliyetlerinden yarar sağlaması olarak tanımlanabilir.
44 Tek marka anlaşmaları vazgeçme probleminin çözümüne katkıda bulunmaktadırlar. Vazgeçme
problemi sözleşmeye veya ticari ilişkiye özgü yatırımlarda ortaya çıkmaktadır. Yapılan yatırımın münhasır
anlaşmayı makul kılabilmesi için, söz konusu yatırımın müşteriye/ilişkiye özgü olması gerekmektedir. Bu
tip yatırımların özelliği; sağlayıcı tarafından yapılması durumunda anlaşmanın sona ermesinden sonra
diğer alıcıların siparişlerini karşılamakta kullanılamaması ve satımı anında değerinin önemli bir kısmını
kaybetmesidir (“Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz”, paragraf 116).
17-20/321-143

24/57


G.5. Bildirim Kapsamında Yapılan Ek Talepler
(61) Kurul’un 17.11.2011 tarihli ve 11-57/1474-530 sayılı kararı ile menfi tespit verdiği KSN
Sözleşmesi’nde değişiklik yapılmak suretiyle KSN’lere ilişkin olarak hazırlanan dört tip
yeni sözleşmeye menfi tespit/bireysel muafiyet verilmesi talebinin değerlendirildiği 2015-
3-078/MM sayılı dosya kapsamında, EFPA tarafından bilgi talebine istinaden gönderilen
ve Kurum kayıtlarına 13.06.2016 tarih ve 3802 sayı ile intikal eden cevabi yazıda,
aşağıdaki ek talepler dile getirilmiştir:
 Kurul’un 10.04.2008 tarihli ve 08-28/321-105 sayılı kararı çerçevesinde getirilen ve
ASN noktalarında belirli şartlar altında TUBORG ve diğer bira üreticisi/ithalatçısı
teşebbüslerin bira ürünlerinin, EFPA dolaplarının %20’sine konulabileceğini
öngören düzenlemenin iptal edilmesi,
 Kurul’un 10.04.2008 tarihli ve 08-28/321-105 sayılı kararı çerçevesinde getirilen,
TUBORG’un ASN’ler ile fıçı münhasırlığı yapabilme hakkının ortadan kaldırılması
ya da Sınırlı Münhasır ASN Sözleşmesi’ne menfi tespit/muafiyet alabilmek üzere
yapılan başvuru kapsamında EFPA’ya da bu hakkın verilmesi.
(62) Diğer yandan, Kurum kayıtlarına 16.12.2016 tarih ve 7235 sayı ile intikal eden yazıda,
EFPA tarafından ASN pazarına ilişkin başvuruya konu talepler öncelik sırasına göre
belirtilmiştir:
 Türkiye genelinde göre toplam ASN pazarında gerçekleştirilen bira satış litresinin
%20’sine denk gelen litrenin karşılığını geçmeyecek sayıda nokta ile fıçı
münhasırlığı yapılmasına olanak sağlayan Sınırlı Münhasır ASN Sözleşmesi’ne
menfi tespit/bireysel muafiyet verilmesi talebi,
 Sınırlı Münhasır ASN Sözleşmesi’ne muafiyet tanınamayacak ise, 18.03.2010
tarihli ve 10-24/331-119 sayılı Kurul kararı ile TUBORG’un münhasır
sözleşmelerine tanınan muafiyetin de geri alınması,
 Her halükarda, belli koşullarda EFPA dolaplarına Tuborg ürünlerinin konulmasını
içeren dolap kuralının kaldırılması,
 Sınırlı Münhasır ASN Sözleşmesi’nde, Kurul’un olası rekabetçi endişelerini
gidermek üzere bulunan cezasız fesih imkanı, 3 ay önceden ihbar etmek suretiyle
fesih imkanı ile sözleşme süresinin 2 yıl ile sınırlı oluşu, sözleşme sonrası için
herhangi bir rekabet yasağı bulunmaması gibi unsurların dikkate alınması,
 Aşağıdakilerle sınırlı olmamak üzere, rekabetçi endişeleri gideren fiili pazar
durumunun ve diğer hususların dikkate alınması:
o Fiili durumda, ASN pazarının karakteristik özelliği nedeniyle, genellikle
ASN’lerin aynı anda iki şirkete ait fıçı bira tesisi bulundurmadığı, tek bir
şirkete ait fıçı tesisi bulundurmayı tercih ettiği, diğer rakip bira markalarının
ise şişe ve/veya kutu formunda bulundurulduğu,
17-20/321-143

25/57


o Efes ve Tuborg ürünlerini birlikte satan ASN’lerin yalnızca %(…..)’sinde
Tuborg fıçı ürünlerinin de satıldığı; dolayısıyla ASN uzayının %20’lik litre
tavanına denk gelen ve 2015 ASN pazarı büyüklüğüne göre tahminen (…..)
adet nokta olduğu hesaplanan noktaların hepsi ile Sınırlı Münhasır ASN
Sözleşmesi’nin akdedildiği varsayıldığında, bu noktaların yalnızca (…..)
adedinde (tüm ASN uzayı olan (…..) adet ASN’nin %(…..)’sinde)
TUBORG’un fıçısının olmayacağı; geri kalan (…..) adet ASN’de TUBORG’un
fıçı tesisi konumlandırabileceği; bahse konu (…..) noktanın tamamında ise
TUBORG’un şişe ve kutu formundaki ürünlerinin bulundurulmaya devam
edileceği,
o ASN’lerde fıçı ile şişe/kutu bira satış oranının yaklaşık yarı yarıya olduğu
dikkate alındığında, fıçı bira ürünleriyle sınırlı münhasırlık içeren bildirim
konusu sözleşmenin rekabeti kısıtlama olasılığının daha da az olduğu; bu
durumda, Sınırlı Münhasır ASN Sözleşmesi’ne muafiyet tanınmaması
halinde, potansiyel olarak (…..) adet noktada fıçı tesisi bulunduramayacak
olan TUBORG’un bu noktalardaki satışının en fazla %(…..) oranında
azalmasının söz konusu olacağı.
 Bira pazarındaki değişimin Kurul tarafından dikkate alınması ve EFPA’ya yönelik
katı ex-ante yasakların yerini ex-post değerlendirmelere bırakması.
(63) Bu çerçevede, EFPA yetkilileri ile Kurum bünyesinde 07.03.2017 tarihinde yapılan
toplantıda, muafiyet bildirimi kapsamında yapılan taleplerin nihai halinin Kurum
kayıtlarına 16.12.2016 tarih ve 7235 sayılı yazıda verildiği belirtilmiştir.
G.6. Münhasırlık Talebine İlişkin TAPDK Görüşü
(64) EFPA’nın münhasırlık talebine yönelik olarak, sektörel düzenleyici olan TAPDK’dan
gönderilen cevabi yazıda, 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un "Kurumun Hizmet Birimleri" başlıklı 4/A
maddesinin (e) bendinde yer alan ".. tüketicilerin seçeneklerini azaltabilecek rekabet ve
reklam koşullarının belirlenmesi çalışmaları yürütmek" şeklindeki hüküm kapsamında,
TAPDK Yönetmeliği’nin 22. maddesinin birinci fıkrasındaki "Alkollü içki perakende
satıcıları; tüketici talebine konu alkollü içkileri, piyasa koşullarını ve tüketici taleplerini de
dikkate alarak ve tüketicilerin seçeneklerini azaltmayacak nicelikte, aynı kategorideki
birden fazla firmanın ürünleri arasından tercih imkanı sunabileceği çeşitlilikte
işyerlerinde bulundurur. Alkollü içki kategorilerinin tamamının işyerinde bulundurulması
zorunlu değildir." hükmü ile beşinci fıkrasının (b) bendindeki "Üretici, ithalatçı ve toptan
satıcılar; Perakende satıcılarla yapılacak her türlü anlaşmalarda; herhangi bir firmanın
ürünleri lehine münhasır uygulama getiren veya üstünlük sağlayan ya da rekabeti diğer
firmalar aleyhine kısıtlayıcı veya zorlaştırıcı koşullar yer alamaz. Bu tip anlaşmaların
tarafı olanlar birlikte sorumlu kabul edilir." hükmüyle perakende satış noktaları (KSN’ler)
ile münhasırlık anlaşmaları yapılmasının yasaklandığı ifade edilmiştir45. Bununla birlikte,
alkollü içki satış noktalarına (ASN’lere) yönelik münhasırlık anlaşmaları ile ilgili olarak
ise, TAPDK mevzuatında kısıtlayıcı herhangi bir hüküm bulunmadığı belirtilmiştir.

45 TAPDK’nın ilgili yazısında, bahsi geçen TAPDK Yönetmeliği hükmünün iptali talebiyle açılan davada,
Danıştay 13. Dairesince "Dava konusu yapılan Yönetmelik’in 22. maddesiyle rekabeti bozucu, engelleyici
eylemlerin önüne geçilmek istenmesi, adil teşhir imkanının sağlanmasının amaçlandığı anlaşılmış, davalı
Kurumun 4733 sayılı Kanunda sayılan görev ve yetkileri kapsamında yaptığı düzenlemeler hukuka aykırı
bulunmamıştır.” şeklinde karar verildiği ifade edilmiştir.
17-20/321-143

26/57


(65) Buna ilaveten, 2011 yılından bu yana yürürlükte bulunan TAPDK Yönetmeliği’nin 22.
maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen, perakende satış noktalarına yönelik
münhasırlık anlaşmalarını yasaklayan (b) bendine ilişkin olarak bugüne kadar
TAPDK’ya intikal etmiş herhangi bir uyuşmazlık konusu ve/veya şikâyet olmadığı ifade
edilmiştir.
G.7. TUBORG’un Bira Pazarına ve EFPA’nın Münhasırlık Talebine Dair Görüşleri
(66) TUBORG’tan talep edilen bilgilere cevaben gönderilen yazılarda, bira pazarına ilişkin
olarak TUBORG tarafından;
 2011 yılında çıkarılan TAPDK Yönetmeliği’nin 22. maddesinin ilk fıkrası ve yine
aynı maddenin beşinci fıkrasının (b) bendi doğrultusunda, KSN’lere getirilecek
münhasırlığın tüm teşebbüsler bakımından yasaklandığı, KSN noktalarında
bulunurluk oranı %(…..) olan EFPA’nın münhasırlık için yapmış olduğu
başvurunun bu nedenle anlaşılamadığı,
 Keza TAPDK Yönetmeliği’nin 22. maddesinin beşinci fıkrasının (b) bendi
kapsamında, alkollü içki firmalarının sadece münhasır anlaşma yapmasının değil,
aynı zamanda herhangi bir firmanın ürünleri lehine üstünlük sağlayan ya da
rekabeti diğer firmalar aleyhine kısıtlayıcı ve zorlaştırıcı tüm anlaşma ve
uygulamaların yasaklandığı, Avrupa ülkelerinde olmayan karanlık pazar şartlarının
Türkiye’de bütünüyle geçerli olduğu, karanlık pazar koşullarının EFPA’nın mevcut
hakim durumunu güçlendirdiği, karanlık pazar koşullarının pazardaki küçük
rakipleri ve pazara yeni girişleri engelleyici bir durum yarattığı,
 EFPA’ya münhasırlık veya dolaylı münhasırlık yaratıcı (miktar zorlaması, hedef
getirme olanağı verme gibi) bir hak tanınmasının pazardaki rekabeti sınırlandırarak
EFPA’ya 2005-2010 arası dönemde olduğu gibi pazarda neredeyse tekel
durumuna gelme olanağı tanıyacağı,
 EFPA ve TUBORG’un münhasırlığının yasaklandığı 22.04.2005 tarihli ve 05-
27/317-80 sayılı Kurul kararının KSN ve ASN pazarındaki sadece münhasır
anlaşmaları yasaklamadığı, ayrıca ilgili kararın sonuç bölümünde46 belirtildiği
üzere satış noktalarına münhasırlık etkisini doğuran asgari satın alma/satış
yükümlülüğü, hedef koyma, miktar zorlaması gibi yükümlülük getirmesini de
yasakladığı,

46 İlgili kararın sonuç bölümünde atıfta bulunulan 2230 ve 2240 sayılı paragraflar şöyledir:
(2230)“Öte yandan, Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. ve Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama
A.Ş.’nin kendilerinin veya distribütörlerinin/bayilerinin hem açık satış yapan nihai satış noktaları hem de
kapalı satış yapan nihai satış noktaları ile akdettikleri tek elden satın alma anlaşmalarında yer alan
rekabet etmeme yükümlülüklerinin (münhasırlık şartı) ve bu etkiyi doğuran diğer sınırlamaların (tek elden
satın alma yükümlülükleri, asgari satın alma/satış yükümlükleri, verilen krediler ve indirim vs. diğer
katkıların tek marka satma şartına bağlanması gibi yükümlülükler), bira pazarında etkin rekabetin
oluşmasının önünde önemli bir engel olduğuna,
(2240)“Alıcı konumundaki açık ve kapalı satış yapan noktaların ihtiyaçlarının küçük de olsa bir kısmını
(2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen %80 oranından çok daha düşük olsa dahi) Efes Pazarlama ve Dağıtım
Ticaret A.Ş. ve Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş. ürünlerine yönlendirmelerine yol açacak her
türlü düzenlemenin yasaklanan rekabet etmeme yükümlülüğü tanımı içerisinde değerlendirilmesi
gerektiğine…”.
17-20/321-143

27/57


 EFPA’nın Ekomini anlaşmalarındaki münhasırlık hükümleri için 2012 ve 2013
yılında Kurul’a başvurarak muafiyet talebinde bulunduğu ancak Kurul’un
münhasırlık taleplerini geri çevirdiği, 2015 yılında EFPA’yı bünyesinde bulunduran
Anadolu Grubu’nun alkollü içki ticaretinde açık ara bir numara olan Migros’u
devraldığı47, 2016 yılında da Migros’un alkol satan organize perakendenin üçüncü
büyük oyuncusu Kipa’yı satın aldığı48, Kurul’un AEH/Migros gerekçeli kararında
ilgili devralmanın EFPA’nın bira pazarındaki hakim durumunu güçlendireceğinin
vurgulandığı, Kipa’nın devralınması ile birlikte bu hakim durumun daha da
güçlendiği, TUBORG verilerine göre TUBORG’un organize perakende bira
satışlarının %(…..)’inin Migros ve Kipa kanalıyla tüketicilere ulaştığı, Anadolu
Grubu’nun bu satın almalarla Avrupa’da bir örneği olmayacak şekilde perakende
düzeyde dikey entegrasyona sahip olduğu,
 Karanlık pazar koşullarında, ASN kanalı yanı sıra, marka tanınırlığı için belli başlı
aracın süpermarketlerdeki bulunurluk ve görünürlük olduğu,
 2016 yılında dünyanın bir numaralı bira firması olan AB InBev’in, EFPA’nın %(…..)
hissesini satın aldığı49, TUBORG’un dağıtım portföyünde yer alan beş markadan
üçünün (Corona, Leffe ve Hoegaarden) AB InBev’e ait olduğu, EFPA’nın bira
pazarındaki hakim durumunun gelişme ile birlikte daha da güçleneceğinin
değerlendirildiği,
 ASN’ler için kaliteli bulunurluğun firmaların kendi fıçı ekipmanları ile fıçı satışı, şişe
ve ithal ürünleri de içerecek şekilde ürün porföyünün, firmaların kendi servis
materyalleri ile tüketicilere sunulması olduğu, menüde ürün portföyünün yer
almasının önem taşıdığı, ASN’ler için fıçı biranın çok önemli olduğu,
 Karanlık pazar koşullarında ASN’lerde kaliteli bir şekilde bulunmamanın satış
kaybının ötesinde sonuçlar doğurduğu ve firmaların ASN pazar payının
gelecekteki KSN pazar payının belirleyicisi olduğu,
 Açık bira pazarında TUBORG’un rakibe göre (…..) bir bulunurluk oranına sahip
olduğu; hakim durumda olan EFPA’ya ASN kanalında fıçı satışlarında tanınacak
münhasırlık hakkının pazardaki rekabeti olumsuz etkileyeceği; rakibin hakim
durumu, geçmişteki münhasırlık uygulama alışkanlıkları, fiili münhasırlık
uygulamaları ve rekabet sicili dikkate alındığında pazar kapama ve rekabeti
sınırlayıcı etkinin ASN kanalında fıçı satışlarının çok ötesine şişe satışlarına da
yansıyabileceği,
 Ipsos verilerine göre TUBORG’un ASN kanalında 2016 yılı için %(…..) pazar payı
ve %(…..) bulunurluk oranı olduğu, 27.107 lisanslı ASN noktası içinde TUBORG
tarafından münhasır çalışılan nokta sayısı (…..) iken EFPA’nın tek olarak satıldığı
nokta sayısının ise (…..) bin arasında bulunduğu, TUBORG’un Kurul’un 2010
tarihli kararına göre münhasır anlaşma yapma hakkı olmasına rağmen, EFPA’nın
pazardaki hakim konumundan ve baskısından dolayı münhasır anlaşma
yapamadığı ya da sınırlı yapabildiği (TUBORG’un münhasırlık hükmünü
uygulayamadığı anlaşma sayısının 2016 yılı verilerine göre (…..) olduğu),

47 09.07.2015 tarihli ve 15-29/420-117 sayılı karar ile söz konusu işleme, devralınan Migros
mağazalarında bira üreticilerinin mevcut bulunurluk koşullarının 3 yıl boyunca korunması taahhüdüyle izin
verilmiştir.
48 09.02.2017 tarihli ve 17-06/56-22 sayılı karar ile söz konusu işleme, devralınan Kipa mağazalarında
TUBORG’un devir öncesi bulunurluk oranlarının 2 yıl boyunca sağlanması taahhüdüyle izin verilmiştir.
49 01.06.2016 tarihli ve 16-19/311-140 sayılı Kurul kararında AB InBev tarafından sunulan taahhüte gerek
duyulmadan devir işlemine izin verilmiştir.
17-20/321-143

28/57


 Avrupa ülkelerinde genel olarak alkollü içkiler bakımından reklam yasağının
bulunmadığı, Türkiye’de vergi yükünün Avrupa ülkelerine kıyasla çok yüksek
olduğu, bu ülkelerde onlarca veya yüzlerce bira üretimi yapan teşebbüs varken
Türkiye’de 8-10 sayısında teşebbüs olduğu, kişi başı yıllık tüketim Avrupa
ülkelerinde 50 ila 100 lt arasında iken, Türkiye’de bu sayının 13 lt olduğu,
 Avrupa ülkelerinde ASN başına tüketimlerin daha fazla olduğu ve orada Türkiye’de
kullanılmayan geniş bira haznelerinin kullanıldığı, Türkiye’de yatırımlarının
çoğunun parasal olduğu, fiziki ekipman yatırımlarının çok küçük oranda
gerçekleştiği, dolayısıyla Avrupa ülkelerindeki yatırımın korunması ile ilgili
koşulların Türkiye’den çok farklı olduğu, Avrupa ülkelerindeki açık bira pazarının
Türkiye bakımından emsal oluşturmadığı,
 EFPA’nın yüksek pazar payı, güçlü hakim durumu ve dikey entegrasyonu, dağıtım
ve portföy gücü, Türkiye’de piyasaya giriş engellerinin yüksekliği, piyasanın
asimetrik düopol yapısı ve Türkiye bira piyasasının karanlık pazar niteliği dikkate
alındığında, KSN ve ASN kanalında hakim durumda olan rakibe tanınacak
münhasırlık hakkının veya münhasırlık sonucunu doğuracak hakların pazardaki
rekabet üzerinde çok daha olumsuz etkileri olacağı
belirtilmektedir.
G.8. TUBORG Tarafından Talep Edilen Hususlar
(67) Dosya kapsamında, TUBORG tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 11.04.2016
tarih ve 2431 sayı ile intikal eden cevabi yazıda, 23.05.2012 tarihli ve 12-27/796-224
sayılı Kurul kararı ile EFPA’nın ihale usulü ile çalışan zincir oteller, askeri tesisler ve
zincir restoranlar gibi satış noktalarıyla imzalayacağı sözleşmedeki (Merkezi Alım
Yapan Noktalarla İmzalanacak Sözleşme) münhasırlık hükmüne bireysel muafiyet
tanındığı belirtilmiş ve bu çerçevede EFPA’ya tanınan münhasırlık hakkının EFPA’dan
geri alınması talep edilmiştir. Söz konusu talebe yönelik olarak ise şu hususlar dile
getirilmiştir:
- Mevcut durumda ASN kanalında rekabetin, EFPA’nın de facto münhasırlık
uygulamalarından ve ilgili Kurul kararında tanınan münhasırlık hakkından dolayı
oldukça kısıtlanmış durumda olduğu,
- Her şey dahil zincir otel, askeri tesisler, devlet tesisleri, havaalanı işletmeciliği,
zincir şehir otelleri ve zincir restoranların toplam ASN kanalının %10-15’lik bir
kısmını oluşturduğu; bir başka ifadeyle, hakim durumda olan EFPA’nın pazarın
tahmini olarak %10 ila %15’ini kapamaya yönelik münhasır anlaşma yapma hakkı
olduğu,
- “Karanlık Pazar” koşullarının mevcut olduğu rakı pazarında Mey İçki’ye bu yönde
bir münhasırlık hakkı tanınmadığı,
- Zincir oteller ve zincir restoranların, satın alma yöntemi ve çalışma sistemi
bakımından bireysel restoran ve otellerden bir farkının bulunmadığı; zincir oteller
ve zincir restoranlarda klasik anlamda bir ihalenin söz konusu olmadığı,
- İlgili münhasırlık hakkının, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki koşulları
taşımadığı.
17-20/321-143

29/57


G.9. Açık Bira Pazarında Faaliyet Gösteren Bazı Restoranların Görüşleri
(68) Dosya kapsamında bazı restoran zincirlerinden; (i) hangi bira üreticileri/ithalatçıları ile
kaç yıldır çalıştıkları, tedarikçi seçerken dikkate aldıkları kriterler, (ii) çalıştıkları bira
üreticileri/ithalatçıları ile münhasır olarak çalışıp çalışmadıkları (diğerleri ile çalışmama
nedenleri), (iii) çalıştıkları bira üreticileri/ithalatçılarının sağladığı kampanya, yatırım,
iskonto vb. avantajları, birden çok üreticiden/ithalatçıdan ürün tedarik edilmesi
durumunda söz konusu avantajların karşılaştırmalı olarak sunulması talep edilmiştir. Bu
kapsamda teşebbüslerden gelen cevaplara aşağıda yer verilmektedir.
(69) (…..)’den gelen cevabi yazıda; (i) bira alımlarını herhangi bir münhasırlık söz konusu
olmadan, yaklaşık (…..) yıldır (…..) ve (…..)50 ((…..)) gerçekleştirdikleri, (ii) (…..) gibi
nedenlerle söz konusu tedarikçileri tercih ettikleri, (iii) bira alımında tedarikçiler
tarafından yapılan (…..) gibi avantajlara ilişkin olarak; (…..)’nın yerli birada %(…..)
iskonto uyguladığı, bunun yanında ithal bira grubunda (…..), (…..)’ın ise satışlarını (…..)
yaptığı ifade edilmiştir.
(70) (…..)’dan gelen cevabi yazıda, (i) söz konusu restoranlarda bira tüketiminin diğer
içeceklere oranla daha düşük miktarlarda gerçekleştiği, (…..) bakımından bira
satışlarının tüm içecek satışları içindeki payının sırasıyla (…..) ve (…..) olduğu,
tüketiminin az olması nedeniyle bira kategorisinde tedarikçi tercihlerini buna göre
belirledikleri, hiçbir teşebbüsle münhasır olarak çalışmadıkları, buna ek olarak herhangi
bir bira üreticisinden doğrudan alım yapmadıkları, (ii) (…..) için bira kategorisinde (…..)
farklı tedarikçi ile çalışıldığı ve bunların üçünden (…..) markalı ürün alındığı, (…..) için
(…..) farklı tedarikçi ile çalışıldığı ve bunların altısından (…..) markalı ürün alındığı, (…..)
için (…..) tedarikçi ile çalışıldığı ve bunların dokuzundan (…..) markaları ürün alındığı,
son olarak ise (…..) için çalışılan (…..) tedarikçinin üçünden de (…..) markalı ürün
alındığı, (iii) bahsi geçen dört teşebbüs için (…..)’dan 2015 ve 2016 yıllarında toplam
(…..) TL yatırım bedeli alındığı, (…..)’dan alınan (…..) marka biralar için ise %(…..)
iskonto alındığı ifade edilmiştir.
(71) (…..)’den gelen cevabi yazıda; (i) işletmelerinde (…..) ve (…..) markalı ürünlerin
satıldığı, bir süredir bunlara (…..)’nin ithal ettiği biraların da dahil edildiği, (ii) birada
sadece bir tedarikçi ile çalışmadıkları ve tedarikçi seçerken (…..) gibi hususları göz
önünde bulundurdukları, (iii) bira tedarikçileri tarafından sağlanan avantaj, kampanya ya
da ıskontoya ilişkin olarak; öncelikli taleplerinin (…..) olduğu ancak satış oranının
yüksek olduğu ürünlerde tedarikçiden (…..) talep ettikleri ifade edilmiştir.
(72) (…..)’den gelen cevabi yazıda; (i, ii) 2005 yılından itibaren (…..) ile çalıştıkları, ancak bu
durumun herhangi münhasırlık şeklinde olmadığı, çeşitli tedarikçilerden çeşitli özellikte
biraların alındığı, (iii) tedarikçiler tarafından (…..) uygulandığı, buna ek olarak
tedarikçilerin (…..) sağladığı ifade edilmiştir.

50 Kavaklıdere şaraplarının distribütörlüğünü yapmaktadır.
17-20/321-143

30/57


(73) (…..)’den gelen cevabi yazıda; (i, ii) işletmelerinde (…..) olduğu, bu nedenlerle ürün
çeşitliliğinin fazla olduğu bira kategorisinde tek firma ile çalışmayı tercih ettikleri, bu
kapsamda (…..) yıl boyunca (…..) ile çalışıldığı, müşteri tercihlerine istinaden
halihazırda (…..)’dan (…..) gibi ithal bira tedarik edildiği, (iii) bira kategorisinde hem ürün
devamlılığının sağlanması hem de makul fiyat uygulanması amacıyla tedarikçiler
tarafından (…..) ve (…..) gibi kampanyaların uygulandığı, bu kapsamda 2015-2020
dönemi için sözleşme aracılığıyla (…..) TL ön yatırım finans desteği sağlandığı ve bu
sözleşmenin Kurul’un 22.04.2015 tarihli ve 05-27/317-80 sayılı kararına aykırı olacak
şekilde tek marka satma yükümlülüğü getirmediği ifade edilmiştir.
G.10. İlgili Pazar
G.10.1. İlgili Ürün Pazarı
(74) Başvuruya konu sözleşmelerin, ASN’ler ile akdedilmesinin planlandığı dikkate
alındığında, ilgili ürün pazarının geçmiş tarihli Kurul kararları51 doğrultusunda “açık bira
pazarı” olarak belirlenmiştir.
G.10.2. İlgili Coğrafi Pazar
(75) EFPA ürünlerinin tüm Türkiye genelinde satışı/dağıtımı yapılmakta ve bira dağıtımında
coğrafi pazar tanımını etkileyecek bölgesel nitelikli farklılıklar bulunmamaktadır. Bu
nedenle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.11. Konu Hakkında Sektöre Yönelik Geçmiş Tarihli Kurul Kararları
(76) Başvuruya konu sözleşmelerin menfi tespit/muafiyet değerlendirmesinden önce “kapalı
bira pazarı” ve “açık bira pazarı” ayrımı yapılmaksızın önem arz eden Kurul kararlarına
aşağıda sırasıyla yer verilmektedir.
i. 22.04.2005 Tarihli ve 05-27/317-80 Sayılı Kurul Kararı (2005 Tarihli Grup
Muafiyetinin Geri Alınması Kararı)
(77) EFPA ve BİMPAŞ’ın52 KSN ve ASN’ler ile yaptığı münhasırlık hükmü içeren
anlaşmalarına sağlanan grup muafiyetini geri alan kararda, EFPA’nın hakim durumda
bulunduğu ve güçlü bir markaya sahip olduğu, BİMPAŞ’ın ise pazarda ikinci önemli
oyuncu konumunda bulunduğu, yabancı teşebbüslerin hâkim durumdaki teşebbüs ile
lisans anlaşması yaparak pazara ürün sunmayı tercih ettiği, üretici olarak pazara girişin
zor olduğu ve ithalatın önemli boyutta olmadığı düopolistik bir yapı sergileyen bira
pazarında teşebbüsler arasında etkin bir rekabetin bulunmadığı, pazara girme niyetinde
olan veya yeni giren teşebbüslerin kapasiteleri ve/veya ithalat potansiyelleri itibari ile bu
pazarda etkin bir rekabet yaratmaktan uzak olduğu tespit edilmiştir.
(78) Bunun yanı sıra, EFPA ve BİMPAŞ’ın sahip oldukları kapasite fazlasının ve sektördeki
reklam kısıtlamalarının önemli birer giriş engeli oluşturduğu; pazar büyüme eğiliminde
olmasına rağmen, EFPA ve BİMPAŞ’ın kapasite kullanım oranlarının düşük seviyelerde
seyretmesinin, teşebbüslerin kendi aralarında paralel davranışlar sergilemelerine müsait
bir ortam oluşturduğu; bira pazarındaki her iki teşebbüsün de atıl kapasiteye sahip
olmasının teşebbüslerin pazardaki davranışlarını disipline edici bir etkiye sahip olacağı
belirtilmiştir.

51 18.07.2012 tarihli ve 12-38/1084-343 sayılı, 13.07.2011 tarihli ve 11-42/911-281 sayılı Kurul kararları.
52 Kararın alındığı dönemde TUBORG tarafından üretilen biranın dağıtımını yapan BİMPAŞ’ın ticaret
unvanı 23.09.2013 tarihinde Tuborg Pazarlama A.Ş. olmuştur.
17-20/321-143

31/57


(79) EFPA’nın pazarda uzunca yıllardır faaliyet gösteriyor olmasının neticesinde sağlamış
olduğu Efes markasının bilinirliğini, sportif ve sanatsal faaliyetlere yapmış olduğu destek
sayesinde sürdürmeyi ve daha da güçlendirmeyi başarabildiği; ancak pazara yeni girme
niyetinde olan teşebbüslerin ürünlerini geniş tüketici kitlelerine tanıtabilmek amacıyla
radyo ve televizyon reklamlarını kullanamamaları nedeniyle bira pazarından uzak
durdukları ifade edilmiştir.
(80) Kararda ayrıca, her bir satış noktasının alım miktarının üretici teşebbüslerin toplam
satışları içerisinde önemli bir yer tutmadığı; dolayısıyla satış noktalarının üreticiler
karşısında herhangi bir pazarlık gücüne sahip olmadığı, üstelik bira satışı ile iştigal eden
nihai satış noktalarının çok büyük bir kısmının finansal güce sahip olmayan küçük ve
orta ölçekli teşebbüsler olduğu mütalaa edilmiştir.
(81) Kararda, EFPA ve BİMPAŞ’ın kendilerinin veya distribütörlerinin/bayilerinin hem ASN’ler
hem de KSN’ler ile akdettikleri tek elden satın alma anlaşmalarında yer alan rekabet
etmeme yükümlülüklerinin (münhasırlık şartı) ve bu etkiyi doğuran diğer sınırlamaların
(tek elden satın alma yükümlülükleri, asgari satın alma/satış yükümlükleri, verilen
krediler ve indirim vs. diğer katkıların tek marka satma şartına bağlanması gibi
yükümlülükler), bira pazarında etkin rekabetin oluşmasının önünde önemli bir engel
olduğuna; alıcı konumundaki ASN ve KSN’lerin ihtiyaçlarının küçük de olsa bir kısmını
[2002 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde (2002/2 sayılı Tebliğ)
öngörülen %80 oranından çok daha düşük olsa dahi] EFPA ve BİMPAŞ ürünlerine
yönlendirmelerine yol açacak her türlü düzenlemenin yasaklanan rekabet etmeme
yükümlülüğü tanımı içerisinde değerlendirilmesi gerektiğine; pazarda etkin rekabetin
tesis edilmesi bakımından, EFPA ve BİMPAŞ’ın kendilerinin ya da
distribütörlerinin/bayilerinin hem ASN’ler hem de KSN’ler ile akdettikleri bu tür
münhasırlık içeren tek elden satın alma anlaşmalarına 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan
muafiyetin 4054 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca geri alınmasına53; EFPA ve
BİMPAŞ’ın kendilerinin ya da distribütörlerinin/bayilerinin nihai satış noktalarına vermiş
oldukları soğutucu dolaplara rakip ürünlerin konulmasını engellemelerinin piyasada
rekabetin oluşmasının önünde önemli bir engel olduğuna, bu yüzden soğutucu
dolaplara rakip bira ürünlerinin konulmasının yasaklanması uygulamasına son
verilmesine, 22.04.2005 tarihinden önce akdedilmiş sözleşmelerde yer alan rekabet
etmeme yükümlülüklerinin ve bu etkiyi doğuran nitelikteki diğer yükümlülüklerin anılan
sözleşme metinlerinin tamamından çıkarılmasına, bu değişikliklerin yapılabilmesi için
kararın tebliği tarihinden itibaren taraflara 90 gün süre verilmesine, EFPA ve BİMPAŞ
ürünlerinin satışına ilişkin olarak nihai satış noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğü
getirilemeyeceğine ve soğutucu dolaplara rakip bira ürünlerinin konulmasının EFPA ve
BİMPAŞ ile bu teşebbüslerin bayi/distribütörleri tarafından engellenemeyeceğinin,
bayi/distribütörlere ve nihai satış noktalarına EFPA ve BİMPAŞ tarafından bildirilmesine
ve bu yükümlülüğün yerine getirildiğinin 90 gün içerisinde tevsik edilmesine
hükmedilmiştir54.

53 Kararda, EFPA ve BİMPAŞ tarafından benzer nitelikte dikey sınırlamalar (özellikle rekabet etmeme
yükümlülüğü ve bu etkiyi doğuran diğer hükümler) içeren anlaşmaların toplu etkisinin gerek ASN’ler
gerekse de KSN’leri ilgilendiren pazarlarda yüksek bir orana ulaştığı belirtilerek, her iki teşebbüs
bakımından grup muafiyetinin geri alınmasına hükmedilmiştir.
54 90 günlük geçiş süresinin telafisi olanaksız zararlara ve haksızlığa neden olacağı gerekçesiyle,
EFPA’nın bu sürenin ASN’ler için 2 yıl, KSN’ler için ise 1,5 yıl uzatılmasını talep etmesi üzerine alınan
21.07.2005 tarihli ve 05-48/696-184 sayılı Kurul kararında, 2002/2 sayılı Tebliğ ile 2002/2 sayılı Tebliğ’in
Açıklanmasına Dair Kılavuz’da, 2002 sayılı Tebliğ’in 6. maddesi uyarınca alınacak bir kararda asgari bir
geçiş süresi verilmesine dair bir hüküm bulunmadığı; bira sektörünün zaman kaybetmeksizin rekabete
açılabilmesi ve kararın gereklerinin yapılabilmesi için verilen 90 günlük süre yeterli olduğu; alınan kararın
17-20/321-143

32/57


ii. 21.07.2005 Tarihli ve 05-48/686-179 Sayılı Kurul Kararı
(82) 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın sonuç kısmında yer alan 4. ve 6.
maddelerin açıklanmasına yönelik EFPA başvurusunun ele alındığı kararda teşebbüs
tarafından,
- “%80 oranından çok daha düşük olsa dahi” ifadesinde rekabet etmemeyi
doğuracak oranın belirtilmesinin yanı sıra,
- “Her türlü düzenleme” ifadesinden fiyat politikası, indirimler, kampanyalar, satış
noktasında etkin sunum teknikleri ve satış noktasına yapılabilecek her türlü satış
artırıcı yatırımlar vb. gibi tanımlar dışında rekabet etmemeyi doğuracak oranda
ihtiyaç hacminin EFPA ürünlerinden oluşmasına yönelik yükümlülük getiren yazılı
veya sözlü anlaşma yapılmasının anlaşılması gerektiğinin,
- Kararın sonuç kısmındaki 6. maddenin EFPA ve BİMPAŞ tarafından soğutucu
dolaplara rakip ürünlerin konulmasının engellenmemesine ilişkin kısmının sadece
ve sadece satış alanları yeterli olmadığından tek bir firmaya ait soğutucu dolabı
bulunduran ve aynı zamanda diğer firmaların ürünlerini de bu nedenle
bulunduramayan kapalı satış noktaları için geçerli olduğunun
teyidi konularında bir Kurul karar alınması talep edilmiştir.
(83) Ancak Kurul 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın gerekçesinde,
açıklanması talep edilen hususlarla ilgili olarak ayrıntılı bilgilere yer verildiğinden, ayrıca
açıklamaya ihtiyaç duyulan bir durumun olmadığı kanaatine varmıştır.
iii. 31.10.2005 Tarihli ve 05-76/1031-288 Sayılı Kurul Kararı (2005 Tarihli Geri
Bildirim Kararı)
(84) EFPA ile BİMPAŞ’ın nihai satış noktalarıyla yaptıkları, bayi ve distribütörlerin de nihai
satış noktalarıyla yaptıkları münhasırlık içeren tek elden satın alma anlaşmalarından
muafiyetin geri alınması ile ilgili 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’na
ilişkin geri bildirimlerini içeren kararda, EFPA’nın sözleşmelerinin eski halinde yer alan
rakip ürünlerin satışına dair yasağın kaldırıldığı; eski sözleşmelerde yer alan asgari
satış taahhüdünün, hedef satış planlaması haline getirildiği ve hedefin
tutturulamamasının sözleşmenin feshi veya cezai şart yaptırımına tabi kılınmadığı; buna
ilaveten yeni sözleşmelerde EFPA’nın nihai satış noktası ihtiyaçlarının %80’den düşük
dahi olsa bir kısmını kendi bira ürünlerinden tedarik etme konusunda yönlendirme
yapamayacağını taahhüt ettiği belirtilmiştir. Keza, kararda BİMPAŞ’ın da
sözleşmelerinde benzer değişiklikler yaparak sözleşmelerini 2005 Tarihli Grup
Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’na uygun hale getirdiği; bununla birlikte satış
noktalarına verilen fıçı cihazı ve demirbaş malzemelerinin satış noktasının anlaşmada
belirlenen miktarda ürün satmaması halinde geri alınabileceği, belirlenen miktarda alım
gerçekleştirilmediği takdirde sözleşmenin feshedilebileceği ve bu miktar
gerçekleşinceye kadar sözleşmeye devam edeceği yönündeki hükümlerin
sözleşmelerden çıkarılması veya 2005 Tarihli Muafiyetin Geri Alınması Kararı’na aykırı
olmayacak şekilde değiştirilmesi ve bu yönde yapılacak düzenlemelerin BİMPAŞ
tarafından bayilere/distribütörlere ve nihai satış noktalarına bildirilmesi gerektiği
sonucuna ulaşılmıştır.

nihai karar mahiyetinde olduğu; 4054 sayılı Kanun’un 55. maddesine göre nihai kararlara karşı ilgili
teşebbüslerin takip edeceği usul belirlenmiş olduğu belirtilerek, kararın talep konusu nedeniyle yeniden
ele alınarak süre uzatımı yönünden incelenmesi de mümkün olmadığına ve 90 günlük sürenin uzatılması
talebinin reddine karar verilmiştir.
17-20/321-143

33/57


(85) Kararda ayrıca, soğutucu dolaplara rakip bira ürünlerinin konulması konusunda nihai
satış noktalarının tamamen serbest olduklarının ve soğutucu dolaplara rakip ürünlerin
konulmasının EFPA, BİMPAŞ ve bu teşebbüslerin bayi/distribütörleri tarafından
engellenemeyeceğinin bayi/distribütörlere ve nihai satış noktalarına EFPA tarafından
bildirilmesinin 30 gün içerisinde gerekli düzenlemeleri yaparak tevsik edilmesine
hükmedilmiştir.
(86) Kararda son olarak, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın biranın bir
hizmet ile birlikte satışının yapıldığı otel ve benzeri ASN’lere de uygulanacağının
EFPA’ya bildirilmesi kanaatine ulaşılmıştır.
iv. 08.12.2005 Tarihli ve 05-82/1126-325 Sayılı Kurul Kararı
(87) EFPA’nın distribütörü Doğuş Gıda Mad. Ltd. Şti. ve işletici Yusuf BARDAK ile imzalamış
olduğu tip sözleşme olan “Satış Sözleşmesi”ne muafiyet verilmesi talebinin
değerlendirildiği kararda, ASN’lerde fıçı bira satışı konusunda rekabet etmeme
yükümlülüğünün (rakip biranın satılmaması) getirilmeye devam edildiği; satış noktasının
rakip fıçı bira üreticilerinin reklamını yapamayacağının hüküm altına alındığı; EFPA’nın
ASN’ler ile yapmış olduğu sözleşmelerde rekabet etmeme yükümlülüğünün kapsamı ve
süresi daraltılmışsa da, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nda rekabet
etmeme yükümlülüklerinin herhangi bir süreden bağımsız olarak anlaşmalardan
tamamen kaldırılmasının öngörüldüğü gerekçesiyle "Satış Sözleşmesi"nde öngörülen
doğrudan veya dolaylı rekabet etmeme yükümlülüğünün, 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (c) bendinde yer verilen piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan
kalkmaması şartının sağlanmadığı ve bu nedenle talep edilen bireysel muafiyetin
verilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır.
v. 08.12.2005 Tarihli ve 05-82/1127-326 Sayılı Kurul Kararı
(88) Sağlayıcı EFPA ve distribütörü Bilsel Meşrubat Gıda İnş. Oto Yedek Parça Paz. San.
Tic. Ltd. Şti. ile işletmeci BTA Hava Limanları Yiyecek ve İçecek Hiz. A.Ş. (BTA)
arasında akdedilen “Özel Sözleşme”ye bireysel muafiyet verilmesi talebinin
değerlendirildiği kararda, bahsi geçen sözleşmeyle alıcı konumundaki nihai satış
noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğünün getirildiği ve alıcı konumundaki BTA’nın
satış noktalarında EFPA’ya rakip bira ürünlerini bulunduramayacağının düzenlendiği
tespit edilmiştir. Bu doğrultuda, "Özel Sözleşme"de öngörülen doğrudan veya dolaylı
rekabet etmeme yükümlülüğünden ötürü, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c)
bendinde yer verilen piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
şartının sağlanmadığı ve bu nedenle talep edilen bireysel muafiyetin verilemeyeceği
kanaatine ulaşılmıştır.
vi. 02.08.2007 Tarihli ve 07-63/763-267 Sayılı Kurul Kararı
(89) Söz konusu kararda, EFPA’nın 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı
çerçevesinde yerine getirmesi gereken yükümlülüklerini yerine getirmediği ve bu
kapsamda EFPA’nın başka marka ürünleri satışa arz ettiği gerekçesiyle şikâyetçi taraf
aleyhine dava açtığı iddiası değerlendirilmiştir.
(90) Kararda, EFPA ile şikâyetçi arasında geçerliliğini sürdüren sözleşmenin, 2005 Tarihli
Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın tebliğ edildiği tarih itibarıyla 4054 sayılı
Kanun’un 56. maddesi uyarınca geçersiz hale geldiği; ancak anılan karar ile
sözleşmede gerekli görülen değişikliklerin yapılabilmesi için 90 gün süre verildiğinden
ve bu süre sona ermeden ihlale konu sözleşme feshedildiğinden EFPA’ya 4054 sayılı
Kanun’un 17. maddesi çerçevesinde süreli para cezası verilemeyeceği sonucuna
ulaşılmıştır.
17-20/321-143

34/57


vii. 10.04.2008 Tarihli ve 08-28/321-105 Sayılı Kurul Kararı (2008 Tarihli Muafiyet
Kararı)
(91) 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın ardından BİMPAŞ, pazardaki
gelişmeler ve 2002/2 sayılı Tebliğ’e %40 pazar payı eşiği getiren değişiklik sonrasında
ASN ve KSN’lerle imzaladığı Tek Elden Satın Alma Sözleşmelerine menfi
tespit/muafiyet verilmesi talebinde bulunmuştur.
(92) Kararda, Kurul tarafından BİMPAŞ’ın 2005 tarihinden sonra az da olsa pazar payı
kaybettiği, ancak bu durumun teşebbüsün pazar payındaki ilgili karardan önceki
dönemde başlamış olan düşme eğiliminin devamı niteliğinde olduğu tespiti yapılmıştır.
Öte yandan, 2005 yılı sonrasında küçük teşebbüslerin pazarda önemli bir varlık
gösteremediği ve EFPA ile BİMPAŞ üzerinde rekabetçi baskı yaratamadığı da
belirtilmiştir. 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’ndan sonra, EFPA ve
BİMPAŞ’ın bulunurluk oranlarını artırdıkları, bu durumun ise bahsi geçen karardan
beklenen bir fayda olduğu değerlendirilmiştir.
(93) Kararda, hem KSN’ler hem de ASN’ler ile akdedilmek üzere hazırlanan Tek Elden Satın
Alma Sözleşmesi’nin değişik maddelerinde nihai satış noktalarına, 2005 Tarihli Grup
Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nda yasaklanan türden, doğrudan veya dolaylı rekabet
etmeme yükümlülüğü getirildiği belirtilmiştir. Kararda ayrıca, 2002/2 sayılı Tebliğ’de
öngörülen %40’lık pazar payının çok aşağısında yer alan BİMPAŞ’ın grup
muafiyetinden yararlandırılması gerektiği iddiası karşısında, grup muafiyetinden
yararlanan teşebbüslerin yaptıkları anlaşmalar ile pazarın önemli bir kısmını rakip
teşebbüslere kapatmaları halinde bu teşebbüslerden grup muafiyetinin alınabileceği;
BİMPAŞ için bu değerlendirmenin 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması
Kararı’nda yapıldığı ve BİMPAŞ’ın ASN ve/veya KSN’lerle yaptığı anlaşmalardan grup
muafiyetinin pazarın rakip teşebbüslere kapanması nedeniyle alındığı, bu sebeple
karardan sonra 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen pazar payı eşiğinin BİMPAŞ
tarafından aşılmamasının, BİMPAŞ’ın grup muafiyetinden doğrudan yararlanacağı
anlamına gelmediği ifade edilmiştir. Bu bağlamda, BİMPAŞ’ın tip sözleşme niteliği
taşıyan, ASN ve KSN’lere yönelik Tek Elden Satın Alma Sözleşmelerinin içerdiği
rekabet etmeme yükümlülüğü nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine ve 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları sağlamadığı için bireysel muafiyet de
tanınamayacağına hükmedilmiştir.
(94) Söz konusu Kurul kararıyla ayrıca, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması
Kararı’ndaki bazı düzenlemelere istisnalar getirilmiştir. Bu çerçevede,
- BİMPAŞ’ın veya bu teşebbüsün distribütörlerinin/bayilerinin ASN’ler ile
akdedecekleri tip sözleşmelerde getirilen rekabet etmeme yükümlülüğüne, sadece
fıçı bira satışlarını kapsaması, yalnız EFPA ürünlerine karşı ileri sürülebilir olması
ve en fazla 2 yıl süre ile sınırlı olması koşuluyla 3 yıl süre ile bireysel muafiyet
tanınmasına,
- EFPA ve BİMPAŞ’ın ya da bu teşebbüslerin distribütörlerinin/bayilerinin askeri
tesis ve otel gibi geleneksel olarak alımlarını ihale ile gerçekleştiren ASN’ler ile
akdedecekleri ve EFPA ile BİMPAŞ dışındaki teşebbüslere karşı ileri sürülemeyen
rekabet etmeme yükümlülüğü içeren en fazla 2 yıl süreli sözleşmelere bireysel
muafiyet tanınmasına,
17-20/321-143

35/57


- EFPA ve BİMPAŞ tarafından belirli spor, sanat ya da eğlence olaylarını
desteklemek amacıyla belirli bir mekanda yılda 60 günü geçmemek şartıyla
yapılan, içecek tedarikinin tanıtım amaçlı bir yan unsur olarak yer aldığı, EFPA ve
BİMPAŞ dışındaki teşebbüslere karşı ileri sürülemeyen rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren sponsorluk anlaşmalarına bireysel muafiyet tanınmasına,
- 100 m2 ve altında net satış alanına sahip KSN’ler için; bir noktada eğer
EFPA/BİMPAŞ dolabı dışında tüketicinin doğrudan erişebileceği bir başka alkollü
içecek dolabı yoksa; bu noktada bu teşebbüslerin dolaplarının kullanımını
düzenleyen ariyet sözleşmelerinin, dolabın görünür kısmında ve satış noktasındaki
toplam dolap hacminin en fazla %20’sini kapsayacak şekilde rakip ürün
konulmasına izin verilmesini temin edecek şekilde düzenlenmesine
hükmedilmiştir.
viii. 18.03.2010 Tarihli ve 10-24/331-119 Sayılı Kurul Kararı (2010 Tarihli Muafiyet
Kararı)
(95) Söz konusu kararda, BİMPAŞ ile bayilerinin/distribütörlerinin ASN ve KSN’lerle
akdedecekleri tip sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanması talebi değerlendirilmiştir.
(96) BİMPAŞ’ın, 2005 yılından 2010 yılına kadar olan süreçte, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin
Geri Alınması Kararı ile birlikte pazarda meydana gelmesi beklenen olumlu değişimlerin
yaşanmadığı; aksine pazarda yoğunlaşmanın arttığı; münhasır uygulamaların sona
ermesiyle eş zamanlı olarak EFPA’nın pazar payı yükselirken, BİMPAŞ’ın pazar payının
düştüğü; ayrıca pazardaki mevcut oyuncu sayısının da azaldığı; Kurul’un 2008 yılında
BİMPAŞ’a ASN’lerde fıçı bira ürünlerine mahsus olmak üzere münhasırlık imkanı
sağlayan kararının pazarda beklenen faydayı sağlayamadığı iddialarını değerlendiren
Kurul; bira pazarında EFPA’nın hakim durumda bulunmaya ve rakipleri karşısında pazar
payını artırmaya devam ettiği, ithalatın pazarda herhangi bir rekabetçi baskı yaratma
potansiyelinin olmadığı, piyasadaki küçük aktörlerin piyasadan çekilerek pazardaki
yoğunlaşma oranının arttığı, bira pazarında son yıllarda EFPA’nın pazar payı artarken
BİMPAŞ’ın hem pazar payı kaybettiği hem de teşebbüsün ASN ve KSN’lere yaptığı
satışların azaldığı tespitinde bulunmuştur. Bu nedenle BİMPAŞ ile
bayilerinin/distribütörlerinin KSN ve ASN’lerle akdedecekleri tip sözleşmelerdeki 5 yılı
aşmayan tek marka sınırlamalarına 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde
bireysel muafiyet tanınmasına karar vermiştir.
ix. 13.07.2011 Tarihli ve 11-42/911-281 Sayılı Kurul Kararı (2011 Tarihli
Soruşturma Kararı)
(97) EFPA ve distribütörlerinin satış noktalarına mal vermek için noktalardan sadece Efes
markalı biraları satmasını talep ettiği ve/veya rakip ürün satan noktaların faaliyetlerini
çeşitli uygulamalarla zorlaştırdığı iddiasını değerlendiren Kurul; EFPA’nın 2005 Tarihli
Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı ile yasaklanan nitelikte, nihai satış noktalarına
(KSN ve ASN’lere) rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesine yönelik uygulamalar
içerisinde bulunduğuna ve bu suretle 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal ettiğine
karar vererek teşebbüs aleyhine idari para cezasına hükmetmiştir. Önaraştırma ve
soruşturma döneminde yapılan yerinde incelemelerde, EFPA’nın birtakım nihai satış
noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğü getirdiğine veya bazı noktalarla bu etkiyi
doğurabilecek nitelikte sözleşmeler yaptığına işaret eden belge ve sözleşmelere
ulaşıldığı belirtilmiş ve kararda bu belgelere yer verilmiştir.
17-20/321-143

36/57


(98) Kurul ayrıca, EFPA ve/veya distribütörleri tarafından nihai satış noktalarıyla akdedilen
bulunurluk sözleşmelerinde yer alan bazı maddelerin pazarda rekabetçi yapıyı
sağlayabilmek ve muhafaza edebilmek adına değiştirilmesinde veya yeniden
düzenlenmesinde fayda bulunduğunu belirtmiştir.
(99) İlk olarak, “sağlayıcının katkı ve yardımların amacına uygun olarak kullanılıp
kullanılmadığının kontrolünden sonra ilgili yardımları vermeye yetkili olduğu ve bu katkı
ve yardımların haklı sebeplere dayanılarak eksiltilebileceği, askıya alınabileceği,
durdurulabileceği, sona erdirilebileceği” şeklindeki ifadelerin -genelde noktaya belli bir
yatırım karşılığında katkı verildiği dikkate alındığında- EFPA yatırımlarını kötü niyetli
davranışlara karşı koruyucu nitelikte olduğu kabul edilmekle birlikte bu hükmün nokta
üzerinde bu katkıyı alabilmek için fiili olarak rakip ürünün noktaya girmemesi yönünde
bir etki yaratmasının mümkün olduğu kanaatine ulaşılmıştır. Bu çerçevede, noktalara
verilen katkının rakip ürünlerin noktada satılmasıyla bağlantılı olmadığının açıkça
anlaşılmasını sağlayacak şekilde ilgili hükmün yeniden düzenlenmesi gerektiği
belirtilmiştir.
(100) İkinci olarak ise, “İŞLETİCİ, … sözleşme tarihinden itibaren, işbu sözleşme konusu bira
ürünlerini her tip, marka ve türünü işbu sözleşme hükümlerine tamamen uymak kayıt ve
şartıyla satmayı ve bulundurmayı kabul ve taahhüt eder.” hükmüyle nihai satış
noktasına getirilen yükümlülüğün, EFPA’nın faaliyetinin sadece bira pazarı ile sınırlı
olmasından hareketle, ayrı ilgili ürün pazarlarındaki ürünler için geçerli olan karışık
paketleme ya da bağlama uygulaması kapsamında değerlendirilmemesi gerektiği
kanaatine varılmıştır. Kararda ayrıca, oldukça geniş bir ürün gamına sahip olan EFPA
tarafından, nihai satış noktalarına getirilen bu türden bir yükümlülüğün, özellikle raf ya
da depo alanı kısıtlı nihai satış noktaları bakımından, filli olarak rakip ürünün noktaya
girememesi ya da rekabetçi baskının sağlanabilmesi için gerekli olan sayıda markayı
bulunduramaması şeklinde bir etkiye yol açabileceği ifade edilmiştir. Bu çerçevede, ilgili
hükmün sözleşmeden çıkartılmasına karar verilmiştir.
x. 17.11.2011 Tarihli ve 11-57/1474-530 Sayılı Kurul Kararı (2011 Tarihli Menfi
Tespit Kararı)
(101) 2011 Tarihli Soruşturma Kararı ile getirilen yükümlülükler kapsamında revize edilerek,
EFPA ile KSN’ler arasında yapılan KSN Sözleşmesi’ne menfi tespit belgesi
verilmesi/muafiyet tanınması ve sözleşmenin ilgili karara uygunluğunun tespiti talebini
değerlendiren Kurul; EFPA’nın 2011 Tarihli Soruşturma Kararı’nda öngörülen
yükümlülükleri yerine getirdiği; EFPA ile KSN’ler arasında imzalanacak olan KSN
Sözleşmesi’ne 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7. maddeleri kapsamında
değerlendirilebilecek düzenlemeler taşımaması nedeniyle menfi tespit verilmesi
gerektiği sonucuna ulaşmıştır.
17-20/321-143

37/57


xi. 23.05.2012 Tarihli ve 12-27/796-224 Sayılı Kurul Kararı (2012 Tarihli Menfi
Tespit/Muafiyet Kararı)
(102) Söz konusu kararda, EFPA ve EFPA’nın bayilerinin/distribütörlerinin müşterileriyle
akdettiği tek tip ASN bulunurluk sözleşmesinin revize edilmesi sonucunda düzenlenen
farklı tipteki ASN sözleşmelerine menfi tespit/muafiyet talebi değerlendirilmiştir. EFPA;
daha önce tek tip olan ASN sözleşmelerinin sayısının altıya yükseltilmesinin her
ASN’nin ihtiyacının aynı olmaması nedeniyle yapıldığını, ASN’lerin merkezi alım yapan
zincir otel, askeri tesisler ve zincir restoranlar; bireysel alım yapan oteller; konsept
noktalar ve standart noktalar olarak dört farklı alt gruba ayrılabileceğini dile getirmiştir.
Kurul,
- Standart Noktalarla İmzalanacak Süreli Sözleşme’de sözleşme süresi ve sonrasını
kapsayan herhangi bir rekabet yasağının bulunmadığı, , ASN’nin rakip ürünleri de
satabileceği ve ASN’nin rakip ürünleri EFPA’ya ait soğutucu dolaplarda da
bulundurabileceği göz önüne alınarak söz konusu sözleşmeye menfi tespit
verilebileceği,
- Standart Noktalarla İmzalanacak Miktar Taahhütlü Sözleşme’de tek marka satma
yükümlülüğünün getirilmediği, rakip bira ürünlerinin gerekirse EFPA tarafından
sağlanan dolaplarda satılabileceğinin açık olduğu, satış noktasına EFPA ya da
distribütörü tarafından verilecek katkının bir hedefe veya rakip bira ürünlerinin
satılmaması koşuluna bağlı olmadığı, satış noktasında başka marka bira
ürünlerinin satılması veya sözleşmede belirlenen hedefe ulaşılamaması halinde
cezai şart uygulanmayacağı, sözleşmenin miktar taahhüdünün gerçekleşmesiyle
sona ereceği dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye menfi tespit verilebileceği,
bununla birlikte miktar taahhüdünün fiili münhasırlık yaratmayacak şekilde
uygulanması gerektiği,
- EFPA’nın alımlarını ihale usulü ile yapan zincir oteller, askeri tesisler ve zincir
restoranlar gibi satış noktalarıyla akdedeceği Merkezi Alım Yapan Noktalarla
İmzalanacak Sözleşme’de münhasırlık hükmü içeren anlaşmaların en fazla 2 yıl
süreyle olacağı ve bu durumun 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’na uygun olduğu
dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye bireysel muafiyet verilebileceği,
- Zincir otel niteliğini haiz olmayan ve bireysel alım yapan oteller ile akdedilecek olan
Açık Satış Noktası Sözleşmesi-Otel Sözleşmesi’nde açıkça satış noktasına tek
marka satma yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşme süresinin 5 yılı
geçmeyeceği, katkıların herhangi bir hedefe veya rakip ürünlerin satılmaması
koşuluna bağlı olmadığı dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye menfi tespit
verilebileceği,
17-20/321-143

38/57


- Konsept Noktalarla İmzalanacak Süreli Sözleşme’de tek marka satma
yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşmenin en fazla 5 yıl ile sınırlı olduğu,
sözleşme sonrasında da konsept noktalara55 herhangi bir rekabet yasağı
getirilmediği; bununla birlikte ASN’de oluşturulan konseptin bir tamamlayıcısı
olarak EFPA tarafından verilen ve üzerinde EFPA’nın logo veya sair görsellikleri
bulunan bira sunumuyla ilgili malzemelerin münhasıran bulundurulma zorunluluğu
getirildiği, ayrıca rakip bira üreticilerinin ürünlerinin sunumuyla ilgili zorunlu
malzemelerin (bardak, bardak altlığı, rakip fıçı tesisatı veya menüde yer alma
hakkı) tüketicilerin talebine bağlandığı tespitleri yapılarak, görsel malzemelere
yönelik düzenlemelerin fiili münhasırlığa yol açabileceği; 2005 Tarihli Muafiyetin
Geri Alınması Kararı’na aykırılık teşkil eden bu düzenlemelerin yeniden
düzenlenmesi halinde sözleşmeye menfi tespit verilebileceği,
- Konsept Noktalarla İmzalanacak Miktar Taahhütlü Sözleşme’de tek marka satma
yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşmenin miktar taahhüdünün gerçekleşmesiyle
sona ereceği; bununla birlikte ASN’de oluşturulan konseptin bir tamamlayıcısı
olarak EFPA tarafından verilen ve üzerinde EFPA’nın logo veya sair görsellikleri
bulunan bira sunumuyla ilgili malzemelerin münhasıran bulundurulma zorunluluğu
getirildiği, ayrıca rakip bira üreticilerinin ürünlerinin sunumuyla ilgili zorunlu
malzemelerin (bardak, bardak altlığı, rakip fıçı tesisatı veya menüde yer alma
hakkı) tüketicilerin talebine bağlandığı tespitleri yapılarak, görsel malzemelere
yönelik düzenlemelerin fiili münhasırlığa yol açabileceği; 2005 Tarihli Muafiyetin
Geri Alınması Kararı’na aykırılık teşkil eden bu düzenlemelerin yeniden
düzenlenmesi halinde sözleşmeye menfi tespit verilebileceği; bunun yanı sıra,
miktar taahhüdünün fiili münhasırlık yaratmayacak şekilde uygulanması gerektiği
sonucuna ulaşmıştır56.
xii. 23.05.2012 Tarihli ve 12-27/795-223 Sayılı Kurul Kararı (2012 Tarihli Ekomini
Kararı)
(103) EFPA tarafından kurulması planlanan ve hızlı tüketim malları (HTM) sektöründe
“Ekomini” markası altında faaliyet gösterecek olan franchise sistemi için hazırlanan
“Master Franchise Sözleşmesi” (MFS) ve “Alt Franchise Sözleşmesi”ne (AFS) menfi
tespit/muafiyet talep edilmiştir.
(104) EFPA tarafından kurulması planlanan sistemde Master Franchise’ın (MF), kendisinden
Franchise alan işletmeler ile EFPA arasında köprü görevi kuracak olan bağımsız
teşebbüsler olacağı, MF’nin, EFPA ile aralarındaki anlaşmanın niteliği gereği, hem bir
kapalı satış noktası olarak hareket edeceği hem de alt bayiliklerin seçimi ve uygun
adaylarla sözleşme imzalayarak bayi ağının genişletilmesinden sorumlu olacağı,
kurulacak sistemde yer alacak bayiler tarafından satılacak HTM ürünlerinin nitelikleri,
markaları, alım koşulları vb. unsurların EFPA tarafından belirleneceği, bu durumun, yeni
kurulacak dağıtım zincirinin faaliyet alanını kapalı satış noktalarının ötesine taşımakta
olduğu ve diğer geleneksel perakende zincirlerine rakip haline getirdiği ifade edilmiştir.

55 Kararda, konsept noktalar “iç ve dış dekorasyonunun bira ürününün satılması için EFPA tarafından
belirlenen kriterlere uygun olarak yapıldığı noktalar” olarak tanımlanmıştır.
56 EFPA tarafından, 2012 Tarihli Menfi Tespit/Muafiyet Kararı ile menfi tespit/muafiyet alan 6 tip
sözleşmeye ek olarak, Standart Noktalarla İmzalanan Miktar Taahhütlü Sözleşme’nin bireysel alım yapan
oteller için de uyarlandığı, Otellerle İmzalanan Açık Satış Noktası Sözleşmesi'nin "süreli" versiyonu yanı
sıra "Miktar Taahhütlü" versiyonunun da uygulamaya konulduğu ifade edilmiştir.
17-20/321-143

39/57


(105) Sözleşmelerin esas amacının alkollü içki satan noktaların içki satış ruhsatı alma
konusunda yaşadığı sıkıntıların tek noktadan (EFPA tarafından) çözümünü sağlamak ve
satış yapan noktaların sayısının belirli bir seviyenin altına inmesini önleyerek
markalarının sayısal bulunurluğunu arttırmak olduğu, başvuru sahibi firmanın
öngördüğü sistemi gerçekleştirmek için iki kademeli bir yapı kurulacağı, ilk aşamada
EFPA ile Master Franchise’ler arasında bir anlaşma imzalanacağı, sonraki aşamada ise
EFPA tarafından belirlenen kriterler çerçevesinde MF’lerce Ekomini konseptine uygun
olduğu karar verilen işletmelerin sisteme dâhil edileceği belirtilmiştir.
(106) Franchise Veren’in (FV) söz konusu franchise sistemi içinde bir franchise veren konumu
bulunduğu gibi, aynı zamanda bira ürünlerinin satışını yapan teşebbüs kimliğinin de
bulunduğu, bu anlamda, FV’nin, söz konusu pazarda hâkim durumda bulunduğu, bu
nedenle FV’nin özünde bir kapalı satış noktası olan Ekomini Noktaları ile standart kapalı
satış noktalarına yapılacak bira ürünleri satışında rekabet mevzuatına ve Kurul
kararlarına uyumlu olmak durumunda olduğuna değinilmiştir.
(107) Kararda yer verilen tespitlere göre;
- FV, franchise sisteminin bütünlüğünün bozulmaması için, “Ekomini” Noktalarının iç
ve dış görselliğinin sağlanması, mağaza içi yerleşim konularında standart kapalı
satış noktalarına yapılmayan yatırımları yapacak,
- MFS ile MF’lere, FV tarafından bira ürünlerinin satışı için kendilerine tahsis edilmiş
olan -2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun- münhasır coğrafi bölge sınırları dâhilinde FA’lar
ile Ekomini Noktalarının açılması için AFS yapma yetkisi verilecek,
- Ekomini noktası açacak FA’ların ayırt edici özellikleri ve standartları FV tarafından
aktarılacak know-how sayesinde belirlenecek,
- FV ile MF’ler arasında akdedilecek olan MFS ile MF’ler ve FA’lar arasında
akdedilecek olan AFS dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde bulunan teşebbüsler
arasında gerçekleştirilecektir.
(108) Oluşturulacak franchise sistemi kapsamında, Ekomini noktalarının modern HTM
perakendeciliği pazarında faaliyet göstermesinin amaçlandığı, çeşitli mal ve hizmetlerin
Türkiye çapındaki son kullanıcılara perakende seviyesinde satışının yapılacağı, bu
nedenle dosya konusu MFS’nin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir dikey
anlaşma olduğu, MFS ve AFS’lerin tarafı olan teşebbüslerden hiç birisinin ilgili ürün
pazarında bir faaliyeti veya payı bulunmadığı, bu bağlamda, %40’lık pazar payı eşiğinin
aşılmaması nedeniyle bildirimde bulunulan MFS ve AFS’nin 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında grup muafiyeti çerçevesinde değerlendirilebileceği, 4054 sayılı Kanun
kapsamında ortaya çıkabilecek endişeleri ortadan kaldırmak için, FV’nin satışını
yapmakta olduğu bira, gazlı ve gazsız içecekler alt kategorilerinde söz konusu
kısıtlamanın ortadan kaldırıldığı, Ekomini Noktaları’nın isterlerse söz konusu alt
kategorilerde FV’nin satmakta olduğu ürünlere rakip olan ürünlerin de satılabileceği
ifade edilmiştir.
(109) Kurul tarafından daha önce 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına ve muafiyet de
tanınamayacağına karar verilmiş ürünler bakımından, anlaşmaların münhasırlık
içerecek şekilde akdedilemeyeceği; diğer ürünler bakımından ise EFPA'nın “MF” ve
“FA” konumundaki teşebbüsler ile akdedeceği sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında olduğuna karar verildiği belirtilmiştir.
17-20/321-143

40/57


xiii. 09.10.2013 Tarihli ve 13-57/802-341 Sayılı Kurul Kararı (2013 Tarihli Ekomini
Kararı)
(110) EFPA’nın “Ekomini” sisteminin öncüsü konumundaki OTC (off-trade chain) adında,
ağırlıklı olarak alkollü içecekler, tütün mamulleri, cips, şekerli ürünler/şeker,
kuruyemiş/kuru meyve ve diğer ürünlerden oluşan kısıtlı bir ürün portföyü satan bir
sistem kurduğu, bu sistemin başarılı olmaması sebebiyle bu noktaların yapısını
değiştirerek ve yeni noktalar ekleyerek “Ekomini” sistemini bir franchise olarak
yerleştirmeyi planladığı, açılan “Ekomini” noktalarında sadece MFS’nin ekinde yer alan
ürün kategorilerine dâhil olan ürünler ile tarafların karşılıklı mutabakatına bağlı olan
ihtiyari ürünler satılmasının öngörüldüğü, ayrıca, tesis edilmeye çalışılan konseptin
bozulmaması ve her noktanın bireysel alım yaptığı duruma kıyasla FV tarafından çok
daha avantajlı koşullarla mal alımının yapılabilmesini sağlayan merkezi pazarlık ve alım
planlandığı ifade edilmiştir.
(111) Kurul’un 2012 Tarihli Ekomini Kararı üzerinden geçen yaklaşık 1 yıllık süre zarfında
EFPA ürünleri hariç muafiyeti geri alınan tedarikçilerle yaşanan merkezi pazarlık gücü
problemi, münhasırlık yapılamadığı için yeterince tüketici fazlası elde edilememesi,
rakiplerle fiyat rekabeti yapılamaması gibi nedenlerle EFPA ürünleri de dâhil muafiyeti
koşulsuz olarak geri alınan tedarikçilerle münhasırlık içeren sözleşmeler akdedilmesinin
sistemin ayakta kalabilmesi için kaçınılmaz olduğu ve bu hükümleri içeren sözleşmelere
menfi tespit/muafiyet talebinde bulunulduğu belirtilmiştir.
(112) Kurul tarafından yapılan 2012 Tarihli Ekomini kararında yapılan değerlendirmede,
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına ve muafiyet de tanınamayacağına karar
verilmiş ürünler bakımından, anlaşmaların münhasırlık içerecek şekilde
akdedilemeyeceği; diğer ürünler bakımından ise EFPA’nın “MF” ve “FA” konumundaki
teşebbüsler ile akdedeceği sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olduğuna ve
grup muafiyetinden yararlandığı ifade edilmiştir. Bir diğer ifadeyle Kurul sözleşmedeki
diğer kısıtlamaları 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirirken, muafiyeti geri
alınan teşebbüslerden COCA COLA (gazlı içecek), UNILEVER (dondurma-Algida)
FRİTO LAY (paketlenmiş cips), MEY İÇKİ (rakı), EFES PİLSEN (bira) teşebbüsleriyle
adı geçen ürün kategorileri bağlamında münhasır anlaşma yapılamayacağını hükme
bağlamıştır.
(113) İncelemeye konu başvuru kapsamında EFPA’nın, ilgili sözleşmelerde yapılacak olan
değişikliklerle, muafiyeti geri alınan teşebbüslerle münhasır sözleşmeler akdedebilme
yetkisini istediği belirtilmiştir.
(114) Sözleşme maddelerinin incelenmesinden ilgili sözleşmelerin rekabet yasağına yönelik
(münhasırlık) hükümler içerdiği ve belirlenen ürünler dışındaki ürünlerin satılmasının
engellendiği, bu kapsamıyla sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında rekabete aykırı hükümler içerdiği, bu nedenle sözleşmelerin menfi tespit
alamayacağı değerlendirilmiştir.
(115) COCA COLA, UNILEVER, FRITO LAY, MEY İÇKİ ve EFPA’dan grup muafiyetlerinin
önceki yıllarda ilgili ürünler bazında geri alındığı ve sözleşmelerin bireysel muafiyet
alamayacağının da belirtildiği, ancak yapılan başvuru ve teşebbüs tarafından öne
sürülen gerekçeler bağlamında yine de bireysel muafiyet değerlendirmesi yapıldığı
vurgulanmıştır. EFPA başvurusu, bira ürünü açısından irdelendiğinde ise, bedavacılık
probleminin önlenmesi amacıyla EFPA ürünleri haricindeki bira ürünlerinin satış
noktalarında satılmasını önleyecek düzenlemenin yapılmasının talep edildiği
anlaşılmaktadır.
17-20/321-143

41/57


(116) Söz konusu sistemde satış noktası başına yapılan yatırımın, rakip ürün satılmazsa 3
yılda geri döneceğinin öngörüldüğü ancak rakip ürünler satıldığında bu sürenin 6 yıla
kadar çıkacağı EFPA tarafından ifade edilmiştir.
(117) Kararda, bu ve benzeri sözleşmelere izin verilmesi durumunda muafiyeti geri alınan
diğer teşebbüslerin de benzeri sistemler kurarak rekabeti kısıtlayabilecekleri
vurgulanmıştır. Bu noktaların, çevresinde alkol satışı olmayan ve bu nedenle dikkatlice
seçilen yerlerde kurulduğu göz önünde bulundurularak buralarda rakip ürün
bulunmasının, tüketicinin rakip ürün satın alabileceği başka yakın nokta olmadığı
hatırlandığında önemli olduğu belirtilmiştir.
(118) Ayrıca muafiyeti geri alan Kurul kararlarında marka tercihinin satış noktasına
bırakılmasının, bu kapsamda hâkim durumdaki teşebbüslerden herhangi bir teşvik veya
yönlendirme gelmemesinin kararların temelini oluşturduğu ve bu sistemde söz konusu
sınırlı sayıda ürün kapsamında satış noktasının tercihinin önem taşıdığı bir yapı
kurulduğu ifade edilmiştir. Bu yapıda “Ekomini” noktalarının bir kısmının Tuborg ürünleri
satmamayı tercih edebildiği, geri kalan noktaların ise tüketici talebi ya da kendi tercihleri
doğrultusunda Tuborg ürünleri satmakta oldukları belirtilmiştir.
(119) Bahse konu sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına ve 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet tanınamayacağına karar verilmiş ürünler
bakımından münhasırlık içerecek şekilde akdedilemeyeceğine karar verilmiştir.
G.12. Bildirim Konusu Sözleşmenin Değerlendirilmesi
(120) Başvuruda, 2012 Tarihli Menfi Tespit/Muafiyet Kararı ile menfi tespit belgesi verilen
Standart Noktalarla İmzalanan Süreli Sözleşme’de değişiklik yapılarak Sınırlı Münhasır
ASN Sözleşmesi adında yeni bir sözleşme düzenlendiği ifade edilmiş ve bu çerçevede
bahsi geçen sözleşme bakımından 4054 sayılı Kanun kapsamında menfi tespit/bireysel
muafiyet değerlendirmesi yapılması talep edilmiştir. Bu noktada, sözleşme adında
geçen “sınırlı” ifadesinin, belli sayıdaki ASN ile söz konusu sözleşmenin imzalanacak
olması sebebiyle kullanıldığını ve bir miktar kısıtlaması anlamına gelmediğini açıkça
belirtmek gerekmektedir. Bildirim Formu’nda yer verilen sözleşmenin özet hali aşağıdaki
tabloda gösterilmektedir:
17-20/321-143

42/57


Tablo 19: Başvuru Konusu Sözleşmenin Özeti
Kapsadığı Ürün Grubu Tüm Bira Ürünleri
Kapsadığı Coğrafi Alan Türkiye
Münhasırlık Var (Fıçı bira ürünleri münhasırlığı)57
Dolap Münhasırlığı Yok (%80’e %20 dolap kuralı geçerli)
Görsel Malzemelerde Münhasırlık Var (Fıçı bira ürünlerine ilişkin)58
Miktar Taahhüdü Yok
Cezai Şart
Var (Rakip marka fıçı bira ürünlerinin satılması
veya başka bir sebeple sözleşmenin feshine
sebebiyet verilmesi halinde)59
Cezasız Fesih Var (İşleticinin 3 ay önceden bildirmesi koşuluyla)
Sözleşme Sonrası Rekabet Yasağı Yok
Rekabeti Kısıtlayıcı Şekilde Yeniden Satış
Fiyatının Belirlenmesi ve/veya Bölge/Müşteri
Tahsisi60
Yok
Standart Miktar Kampanyası Yok
Süre 2 yıl
Nakit veya Nakit Bazlı Katkı
Var (Sözleşme süresince bir defaya mahsus
olmak üzere; herhangi bir hedefe ya da ASN’de
münhasıran bulundurulacak/satılacak EFPA’ya ait
fıçı bira ürünleri hariç olmak üzere, rakip ürünlerin
satılmaması koşuluna bağlı olmaksızın)
İskonto Var (Münhasıran EFPA’ya ait fıçı bira ürünlerinin satışına bağlı olarak)
Kaynak: Bildirim Formu

57 İlgili sözleşmede, münhasırlık içeren sözleşme yapılabilecek nokta sayısının, başvuruya konu
sözleşmenin imzalandığı yıldan bir önceki takvim yılı sonu itibariyle EFPA ve mümkün olması halinde
bağımsız pazar araştırma şirketleri verilerine göre toplam ASN pazarında gerçekleştirilen bira satış
litresinin %20’sine denk gelen litrenin karşılığını geçmeyecek şekilde belirleneceği düzenlenmektedir.
58 İlgili sözleşmede işleticinin, ASN’de münhasıran bulundurduğu ve satışını yaptığı EFPA’ya ait fıçı bira
ürünlerine ait her türlü servis, sunum ve sair görsel malzemeyi sözleşme süresi boyunca münhasıran
bulundurmakla yükümlü olduğu; sözleşme süresi boyunca ASN’de servis ve sunum için gerekli olan
bardak ve bardak altlığı dışında rakip bira ve diğer ağır alkol ürünlerine ait servis, sunum ve/veya sair
görsel malzeme bulundurulması ve kullanılmasının yasak olduğu belirtilmektedir.
59 İlgili sözleşmede, münhasıran satışı gerçekleştirilecek fıçı bira ürünleri haricinde, satış noktasında
başka marka bira çeşitlerinin satılması halinin, cezai şarta ilişkin hükmün dışında kaldığı açıkça
belirtilmiştir.
60 Bildirim konusu sözleşmeler incelendiğinde, sözleşmelerin tamamında, işleticinin EFPA ya da EFPA’nın
bayileri/distribütörleri tarafından kendisine belirli dönemlerde gönderilen ve EFPA’ya ait ürünlerin
maksimum satış fiyatlarını içeren fiyat listelerinde belirtilen satış fiyatlarının üzerinde bir fiyatla ürün satışı
gerçekleştirmeyeceğini taahhüt edeceğine ilişkin düzenlemelerin yer aldığı görülmektedir. 2002 sayılı
Tebliğ’in 4. maddesinin (a) bendi uyarınca, taraflardan herhangi birinin baskısı veya teşvik etmesi sonucu
sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcının azami satış fiyatını belirlemesi veya
satış fiyatını tavsiye etmesi mümkündür. Söz konusu hüküm dikkate alındığında, sözleşmelerde yer alan
azami fiyat düzenlemesinin, anılan Tebliğ ile uyumlu olduğu ve rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.
17-20/321-143

43/57


(121) Bu çerçevede, bildirim konusu sözleşme bakımından sırasıyla menfi tespit ve muafiyet
değerlendirmelerine yer verilecektir. Bildirim konusu sözleşmenin, açık bira pazarında
sınırlı sayıda noktada fıçı bira münhasırlığına yönelik olması nedeniyle,
değerlendirmeye geçmeden önce, bira pazarında faaliyet gösteren iki ana oyuncunun
açık bira pazarındaki satış bilgileri ile fıçı bira ve fıçı harici (şişe ve kutu bira) bira
satışları61 hakkında bilgi vermek gerekmektedir:
Tablo 20: EFPA ve TUBORG'un Açık Bira Pazarındaki Satış Miktarları (LT) ve Ciroları (TL)

EFPA TUBORG
Satış Miktarı
(LT) Ciro (TL)
62 Satış Miktarı (LT) Ciro (TL)
2012 (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler
(122) Yukarıdaki tablodan, açık bira pazarında son 5 yılda EFPA’nın satış miktarının %(…..)
oranında gerilediği, buna karşın TUBORG’un satışlarını %(…..) oranında artırdığı
görülmektedir. Aşağıda sırasıyla, bahsi geçen teşebbüslerin açık bira pazarındaki
satışlarının fıçı bira ve fıçı bira harici (şişe ve kutu bira) şeklinde kırılımına yer verilerek;
bu satışların, teşebbüslerin açık bira pazarındaki toplam satışları içindeki oranı
hesaplanmıştır:

Tablo 21: EFPA ve TUBORG'un Fıçı Bira ve Fıçı Bira Harici (Şişe ve Kutu Bira) Satışları63
Yıl
EFPA TUBORG
Fıçı Bira Satış
Miktarı (LT)
Fıçı Bira
Cirosu (TL)
Fıçı Bira
Harici Satış
Miktarı (LT)
Fıçı Bira
Harici Cirosu
(TL)
Fıçı Bira
Satış
Miktarı (LT)
Fıçı Bira
Cirosu (TL)
Fıçı Bira
Harici Satış
Miktarı (LT)
Fıçı Bira
Harici Cirosu
(TL)
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler

61 KSN’lerde sadece şişe ve kutu olarak satılan bira, ASN’lerde fıçı formunda da tüketicilere
sunulmaktadır. Fıçı bira, 30 ve 50 litrelik fıçılar içerisinde ambalajlanmış olup, işletmede açılarak
tüketiciye sunulmaktadır. Farklı ambalaj formlarında piyasaya sunulan bira, ürün yapısı gereği
ambalajının açılmasının ardından çabuk bozulabildiğinden, fıçı bira satış hızı diğer formlara göre daha
önem arz etmektedir. Çünkü fıçı bira kutu ve şişenin aksine, daha büyük miktarlarda satılmaktadır. Fıçı
biranın kalitesinin korunması ve devamlılığının sağlanması bakımından sürekli bir bakım-onarım ilişkisini
gerekmektedir. Bu gibi nedenlerle genellikle bir nokta, fıçı bira bakımından bir üretici ile çalışmayı tercih
edebilmektedir.
62 EFPA tarafından açık bira pazarında fıçı bira satışlarının detayına yönelik sunulan cirolarda noktalara
sunulan indirim ve katkıların dahil edilmiş olduğu (bir başka ifadeyle brüt satışların sunulduğu) ifade
edilmiş olup, kararın “Bira Pazarı Hakkında Bilgi” başlıklı bölümünde bulunan açık pazar verileri net olarak
sunulduğundan söz konusu cirolar arasında farklılık oluşmaktadır.
63 Bu noktada, teşebbüslerin fıçı bira satışları ayrı olarak ele alındığında ise, yıllar içinde fıçı birada
EFPA’nın sırasıyla satış miktarı ve ciro bakımından %(…..)-%(…..) oranlarında pazar payından, %(…..)-
(…..) payına gerilediği görülmektedir. Genel olarak tüm bira pazarında pazar payı kaybeden EFPA’nın,
açık bira pazarında da benzer bir durumda olduğu; pazarın bir an için fıçı bira pazarı olarak düşünülmesi
halinde, bu pazarda da (…..) görülmektedir.
17-20/321-143

44/57


Tablo 22: EFPA ve TUBORG'un Fıçı Bira ve Fıçı Bira Harici (Şişe ve Kutu Bira) Satış Oranı
Yıl
EFPA TUBORG64
Fıçı Bira
Satış
Miktarı
Fıçı Bira
Cirosu
Fıçı Bira
Harici
Satış
Miktarı
Fıçı Bira
Harici
Cirosu
Fıçı Bira
Satış
Miktarı
Fıçı Bira
Cirosu
Fıçı Bira
Harici
Satış
Miktarı
Fıçı Bira
Harici
Cirosu
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler, Raportörlerin Hesaplamaları
(123) Yukarıdaki tablodan, her iki teşebbüs bakımından, ilk yıllarda fıçı bira satışlarının
ağırlıklı olduğu görülürken, 2015 yılı sonuna doğru fıçı bira satışlarının azalarak yerini
şişe ve kutu bira satışlarına bıraktığı anlaşılmaktadır. 2015 yılı sonu itibariyle
TUBORG’un satışlarının (…..), şişe ve kutu biradan oluştuğu görülmekte iken, EFPA
tarafında halen fıçı biranın satışının fazla olduğu dikkat çekmektedir. Bununla birlikte
2016 yılı sonu itibariyle her iki teşebbüs için de satışların (…..), şişe ve kutu bira
satışlarından oluştuğu görülmektedir.
(124) Tablo 21’deki satış miktarı ve ciro yüzdeleri karşılaştırıldığında, her iki teşebbüs
bakımından, fıçı bira ciro oranının, satış miktarı oranına kıyasla daha düşük olduğu; fıçı
bira harici satışlarda ise bu durumun tam tersinin gözlendiği görülmektedir. Söz konusu
husus, fıçı bira litre satış fiyatlarının, şişe ve kutu biralara göre daha ucuz olmasından
kaynaklanmaktadır. Bu çerçevede, aşağıdaki tabloda fıçı bira ve fıçı harici bira birim litre
fiyatlarına yer verilmektedir:
Tablo 23: EFPA ve TUBORG'un Fıçı ve Fıçı Harici (Şişe ve Kutu) Ortalama Litre Fiyatları (TL)
Yıl
EFPA TUBORG
Fıçı Bira Litre
Fiyatı
Fıçı Bira Harici Litre
Fiyatı Fıçı Bira Litre Fiyatı
Fıçı Bira Harici Litre
Fiyatı
2012 (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler, Raportörlerin Hesaplamaları
(125) “Bira Pazarı Hakkında Bilgi” başlıklı bölümde de ifade edildiği üzere, ASN’lere yapılan
satışlar bakımından, EFPA’nın genel olarak ortalama birim litre satış fiyatlarının
TUBORG’a göre daha yüksek olduğu yukarıdaki tablodan da görülebilmektedir.

64 TUBORG’un toplam satışları içinde fıçı bira satışlarının hacim bakımından oranı yıllar itibariyle hızla
azalmakla birlikte (%(…..)’ten%(…..)’a), fıçı satan noktalar bazında hacim bazında satışlarının çoğunun
fıçı bira satışlarından oluştuğu, bununla birlikte bu oranın da %(…..)’den %(…..)’e gerilediği
görülmektedir.
17-20/321-143

45/57


(126) Dosya kapsamında ayrıca, teşebbüslerin fıçı bira tesisi olan ASN sayılarına, bu
ASN’lerin teşebbüslerin çalıştıkları toplam ASN sayıları içindeki oranına ve fıçı bira
tesisi olan noktaların sayı bakımından yıllar itibariyle eğilimine yer vermek de yerinde
olacaktır:
Tablo 24: EFPA ve TUBORG'un Fıçı Bira Tesisi Olan ASN Sayıları ve Oranları
2012 2013 2014 2015 2016
EFPA’nın Çalıştığı Toplam
ASN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Fıçı Bira Tesisi Olan
ASN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Fıçı Bira Tesisi Olan
Noktaların Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

TUBORG’un Çalıştığı
Toplam ASN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Fıçı Bira Tesisi
Olan ASN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Fıçı Bira Tesisi
Olan Noktaların Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

TUBORG Tarafından
Sunulan, Sadece Fıçı Bira
Tesisi Olan ASN Sayısı
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler
(127) Yukarıdaki tablodan öncelikle, teşebbüslerin fıçı bira tesisi olmayan daha fazla sayıda
nokta ile çalıştığı görülmektedir. Bununla birlikte bu husus, yukarıda ifade edildiği üzere,
genel olarak teşebbüslerin fıçı bira satışlarının ciro ve miktar bakımından daha fazla yer
tuttuğu gerçeği ile birlikte değerlendirildiğinde, fıçı bira tesisi olan noktaların hacim
bakımından çok satış yapan noktalar olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Nitekim
aşağıda yatırımların incelendiği bölümde de, EFPA tarafından yatırımların çoğunun fıçı
bira tesisi olan ((…..)) noktalara yapıldığı ifade edilmiştir.
(128) Öte yandan yukarıdaki tablodan çıkarılacak bir başka sonuç ise, fıçı bira tesisi olan
ASN’lerin yıllar itibariyle azaldığı ve bu azalmanın EFPA bakımından daha belirgin
olduğudur. Ayrıca tablodan, (…..) görülmektedir. (…..). Bu kapsamda, EFPA’nın açık
bira pazarındaki satışlarını telafi etmek güdüsünde olduğunu söylemek yanlış
olmayacaktır. Yukarıda yer verilen bilgi ve açıklamalar ışığında, bildirim konusu
sözleşme bakımından, aşağıda sırasıyla menfi tespit ve bireysel muafiyet
değerlendirmesi yapılacaktır.
17-20/321-143

46/57


G.12.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
(129) 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesine göre bir anlaşmaya menfi tespit belgesi
verilebilmesi için anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7. maddeleri kapsamında
değerlendirilebilecek düzenlemeler taşımaması gerekmektedir. Bildirim konusu
sözleşmedeki maddelerin incelenmesi sonucunda, bahse konu sözleşmenin EFPA
lehine münhasırlık hükümleri ihtiva ettiği, bir başka ifadeyle rakip fıçı bira ürünlerinin
satılmasını engellemek suretiyle ASN’lere fıçı bira bakımından tek marka satma
yükümlülüğü getirdiği; rakip fıçı bira ürünlerinin satılması halinde cezai şart
uygulanmasına olanak tanıdığı; nakit veya nakit bazlı katkı ile iskontonun, münhasıran
EFPA’ya ait fıçı bira ürünlerinin satılması koşuluna bağlı olarak verilmesini öngördüğü,
2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı ile 2012 Tarihli Menfi
Tespit/Muafiyet Kararı’na aykırılık teşkil edecek şekilde EFPA’ya ait fıçı bira ürünlerine
ait her türlü servis, sunum ve sair görsel malzemenin sözleşme süresi boyunca
münhasıran bulundurulması yükümlülüğü getirildiği ve buna ilaveten ASN’de servis ve
sunum için gerekli olan bardak ve bardak altlığı dışında rakip bira ve diğer ağır alkol
ürünlerine ait servis, sunum ve/veya sair görsel malzeme bulundurulması ve
kullanılmasının yasak olduğu görülmektedir. Bu çerçevede, söz konusu hükümlerin
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olduğu ve bu
nedenle bildirim konusu sözleşmeye menfi tespit belgesi verilemeyeceği, söz konusu
sözleşme bakımından muafiyet değerlendirmesi yapılması gerektiği kanaatine
varılmıştır.
G.12.2. 2002/2 Sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme
(130) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Bu Tebliğ ile sağlanan
muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili
pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması durumunda uygulanır.” hükmü dikkate
alındığında, EFPA’nın bayi ve distribütörleri ile ASN’ler arasında akdedilmesi öngörülen
dikey anlaşmaların, anılan Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanmasının
mümkün olmadığı değerlendirilmektedir. Zira kararın “Bira Pazarı Hakkında Bilgi”
başlıklı bölümünde detaylıca yer verildiği üzere, 2016 yılı için EFPA’nın ciro bakımından
pazar payı %(…..) iken, satış miktarı bakımından pazar payının ise %(…..) oranında
olup, bahsi geçen Tebliğ’deki pazar payı eşiğini aşmaktadır. Bu nedenle, aşağıda
başvuru konusu sözleşme bakımından bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılacaktır.
G.12.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(131) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde; teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve
teşebbüs birliği kararlarının, mal ve hizmetlerin üretim, dağıtım ve sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin sağlanması, tüketicinin bundan yarar sağlaması, ilgili piyasanın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması ve rekabetin bu amaçlar için
gereğinden fazla sınırlanmaması şartlarını sağladığı takdirde 4. madde hükümlerinin
uygulamasından muaf tutulabileceği belirtilmiştir.
(132) Bireysel muafiyet değerlendirmesinde aranan ilk şart, malların üretim veya dağıtımı ile
hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik
gelişmenin sağlanmasıdır. Genel olarak, üretim ve dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi,
kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması, yeni piyasalara girişin
kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması hallerinde bu
şartın varlığı kabul edilmektedir.
17-20/321-143

47/57


(133) Muafiyetin ikinci şartı; anlaşmanın tüketicilere ortaya çıkan objektif faydadan adil bir pay
alma imkânı tanıması gereğidir. 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi anlamında rekabeti
sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet alabilmesi için, yukarıda değinilen
malların dağıtımı veya hizmetlerin sunulmasından elde edilen iyileşmenin tüketiciye
yansıtılması ve ortaya çıkan ekonomik fayda ile tüketicinin elde edeceği menfaat
arasında makul bir denge olması gerekmektedir. Bu çerçevede; fiyatlar seviyesindeki
düşüş, satış sonrası etkin hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha
kolay ulaşabilmesi, malın arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar tüketicinin elde
edeceği menfaat kapsamında değerlendirilebilmektedir.
(134) Muafiyetin üçüncü şartı, anlaşmanın veya kararın teşebbüslere ilgili piyasanın önemli bir
bölümünde rekabeti ortadan kaldırma imkânı tanımaması, bir başka deyişle sağlanan
ekonomik gelişme veya fayda ile tüketicinin bundan yarar sağlamasının rekabetin
ortadan kaldırılması sonucunda elde ediliyor olmamasıdır. Bu şartın amacı, rekabetin
kısmen sınırlandırılmasına izin verilen piyasalardaki reel ve potansiyel rekabetin
devamının teminidir. İlgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkıp
kalkmadığı değerlendirilirken dikkate alınması gereken başlıca hususların ise; pazarda
halihazırda giriş engellerinin olup olmadığı, hakim durumda olan bir teşebbüsün bulunup
bulunmadığı, dikey anlaşmalar aracılığıyla giriş engeli yaratılıp yaratılmadığı, pazarın
yapısı, tüketici tercihlerinin ne ölçüde kısıtlandığı şeklinde sıralanması mümkündür.
(135) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen son koşul gereği, tüketicilere yansıtılan
ekonomik gelişme ve iyileştirmenin elde edilmesinde rekabeti daha az sınırlayan bir
yöntem mevcut ise anlaşmaya muafiyet tanınamayacaktır. Bu şart altındaki
değerlendirmelerde genel olarak, uygulamanın rekabeti kısıtlayıcı etkilerinin, elde
edilecek faydaların sağlanması için zorunlu olup olmadığı dikkate alınmaktadır.
(136) Bildirim kapsamında, başvuruya konu sözleşmenin, dağıtımda etkinliği sağlayacağı;
EFPA’nın satışlarını daha kesin ve uzun vadede planlamasını ve malın arzında
sürekliliği sağlayacağı; ASN’nin sözleşme konusu ürüne daha fazla odaklanarak hizmet
kalitesini ve böylelikle tüketici memnuniyetinin artırılacağı; fıçı münhasırlığı sayesinde
bedavacılık sorunu ve vazgeçme probleminin ortadan kaldırılması ile birlikte,
yatırımların geri dönüşünün sağlanacağı ve ASN’lere daha fazla yatırım yapılabileceği
ifade edilerek 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendindeki koşulun sağlandığı
belirtilmiştir. Buna ilaveten, bedavacılık sorunu ve vazgeçme probleminin ortadan
kaldırılmasıyla birlikte, yatırımların geri dönüşü sağlanabileceğinden, daha fazla ASN’ye
yatırım yapılmak suretiyle tüketicilerin gerek mevcut ASN’lerde daha fazla EFPA ürün
çeşidine erişebileceği ve daha kaliteli hizmet alabileceği, gerekse de ASN’lere yapılacak
yatırımlar neticesinde tüketicilerin daha fazla sayıda ASN’de bira ürünlerine
erişebileceği; böylelikle aynı maddenin (b) bendinde yer alan tüketici faydasına ilişkin
koşulun da sağlandığı ifade edilmiştir.
(137) Bildirim kapsamında ayrıca, sözleşmenin çok kısıtlı sayıda ASN ile imzalanacağı;
ASN’lerin kendi satış fiyatlarını serbestçe belirlemeleri önünde herhangi bir engel
olmadığı; sözleşmede bölge veya müşteri tahsisi gibi hükümlerin bulunmadığı;
sözleşmenin en fazla 2 yıl yürürlükte kalacağı ve sözleşme sonrası dönem için ASN’lere
herhangi bir rekabet yasağı getirilmediği, ASN’lerin üç ay önceden bildirme koşuluyla
sözleşmeyi cezai şarta maruz kalmadan feshedebileceği hususlarına dikkat çekilerek,
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) bendinde yer alan koşulun sağlandığı
belirtilmiştir.
17-20/321-143

48/57


(138) Bildirim kapsamında son olarak, sözleşme yapılacak ASN sayısının, açık bira pazarının
%20’sine denk gelen bira satış litresi karşılığını geçmeyeceği; ASN’lerin üç ay önceden
bildirme koşuluyla sözleşmeyi cezai şarta maruz kalmadan feshedebileceği;
sözleşmenin en fazla 2 yıl yürürlükte kalacağı; münhasırlık hükmünün rakip şişe ve kutu
bira ürünlerinin satışını engellemeyeceği ve sözleşme sonrası dönem için ASN’lere
herhangi bir rekabet yasağı getirilmediği belirtilerek, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin
(d) bendindeki koşulun sağlandığı ifade edilmiştir.
(139) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendi kapsamında değerlendirmeye geçmeden,
öncelikle EFPA’nın ASN’lere yaptığı mevcut yatırımlara ve geleceğe yönelik yatırım
planlamasına, akabinde ise ürün çeşitliliği ve bulunurluk analizine yer vermek
gerekmektedir.
(140) Açık bira pazarında, ASN’lere yapılan yatırımları (i) parasal yatırım ve iskontolar, (ii)
eğitim/iş geliştirme/personel desteği, (iii) vitrin/tabela/dekorasyon, (iv) soğutucu, (v) fıçı
tesisatı65 ve bakım masrafları olarak özetlemek mümkündür. Açık bira pazarında, kapalı
bira pazarında olduğu gibi yatırımların çoğunluğunu kısaca nakit katkı olarak
nitelendireceğimiz ilk kalem oluşturmaktadır. Bu kapsamda teşebbüsler, çalışma
performansları ile doğru orantılı olarak noktalara nakit katkı sağlamaktadırlar. EFPA
tarafından ASN’lere yapılan yatırımlara yıllar itibariyle aşağıda yer verilmektedir:
Tablo 25: EFPA Tarafından ASN’lere Yapılan Yatırımlar (TL)66
EFPA 2012 2013 2014 2015 2016
Toplam Yatırım
Tutarı67 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA’nın Çalıştığı
Toplam ASN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Yatırım Yapılan ASN
Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ASN Başına
Ortalama Yatırım (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Yatırım Yapılan ASN
Başına Ortalama
Yatırım68
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: EFPA Tarafından Sunulan Bilgiler
(141) Yukarıdaki tablodan, EFPA’nın ASN başına ortalama yatırım tutarının (…..) ila (…..) TL
aralığında seyrettiği, bununla birlikte EFPA için özellikli olan ASN’lere (yatırım yapılan
ASN’ler) yapılan nokta başı yıllık yatırımın (…..)-(…..) TL aralığında olduğu
görülmektedir.

65 Fıçı tesisatının (…..) Avro civarında bir maliyetinin olduğu belirtilmiştir.
66 Toplam yatırım detayı EFPA tarafından sunulamamış olup, yatırımların çoğunluğunun nakit
yatırımlardan oluştuğu tahmin edilmektedir. Açık bira pazarında; fıçı, soğutucu ve tabela yatırımının yıllar
itibariyle (…..) ila (…..) TL arasında değiştiği görülmektedir.
67 EFPA tarafından, açık bira pazarında yapılan yatırımların; (…..) gibi nakdi unsurların yanı sıra (…..) gibi
fiziksel unsurlardan oluştuğu ifade edilmiştir. EFPA’nın açık bira pazarı yatırımlarının (…..) parasal
katkılardan oluştuğu, bu tutarların 2012-2016 döneminde (…..) TL arasında değişen tutarlarda olduğu
anlaşılmaktadır.
68 EFPA tarafından açık bira pazarı için “analizli nokta çalışması” sunulmuştur. Bu çalışma sonucunda
yatırım yapılan nokta başına ortalama yatırım tutarının, (…..)-(…..) TL arasında değiştiği görülmektedir.
17-20/321-143

49/57


(142) EFPA tarafından sunulan fıçı bira tesisi olan noktaların yaptığı satış miktarları ile
noktalara yapılan yatırım tutarları aşağıdaki tabloda verilmektedir. Bu kapsamda fıçı bira
tesisi olan noktalardaki toplam satışların (fıçı ve şişe-kutu), (fıçı bira tesisi olan +
olmayan) tüm ASN’lerdeki satışlara oranı %(…..) civarındadır. Benzer şekilde yapılan
yatırımların da %(…..)’inden fazlasının, fıçı bira tesisi olan noktalara yapıldığı
anlaşılmaktadır.
Tablo 26: Fıçı Bira Tesisi Olan ASN'lere Yapılan Yatırımlar ve Bu ASN'lerin Satış Miktarları (TL)
EFPA 2012 2013 2014 2015
Toplam Yatırım Tutarı (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Fıçı Bira Tesisi Olan
ASN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..)
Fıçı Bira Tesisi Olan ASN'lere
Yapılan Yatırım (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA’nın Açık Bira Pazarına
Yaptığı Satış Miktarı (LT) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tablo 26’nın devamı:
EFPA 2012 2013 2014 2015
EFPA’nın Fıçı Bira Tesisi
Olan ASN'lere Yaptığı Satış
Miktarı (LT)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Litre Bakımından Oran (…..) (…..) (…..) (…..)
Fıçı Bira Tesisi Olan ASN'lerin
Toplam Yatırımdan Aldığı Pay (…..) (…..) (…..) (…..)
Fıçı Bira Tesisi Olan ASN
Başına Yatırım (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: EFPA Tarafından Sunulan Bilgiler
(143) EFPA tarafından toplam açık bira pazarında ve fıçı bira tesisi olan ASN’lerde yapılan
yatırımlara yer verilmesinin ardından, karşılaştırma yapabilmek için TUBORG’un da söz
konusu yatırımlarına ilişkin bilgi verilmesi gerekmektedir. Aşağıda TUBORG tarafından
ASN’lere yapılan yatırımlar yukarıda belirtilen kalemler bazında sunulmakta olup,
yatırımların %(…..)’inden fazlasını nakit yatırımların oluşturduğu dikkat çekmektedir:
Tablo 27: Yıllar İtibariyle TUBORG Tarafından ASN’lere Yapılan Yatırımlar (TL)69
TUBORG 2012 2013 2014 2015 2016
Parasal Yatırım ve İskontolar (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eğitim/İş Geliştirme/Personel
Desteği (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vitrin/Tabela/Dekorasyon (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Soğutucu (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Fıçı Tesisatı ve Bakım
Masrafları (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Yatırım Tutarı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG’un Çalıştığı ASN
Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Yatırım Yapılan ASN Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ASN Başına Ortalama
Yatırım Tutarı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Yatırım Yapılan ASN Başına
Yatırım Tutarı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: TUBORG Tarafından Sunulan Bilgiler

69 TUBORG’dan alınan bilgilere göre, açık bira pazarında satış miktarı bakımından çok satış yapılan
münhasır noktalara (satışların %(…..) ila %(…..)’ünü oluşturan noktalara) yatırımların (…..) (%(…..) ila
%(…..)’ünün) yöneltildiği görülmektedir.
17-20/321-143

50/57


(144) Yukarıdaki tabloda TUBORG’un açık bira pazarında nokta başına ortalama yatırım
tutarının (…..) ila (…..) TL arasında değiştiği ve EFPA ile paralel olduğu görülmektedir.
Öte yandan TUBORG tarafından, açık bira pazarında yapılan yatırımların özgülendiği
nokta sayısının EFPA (~(…..) nokta) ile karşılaştırıldığında görece az (~(…..) nokta)
olmasından dolayı yatırım yapılan nokta başına yatırım tutarları ortalama (…..)-(…..)TL
olarak hesaplanmaktadır.
(145) EFPA ve TUBORG tarafından ASN’lere yapılan yatırımların gösterildiği Tablo 25 ve
Tablo 27 birlikte değerlendirildiğinde, açık bira pazarında nokta başına ortalama
yatırımların ((…..)-(…..)TL), kapalı bira pazarında olduğundan ((…..)-(…..)TL) çok
yüksek olduğu görülmektedir70. Bunun nedeni, teşebbüsler tarafından da ortaklaşa ifade
edildiği üzere reklam yasaklı bir sektörde ASN’lerin görsellik bakımından önem arz
etmesi ve bu noktalara yapılan yatırımın tüketiciler nezdinde reklam amaçlı etki
göstermesidir71.
(146) TUBORG tarafından sunulan fıçı bira tesisi olan noktaların yaptığı satış miktarları ile bu
noktalara yapılan yatırım tutarları aşağıdaki tabloda verilmektedir. Bu kapsamda fıçı bira
tesisi olan noktalardaki toplam satışların (fıçı ve şişe-kutu), (fıçı bira tesisi olan +
olmayan) tüm ASN’lerdeki satışlara oranının %(…..) ila %(…..) aralığında olduğu
görülmektedir. Benzer şekilde yapılan yatırımların da %(…..) ila %(…..)’inin, fıçı bira
tesisi olan noktalara yapıldığı anlaşılmaktadır.
Tablo 28: Fıçı Bira Tesisi Olan ASN'lere Yapılan Yatırımlar ve Bu ASN'lerin Satış Miktarları (TL)
TUBORG 2012 2013 2014 2015 2016
Toplam Yatırım Tutarı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Fıçı Bira Tesisi Olan ASN
Sayısı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Fıçı Bira Tesisi Olan ASN'lere
Yapılan Yatırım (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG’un Açık Bira Pazarına
Yaptığı Satış Miktarı (LT) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Fıçı Bira Tesisi Olan ASN'lere Yaptığı
Satış Miktarı (LT) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Litre Bakımından Oran (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Fıçı Bira Tesisi Olan ASN'lerin
Toplam Yatırımdan Aldığı Pay (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Fıçı Bira Tesisi Olan ASN Başına
Yatırım (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: TUBORG Tarafından Sunulan Bilgiler

70 EFPA tarafından sunulan bilgiye dayanarak yapılan hesaplamada; yatırım yapılan ASN’lerin (…..)
oluşturan standart noktalara, konsept noktalara (EFPA konseptine göre dizayn edilmiş noktalar) ve
otellere nazaran (…..) yatırım yapıldığı görülmektedir. Diğer bir deyişle, (…..). Ancak 2014-2015 yıllarında
-kapalı bira pazarında olduğu gibi, açık bira pazarında da (…..) için- konsept noktaların (…..) bir yatırım
çektiği görülmektedir.
71 ASN’ler için kaliteli bulunurluk kendi fıçı ekipmanı ile fıçı satışı, şişe ve ithal ürünleri de içerecek şekilde
ürün portföyünün, firmaların kendi servis materyalleri ile tüketicilere sunulmasıdır. ASN bu olanaklardan
dolayı firmaların yeni ve mevcut markalar için bir platform özelliği taşımaktadır. Yeni marka yaratılması ve
marka sadakatinin güçlendirilmesi için ASN’ler önemlidir. Şayet tüketiciler küçük firmaların markalarını,
ASN noktalarında sürekli, düzenli ve kaliteli biçimde bulamazlarsa bu firmaların markalarını zamanla
unutmaya başlarlar ve bu da küçük firmaların rekabet edebilirliğini olumsuz etkiyerek pazardaki rekabeti
önemli ölçüde kısıtlar.
17-20/321-143

51/57


(147) Yukarıdaki fıçı bira tesisi olan ASN’lere yapılan yatırımları gösteren Tablo 28 ve 30
incelendiğinde, TUBORG’un 2012 ila 2015 yılları arasında nokta başına (…..)-(…..)TL
tutarında, EFPA’nın ise (…..)-(…..) TL tutarında yatırım yaptığı görülmektedir. 2016
yılında ise, TUBORG yatırım tutarını (…..) TL’ye yükseltmiştir. Yine ilgili tablolardan, her
iki teşebbüsün de yatırımlarının (…..), fıçı bira satan noktalara yönelttiği görülmektedir.
Zira fıçı bira satışları, yıllar itibariyle açık bira pazarında her iki teşebbüsün genel olarak
gelirinin (…..) oluşturmaktadır.
(148) Öte yandan yukarıda yer alan tablolar karşılaştırıldığında TUBORG’un son yıllarda
toplam yatırımlarını hızla artırarak (…..)-(…..) katına çıkardığı, bununla birlikte 2016 yılı
sonu itibariyle yapılan toplam yatırımların (EFPA:~ (…..) TL, TUBORG: (…..) TL) miktar
bakımından pazar paylarıyla (EFPA:% (…..), TUBORG:% (…..)) orantılı olduğu göze
çarpmaktadır.
(149) EFPA ASN’lerde münhasırlık karşılığında önümüzdeki yıllarda noktalara ne gibi bir
yatırım (nakit/fiziksel) planı olduğu konusunda detaylı bir açıklamada bulunmamaktadır.
(150) Öte yandan EFPA’nın sunduğu sözleşmelerde litre baremlerine göre değişen oranlarda
olduğu görülen nakit katkı veya belirlenen ürünlerde iskonto olmak üzere parasal katkı
ilişkili bir hüküm bulunmaktadır. Bu konuda bu hükümlerin uygulamasına ilişkin olarak
EFPA tarafından, (…..) açıklamalarında bulunulmuştur72. Öte yandan EFPA tarafından
noktaların miktar (litre) alım ortalamalarına göre ayarlanmış litre baremlerine göre hangi
oranlarda iskonto uygulanacağı, hangi litre baremlerine göre ne miktarda nakit katkı
verileceği gibi hususlarda net ve detayları belirlenmiş bir sistem ortaya
konulmadığından, indirim sisteminin detaylı bir analizi mümkün olamamıştır.
(151) Yukarıda yer alan yatırım bilgilerinden satışı yoğun olan noktalara fazla yatırım yapıldığı
ve yatırımların büyük ölçüde parasal yatırımlardan oluştuğu sonucunu çıkarmak
mümkündür. Yatırımların çoğunu oluşturan parasal katkıların ilişkiye özgü olduğu, daha
sonradan kullanılmayacağı açıktır. Noktalara sağlanan dolap gibi yatırımların ise büyük
ölçüde tekrar farklı noktalarda kullanılabilir olduğu, bir diğer deyişle ilişkiye özgü
olmadığı değerlendirilmektedir.
(152) Kurul’un önceki kararlarında da ele alındığı üzere, ASN’ler münhasırlık hükümlerinin
tüketiciye fayda sağlayıp sağlamayacağı noktasında, KSN’ler ile aynı değerlendirmeye
tabi tutulmamaktadır. ASN’ler, teşebbüslerin münhasır anlaşmalarının tüketiciye
görsellik ve mekanın özelliği bakımından fayda sağlayabileceği noktalardır. Şöyle ki;
tüketiciler ASN’lerde ürünü yerinde tükettiğinden, mekanın görselliği önem arz
edebilmekte ve bira üreticileri de münhasır anlaşmalar karşılığında mekanın
giydirilmesi, dekorasyonuna katkı sağlanması ve nokta içi aktivitelerin desteklenmesi
yoluna gitmektedirler. Böylece noktaya yatırım yapılmasıyla tüketiciler, münhasır
anlaşmalardan olumlu yönde etkilenebilmektedir73.

72 Nakit katkı ve iskontoların ASN’lere uygulanışına ilişkin olarak, belirlenmiş litre baremlerine göre nakit
katkı veya satış miktarına bağlı indirim oranlarını gösteren detaylı bir çalışma EFPA tarafından
sunulmamıştır.
73 Diğer taraftan KSN’lerde ürün yerinde tüketilmediğinden, ürün özelliklerinin yanı sıra mekanın görselliği
tüketiciler açısından merkezi bir önem arz etmemektedir. KSN’lere yapılan fiziksel yatırımların başında
soğutucu dolapların geldiği bilinmektedir. KSN’lerde münhasırlığın olması halinde, tüketicilere doğrudan
yansıyacak bir faydadan söz edilemeyecek, hatta noktada bulunan ürün çeşitliliğinin sadece tek firmanın
ürünleri ile sınırlanıyor olması sebebiyle tüketiciler bu durumdan olumsuz etkilenebilecektir.
17-20/321-143

52/57


(153) ASN’ler yukarıda anlatılan iki ayırt edici özellik (noktaya yapılan yatırımların yarattığı
değer ve bunun tüketiciye yansıması) çerçevesinde değerlendirildiğinde, bu satış
alanlarında fıçı bira bakımından EFPA’ya tanınacak kısmi münhasırlık; tüketici faydası
yaratacak yatırımların desteklenmesini sağlayabilecektir. Her ne kadar fıçı bira
münhasırlığının uygulamaya geçmesi halinde ASN’lere yapılacak yatırımların somut
olarak hizmette nasıl bir iyileşme sağlayacağı EFPA tarafından ortaya konulamamışsa
da söz konusu münhasırlığa izin verilmesi halinde mekanın görselliğini artırmak yönüyle
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendi kapsamında hizmetlerin sunumunda
iyileşme sağlanabilecektir. Bununla birlikte, piyasada fıçı bira satışlarının toplam açık
bira pazarı satışları içinde önemli bir paya sahip olduğu; fıçı bira satan noktalar
bakımından tüm (fıçı, şişe ve kutu) bira satışlarının, toplam açık bira pazarı satışları
içinde büyük bir paya sahip olduğu hususları dikkate alındığında, fıçı bira bakımından
öngörülecek kısmi münhasırlığın, ASN’lerde EFPA’ya nazaran (…..) bir bulunurluğa
sahip olan TUBORG’un ve diğer bira üreticilerinin/ithalatçılarının bulunurluğunu olumsuz
yönde etkileyebileceği ve bu durumdan fıçı birada çeşitlilik arayan tüketicilerin zarar
görebileceği değerlendirilmektedir. Fıçı bira satan noktaların satışlarının önemli olduğu
bilgisi ışığında, tüketicilerin özellikle fıçı bira satışı bakımından seçeneklerinin
kısıtlanması halinde, tüketicilerin mekana yapılacak yatırımlardan ve buna bağlı olarak
görsellikten/hizmette iyileşmeden elde edeceği faydanın, rakip bira markaların
bulunurluğunun kısıtlanmasının getireceği zararın yanında sınırlı kalabileceği
değerlendirilmektedir. Bir başka ifadeyle, olası bir tüketici faydasının/tüketiciye
sunulacak hizmette iyileşmenin, ürün çeşitliliğinin daralmasını bertaraf edecek düzeyde
olmadığı; EFPA’ya tanınacak kısmi münhasırlığın tüketicilerin tercihlerini sınırlayacak
olması sebebiyle tüketiciler nezdinde faydadan çok zararının olabileceği düşülmektedir.
(154) Başvuru konusu sözleşme, muafiyetin üçünü koşulu bakımından değerlendirildiğinde;
pazarda hâlihazırda giriş engellerinin olup olmadığı, hâkim durumda olan bir
teşebbüsün bulunup bulunmadığı, dikey anlaşmalar aracılığıyla giriş engeli yaratılıp
yaratılmadığı, pazarın yapısı gibi hususlara bakmak gerekmektedir. “Bira Pazarı
Hakkında Bilgi” başlıklı bölümde detaylıca ifade edildiği üzere; bira pazarı genel olarak,
başlıca iki teşebbüsün faaliyet gösterdiği, diğer üretici ve ithalatçıların pazardan oldukça
küçük bir pay elde edebildiği, kapasite fazlasının ve reklam yasaklarının önemli bir giriş
engeli teşkil ettiği, ithalatın kısıtlı olduğu bir pazardır. 2016 yılı verileri dikkate
alındığında, açık bira pazarında EFPA’nın ciro bakımından %(…..) ve satış miktarı
bakımından %(…..) pazar payına sahip olduğu; dolayısıyla yüksek bir pazar gücüne
sahip olduğu görülmektedir. Bu noktada, EFPA’nın açık bira pazarındaki pazar payının,
kapalı bira pazarındaki pazar payına kıyasla çok daha yüksek olduğu belirtilmelidir.
17-20/321-143

53/57


(155) Değerlendirme kapsamında, fıçı bira ürünleri bakımından talep edilen kısmi
münhasırlığın, pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kaldırılması sonucuna
yol açıp açmayacağı önem kazanmaktadır. Bu kapsamda, münhasırlık koşulunun
etkisini somut olarak ortaya koymak amacıyla, bildirim konusu sözleşmenin
uygulanması sonucunda pazarda oluşacak muhtemel kapamayı görmek bakımından
yapılan hesaplamaya aşağıdaki tabloda yer verilmiştir:
Tablo 29: Sözleşme İmzalanacak Maksimum ASN Sayısı ve Muhtemel Kapama Oranı
ASN 2016 Satış Miktarı (LT) (…..)
Sözleşme İmzalanacak Maksimum ASN Sayısını Belirleyen Satış Litresi Oranı 20%
Üst Litre Sınırı (…..)
TAPDK 2016 ASN Sayısı74 27.107
Pazardaki Noktaların Ortalama Alım Miktarı (LT) (…..)
Münhasırlık Yapılacak Muhtemel ASN Sayısı (…..)
Açık Bira Pazarında Fıçı Bira Satışlarının Oranı75 (…..)
Muhtemel Kapama Oranı76 (…..)
Kaynak: Bildirim Formu, Raportörlerin Hesaplamaları
(156) Yukarıdaki tablodan EFPA’ya sadece fıçı bira satışları açısından, sınırlı noktalarda
münhasırlık tanınması halinde bile pazarın yaklaşık %(…..)’lik bir kısmının rekabete
kapanabileceği ortaya çıkmaktadır. Söz konusu kapamanın EFPA’nın hâlihazırda
yüksek olan pazar gücünü artırıcı yönde bir etkide bulunması kaçınılmazdır. Diğer
yandan, EFPA tarafından başvuru konusu sözleşmenin hangi tür ASN’lerle
imzalanacağı hususunda bir açıklama yapılamamıştır. Dolayısıyla sözleşmenin ağırlıklı
olarak hangi tür ASN’lerle imzalanacağına dair bir belirlilik bulunmamaktadır. EFPA gibi
pazar payı yüksek bir teşebbüsün marka gücünün yol açtığı yüksek bilinirlik ve reklam
yasakları olan bir sektörde görsellik bakımından önem arz eden ASN’lerin tüketiciler
nezdinde reklam amaçlı etki gösterdiği hususları göz önünde bulundurulduğunda, bira
pazarının dinamikleri çerçevesinde bildirim konusu sözleşme sonucu oluşabilecek
olumlu etkilere rağmen, fıçı bira münhasırlığının 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c)
bendinde bulunan koşulu sağlamadığı değerlendirilmektedir.

74 Açık bira pazarında fıçı bira tesisi bulunan toplam nokta sayısına ilişkin bir veri bulunmadığından ve her
noktaya potansiyel olarak fıçı bira tesisi kurulması mümkün olduğundan, alkollü içki satış belgesine sahip
ASN sayısı esas alınmıştır.
75 2012-2016 yıllarında açık bira pazarında yıllar itibariyle fıçı bira satış oranlarının aritmetik ortalaması
alınmıştır.
76 Bu oran, [(münhasırlık yapılacak ASN sayısı/toplam ASN sayısı)*açık bira pazarında fıçı bira
satışlarının oranı] şeklinde yapılan hesaplama sonucu elde edilmiştir.
17-20/321-143

54/57


(157) Son olarak, başvuru konusu sözleşme ile EFPA’ya tanınacak fıçı bira ürünleriyle sınırlı
münhasırlık hakkının; ASN’lerin üç ay önceden bildirme koşuluyla sözleşmeyi cezai
şarta maruz kalmadan feshedebileceği; sözleşmenin en fazla 2 yıl yürürlükte kalacağı;
fıçı bira ürünlerine ilişkin münhasırlık hükmünün rakip şişe ve kutu bira ürünlerinin
satışını engellemeyeceği ve sözleşme sonrası dönem için ASN’lere herhangi bir rekabet
yasağı getirilmediği dikkate alındığında, söz konusu hususların 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (d) bendi kapsamında rekabetin zorunlu olandan fazla kısıtlanmaması için
geçerli düzenlemeler olduğu değerlendirilmekle birlikte, kapama oranının yüksek
olduğu; EFPA fıçı bira ürünlerine ait her türlü servis, sunum ve sair görsel malzemenin
sözleşme süresi boyunca münhasıran bulundurulması yükümlülüğü getirildiği ve buna
ilaveten ASN’de servis ve sunum için gerekli olan bardak ve bardak altlığı dışında rakip
bira ve diğer ağır alkol ürünlerine ait servis, sunum ve/veya sair görsel malzeme
bulundurulması ve kullanılmasının dahi yasaklandığı dikkate alındığında, reklam
yasaklarının söz konusu olduğu alkollü içecek sektöründe özellikle ASN’lerde kullanılan
görsel malzemeler ile tüketicilere ulaşmayı hedefleyen ve bu suretle kapalı bira pazarı
satışlarını artırmaya çalışan rakip bira ve diğer yüksek alkollü içki
üreticilerinin/ithalatçılarının satışlarının olumsuz yönde etkileneceği ve tüketicilerin bu
ürünlere ulaşmasının önünde suni engeller yaratılacağı; hizmetlerin sunumunda bir
iyileşme sağlanabilmesi ve tüketici faydasının elde edilebilmesi bakımından
münhasırlığın şart olmadığı değerlendirildiğinden, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin
(d) bendindeki “rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması” koşulunun sağlanmadığı değerlendirilmektedir.
(158) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler kapsamında, bildirime konu sözleşmenin 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen şartları bir bütün olarak sağlamadığı; bu
nedenle söz konusu sözleşmeye bireysel muafiyet tanınamayacağı kanaatine
ulaşılmıştır.
G.12.4. EFPA’nın Diğer Taleplerinin Değerlendirilmesi
(159) Kurum kayıtlarına 16.12.2016 tarih ve 7235 sayı ile intikal eden yazıda, EFPA
tarafından ASN pazarına ilişkin olarak;
 Sınırlı Münhasır ASN Sözleşmesi’ne muafiyet tanınamayacak ise, 2010 Tarihli
Muafiyet Kararı ile TUBORG’un açık bira pazarında münhasır sözleşmelerine
tanınan muafiyetin de geri alınması,
 Her halükarda, belli koşullarda EFPA dolaplarına Tuborg ürünlerinin konulmasını
içeren dolap kuralının kaldırılması
talep edilmiştir.
17-20/321-143

55/57


(160) İlk talebin; bildirim konusu sözleşmeden ve dolayısıyla dosya konusundan bağımsız
olması, sektöre yönelik geçmiş tarihli Kurul kararlarını ilgilendirmesi, alınacak Kurul
kararının sonuçlarının TUBORG’u doğrudan ilgilendirecek olması, mevcut piyasa
şartlarının gözetilerek sektöre yönelik Kurul kararlarının yeniden gözden geçirilmesini
zorunlu kılması, kapsamlı bir araştırma yapılmasını gerektirmesi hususları dikkate
alınarak bu talebin reddedilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.77.
(161) İkinci talebin ise, uygulanabilir olmadığı; zira 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’nda, 100 m2
ve altında net satış alanına sahip KSN’ler bakımından, bir noktada eğer EFPA/BİMPAŞ
dolabı dışında tüketicinin doğrudan erişebileceği bir başka alkollü içecek dolabı yoksa,
bu noktada bu teşebbüslerin dolaplarının kullanımını düzenleyen ariyet sözleşmelerinin,
dolabın görünür kısmında ve satış noktasındaki toplam dolap hacminin en fazla
%20’sini kapsayacak şekilde rakip ürün konulmasına izin verilmesini temin edecek
şekilde düzenlenmesinin öngörüldüğü; bir başka ifadeyle dolap kuralının ASN’leri
kapsamadığı değerlendirilmektedir.

77 Diğer yandan 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Muafiyetin Geri Alınması” başlıklı 6. maddesinde “Bu Tebliğ ile
muafiyet tanınmış bir anlaşmanın, Kanunun 5 inci maddesinde düzenlenen koşullarla bağdaşmaz etkilere
sahip olduğunun tespit edilmesi halinde, Rekabet Kurulu, Kanunun 13 üncü maddesine dayanarak,
anlaşmaya bu Tebliğ ile tanınan muafiyeti geri alabilir….” hükmü yer almaktadır. Aynı Tebliğ’in “Pazar
Payının Hesaplanması ve Uygulanması” başlıklı 6/A maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinde “Pazar payı
başlangıçta %40’tan fazla olmayıp daha sonra %45’i aşmayacak şekilde eşiğin üzerine çıkarsa muafiyet,
pazar payı eşiğinin ilk aşıldığı yılı takip eden sonraki iki yıl boyunca da geçerli olmaya devam eder.”
hükmü ile (d) bendinde “Pazar payı başlangıçta %40’tan fazla olmayıp daha sonra %45’in üzerine çıkarsa
muafiyet, pazar payı eşiğinin ilk aşıldığı yılı takip eden yıl boyunca da geçerli olmaya devam eder.” hükmü
yer almaktadır. Her ne kadar TUBORG, 2010 Tarihli Muafiyet Kararı ile bireysel muafiyet almış ise de söz
konusu hükmün yol gösterici olabileceği değerlendirilmektedir. Bu noktada 2016 yılı sonu itibariyle, açık
bira pazarında TUBORG’un pazar payının ciro bazında %(…..), satış miktarı bazında %(…..) olduğu
belirtilmelidir.
17-20/321-143

56/57


G.12.5. TUBORG’un Talebinin Değerlendirilmesi
(162) Dosya kapsamında, TUBORG tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 11.04.2016
tarih ve 2431 sayı ile intikal eden cevabi yazıda, 2012 Tarihli Menfi Tespit/Muafiyet
Kararı ile EFPA’nın ihale usulü ile çalışan zincir oteller, askeri tesisler ve zincir
restoranlar gibi satış noktalarıyla imzalayacağı sözleşmedeki (Merkezi Alım Yapan
Noktalarla İmzalanacak Sözleşme) münhasırlık hükmüne bireysel muafiyet tanındığı
belirtilmiş ve bu çerçevede EFPA’ya tanınan münhasırlık hakkının EFPA’dan geri
alınması talep edilmiştir78.
(163) Söz konusu talebin; bildirim konusu sözleşmeden ve dolayısıyla dosya konusundan
bağımsız olması, sektöre yönelik geçmiş tarihli Kurul kararlarını ilgilendirmesi, alınacak
Kurul kararının sonuçlarının EFPA’nın menfaatini ilgilendirecek olması, mevcut piyasa
şartlarının gözetilerek sektöre yönelik Kurul kararlarının yeniden gözden geçirilmesini
zorunlu kılması ve kapsamlı bir araştırma yapılması gerektiği hususları dikkate alınarak
reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

78 TUBORG tarafından bu talep dile getirilmişse de, EFPA tarafından gönderilen bilgilerde, 2012 Tarihli
Menfi Tespit/Muafiyet kararı doğrultusunda, alımlarını ihale usulü ile yapan zincir oteller, askeri tesisler ve
zincir restoranlar gibi satış noktalarına münhasırlık şartı getirilmesine ilişkin olarak 2 yıllığına akdedilecek
Merkezi Alım Yapan Noktalarla İmzalanacak Sözleşme’nin uygulamada neredeyse hiç kullanılmadığı
belirtilmiştir. Buna gerekçe olarak ise, merkezi alım yapan noktaların esasen, geleneksel anlamda
tanımlanan ihale yöntemiyle alım yapmaması; bunun yerine, tedarikçi şirketlerden çoğu zaman e-posta
yoluyla ayrı ayrı fiyat almak suretiyle kendileri için en uygun seçeneği belirlemeleri gösterilmiştir. Bir
başka yazıda, söz konusu sözleşmenin uygulamasının çok sınırlı kaldığı (mevcut durumda sadece (…..)
adet oteli kapsayan (…..) zincir otel ile münhasırlık içeren Merkezi Alım Yapan Noktalarla İmzalanacak
Sözleşme imzalandığı; bunun en önemli nedeninin, "geleneksel olarak alımlarını ihale ile gerçekleştiren
satış noktaları" ifadesinin kapsadığı noktalarla ve ihale sürecinin nasıl olması gerektiğiyle ilgili olarak satış
ekipleri tarafındaki belirsizlik olduğu, "Geleneksel olarak" ifadesi ile alımlarını geçmişte ihaleyle yapmayan
fakat merkezi olarak yapmayı planlayan zincir otel, restoran ve askeri tesisler ile bu tür sözleşmenin
yapılıp yapılamayacağı konusunun, satış ekipleri nezdinde tereddüt yarattığı ve rekabete aykırı olabilecek
bir davranış içine girmemek adına, satış ekiplerinin bu tür sözleşme akdetmekten kaçınmalarına
sebebiyet verdiği; yine, ihalenin ne şekilde yapılması gerektiğine ilişkin belirsizlik nedeniyle, organize bir
ihalenin, dört başı mamur bir ihale şartnamesinin, kapalı zarf usulü, vb. bir ihale sürecinin aranıp
aranmadığı hususundaki tereddütlerden ötürü, satış ekiplerinin rekabet hukuku anlamında risk almamak
adına, bu anlaşmayı hiç yapmamak yolunu seçtiği ifade edilmiştir. Bunun yanı sıra, işletmecisi aynı
olmakla birlikte, ticaret unvanı farklı olan noktalarla ilgili olarak da tereddüt yaşandığı ve aynı ekonomik
bütünlüğe ait olmakla birlikte farklı ticaret unvanlarıyla faaliyet gösteren işletmeler ile de bu tür
sözleşmenin uygulanmasından kaçınıldığı belirtilmiştir. Bununla birlikte, anılan sözleşmenin daha yaygın
şekilde uygulanabilmesi için son dönemde HORECA'ya ve bölge satış müdürlüklerine gerekli
bilgilendirmenin yapıldığı, merkezi alım yapan ve birden fazla noktası bulunan zincir işletmelerin merkezi
alımları için rakip sağlayıcılardan da fiyat teklifi alması ve tüm tekliflere ilişkin dokümanlarını anlaşma
süresi boyunca saklaması koşuluyla EFPA ile söz konusu sözleşmeyi imzalayabileceği ve 2 yıla kadar
EFPA'dan münhasır alım yapabileceği hususunun izah edildiği ifade edilmiştir.
17-20/321-143

57/57


H. SONUÇ
(164) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.’nin bayi ve distribütörleri ile açık satış
noktaları arasında imzalanması planlanan,
- Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamında olması sebebiyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
- Bu sözleşmenin, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nin 2. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen eşiğin aşılması nedeniyle
aynı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanamadığına,
- Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne, 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinde aranan koşulları taşımaması sebebiyle bireysel muafiyet
tanınamayacağına,
2. Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.’nin,
- Sınırlı Münhasır ASN Sözleşmesi’ne muafiyet tanınamayacak ise, 18.03.2010
tarihli ve 10-24/331-119 sayılı Kurul kararı ile Tuborg Pazarlama A.Ş.’nin
münhasır sözleşmelerine tanınan muafiyetin açık bira pazarı bakımından geri
alınması yönündeki talebinin reddine,
- Kurul’un 10.04.2008 tarihli ve 08-28/321-105 sayılı kararı çerçevesinde getirilen
ve ASN noktalarında belirli şartlar altında Tuborg Bira ve Malt Sanayi A.Ş. ve
diğer bira üreticisi/ithalatçısı teşebbüslerin bira ürünlerinin, Efes Pazarlama ve
Dağıtım Ticaret A.Ş.’nin dolaplarının %20’sine konulabileceğini öngören
düzenlemenin iptal edilmesi yönündeki talebi hakkında, söz konusu Kurul
kararında ASN’ler bakımından böyle bir kural benimsenmemesi nedeniyle,
herhangi bir işlem yapılmasına yer olmadığına,
3. Tuborg Pazarlama A.Ş.’nin,
- Kurul’un 23.05.2012 tarihli ve 12-27/796-224 sayılı kararı doğrultusunda, ihale
usulü ile çalışan zincir oteller, askeri tesisler ve zincir restoranlarla imzalanacak
sözleşmede (Merkezi Alım Yapan Noktalarla İmzalanan Sözleşme) Efes
Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.’ye tanınan münhasırlık hakkının geri
alınması yönündeki talebinin reddine
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu
açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy