Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2017-4-8
Karar Sayısı : 17-27/442-192
Karar Tarihi : 22.08.2017
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Burak SAĞLAM, Muhammed Safa UYGUR, Noyan DELİBAŞI
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Türkiye Akaryakıt Bayileri Petrol ve Gaz Şirketleri İşveren
Sendikası
Eski Yıldız Cad. Denizhan No:20 Kat:4 Beşiktaş İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Bankalararası Kart Merkezi A.Ş.
Nispetiye Cad. Akmerkez E3 Blok Kat:3-5 Etiler İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Bankalararası Kart Merkezi A.Ş.’nin Rekabet Kurulunun
21.08.2013 tarihli ve 13-48/672-288 sayılı muafiyet kararının süresinin dolmasına
rağmen kredi kartı takas komisyon oranlarını belirlemeye devam etmek ve mezkûr
kararda belirtilen koşullara uymamak suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği
iddiası.
(1) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.07.2017 tarih ve 4995 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 14.08.2017 tarih ve 2017-4-08/BN sayılı Bilgi Notu görüşülerek karara
bağlanmıştır.
(2) G. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Bilgi Notunda; başvuru konusu iddialara yönelik olarak
Bankalararası Kart Merkezi A.Ş.(BKM) hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) kapsamında herhangi bir işlem tesisine yer olmadığı,
bununla birlikte şikâyet dilekçesinin Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kuruluna
(BDDK) yönlendirilmesinin uygun olacağı sonucuna ulaşılmıştır.
17-27/442-192
2/12
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Başvuru
(3) Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 12.07.2017 tarih ve 4995 sayı ile intikal eden ve
Türkiye Akaryakıt Bayileri Petrol ve Gaz Şirketleri İşveren Sendikası (TABGİS) tarafından
yapılan başvuruda özetle;
- Rekabet Kurulunun (Kurul) 21.08.2013 tarihli ve 13-48/672-288 sayılı kararı ile
kredi kartı takas komisyon oranlarının BKM tarafından belirlenmesine, koşullara
uygun olmak kaydıyla üç yıl süreli muafiyet tanındığı,
- Muafiyet kararının sonuç bölümünün 3. maddesinin (b) bendinde takas komisyonu
belirlenirken BKM’nin fonlama faiz oranı olarak Türkiye Cumhuriyet Merkez
Bankasının (TCMB) resmi internet sitesinden alınan 1 aylık vadeli ağırlıklı ortalama
mevduat faiz oranını esas alması gerektiği karara bağlanmasına rağmen BKM
tarafından formüle esas alınan fonlama faiz oranının bu tabloya uygunluk
sağlamadığı,
- Kurul kararında fonlama gün sayısının, bankalarca kesin olarak belirlenmesine
kadar geçen süredeki hesaplamalarda 25,5 gün olarak alınmasına karar
verilmesine rağmen BKM tarafından bu sürelerin farklı uygulandığı,
- Takas komisyonu formülünde operasyonel maliyetler kapsamında yer alan bazı
maliyetlerin örneğin otorizasyon maliyetinin bankaya yansıyan bir maliyet değil üye
işyeri tarafından karşılanan bir maliyet olduğu, ayrıca tüketicilere yansıtılmış bazı
maliyet kalemlerinin, bankalarca operasyon maliyeti adı altında üye işyerlerine de
mükerrer şekilde yansıtılmış olabileceği,
- BKM tarafından hesaplanan yeni formüldeki oranın yürürlükteki orandan ± %5
farklı olmaması durumunda yürürlükteki oranda değişiklik yapılmayacağının ilan
edildiği, öte yandan Kurul kararlarında bu hususta herhangi bir açıklama yer
almadığı,
- Sermaye maliyetleri içerisindeki alt kırılımların şeffaf olmadığı ve denetlenmesi
gereken önemli hususlardan birisi olduğu,
- Muafiyet süresinin dolmasına rağmen yeni bir muafiyet tanınmasına kadar söz
konusu uygulamaya devam edilmesinin hukuka aykırılık oluşturduğu,
ifade edilerek 4054 sayılı Kanun çerçevesinde gereğinin yapılması talep edilmektedir.
(4) Başvuru konusunu oluşturan kredi kartı takas komisyonu, kartlı ödemelerde kartı kabul
eden işyerinin anlaşmalı olduğu kabulcü banka ile kart hamiline kart veren ihraççı
bankanın farklı bankalar olması durumunda ortaya çıkan ve işlem tutarının BKM
bünyesinde belirlenen belirli bir yüzdesi şeklinde kabulcü bankanın ihraççı bankaya
ödediği komisyondur. Takas komisyonunun seviyesi, bir kartlı ödeme sistemindeki
bankalar arasında ikili anlaşmalarla belirlenebileceği gibi, bankalar tarafından çok taraflı
olarak da belirlenebilmektedir. Takas komisyonunun bankalar tarafından birlikte
belirlenmesi durumunda rekabet hukuku devreye girmekte ve rekabet otoritelerine bu
hususa ilişkin muafiyet başvuruları yapılmaktadır.
17-27/442-192
3/12
(5) Bankaların kartlı işlemler nedeniyle birbirine ödediği bir maliyet kalemi olan takas
komisyonunun bileşenleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
Takas Komisyonu (%) = Fonlama Maliyeti (%)+ Operasyonel Maliyetler (%)
Fonlama Maliyeti (%) = (Ortalama faiz/365) * Fonlama Gün Sayısı
Operasyonel Maliyetler: Borç ödeme ve şube hizmetleri, dolandırıcılık, ters ibraz ve exception file,
ihraççı otorizasyon maliyetleri ile ihraççı takas ve hesaplaşma maliyetleri ve net sermaye maliyeti.
(6) Ülkemizde takas komisyonuna ilişkin işlemlerin mahsuplaşması BKM bünyesinde
yapılmakta ve tek bir takas komisyonu oranının belirlenmesine ilişkin başvurular da
Rekabet Kurumu’na BKM tarafından yapılmaktadır. Bu bağlamda takas komisyonunun
BKM bünyesinde belirli esaslara göre belirlenmesi çeşitli Kurul kararlarına konu olmuştur.
Konu hakkındaki sürece aşağıda yer alan tabloda yer verilmektedir:
Tablo 1: BKM tarafından kredi kartı işlemlerinde ortak takas komisyon oranı belirlenmesi uygulamasına
ilişkin kronolojik süreç
Tarih Süreç
01.09.2003
TABGİS tarafından, BKM bünyesinde bir araya gelen bankaların takas komisyon
oranlarını birlikte belirlemek suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal
ettikleri iddiası üzerine Kurul tarafından 23.12.2003 tarihinde BKM hakkında
soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
15.01.2004
Soruşturma devam ederken BKM tarafından takas komisyon oranlarının BKM
bünyesinde ortak belirlenmesi işlemine muafiyet verilmesi talebiyle Kurum’a
yapılan başvurunun bahse konu soruşturma kapsamında değerlendirilmesine
karar verilmiştir.
01.07.2005
Yapılan değerlendirme sonucunda alınan 01.07.2005 tarih ve 05-43/602-153 sayılı
kararla, BKM tarafından kredi kartlarına ilişkin ortak komisyon oranları belirlenmesi
uygulamasına, 08.11.2005 tarihinden itibaren şartlı ve 2 yıl süreli bireysel muafiyet
verilmiştir.
05.09.2007 Söz konusu muafiyet süresinin sona ermesi üzerine, BKM tarafından muafiyetin süresiz olarak uzatılması talebi ile yeniden başvuruda bulunulmuştur.
17.01.2008 Yapılan muafiyet değerlendirmesi sonucunda, 17.01.2008 tarih ve 08-06/63-20 sayılı karar ile uygulamaya 15.04.2009 tarihine kadar şartlı muafiyet verilmiştir.
19.08.2009
Kurul'un 19.08.2009 tarihli ve 09-36/904-216 sayılı kararı ile belirlenen koşulların
yerine getirildiğinin 30 gün içinde tevsik edilmesinden itibaren uygulamaya 3 (üç)
yıl süreyle bireysel muafiyet tanınmasına karar verilmiş ve bu muafiyet süresi de
16.04.2013 tarihinde sona ermiştir.
04.03.2013 Muafiyet süresinin sona ermesi üzerine, BKM tarafından muafiyetin süresiz olarak uzatılması talebi ile yeniden başvuruda bulunulmuştur.
21.08.2013
Kurul'un 21.08.2013 tarihli ve 13-48/672-288 sayılı kararı ile belirlenen koşulların
yerine getirildiğinin 30 gün içinde tevsik edilmesinden itibaren uygulamaya 3 (üç)
yıl süreyle bireysel muafiyet tanınmasına karar verilmiştir.
16.01.2014
BKM’nin bildirimi üzerine Kurul’un ve 16.01.2014 tarih ve 14-02/43-M sayılı
kararıyla 21.08.2013 tarihli ve 13-48/672-288 sayılı kararda belirlenen koşulların
yerine getirildiği tespit edilmiş, bu kapsamda ilgili kararla tanınan muafiyetin süresi
de 16.01.2017 tarihinde sona ermiştir.
01.02.2017 Muafiyet süresinin sona ermesi üzerine, BKM tarafından muafiyetin süresiz ve koşulsuz olarak uzatılması talebi ile yeniden başvuruda bulunulmuştur.
08.06.2017
Kurul’un 08.06.2017 tarih ve 17-19/294-130 sayılı kararıyla, 21.08.2013 tarihli ve
13-48/672-288 sayılı kararda belirlenen koşullarda herhangi bir değişikliğe
gidilmeksizin uygulamaya tanınan muafiyetin süresi 3 yıl uzatılmıştır. Kararda
ayrıca BKM’nin yeni formüldeki oranın yürürlükteki orandan ± %5 farklı olmaması
durumunda yürürlükteki oranda değişiklik yapılmaması uygulamasına ilişkin Kurul
yaklaşımına açıklık getirilmiştir.
17-27/442-192
4/12
(7) Tablodan da görülebileceği üzere, kredi kartı takas komisyon oranının BKM bünyesinde
belirlenmesine yönelik başvurular kapsamında günümüze dek süreli ve takas komisyon
oranının hesabına hangi kalemlerin dahil edileceğini belirten şartlı muafiyet kararları
verilmiştir. TABGİS şikâyeti kapsamında ihlal iddialarının bulunduğu dönem göz önüne
alındığında, yukarıda yer verilen kararlardan 21.08.2013 tarihli ve 13-48/672-288 sayılı
(2013 tarihli Karar), 16.01.2014 tarih ve 14-02/43-M sayılı (2014 tarihli Karar) ve
08.06.2017 tarih ve 17-19/294-130 sayılı (2017 tarihli Karar) kararların önem kazandığı
değerlendirilmektedir.
(8) Aşağıda bu üç karara ilişkin TABGİS tarafından yapılan başvuruyla ilgili olmak üzere
ayrıntılara yer verilecek olmakla beraber, 2017 tarihli muafiyet kararına ilişkin inceleme
sırasında görüş ve değerlendirmeleri talep edilen TABGİS’in, ilgili muafiyet değerlendirme
sürecinde Kuruma 16.03.2017 tarih ve 1801 sayı ile intikal eden yazısında da bu raporda
yer verilen hususlara ilişkin iddiaları dile getirdiği görülmektedir. Anılan yazıda yer alan
iddialardan bir kısmı;
- Kurul’un 21.08.2013 tarih ve 13-48/672-288 sayılı kararı ile BKM uygulaması
arasında farklılıklar bulunduğu,
- TCMB internet sitesinde mevcut 1 aya kadar vadeli ağırlıklı ortalama faiz oranları
ile BKM internet sitesinde ayrıntılı olarak yer verilen fonlama faiz oranlarının
farklılık arz ettiği,
- BKM’nin formülde hesaplanan yeni oranların yürürlükteki orandan +-%5 farklı
olmaması durumunda yürürlükteki oranda değişiklik yapılmayacağını belirttiği,
oysa ki Kurul kararında bu yönde bir açıklama bulunmadığı,
- Kurul kararında fonlama gün sayısının bankalarca kesin ve sağlıklı olarak
belirlenmesine kadar geçen sürede, hesaplamalarda ilgili gün sayısının 25,5 gün
olarak hesaplanacağının karara bağlandığı, bununla birlikte BKM’nin Mayıs-Ekim
2015’te fonlama gün sayısını 27,20; Kasım 2015-Ekim 2016 arasında 27,01;
Kasım 2016’dan bu yana 27,11 gün olarak uyguladığı,
- takas komisyonu maliyet kalemleri içerisinde yer alan otorizasyon maliyetlerinin
bankaya yansıyan bir maliyet kalemi olmadığı, bu maliyetlerin üye işyerleri
tarafından karşılandığı,
- Kurul’un 21.08.2013 tarih ve 13-48/672-288 sayılı kararında net sermaye karşılık
oranına ilişkin maliyetin nasıl hesaplanacağına kararın sonuç kısmında yer
verilmediği, bu durumun ilgili maliyete ilişkin denetimi güçleştireceği
şeklindedir.
(9) Bu bağlamda her ne kadar söz konusu iddiaların 2017 tarihli karar çerçevesinde yapılan
değerlendirme sürecinde dikkate alındığı düşünülse de, aşağıda başvurunun ilgili olduğu
üç kararın ilgili bölümleri özetlenmiştir.
17-27/442-192
5/12
H.2. Konuyla İlgili Geçmiş Kurul Kararları
H.2.1. 21.08.2013 tarihli ve 13-48/672-288 sayılı Kurul Kararı
(10) Kurum kayıtlarına 04.03.2013 tarih ve 1276 sayı ile intikal eden BKM bildiriminde BKM’nin
yönetim kurulu kararlarıyla kredi kartlarına ilişkin ortak takas komisyon oranları
belirlemesi uygulamasına tanınan 3 yıllık muafiyet süresinin 16.04.2013 tarihinde sona
erecek olması sebebiyle yeniden muafiyet başvurusunda bulunulmuş ve uygulamaya
süresiz muafiyet verilmesi talep edilmiştir. BKM’nin söz konusu başvurusunda takas
komisyon oranı hesaplanmasında kullanılan ihraççı müşteri hizmetleri maliyetlerinin
tanımında ve hesaplanmasında değişikliğe gidilmesi, fonlama maliyetlerinin
hesaplanmasında Borsa İstanbul (BİST) repo ters repo faiz oranları yerine bankaların
mevduat faiz oranlarının kullanılması ile Visa/Mastercard işlem ücretleri, net sermaye
karşılık maliyetleri ve sorunlu alacak maliyetlerinin takas komisyon oranlarına dâhil
edilmesine izin verilmesi talep edilmiştir.
(11) Başvuruya 3 yıl süreli muafiyet tanınan anılan kararın sonuç bölümünde TABGİS’in
başvurusu ile ilgili kısımlar aşağıdaki gibidir:
“Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
…2- Kartlı ödeme sistemleri pazarının kendine özgü koşulları dikkate alınarak bildirim
konusu ortak komisyonu belirlenmesi işlemine,
(a) “ihraççı müşteri hizmetleri maliyetlerine ilişkin değişikliklerin, hacim bazlı logo
maliyetleri, sorunlu alacak maliyetleri ve net sermaye karşılık maliyetleri
kapsamındaki kredi kartı limit taahhütlerin, takas komisyonu formülündeki
operasyonel maliyetleri kalemleri içerisine dahil edilmemesi,
…
(c) Fonlama gün sayısının, bankalarca kesin ve sağlıklı olarak belirlenmesine
kadar geçen sürede hesaplamalarda 25,5 gün olarak dikkate alınması,
(d) Takas komisyon oranının; “aylık ve geçmiş 12 aylık oranları da gösterir şekilde,
fonlama ve operasyonel maliyetlerin alt kalemleri ayrıştırılmış şekilde ve
formülde kullanılan fonlama gün sayısı ve fonlama faiz oranı ayrı ayrı
belirtilerek” BKM internet sayfasında yayımlanması
(e) Bu verilerin belirlendikleri/geçerli oldukları periyotların (aylık ya da yıllık) her bir
veri için ayrı ayrı BKM internet sayfasında yayımlanması
koşuluyla 4054 sayılı Kanun’un 5. Maddesi kapsamında bireysel muafiyet tanınmasına
3- Bildirim Formu’nda talep edilen
(a) net sermaye karşılık maliyetler kapsamındaki kredi kartı alacaklarının (bakiyesi)
takas komisyonu formülündeki operasyonel maliyet kalemleri içerisine dahil
edilmesinin,
(b) TCMB tarafından ilan edilen TL cinsinden 1 ay vadeli ağırlıklı ortalama
mevduat faiz oranının1 esas alınması koşuluyla, fonlama faiz oranı olarak
mevduat faizinin kullanılmasının
aynı Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyetten yararlandığına,
4- Muafiyet süresinin yukarıda yer verilen koşulların tamamının yerine
getirildiğinin 30 gün içinde tevsik edilmesinden itibaren 3 yıl olarak
belirlenmesine
1 Kararda fonlama faiz oranının hesaplanmasında 32 gün vadeli mevduat oranının fonlama gün sayısı ile
aynı vadeye gelecek şekilde denkleştirilerek kullanılması gerektiği belirtilmektedir.
17-27/442-192
6/12
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.”
(12) Yukarıda da görüldüğü üzere, söz konusu kararda maliyet kalemlerine ilişkin olarak; takas
komisyonu hesaplamasına esas teşkil eden fonlama gün sayısının bankalar tarafından
kesin ve sağlıklı olarak belirlenene kadar 25,5 gün olarak hesaplamaya dahil edilmesi
gerektiği, fonlama faiz oranı için ise TCMB tarafından ilan edilen TL cinsinden 1 ay vadeli
ağırlıklı ortalama mevduat faiz oranının dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Öte
yandan kararda takas komisyonunu oluşturan fonlama ve operasyonel maliyetlerin alt
kalemleri ayrıştırılmış şekilde ve formülde kullanılan fonlama gün sayısı ve fonlama faiz
oranı ayrı ayrı belirtilerek BKM sitesinde yayımlanması şartı getirilerek oranın
hesaplanmasında şeffaflığın hedeflendiği görülmektedir.
(13) Söz konusu kararın BKM’ye bildirilmesinden sonra BKM tarafından gönderilen ve Kurum
kayıtlarına 24.12.2013 tarih ve 8525 sayı ile intikal eden yazı ile Kurul'un gerekçeli
kararında belirtilen koşulların yerine getirildiğinin tevsik edilmesine ve tespitine yönelik
bildirimde bulunulmuştur. Aşağıda BKM tarafından yapılan bildirim ve bildirim sonucunda
alınan kararın ayrıntılarına yer verilmektedir.
H.2.2. 16.01.2014 tarihli ve 14-02/43-M sayılı Kurul Kararı
(14) BKM tarafından gönderilen 21.08.2013 tarihli ve 13-48/672-288 sayılı Kurul kararının
gereğinin yerine getirildiğine ilişkin bildirimde;
- Takasa katılım payı sektörün %92’sini oluşturan 11 bankada fonlama gün sayısı için
bağımsız denetim firmalarınca ayrı ayrı denetim gerçekleştirildiği, bu kapsamda her
banka için ayrı olarak hesaplanan ağırlıklı fonlama gün sayısının bankanın takasa
katılım payı ile çarpılmasıyla sektör için ağırlıklı fonlama gün sayısının hesaplandığı,
- Maliyet hesaplama sürecine katılan tüm bankaların ağırlıklı ortalama faizsiz fonlama
gün sayısının mevcut veri kılavuzuna uygun olarak ilgili dönemdeki tüm not-on-us
işlemler dikkate alınarak bire bir hesaplandığı, örneklem veya varsayımsal metotlar
kullanılmadığı,
- 2013 yılı ilk 6 ay rakamları ile yapılan çalışma sonucunda sektör için ağırlıklı fonlama
gün sayısının 27,35 gün olarak dikkate alınacağı,
- Fonlama faiz oranına ilişkin olarak 2013 tarihli muafiyet kararında 32 gün vadeli
mevduat oranının dikkate alınması gerektiği belirtilmişse de TCMB tarafından
yayımlanan formatta 32 günlük mevduat faizinin yer almadığı ancak ağırlıklı mevduat
faiz oranı verisinin TCMB tarafından kamuya açıklanmayan kırılımlarında 32-45 gün
arası vadeli faiz oranı verisinin bulunduğu ve 32-45 gün kırılımının tüm vadeli
mevduatlar içindeki payının %56 olduğu, bu nedenle söz konusu verinin gerçek
maliyetleri doğru biçimde yansıttığı ve Kurul kararıyla uyumlu olduğu,
- TCMB'de gün vade kırılımı ile mevduat faiz oranı bilgisinin mevcut olduğu ve bu
bilgilerin aylık olarak TCMB'den resmi yazı ile talep edilerek ay sonu yapılan takas
komisyonu fonlama maliyeti hesaplamasında kullanılabileceği,
- Net sermaye maliyetinin hesaplanması kapsamında takas komisyonu ile doğrudan
ilgili olan taksitsiz not-on-us2 bakiyesine karşılık ayrılan sermayenin net maliyetinin
dikkate alınacağı, BKM tarafından Kurul kararı ile uyumlu biçimde TCMB tarafından
ilan edilen 1 yıla kadar TL mevduat faizin getirisinin kullanılacağı,
2 Not on us işlemler; bankalar tarafından kredi kartı kullanımı esnasında kendi POS’larından başka banka
kartlarının ya da başka banka POS’larından kendi kredi kartlarının kullanımı sonucunda takasa konu olan
işlemleri ifade etmektedir.
17-27/442-192
7/12
- Buna göre BKM’nin her yılın ilk 6 ayının ay sonu bakiyelerini kullanarak ilgili
mevzuatta öngörülen sermaye yeterlilik oranı, ilgili bakiyenin risk ağırlığı ve taksitsiz
not-on-us bakiye oranı ile çarptıktan sonra takas komisyonuna konu olan sermaye
miktarını hesaplayacağı
hususlarının ifade edildiği görülmektedir.
(15) Görüldüğü üzere, BKM tarafından yapılan bildirimde fonlama gün sayısı 13-48/672-288
sayılı kararda bankalardan istenilen hesaplamanın yapılmış olması itibarıyla 25,5 gün
yerine 27,35 gün olarak Kurul’a bildirilmiş, ayrıca fonlama faiz oranı için de gerekçeleri
belirtilerek 32-45 gün vadeli mevduat oranının gösterge olarak alındığı belirtilmiştir.
Bildirim sonucunda Kurul tarafından 16.01.2014 tarihli ve 14-02/43-M sayı ile alınan
kararda;
- fonlama gün sayısı konusunda; 21.08.2013 tarih ve 13-48/672-288 sayılı Kurul
kararında yer verilen çalışmanın yerine getirildiğine,
- fonlama faiz oranı bakımından, bahse konu kararda yer verilen 1 ay vadeli mevduat
hesapları ağırlıklı ortalaması yerine 32-45 gün vadeli mevduat hesapları ağırlıklı
ortalama faiz oranı kullanımı önerisinin 21.08.2013 tarih ve 13-48/672-288 sayılı
karar ile uyumlu olduğuna,
- net sermaye maliyeti hesaplama yönteminin ve BKM internet sitesinde yayımlanacak
takas komisyon oranının, “aylık ve geçmiş 12 aylık oranları da gösterir şekilde
fonlama ve operasyonel maliyetleri ayrıştırılmış şekilde ve fonlama gün sayısı ile
fonlama faiz oranı ayrı ayrı belirtilerek” hazırlanan formatının Rekabet Kurulunun
21.08.2013 tarih 13-48/672-288 sayılı kararına uygun olduğuna
karar verilmiştir. Dolayısıyla 13-48/672-288 sayılı kararda fonlama gün sayısı ve fonlama
faiz oranına ilişkin BKM uygulamasının Kurul tarafından kabul edildiği anlaşılmaktadır. Bu
bağlamda TABGİS’in başvurusunda yer alan fonlama gün sayısı ve fonlama faiz
oranındaki farklılıklara ilişkin hususların bu durumdan kaynaklandığı, bununla birlikte söz
konusu uygulamaya 16.01.2014 tarihli ve 14-02/43-M sayılı karar ile Kurul tarafından
onay verildiği belirtilmelidir.
H.2.3. 08.06.2017 tarih ve 17-19/294-130 sayılı Kurul Kararı
(16) BKM bünyesinde kredi kartı takas komisyon oranının belirli esaslara göre belirlenmesi
uygulamasına 21.08.2013 tarih ve 13-48/672-288 sayılı karar ile tanınan üç yıl süreli
muafiyetin süresinin 16.01.2017 tarihinde dolması üzerine, mezkûr teşebbüs birliği
tarafından yapılan ve Kurum kayıtlarına 01.02.2017 tarih ve 698 sayı ile intikal eden
başvuruda özetle, takas komisyonu oranı hesabında kullanılan formülün ve dikkate alınan
maliyet kalemlerinin aynen uygulanmasına devam edilmesine izin verilmesi istenildiği,
herhangi bir değişiklik talep edilmediği ifade edilmektedir.
17-27/442-192
8/12
(17) Söz konusu başvuru üzerine alınan 08.06.2017 tarih ve 17-19/294-130 sayılı Kurul
kararında,
1. Bankalararası Kart Merkezi A.Ş.'nin yönetim kurulu kararıyla ortak takas komisyonu
belirlemesi uygulamasının 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında olduğuna,
2. Kartlı ödeme sistemleri pazarının kendine özgü koşulları nedeniyle, Kurul tarafından
onaylanan formüle göre kredi kartı takas komisyonu oranının Bankalararası Kart
Merkezi A.Ş. tarafından belirlenmesi işlemine ve belirlenen oranda ± %5'lik bir
değişim olmaması durumunda söz konusu oranın geçerli kalması yönündeki
uygulamaya:
a. BKM tarafından formülde kullanılan verilerin bağımsız denetim prosedürleri
çerçevesinde her yıl düzenli olarak bağımsız denetimden geçirilmesine devam
edilmesi,
b. Takas komisyon oranının; "aylık ve geçmiş 12 aylık oranları da gösterir şekilde,
fonlama ve operasyonel maliyetlerin alt kalemleri ayrıştırılmış şekilde ve
formülde kullanılan fonlama gün sayısı ve fonlama faiz oranı ayrı ayrı
belirtilerek" BKM internet sayfasında yayımlanması,
c. Bu verilerin belirlendikleri/geçerli oldukları periyotların (aylık ya da yıllık) her bir
veri için ayrı ayrı BKM internet sayfasında yayımlanması,
koşullarıyla 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi kapsamında bireysel muafiyet
tanınmasına,
3. Muafiyet süresinin, gerekçeli kararın Bankalararası Kart Merkezi A.Ş.'ye tebliğ
edildiği tarihten itibaren 3 yılın bitiminde sona ermesine
karar verildiği görülmektedir.
(18) Bu kapsamda, BKM’nin yönetim kurulu kararıyla ortak takas komisyonu belirlemesi
uygulamasına verilen bireysel muafiyetin süresi aynı koşullarla 3 yıl uzatılmış, hâlihazırda
uygulanmakta olan hesaplama formülünde herhangi bir değişikliğe gidilmemiş ve BKM
tarafından bir sonraki ay için hesaplanan takas komisyonu oranında güncel orana göre ±
%5'lik bir değişim olmaması durumunda güncel oranın uygulanmasına devam
edilebileceği belirtilmiştir.
(19) Dolayısıyla TABGİS tarafından iddia edildiğinin aksine bir sonraki ay için hesaplanan
takas komisyonu oranında güncel orana göre ± %5'lik bir değişim olmaması durumunda
güncel oranın uygulanmasına devam edilebileceği hususu henüz kamuoyuna
açıklanmamış 2017 tarihli muafiyet kararında yer aldığı gibi, 01.07.2005 tarihli ve 05-
43/602-153 sayılı kararda da yer almakta ve BKM tarafından 2000 yılından bu yana
uygulanmaktadır.
H.3. Değerlendirme
(20) Dosya kapsamında yapılan inceleme ve tespitlerden, TABGİS tarafından yapılan
başvurunun Kurul’un 21.08.2013 tarihli ve 13-48/672-288 sayılı kararında yer alan
hususlara dayandırıldığı görülmektedir. Öte yandan, konuyla ilgili Kurul’un 16.01.2014
tarihli ve 14-02/43-M sayılı ve 08.06.2017 tarih ve 17-19/294-130 sayılı kararlarına ilişkin
değerlendirmelerin başvuru kapsamında dikkate alınması gerekmektedir.
(21) Bu kapsamda TABGİS’in başvurusunda yer alan hususlar aşağıda maddeler halinde
değerlendirilmiştir:
17-27/442-192
9/12
H.3.1. BKM Tarafından Formüle Esas Alınan Fonlama Faiz Oranı ve Fonlama Gün
Sayısının 2013 Tarihli Karar’a Aykırı Olduğu İddiasına Yönelik Değerlendirme
(22) Yukarıda da ifade edildiği üzere bankalarca fonlama gün sayısına ilişkin gerekli
hesaplamaların yapıldığından ve ilgili çalışma Kurum’a iletildiğinden fonlama gün
sayısının 25,5 gün yerine hesaplamalar sonucu çıkan değerin dikkate alınması 2014
sayılı karar ile Kurul’ca uygun görülmüştür. Yine BKM tarafından yapılan açıklamalar
çerçevesinde fonlama faiz oranı bakımından 32-45 gün vadeli mevduat hesapları ağırlıklı
ortalama faiz oranı kullanımı önerisinin de 21.08.2013 tarih ve 13-48/672-288 sayılı karar
ile uyumlu olduğuna karar verilmiştir. Bu bağlamda söz konusu iddialar ile ilgili herhangi
bir işlem yapılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
H.3.2. Yeni Formüldeki Oranın Yürürlükteki Orandan ± %5 Farklı Olmaması
Durumunda Yürürlükteki Oranda Değişiklik Yapılmamasının Kurul Kararlarına
Aykırılık Oluşturduğu İddiasına Yönelik Değerlendirme
(23) Yukarıda da ifade edildiği üzere takas komisyonu oranında güncel orana göre ± %5'lik bir
değişim olmaması durumunda güncel oranın uygulanmasına devam edilebileceği hususu
henüz kamuoyuna açıklanmamış 2017 tarihli muafiyet kararında yer aldığı gibi,
01.07.2005 tarihli ve 05-43/602-153 sayılı kararda da yer almakta ve BKM tarafından
2000 yılından bu yana uygulanmaktadır. Bu bağlamda bu iddiaya ilişkin de herhangi bir
işlem yapılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
H.3.3. Sermaye Maliyetleri İçerisindeki Alt Kırılımların Şeffaf Olmadığı ve
Denetlenmesi Gerektiği İddiasına İlişkin Değerlendirme
(24) Bankaların yurtiçi not-on-us alışveriş için ortaya çıkan net sermaye maliyetinin
hesaplanmasında kullanılacak verileri içeren ve bağımsız denetim firması tarafından
denetlenmiş ek raporları 2014 tarihli Karar’a dayanak teşkil eden BKM bildiriminde
Kurum’a gönderilmiştir. Öte yandan 2017 tarihli Karar’da BKM tarafından formülde
kullanılan verilerin bağımsız denetim prosedürleri çerçevesinde her yıl düzenli olarak
bağımsız denetimden geçirilmesine devam edilmesi koşuluyla muafiyet tanınmıştır. Diğer
bir ifadeyle takas komisyonu hesaplamasında kullanılan bütün veriler bağımsız
denetimden geçirilmektedir.
(25) Öte yandan maliyet kalemlerinin ve verilerinin düzenleme ve denetlenmesinin Rekabet
Kurumunun uzmanlık alanı olmadığı önceki Kurul kararlarında da ifade edilmiş bir
husustur. Bu husus, ortak takas komisyonuna süresiz muafiyet verilmesi talepli
19.08.2009 tarihli ve 09-36/904-216 sayılı kararda, rekabet otoritelerinin maliyete
doğrudan müdahale etmesinin bir rekabet hukuku “tedbir”i olamayacağı, bu nedenle
kamu menfaati adına takas komisyonun belirlenmesi bütünüyle kâr amacı güden
kuruluşlara bırakılmayacaksa da, düzenleme görevini üstlenecek otoritenin rekabet
otoritesi olmaması gerektiği, daha çok düzenleyici rolü bulunan BDDK ve TCMB gibi
kurumların bu görevi yerine getirmesinin daha uygun olduğu belirtilerek ifade edilmiştir.
Öte yandan 2013 tarihli kararda da takas komisyon oranlarına rekabet hukuku ile
müdahale edilmesinin çeşitli problemleri beraberinde getirdiği hususuna yer verilmiştir.
(26) Konuya ilişkin süreçte, ilk olarak Kurul’un 2005 tarihli kararında kredi kartı ile ödemeler
sisteminin düzenli işleyişi ile ilgili olarak BDDK’ya, hazırlanan “Banka Kartları ve Kredi
Kartları Kanunu” tasarısında kredi kartı sisteminin işleyişi ile ilgili düzenleme ve
denetleme yapma yetkisinin BDDK’ya tanınması gerektiğine dair bir Kurul görüşünün
gönderilmesine karar verilmiştir.
17-27/442-192
10/12
(27) İzleyen süreçte BDDK tarafından, 5464 sayılı Kanun ve bu Kanun’a dayanılarak
hazırlanan “Banka Kartları ve Kredi Kartları Hakkında Yönetmelik” uyarınca denetimin
BDDK tarafından yerine getirileceği belirtilmiş, “BDDK Tarafından Yapılacak Denetime
İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” doğrultusunda anılan Kanun ve
Yönetmeliğe uygunluğun gözetim ve denetiminin, BDDK Denetim Daire Başkanlığı
tarafından yerine getirileceği ifade edilmiştir3.
(28) Öte yandan kararda geçen sürede takas komisyonu sisteminin işleyişinin denetimi
hakkında düzenleme yapılmadığı tespitine ulaşılmıştır. İlave olarak Kurul’un 09-36/904-
216 sayılı kararında da, geçen sürede “takas komisyonu sisteminin” işleyişinin denetimi
hakkında düzenleme yapılmadığının tespit edildiği, bu çerçevede, ilgili alanda düzenleme
yapılacağına ilişkin öngörünün gerçekleşmediği belirtilmiştir.
(29) Benzer şekilde 2013 tarihli Karar’da da, kararda fiyat düzenlemesi mahiyetinde olan takas
komisyonu ile ilgili görevlendirilen bir sektörel düzenleyicinin mevcut olmaması, takas
komisyonu uygulamasına yönelik olarak yapılan değerlendirmelerde dikkate alınan
konular/problemler arasında sayılmıştır.
(30) Yukarıda yer verilen tüm bu süreç ve değerlendirmeler ışığında TABGİS tarafından dile
getirilen söz konusu iddialar hakkında ek bir değerlendirme yapılmasına bu dosya
kapsamında ihtiyaç duyulmamıştır.
H.3.4. Operasyon Maliyeti Kapsamında Yer Alan Bazı Maliyetlerin Üye İşyerlerince
Karşılandığı, Ayrıca Bankaların Tüketicilere Yansıtmış Olduğu Bazı Maliyet
Kalemlerini, Operasyon Maliyeti Adı Altında Üye İşyerlerine Yansıtmış
Olabilecekleri İddiası
(31) Öncelikle yukarıda yer verilen iddiaların gerek 2003 tarihli gerekse 2007 tarihli muafiyet
kararlarının değerlendirilmesi sürecinde de TABGİS tarafından Kuruma iletildiği ve
değerlendirme sürecinde dikkate alındığı belirtilmelidir. Her iki kararda da belirtildiği
üzere, takas komisyonunun alt kalemleri belirlenirken izlenen yaklaşım, takas
komisyonunun gerçek maliyetleri içermesi ve sistemin işleyişinin maliyet paylaşımı
esasına göre yapılması şeklindedir. Bu bağlamda çifte maliyetlemeye yol açabilecek
hususlar üzerinde ayrıntılı bir şekilde durulmuş, örneğin 2013 tarihli Karar’da mevduat
faizlerine zorunlu karşılık oranlarının yansıtılmasına çifte maliyetlemeye yol açabileceği
nedeniyle izin verilmemiştir. Yine aynı tarihli kararda sorunlu alacak maliyetlerinin takas
komisyon oranına dâhil edilmesi talebi de bu alacaklara ilişkin maliyetin
müşteriye/tüketiciye uygulanan gecikme faizi ile karşılanması nedeni ile reddedilmiştir.
Özetle muafiyet değerlendirmelerinde çifte maliyetlemeden kaçınılması hususu üzerinde
titizlikle durulmaktadır.
(32) Diğer yandan sermaye maliyetleri ile ilgili bir önceki bölümde de belirtildiği üzere, maliyet
kalemlerinin ve verilerinin düzenleme ve denetlenmesi Rekabet Kurumunun uzmanlık
alanında bulunmayıp, teknik bilgi gerektiren söz konusu husus ile ilgili Kurum’un
kapasitesi de sınırlıdır. Bu bağlamda maliyet kalemlerinin ve verilerinin düzenleme ve
denetlemesinin sektörel düzenleyici BDDK tarafından ele alınmasının daha uygun
olacağı değerlendirilmektedir.
3 Kurul’un 17.01.2008 tarihli ve 08-06/63-20 sayılı kararı.
17-27/442-192
11/12
(33) TABGİS’in iddialarında ilk husus, operasyonel maliyet kapsamında yer alan bazı
maliyetlerin örneğin otorizasyon maliyetinin bankalara yansıyan bir maliyet kalemi değil,
üye işyerlerince karşılanan bir maliyet kalemi olduğudur. 2013 tarihli kararda ise konuya
ilişkin geçmiş Kurul kararları da dikkate alınarak, bankaların kredi kartıyla yapılan ödeme
işlemleri sırasında otorizasyon işlemi4 kapsamında otorizasyon ücreti, telekomünikasyon
ücreti, banka içi personel ve teknoloji maliyeti, bilgisayar zamanı, yazılım gibi operasyonel
maliyetlere katlandığı sonucuna ulaşılmış ve otorizasyon maliyeti takas komisyonunu
oluşturan operasyonel maliyetler kapsamında değerlendirilmiştir. Bununla birlikte aynı
kararda operasyonel maliyetlerde mükerrer hesaplamaya ilişkin eleştirilerin de dikkate
alındığı, bu bağlamda operasyonel maliyetlerin hesaplanmasının karmaşık bir süreç
olduğu, maliyetlerin hesaplanmasında ve oranın belirlenmesinde bilgi asimetrisinin
olduğu, bağımsız denetimin ise yönteme ilişkin değil verilerin ve hesaplamanın
doğruluğuna ilişkin bir denetim olduğu, takas komisyonu denetimini gerçekleştiren
sektörel bir düzenleyicinin olmadığı ve konunun rekabet otoritesinin genel yetkileri
çerçevesinde ele alındığının vurgulandığı da belirtilmelidir.
(34) Diğer yandan TABGİS tarafından bu başlık altında dile getirilen ikinci iddia olan
bankaların tüketicilere yansıtmış olduğu bazı maliyet kalemlerini, operasyon maliyeti adı
altında üye işyerlerine yansıtmış olabilecekleri iddiasının ise bu haliyle bir olasılıktan
bahseden ve spesifik bir kalem belirtmeyen soyut nitelikte bir iddia olduğu
değerlendirilmektedir.
H.3.5. BKM Tarafından Takas Komisyonu Oranının Belirlenmesi İşlemine Tanınan
Muafiyet Süresinin Dolması Nedeniyle İlgili Uygulamanın Hukuka Aykırı Olduğu
İddiasına Yönelik Değerlendirme
(35) TABGİS başvurusunda yer alan hususlardan bir diğeri takas komisyonuna ilişkin 2013
tarihli muafiyet kararında yer verilen muafiyet süresinin dolmasına rağmen yeni bir
muafiyet tanınmasına kadar söz konusu uygulamaya devam edilmesinin hukuka aykırılık
oluşturduğu iddiasıdır. Yukarıda izah edildiği üzere BKM’ye 21.08.2013 tarihli ve 13-
48/672-288 sayılı kararında tanınan muafiyetin süresi 16.01.2017 tarihinde sona ermiştir.
Söz konusu uygulamaya muafiyet tanınmasına ilişkin BKM başvurusu ise Kurum
kayıtlarına ilk olarak 01.02.2017 tarihli ve 698 sayılı başvuru ile intikal etmiştir.
(36) 4054 sayılı Kanun’un,
“4 üncü madde kapsamına giren anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar yapıldıkları
tarihten itibaren bir ay içinde Kurula bildirilir. Bildirilmemiş anlaşmalara muafiyet
hükümleri uygulanmaz. Zamanında yapılmamış bildirimlere muafiyet verilmesi halinde
muafiyet, bildirim tarihinden itibaren geçerlidir.”
ifadelerini içeren 10. maddesi hükmü 02.07.2005 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan
5388 sayılı Kanun’un 2. maddesi ile yürürlükten kaldırılmış, bu kapsamda anlaşmaların
Kurul’a bildirilmesi zorunluluğu sona ermiştir. Öte yandan, yukarıda yer verildiği üzere
BKM uygulamasına Kurul’un 08.06.2017 tarih ve 17-19/294-130 sayılı kararıyla gerekçeli
kararın BKM'ye tebliğ edildiği tarihten itibaren 3 yıl süreyle muafiyet tanınmıştır. Bu
kapsamda, BKM bünyesinde kredi kartı takas komisyon oranının belirli esaslara göre
belirlenmesi uygulamasının hâlihazırda 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan
koşulları yerine getirdiği tespit edildiğinden aynı Kanun’un 16. maddesi kapsamında
BKM’ye idari para cezası uygulanmasına yer olmadığı değerlendirilmektedir.
4 Otorizasyon işlemi, işyeri ile anlaşmalı bankanın (bir işyerinde, atm veya şubesinde) kart hamili tarafından
yapılan işlem için kartı ihraç eden bankanın onay vermesi ve kendisine ibraz edilecek işlem tutarını ödemeyi
garanti etmesidir.
17-27/442-192
12/12
(37) Sonuç olarak yukarıda yer verilen inceleme, tespit ve değerlendirmeler ışığında, şikâyet
konusu hususların daha önce Kurul’un 21.08.2013 tarihli ve 13-48/672-288 sayılı,
16.01.2014 tarihli ve 14-02/43-M sayılı ve 08.06.2017 tarih ve 17-19/294-130 sayılı
kararlarında değerlendirilmesi, ilgili kararlar özelinde BKM uygulamalarına bireysel
muafiyet tanınması ve menfi tespit/muafiyet başvuruları bakımından Kurul’a başvuru
zorunluluğunun bulunmaması nedenleriyle başvuru hakkında herhangi bir işlem tesisine
yer olmadığı kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
(38) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, başvuru konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem tesisine yer olmadığına
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy