Rekabet Kurumu - Karar Sayı 17-36/579-253

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2017-2-17 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 17-36/579-253
Karar Tarihi : 09.11.2017
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Gözde MAVİ, Selin DURSUN, Emircan AKSAKAL
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Alfa İletişim Hizmetleri Paz. Tic. A.Ş.
Ekinciler Cad. Ertürk Sok. No:5 Kat:1 Mehmet Özçelik İş Merkezi
34810 Kavacık/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN :- Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler/Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin, Ankara İl Emniyet
Müdürlüğünün “Kurumsal İnternet ve Çok Noktadan Çok Noktaya Data Hatları”
ihalesine toptan satış tarifesinin altında teklif vererek rekabeti kısıtladığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda yer alan iddialarda özetle;
 Ankara İl Emniyet Müdürlüğünün açmış olduğu “Kurumsal İnternet ve Çok
Noktadan Çok Noktaya Data Hatları” konulu ihaleye Alfa İletişim Hizmetleri A.Ş.
(Alfa), Superonline İletişim Hizmetleri A.Ş. (Superonline) ve Türk
Telekomünikasyon A.Ş.’nin (Türk Telekom) teklif verdiği,
 İhaleye özel iletişim vergisi dahil olmak üzere Alfa tarafından (…..) TL, Türk
Telekom tarafından (…..) TL, Superonline tarafından (…..) TL teklif verildiği,
 Alfa tarafından bahse konu ihaleye teklif hazırlanırken teşebbüsün Türk
Telekom ile imzaladığı ara bağlantı sözleşmesinin ve Türk Telekom’un resmi
web sitesinde yayımladığı "Toptan Satış Tarifeleri"nin referans alındığı,
 Türk Telekom’un söz konusu teklifinin toptan satış tarifesinin altında olduğu,
 Bu durumda Alfa’nın hiçbir fiyatlama yöntemi ile Türk Telekom’un altında fiyat
sunmasının mümkün olmadığı ve Türk Telekom’un toptan satış tarifesi altında
yaptığı fiyatlamanın rekabet kurallarına aykırı olduğu
ifade edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.04.2017 tarih, 2577 sayı ve 14.04.2017
tarih, 2643 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 22.08.2017 tarihli ve 2017-2-17/İİ
sayılı İlk İnceleme Raporu’nun görüşülmesi sonucunda, 07.09.2017 tarih ve 17-28/470-
M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen
24.10.2017 tarih ve 2017-2-17/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara
bağlanmıştır.
17-36/579-253
2/25

(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Türk Telekom hakkında dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun)
41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(5) Önaraştırma kapsamında 26.09.2017 tarihinde Türk Telekom ve Alfa yetkilileriyle
görüşülmüştür. Alfa’dan talep edilen bilgiler 03.10.2017 tarih ve 7011 sayı ile Kurum
kayıtlarına girmiştir. Türk Telekom’dan talep edilen bilgiler 10.10.2017 tarih ve 7204 sayı;
23.10.2017 tarih ve 7642 sayı; 23.10.2017 tarih ve 7645 sayı ile Kurum kayıtlarına
girmiştir. Superonline’dan talep edilen bilgiler 12.10.2017 tarih ve 7299 sayı ve
20.10.2017 tarih ve 7566 sayı ile, Turknet İletişim Hizmetleri A.Ş.’den (Türknet) talep
edilen bilgiler 12.10.2017 tarih ve 7263 sayı ve 20.10.2017 tarih ve 7573 sayı ile, Doğan
TV Digital Platform İşletmeciliği A.Ş.’den (D-Smart) talep edilen bilgiler 09.10.2017 tarih
ve 7150 sayı ve 20.10.2017 tarih ve 7572 ile, Millenicom Telekomünikasyon Hizmetleri
A.Ş.’den (Millenicom) talep edilen bilgiler 06.10.2017 tarih ve 7122 sayı ile, Vodafone Net
İletişim Hizmetleri A.Ş.’den (Vodafone) talep edilen bilgiler ise 12.10.2017 tarih ve 7307
sayı ve 23.10.2017 tarih ve 7638 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir.
I.1. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) Görüşü
(6) Söz konusu başvurunun elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olması sebebiyle 5809
sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun (5809 sayılı Kanun) 7. maddesinin ikinci fıkrası
gereğince 17.04.2017 tarihli ve 4627 sayılı yazı ile BTK’dan görüş talep edilmiştir. Söz
konusu görüş 09.08.2017 tarihli ve 5737 sayılı yazı ile Kurumumuz kayıtlarına intikal
etmiştir.
(7) Söz konusu görüşte özetle;
 Ülkemizde 5809 sayılı Kanun kapsamında elektronik haberleşme pazarlarına ilişkin
düzenlemelerin BTK tarafından gerçekleştirildiği,
 Bu kapsamda yürütülen pazar analizleri neticesinde hem ilgili pazarların tanımlandığı
hem de ilgili pazarlarda etkin piyasa gücüne (EPG) sahip işletmelerin belirlendiği,
 İlgili mevzuat kapsamında BTK tarafından yapılan pazar analizi çalışmaları
neticesinde EPG’ye sahip olduğu belirlenen işletmecilere erişim ve referans teklif
hazırlama yükümlülükleri de dahil olmak üzere çeşitli yükümlülükler getirilebildiği,
 Başvuru konusu ile ilgili olarak Ankara İl Emniyet Müdürlüğü'nün ihalesi kapsamında
kurumsal ihtiyaçlar çerçevesinde 3 yıl süreyle 8 lokasyon için metro ethernet internet
(internete çıkış) ve 71 lokasyon için ise metro ethernet VPN (noktadan noktaya veri
iletimi) hizmeti ile bunları destekleyecek yedekleme ve DDOS (Distributed Denial of
Service)1 hizmetlerini kapsayacak şekilde bir hizmet alımının söz konusu olduğu ve
anılan ihaleyi Superonline’ın kazandığı,
 Veri Akış Erişimi’ni içeren toptan genişbant pazarı kapsamında EPG’ye sahip
işletmeci olduğu belirlenen Türk Telekom'a getirilen yükümlülük gereğince Türk
Telekom’un metro ethernet internet hizmetini toptan seviyede al-sat yöntemiyle
sunduğu, metro ethernet internet hizmetinin toptan seviyede sunumuna ilişkin usul

1 Denial of servise (DoS) bilgisayar güvenliğinde bir kullanıcının, yetkili olmasına rağmen, sistem
özkaynaklarını kullanamaz duruma düşmesi anlamına gelmektedir. Dağıtık hizmet aksatma anlamına gelen
(DDOS) saldırıları sistemlerin erişilebilirliğini engellemeye yönelik bir saldırı türüdür. Önceleri sadece DoS,
yani tek bir kaynaktan hedefe doğru saldırı yapılması şeklinde ortaya çıkan bu saldırı türü, zamanla
şiddetinin arttırılması için çok sayıda kaynaktan tek hedefe yapılan saldırı şekline dönüşmüştür. DDOS
saldırılarında sistemin kaldırabileceği yükün çok üzerinde anlık istek, anlık kullanıcı sayısı ile sistem yorulur
ve cevap veremez hale getirilir. Bunun yanında, doğrudan sistemin kendisini yormak şeklinde değil, hattı
doldurarak yine sistemin erişilebilirliği hedef alınabilir.
17-36/579-253
3/25

ve esasların (tarifeler dahil) BTK tarafından referans teklifi ile düzenlendiği, söz
konusu hizmete ilişkin perakende tarifelerin düzenlenmediği,
 VPN, yedekleme ve DDOS hizmetlerinin sunumu için herhangi bir yükümlülüğün
bulunmadığı ve söz konusu hizmetlere ilişkin perakende seviyedeki tarifelerin BTK
tarafından düzenlenmediği, söz konusu tarifelerin Türk Telekom tarafından serbestçe
belirlenebildiği,
 Bununla birlikte, Türk Telekom tarafından metro ethernet internet, VPN, yedekleme
ve DDOS hizmetlerine ilişkin yapılan çeşitli kampanyalarla perakende tarifeler
üzerinden taahhüt süresine göre değişen oranlarda indirimler yapıldığının bilindiği,
 Ayrıca Türk Telekom ile Emniyet Genel Müdürlüğü arasında noktadan noktaya erişim
hizmetleri sağlanmasına yönelik bir protokolün ve ek protokolün imzalanmış olduğu,
söz konusu protokolün Türk Telekom'un Emniyet Genel Müdürlüğüne sunacağı VPN
hizmetlerinde belirli bir indirim oranının uygulanmasını da içerdiğinin bilindiği
ifade edilmektedir.
I.2. Hakkında İnceleme Yapılan: Türk Telekom
(8) 1995 yılında kurulan ve 2015 yılı itibarıyla Türk Telekom, Avea ve TTNET A.Ş.’nin
(TTNET) tüzel kişiliklerini muhafaza ederek entegre bir yapıya geçen Türk Telekom,
Türkiye’de sabit telefon, mobil telefon, veri ve internet hizmetleri ile katma değerli
hizmetler sunmaktadır. 2016 yılı Ocak ayı itibarıyla ise söz konusu ürün ve hizmetlerin
tamamı Türk Telekom tek marka çatısı altında bir araya getirilerek sunulmaya
başlanmıştır.
(9) Türk Telekom, PSTN2 ve toptan genişbant hizmetlerini sunmakla birlikte, mobil operatör
Avea’nın, genişbant operatörü TTNET’in, yakınsama teknolojileri şirketi Argela Yazılım
ve Bilişim Teknolojileri A.Ş.’nin, bilgi teknolojileri çözüm sağlayıcısı Innova Bilişim
Çözümleri A.Ş.’nin, çevrimiçi eğitim yazılımları şirketi Sebit Eğitim ve Bilgi Teknolojileri
A.Ş.’nin, çağrı merkezi şirketi AssisTT Rehberlik ve Müşteri Hizmetleri A.Ş.’nin ve toptan
veri ve kapasite servis sağlayıcısı Türk Telekom International ve iştiraklerinin tamamına
sahiptir.
I.3. Görüşmelerden Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
I.3.1. Türk Telekom ile Yapılan Görüşme
(10) Türk Telekom yetkilileriyle yapılan görüşmede özetle;
 (…..),
ifade edilmiştir.
I.3.2. Alfa ile Yapılan Görüşme
(11) Alfa yetkilileriyle yapılan görüşmede özetle;
 (…..),
ifade edilmiştir.
I.4. İlgili Pazar
I.4.1. İlgili Ürün Pazarı
(12) Başvuru konusu Ankara İl Emniyet Müdürlüğünün “Kurumsal İnternet ve Çok Noktadan
Çok Noktaya Data Hatları” ihalesinin şartnamesi incelendiğinde, şartnamenin konusunun
metro ethernet internet hizmeti ve metro ethernet MPLS VPN hizmeti alımına ilişkin

2 Public Switched Telephone Network: Genel aktarmalı telefon şebekesi.
17-36/579-253
4/25

olduğu görülmektedir. Anılan hizmetler, kurumsal müşteri ve işletmecilere yönelik
genişbant erişim hizmeti teknolojilerinden birisi olan metro ethernet hizmeti ile ilgilidir.
(13) Genişbant hizmetlerine erişim için kullanılan teknolojik altyapılar; bakır kablo ağı
üzerinden sunulan hizmetler (ADSL), Kablo TV şebekesi üzerinden sunulan hizmetler
(Kablo İnternet), Fiber, Genişbant Telsiz Erişim, Wi-Fi, Uydu, Asenkron/Eşzamansız
Transfer Modu (ATM), Frame relay/Çerçeve Röle (FR), Metro Ethernet (ME) ve Simetrik
Yüksek Hızlı Sayısal Abone Hattı (G.SHDSL) gibi altyapılar olarak sıralanmaktadır.
(14) Anılan erişim teknolojilerinden metro ethernet, başta internet servis sağlayıcılar olmak
üzere kurumsal kullanıcılar ve işletmecilerin sabit genişbant hizmetlerine erişebilmek için
kullandıkları teknolojik altyapılardan olup, fiber optik kablo üzerinden mesafeden
bağımsız olarak 10 Gbps’e kadar ulaşan hızlarda veri aktarımına olanak sağlayan, uçtan
uca güvenli, simetrik iletim yapısına sahip bir teknolojidir. Metro ethernet teknolojisi
internet erişimi yanında noktadan noktaya veya çok noktadan çok noktaya veri iletimi için
de kullanılabilmekte ve kullanıcı teçhizatının metro ethernet şebekesi arayüzüne
irtibatlandırılması yoluyla hizmet verilmektedir. Noktadan noktaya metro ehernet
kullanıcının örneğin farklı coğrafi konumlarda bulunan ofisleri arasında veri akışını
sağlarken, kullanıcının internete erişimini sağlamamaktadır. Dolayısıyla noktadan
noktaya ya da çok noktadan çok noktaya metro ethernet hizmeti bir internet erişimi
hizmeti değildir. Bu nedenle, noktadan noktaya metro ethernet sadece “metro ethernet”
olarak adlandırılırken, kullanıcıya genişbant internet erişimi sağlayan metro ethernet
teknolojisi “metro ethernet internet” olarak tanımlanmaktadır.
(15) Metro ethernet başta internet servis sağlayıcıları (İSS) olmak üzere işletmeciler ve
kurumsal kullanıcılar tarafından tercih edilen bir teknolojidir. Türk Telekom toptan
düzeyde metro ethernet internet hizmetini sadece internet servis sağlayıcı lisansına sahip
işletmelere sunarken, perakende düzeyde metro ethernet internet hizmeti
sunmamaktadır. Bu hizmet perakende düzeyde sadece BTK tarafından yetkilendirilmiş
İSS’ler tarafından verilmektedir.
(16) BTK tarafından 2012 yılında yürütülen pazar analizi çalışmalarında toptan seviyede metro
ethernet internet yeniden satış (al-sat) hizmeti “Veri Akış Erişimini (VAE) İçeren Toptan
Genişbant Erişim” piyasasında incelenmiştir. Söz konusu pazar analizi sonucunda Türk
Telekom, toptan metro ethernet internet hizmetinin de dahil olduğu bu piyasada EPG’ye
sahip işletmeci olarak ilan edilmiştir. Aynı pazar analizinde BTK tarafından F/R, metro
ethernet ve ATM erişim hizmetlerinin tarifelerinin oldukça yüksek olduğu; bireysel
abonelerin simetrik indirim ve yükleme kapasitesine sahip hizmetleri tercih etmedikleri de
dikkate alındığında, bu hizmetlerin bireysel kullanıma uygun olmadıkları
değerlendirmesine yer verilmiştir.
(17) Dosya konusu ihale ile alımı yapılan bir diğer hizmet metro ethernet VPN hizmetidir. Veri
erişim hizmeti niteliğinde olan VPN (Virtual private Network- Sanal Özel Ağ) ile herhangi
bir sabit genişbant erişim teknolojisi (ör: xDSL, Fiber, ME, ADSL, FR, G.SHDSL gibi)
kullanılarak coğrafi olarak uzak olan noktalar arasında data ve sesin transmisyonu
sağlanmaktadır. VPN, kullanıcının IP şebekesi dahil kamuya açık şebekeler üzerinden
özel şebekesine güvenli olarak bağlanmasına olanak sağlamaktadır. VPN’de kullanıcı
trafiği, diğer kullanıcı trafiklerinin de taşındığı ortak fiziksel devreler ile sanal bir bağlantı
üzerinden iletilmektedir. Bununla birlikte, VPN kapsamında yönlendirme ve şifreleme
yapılarak kullanıcı trafiği internet trafiğinden ayrıştırılmakta ve güvenli bir şekilde
taşınmaktadır. Böylece kullanıcıya özel kapalı bir sanal ağ oluşturulmakta ve internet
ortamına çıkış sağlanmamaktadır.

17-36/579-253
5/25

(18) Yukarıdaki hususlar çerçevesinde, dosya konusu ihaleye teklif vermek isteyen bir
alternatif işletmecinin perakende metro ethernet internet hizmetini sunmak için toptan
metro ethernet internet erişiminin ve perakende seviyede metro ethernet üzerinden VPN
hizmetini sunmak için ise toptan metro ethernet erişiminin bulunması gerekmektedir. Bu
doğrultuda söz konusu ihalenin metro ethernet teknolojisi dışındaki erişim teknolojilerini
içermemesi göz önünde bulundurulduğunda, yukarıda belirtilen genişbant erişim
hizmetlerinin birbirleri ile ikame olup olmadıkları incelenmeksizin, ihale şartnamesi gereği
ilgili ürün pazarları dosya kapsamında “toptan seviyede metro ethernet internet erişim
hizmetleri pazarı”, “toptan seviyede metro ethernet erişim hizmetleri pazarı”, “perakende
metro ethernet internet hizmetleri pazarı” ve “metro ethernet üzerinden sunulan VPN
hizmeti pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.4.2. İlgili Coğrafi Pazar
(19) Başvuru konusu hizmetler bakımından ülke çapında rekabet şartlarının homojen olması
nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.5. Dosya Konusu İhale Hakkında Bilgi
(20) Dosya konusunu Ankara İl Emniyet Müdürlüğünün kurumsal internet ve çok noktadan çok
noktaya data hatları konulu ihalesi oluşturmaktadır. Buna göre ihale kapsamında
kurumsal ihtiyaçlar çerçevesinde 3 yıl süreyle 8 noktaya değişik hızlarda metro ethernet
internet ve 71 noktaya değişik hızlarda metro ethernet VPN hizmeti ile bunları
destekleyecek yedekleme ve DDOS hizmetlerini kapsayacak şekilde bir hizmet alımı söz
konusudur. İhale şartnamesi ekinde, ihale konusu hizmetler ile ihale teknik şartnamesinin
4.4.12. maddesinde DDOS, 4.1.15. maddesinde yedekleme hizmetlerine ilişkin idare
tarafından talep edilen hususlar aşağıdaki gibi gösterilmiştir.
Tablo-1: İhale Konusu Hizmetler
Sıra No Açıklama Birimi Miktarı
1 Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet Verecek Lokasyon (400 Mbps Hızında) adet x ay 36
2 Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet Verecek Lokasyon (200 Mbps Hızında) adet x ay 36
3 Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet Verecek Lokasyon (20 Mbps Hızında) adet x ay 72
4 Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet Verecek Lokasyon (10 Mbps Hızında) adet x ay 144
5
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak Hizmet Verecek Lokasyon (400 Mbps
Hızında)
adet x ay 36
6
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak Hizmet Verecek Lokasyon (50 Mbps
Hızında)
adet x ay 36
7
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak Hizmet Verecek Lokasyon (10 Mbps
Hızında)
adet x ay 252
8
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak Hizmet Verecek Lokasyon (5 Mbps
Hızında)
adet x ay 1.980
9
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak Hizmet Verecek Lokasyon (3 Mbps
Hızında)
adet x ay 252
(21) Söz konusu ihaleye Türk Telekom, Superonline ve Alfa tarafından sırasıyla (…..), (…..)
ve (…..) olarak teklif verilmiş ve ihale Superonline uhdesinde kalmıştır. Ankara İl Emniyet
Müdürlüğü tarafından ihalenin yaklaşık maliyeti (…..) olarak belirlenmiştir.

17-36/579-253
6/25

(22) Türk Telekom tarafından teklif hazırlanırken; metro ethernet internet hizmetine ilişkin
BTK’nın belirlediği toptan tarifenin, VPN hizmetleri için Türk Telekom ile Emniyet Genel
Müdürlüğü arasında imzalanan protokol kapsamındaki indirim oranı ve teklifin
hazırlandığı dönemde yürürlükte olan mevcut kampanyaların uygulandığı belirtilmiştir.
Bununla birlikte DDOS hizmeti ve yedekleme hizmetine ilişkin teknik şartnamede
açıklamaların bulunmasına karşın birim fiyat cetvelinde iş kalemi olarak yer verilmemiş
olması sebebiyle DDOS ve yedekleme hizmetlerine ilişkin maliyet kalemlerinin sehven
eklenmediği ifade edilmiştir. Teşebbüs dosya konusu ihalede hedeflediği kar oranını
yaklaşık (…..) olarak belirlemiştir.
(23) Superonline teklifin hesaplanmasında yer verdiği maliyet kalemlerini; (…..) olarak
sıralamıştır. Teşebbüsün teklifine esas maliyet kalemleri incelendiğinde ihale konusu
hizmetlerin talep edildiği noktalarda çoğunlukla kendi altyapısının bulunduğu ve büyük
oranda kendi altyapısını kullanmasının maliyet tasarrufu yarattığı anlaşılmaktadır.
Teşebbüs ayrıca ihale teklif cetvelinde DDOS ve yedekleme hizmeti kalemleri yer
almamakla birlikte ihalelerde teklif cetveline müdahale yapılmaksızın ilgili kalemlerin
doldurulup gönderilmesi gerektiğinden DDOS ve yedekleme hizmetlerine ilişkin
maliyetleri teklifin içine yedirdiğini ifade etmiştir. Dosya konusu ihalede hedeflediği kar
oranını yaklaşık (…..) olarak belirlemiştir. Superonline’ın dosya konusu ihaleye sunduğu
teklifin ayrıntılarına aşağıda yer verilmektedir.
Tablo-2: Superonline’ın Dosya Konusu İhaleye Verdiği Teklif
Sıra
No
İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması Birimi Miktarı
Teklif Edilen
Birim Fiyat (TL)
Tutarı (TL)
1
Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet Verecek
Lokasyon (400 Mbps Hızında)
adet x ay 36 (…..) (…..)
2
Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet Verecek
Lokasyon (200 Mbps Hızında)
adet x ay 36 (…..) (…..)
3
Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet Verecek
Lokasyon (20 Mbps Hızında)
adet x ay 72 (…..) (…..)
4
Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet Verecek
Lokasyon (10 Mbps Hızında)
adet x ay 144 (…..) (…..)
5
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (400 Mbps Hızında)
adet x ay 36 (…..) (…..)
6
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (50 Mbps Hızında)
adet x ay 36 (…..) (…..)
7
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (10 Mbps Hızında)
adet x ay 252 (…..) (…..)
8
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (5 Mbps Hızında)
adet x ay 1.980 (…..) (…..)
9
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (3 Mbps Hızında)
adet x ay 252 (…..) (…..)
TOPLAM TUTAR (KDV Hariç) (…..)
I.6. Değerlendirme
(24) Dosya konusu başvuruda, Türk Telekom’un, Ankara İl Emniyet Müdürlüğünün açmış
olduğu ihalede, toptan satış tarifelerinin altında teklif vererek rakiplerinin faaliyetlerini
zorlaştırdığı ifade edilmektedir. Başvuru konusunun, Türk Telekom’un söz konusu ihalede
fiyat sıkıştırması uygulamak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği
iddiasına dayandığı anlaşılmaktadır. Bu itibarla aşağıda öncelikle Türk Telekom’un hâkim
durumda bulunup bulunmadığına ilişkin tespitlere yer verilecek ve ardından Türk
Telekom’un eylemlerinin fiyat sıkıştırması çerçevesinde değerlendirmesi yapılacaktır.

17-36/579-253
7/25

I.6.1. Hâkim Durum Değerlendirmesi
(25) 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hâkim durum, “Belirli bir piyasadaki bir veya birden
fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim
ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak ifade edilmiştir.
Tanımdan anlaşılacağı üzere, incelenen teşebbüsün hâkim durumda kabul edilebilmesi
için asıl olarak rekabetçi baskılardan ne ölçüde bağımsız davranabildiği önem
taşımaktadır. Bu doğrultuda hakim durum değerlendirmesinde, teşebbüsün ve
rakiplerinin ilgili pazardaki konumu (hakim durumdaki teşebbüsün ve rakiplerin pazar
payı, pazar paylarının yıllar içerisindeki seyri, rakiplerin sayısı vb.), pazara giriş ve
pazarda büyüme engelleri (yasal düzenlemeler, fikri ve sınai mülkiyet hakları, üstün
teknoloji ve etkinlik, dikey bütünleşme, ana hammaddelere erişim, reklam, marka
bilinirliği, ürün farklılaştırması, portföy gücü, finansal ve ekonomik güç vb.), alıcıların
pazarlık gücü (teşebbüsün müşterilerinin büyüklüğü, alternatif temin kaynakları, kendi
arzını yaratma imkanı vb.) unsurları dikkate alınmaktadır. Bu unsurlar çerçevesinde Türk
Telekom ve TTNET’in ilgili pazarlardaki konumu değerlendirilmiştir.
I.6.1.1. Toptan Seviyede Metro Ethernet ve Metro Ethernet İnternet Erişim
Hizmetleri Pazarları
(26) Alternatif internet servis sağlayıcıların perakende seviyede internet erişim/VPN
hizmetlerini sunabilmesi için kendi altyapılarına sahip olması veya böyle bir altyapıya
erişebiliyor olması gerekmektedir. Alternatif işletmeciler toptan seviyede Türk
Telekom’dan eriştikleri metro ethernet/metro ethernet internet hizmetlerini perakende
seviyede kurumsal kullanıcılara sunmaktadır. Metro ethernet internetin ve metro ethernet
devresinin hız ve kapasite gereksinimleri sebebiyle toptan pazarlar açısından, fiber optik
altyapı sahipliği pazar gücünü belirlemede önem taşımaktadır. Bu doğrultuda aşağıdaki
tabloda alternatif işletmecilerin ve Türk Telekom’un sahip oldukları fiber altyapı
uzunluklarına ve buna göre pazar paylarına yer verilmiştir.
Tablo 3: Türk Telekom ve Alternatif İşletmecilerin Fiber Altyapı Uzunlukları ve Pazar Payları
Türk Telekom Alternatif İşletmeciler
Toplam Fiber
Uzunluğu (km)
Pazar Payı (%)
Toplam Fiber
Uzunluğu (km)
Pazar Payı (%)
2014-2 183.930 78,10 51.579 21,90
2015-2 202.098 77,78 57.730 22,22
2016-2 218.802 78,77 58.956 21,23
2017-2 240.589 79,00 63.941 21,00
(27) Yukarıdaki tablodan fiber altyapı uzunluğu bakımından Türk Telekom’un pazar payının
2014-2017 yılları arasında %79 düzeyinde olduğu görülmektedir. 2015 yılının birinci
çeyreği itibarıyla Türk Telekom’un fiber altyapısının eriştiği hane (homepass) sayısı 3,11
milyon iken en geniş fiber optik altyapıya sahip olduğu bilinen alternatif işletmeci
Superonline’ın eriştiği hane sayısı 2,25 milyondur3. İlaveten fibere dönüşüm (bakır
altyapının fibere dönüştürülmesi) süreci ve Türkiye genelindeki bakır şebekenin Türk
Telekom’a ait olduğu gerçeği dikkate alındığında, Türk Telekom’un sahip olduğu bakır
altyapının büyüklüğü de fiziksel altyapı pazarındaki bu konumunu güçlendirebilecek
önemli bir avantaj sağlamaktadır.


3 "Bilgi Toplumuna Geçiş ve Tüketicilerin Yararına Olacak Yüksek Hızlı Genişbant Hizmetlerinin Teşvik
Edilmesine Yönelik Teknik Yardım Projesi" kapsamında BTK tarafından düzenlenen 16-18.01.2017 tarihli
çalıştayda verilen bilgiler.
17-36/579-253
8/25

(28) BTK’nın 2017 yılının 2. çeyreğine ilişkin pazar verileri raporunda yer verilen aşağıdaki
grafiğin de yukarıdaki değerlendirmeleri destekleyici nitelikte olduğu görülmektedir:
Şekil 1: İşletmecilerin Fiber Uzunluklarının Bir Önceki Döneme Göre Artışı (km)

(29) Ayrıca, genel olarak erişim şebekelerine yapılacak yatırımların yüksek ve batık maliyet
niteliğinde olduğu ve bu şebekelerde genellikle yüksek seviyeli ölçek ve kapsam
ekonomilerinin var olduğu dikkate alındığında, Türk Telekom’un toptan seviyedeki
gücünün kısa vadede değişmesi mümkün görünmemektedir. Yeni bir şebeke
oluştururken katlanılması gereken yatırım maliyetlerinin yanı sıra Ulaştırma, Denizcilik ve
Haberleşme Bakanlığı tarafından verilecek olan “geçiş hakkı kullanım onayı”nı müteakip
altyapının tesis edileceği taşınmazların tasarruf sahiplerinden (Geçiş Hakkı Sağlayıcıları-
GHS) de izin alınması gerekmektedir. Bunun yanında, geçiş hakkına konu güzergâhtaki
taşınmazlar, aynı zamanda mera, kültür ve tabiat alanı (SİT) vb. olarak koruma altına
alınmış bir taşınmaz olduğunda bu konuda ilgili kurumlardan da ayrıca izin alınması
gerekmektedir. Bu bilgiler ışığında, yasal ve idari engeller, batık maliyetler, ölçek ve
kapsam ekonomileri ile şebeke etkileri gibi pazar özelliklerinin toptan seviyede metro
ethernet internet erişim hizmetleri pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin büyümesinin
ya da pazara yeni teşebbüslerin girmesinin önünde engel yarattığını söylemek
mümkündür.
(30) Hâkim durum değerlendirmesinde dikkate alınan bir diğer husus ise alıcıların gücüdür.
Superonline, Vodafone, Turknet başta olmak üzere internet servis sağlayıcılarının kendi
altyapılarını geliştirmeye çalıştıkları bilinmektedir. Bununla birlikte alternatif işletmeciler
halen büyük ölçüde Türk Telekom’un altyapısını kullanmaktadır. Türk Telekom’un
kendisine yapılan tesis paylaşımı başvurularını geciktirmek, zorlaştırmak ve/veya
engellemek suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal edip etmediğinin tespiti amacıyla yürütülen
soruşturma sonucunda alınan 09.06.2016 tarihli ve 16-20/326-146 sayılı Rekabet Kurulu
kararında da alternatif işletmecilerin, elektronik haberleşme hizmetlerinin sunumunda
Türk Telekom’un altyapısına bağımlılıklarının devam ettiği değerlendirmesinde
bulunulmuştur. 2015-2017 yılları itibarıyla metro ethernet internet hizmeti sunan İSS’lerin
pazar payı verilerine yer verilen aşağıdaki tabloda Türk Telekom (TTNET) dışındaki
İSS’lerin pazar paylarının düşük olduğu görülmektedir. Söz konusu düşük pazar payları,
toptan seviyede İSS’lere internet hizmeti sunan alternatif bir sağlayıcının bulunmaması
ve İSS’lerin kısa vadede kendi altyapılarını oluşturmalarının önünde bir takım engellerin
bulunması İSS’lerin alıcı gücünün oldukça düşük seviyede olduğunu göstermektedir.
(31) Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde yüksek pazar payına sahip olduğu, piyasada
büyüme ve piyasaya giriş engellerinin yüksek olduğu ve alıcıların gücünün düşük olduğu
toptan metro ethernet ve metro ethernet internet erişim hizmetleri pazarlarında Türk
Telekom’un hâkim durumda olduğu kanaatine varılmıştır.
4.590 4.837
3.846
5.584
2.867
4.407 3.925
5.680 5.769
6.413
77
2.477
663
1.198
1.564
801
2.360
1.251 877 497
0
1.000
2.000
3.000
4.000
5.000
6.000
7.000
8.000
2015-1 2015-2 2015-3 2015-4 2016-1 2016-2 2016-3 2016-4 2017-1 2017-2
Türk Telekom Alternatif İşletmeciler
17-36/579-253
9/25

I.6.1.2. Perakende Metro Ethernet İnternet Hizmetleri ve Metro Ethernet Üzerinden
Sunulan VPN Hizmetleri
(32) Perakende seviyede internet hizmetlerini çoğunlukla Türk Telekom ile aynı ekonomik
bütünlük içerisinde yer alan TTNET vermektedir. Dosya konusu ihaleye Türk Telekom’un
teklif verdiği görülmekle birlikte teşebbüsün Kurumumuza gönderdiği bilgilerde metro
ethernet internet hizmetinin perakende seviyede TTNET tarafından sunulduğu, Türk
Telekom tarafından katılım sağlanan ihalelerde; metro ethernet internet hizmetinin
bulunması durumunda, söz konusu hizmetin TTNET tarafından sunulacak şekilde teklif
hazırlandığı ifade edilmiştir. Bu itibarla bu kısımda yapılan analizlerde “Türk Telekom” ile
“TTNET” birbirlerinin yerine geçecek şekilde kullanılmıştır. Perakende metro ethernet
internet ve metro ethernet üzerinden sunulan VPN hizmetleri bakımından yapılan hâkim
durum değerlendirmesinde ilk olarak TTNET’in ve en yakın rakiplerinin ilgili pazardaki
abone/devre sayısı ile elde ettikleri gelir ve pazar payları aşağıda sunulmuştur.
Tablo-4: Teşebbüslerin Metro Ethernet İnternet Hizmetlerindeki Abone/Devre Sayıları ve Gelirleri4
2015 2016 20175
Teşebbüsler
Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir (TL)
Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir (TL)
Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir (TL)
D-Smart (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Superonline (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türk
Telekom6
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Turknet (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Millenicom7 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

Tablo-5: Teşebbüslerin Metro Ethernet İnternet Hizmetlerinde Abone/Devre Sayıları ve Gelirleri
Bakımından Pazar Payları (%)
2015 2016 2017
Teşebbüsler Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir
Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir
Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir
D-Smart (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Superonline (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türk
Telekom
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Turknet (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Millenicom (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00



4 Tabloların hazırlanmasında, BTK tarafından yayınlanan pazar analizlerinde pazarın %98’ini oluşturduğu
belirtilen teşebbüslerin verileri dikkate alınmıştır.
5 (…..).
6 (…..).
7 (…..).
17-36/579-253
10/25

(33) Tablolar incelendiğinde, Türk Telekom’un pazar payının yıllar itibarıyla azalan bir seyir
gösterdiği görülmektedir. 2017’nin ikinci yarısında teşebbüsün pazar payı abone sayısı
bakımından %(…..), devre sayısı bakımından %(…..) ve gelir bakımından ise %(…..)
seviyesine düşmüştür. Her ne kadar Türk Telekom’un pazar payı yıllar itibarıyla azalsa
da hâlihazırda en yakın rakibi Superonline ile arasında özellikle abone sayısı ve gelir
bakımından pazar paylarında ciddi fark bulunmaktadır. İncelenen dönemde pazar payını
artıran Vodafone’un ise %(…..) ve daha düşük pazar paylarına sahip olduğu
anlaşılmaktadır.
Tablo-6: Teşebbüslerin VPN Hizmetlerindeki Abone-Devre Sayıları ve Gelirleri8
2015 2016 20179
Teşebbüsler
Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir (TL)
Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir (TL)
Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir
(TL)
D-Smart (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Superonline (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türk
Telekom10
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Turknet (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Millenicom11 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tablo-7: Teşebbüslerin VPN Alanındaki Abone-Devre Sayıları ve Gelirleri Bakımından Pazar Payları (%)
2015 2016 2017
Teşebbüsler
Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir
Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir
Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir
D-Smart (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Superonline (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türk
Telekom
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Turknet (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Millenicom (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00
(34) VPN hizmetlerine bakıldığında ise Türk Telekom’un pazar payının metro ethernet
internete kıyasla yüksek olduğu ve rakipleriyle arasındaki farkın daha da açıldığı
görülmektedir. Ayrıca, VPN hizmetlerinde alternatif işletmecilerin etkinliğinin azaldığı,
pazarın küçük oyuncusu Turknet’in 2015 yılında %(…..) olan pazar payının 2017 yılında
%(…..)’e düştüğü görülmektedir.


8 İlgili pazar ihale konusuna bağlı olarak metro ethernet internet üzerinden sunulan VPN hizmetleri olarak
tanımlanmışsa da önaraştırma kapsamında, VPN hizmetinin sunulduğu erişim türlerini ayrıştırmak mümkün
olamamıştır. Bununla birlikte tablolarda Türk Telekom’un/TTNET’in pazarın bütünündeki gücünü ortaya
koymak bakımından erişim türü ayırt edilmeksizin VPN hizmetlerinin verileri kullanılmıştır.
9 (…..).
10 (…..).
11 (…..).
17-36/579-253
11/25

(35) Dosya konusu perakende metro ethernet internet ile metro ethernet üzerinden sunulan
VPN hizmetleri kurumsal müşterilere verilmektedir. Bu hizmetlerden elde edilen gelirler
de çoğunlukla kamu ihalelerinden ya da özel teşebbüslerin alımlarından
kaynaklanmaktadır. Bu doğrultuda ilgili pazarlar kurumsal müşterilere yönelik sabit
genişbant internet hizmetlerinin bir parçasını oluşturmaktadır. Türk Telekom’un pazardaki
konumunu ortaya koyabilmek ve geneli görebilmek bakımından kurumsal müşterilere
yönelik sabit genişbant internet hizmetlerinde Türk Telekom/TTNET ve rakiplerin durumu
incelenmiştir.
Tablo-8: Teşebbüslerin Sabit Genişbant İnternet Alanındaki Kurumsal Abone Sayıları ve Gelirleri
2015 2016 201712
Teşebbüsler Abone
Sayısı
Gelir (TL)
Abone
Sayısı
Gelir (TL)
Abone
Sayısı
Gelir (TL)
D-Smart (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Superonline (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türk
Telekom
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Turknet (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Millenicom (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tablo-9: Teşebbüslerin Sabit Genişbant İnternet Alanındaki Kurumsal Abone Sayıları ve Gelirleri
Bakımından Pazar Payları (%)
2015 2016 2017
Teşebbüsler Abone
Sayısı
Gelir
Abone
Sayısı
Gelir
Abone
Sayısı
Gelir
D-Smart (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Superonline (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türk Telekom (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Turknet (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Millenicom (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00
(36) Sabit genişbant internet hizmetlerinde gerçekleşen kurumsal abone sayıları ve gelirleri ile
pazar payları, yukarıda ilgili pazarlar bakımından yapılan değerlendirmeyi
desteklemektedir. Tablolardan; Türk Telekom’un kurumsal sabit genişbant internet
hizmetlerinde 2015 yılında yaklaşık %(…..) olan pazar payının 2017’nin ilk yarısında
%(…..) seviyesine indiği ve 2015-2017 yılları arasında azalma eğiliminde olduğu
görülmektedir. Bununla birlikte teşebbüs, hâlihazırda en yakın rakibi Superonline’ın (…..)
pazar payına sahiptir.
(37) Ayrıca, Türk Telekom’un kurumsal müşterilere yönelik sabit genişbant hizmetlerinde
güçlü konumda bulunması, teşebbüse bilinirlik sağlaması, muhtemel ihalelere katılımda
referans olması, yüksek gelir getirmesi gibi hususlar dikkate alındığında, Türk Telekom’un
kamu ihaleleri ve özel teşebbüslerin alımları bakımından avantajlı duruma sahip olduğu
sonucunu ortaya çıkarmaktadır.


12 D-Smart ve Turknet tarafından 2017 yılı 2. Çeyrek, Millenicom tarafından Eylül ayı, diğer teşebbüslerce
Ağustos ayı rakamları verilmiştir. Tablo 9’daki rakamlar da buna göre hesaplanmıştır.
17-36/579-253
12/25

(38) Dosya konusu hizmetlerin ilgili olduğu kurumsal kullanıcılar daha yüksek hız ve
kapasitede internet hizmeti talep etmektedir. Bu bağlamda, kurumsal kullanıcıların
bireysel kullanıcılara kıyasla daha yüksek bir alıcı gücüne sahip olduğu düşünülse de,
pazarda oldukça yüksek sayıda bireysel ve kurumsal alıcının bulunması, alıcıların
incelenen teşebbüsler üzerinde yeterli düzeyde rekabetçi baskı oluşturmadığını
göstermektedir.
(39) Perakende seviyede piyasaya giriş engellerinin bulunup bulunmadığı açısından, bu
seviyede internet hizmeti sunulması için ilk olarak BTK’nın yetkilendirmesinin gerektiği
bilinmektedir. Bunun yanı sıra, mevcut dosya kapsamında incelenen teşebbüslerin dikey
bütünleşik yapıya, güçlü ve ortak bir dağıtım ağına ve geniş bir ürün portföyüne, yüksek
marka bilinirliğine, finansal ve ekonomik güce sahip olmalarının da piyasadaki
teşebbüslerin büyümesi veya piyasaya yeni teşebbüslerin girmesinin önünde giriş engeli
oluşturmasının muhtemel olacağı değerlendirilmektedir. Dolayısıyla perakende seviyede,
toptan seviyedeki pazara kıyasla daha düşük oranda giriş engelleri bulunmaktadır.
(40) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde, perakende metro ethernet internet
ve metro ethernet üzerinden sunulan VPN hizmetleri pazarında Türk Telekom’un yüksek
ve rakipleriyle orantısız pazar payı, TTNET’in kurumsal müşterilere yönelik perakende
sabit genişbant internet hizmetinde hâkim durumda olmasının avantajı ve piyasaya giriş
engellerinin bulunması sebebiyle Türk Telekom’un perakende metro ethernet internet ve
metro ethernet VPN hizmetleri pazarında hâkim durumda olduğu sonucuna varılmıştır.
I.6.2. Rekabet Hukukunda Fiyat Sıkıştırması
(41) Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının
Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’un (Kılavuz) 61. paragrafında fiyat sıkıştırması
aşağıdaki gibi tanımlanmıştır:
“Fiyat sıkıştırması, dikey ilişkili pazarlarda faaliyet gösteren ve üst pazarda hâkim
durumda bulunan bir teşebbüsün üst pazar ürünü fiyatı ile alt pazar ürünü fiyatı arasındaki
marjı, alt pazarda eşit derecede etkin bir rakibin dahi kârlı bir şekilde kalıcı olarak ticari
faaliyette bulunmasına imkân vermeyecek nitelikte belirlemesidir. Üst pazarda hâkim
durumda bulunan teşebbüs, üst pazar ürününün fiyatını yükselterek, alt pazar ürününün
fiyatını düşürerek veya her ikisini aynı anda uygulayarak marj sıkıştırmasına yol
açabilmektedir. Böylece, hâkim durumdaki teşebbüs üst pazardaki ürün üzerinde sahip
olduğu pazar gücünü alt pazara aktarabilmekte ve bu şekilde rekabetin kısıtlanması
sonucunu doğurabilmektedir.”
(42) Kılavuz’un 62. paragrafında ise fiyat sıkıştırmasının unsurları olarak;
i. Teşebbüsün bir üretim zincirinde birbiriyle bağlantılı üst ve alt pazarlarda faaliyet
göstermesi,
ii. Üst pazardaki ürünün alt pazarda faaliyet gösterebilmek için vazgeçilmez olması,
iii. Teşebbüsün üst pazarda hâkim durumda bulunması,
iv. Üst ve alt pazar ürünleri arasındaki marjın üst pazardaki hâkim durumda bulunan
teşebbüs kadar etkin bir rakibin alt pazarda kar elde edemeyecek ve kalıcı şekilde
faaliyet gösteremeyecek kadar düşük olması
sayılmıştır.

17-36/579-253
13/25

(43) Yukarıda sayılan hususların yanı sıra fiyat sıkıştırmasının unsurlarının bulunduğu
durumlarda bir ihlalin var olup olmadığının tespiti için yapılacak incelemenin esasını,
hâkim durumdaki teşebbüs davranışının fiili veya muhtemel rekabet karşıtı piyasa
kapamaya yol açıp açmadığının incelenmesi oluşturmaktadır. Rekabet karşıtı piyasa
kapama, hâkim durumdaki teşebbüsün davranışları sonucunda tüketicilerin zararına
olacak şekilde mevcut ya da potansiyel rakiplerin arz kaynaklarına veya pazarlara
ulaşımının zorlaştırılması ya da engellenmesidir. Tüketici zararı, fiyat artışı, ürün
kalitesindeki ve yenilik düzeyindeki düşüşler, mal ve hizmet çeşitliliğinde azalışlar
şeklinde gerçekleşebilir. Kılavuz’un 26. paragrafında rekabet karşıtı piyasa kapamanın
oluşup oluşmadığının değerlendirilmesinde dikkate alınacak hususlar aşağıdaki
başlıklarda açıklanmaktadır:
- Hâkim durumdaki teşebbüsün konumu,
- İlgili pazardaki koşullar,
- Hâkim durumdaki teşebbüsün rakiplerinin konumu,
- Müşterilerin ya da sağlayıcıların konumu,
- İncelenen davranışın kapsamı ve süresi,
- Fiili piyasa kapamayla ilgili olası deliller,
- Dışlayıcı stratejiye dair doğrudan veya dolaylı deliller.
(44) Kılavuz’da fiyat sıkıştırması davranışına ilişkin olarak dikey bütünleşik teşebbüs
tarafından sunulacak haklı gerekçelerin alınacak kararda değerlendirileceği
belirtilmektedir. Haklı gerekçenin fiyat sıkıştırmasının tespitinin ardından incelemeye
konu teşebbüs tarafından ileri sürülmesi halinde dikkate alınacağı açıktır. Teşebbüs
nesnel gereklilik veya etkinlik çerçevesinde haklı gerekçeler öne sürebilmektedir.
Kılavuz’un 63. paragrafında “özellikle pazar koşullarının iddia konusu stratejiye sebep
olduğu, üst pazar arzı ve alt pazar talebinde yaşanan değişimlerden dolayı marjın
daraldığı ve/veya düşük fiyatla sunulan ürünün piyasaya yeni sunulduğu gibi hususlar”
öne sürülebilecek haklı gerekçeye örnek olarak sayılmıştır.
(45) Türk Telekom ve TTNET’ten oluşan ekonomik bütünlüğün, toptan genişbant internet
erişim hizmetleri pazarındaki hâkim durumunu, perakende genişbant internet hizmetleri
pazarında fiyat sıkıştırması yoluyla kötüye kullandığı iddiası üzerine alınan Kurulun 08-
65/1055-411 sayılı kararında fiyat sıkıştırması incelemesinde öncelikle söz konusu
teşebbüsün, rakiplerin ve ilgili pazarın yapısına ilişkin belirli ekonomik ve hukuki koşulların
eş zamanlı varlığının tespit edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca söz konusu koşullardan
bir ya da birkaçının sağlanamadığı durumlarda fiyat sıkıştırmasının rekabete zarar veren
bir davranış olarak nitelendirilmesinin güçleştiği ifade edilmiştir.13


13 19.12.2013 tarihli, 13-71/992-423 sayılı kararda da fiyat sıkıştırmasına yönelik detaylı analiz yapılmıştır.

17-36/579-253
14/25

I.6.3. Türk Telekom’un Uygulamalarının Fiyat Sıkıştırması Çerçevesinde
Değerlendirilmesi
(46) Yukarıda ifade edildiği üzere, fiyat sıkıştırmasının söz konusu olabilmesi için öncelikle
dört koşulun gerçekleşmesi gerekmektedir. İlk olarak teşebbüsün bir üretim zincirinde
birbiriyle bağlantılı üst ve alt pazarlarda faaliyet göstermesi gerekmektedir. Dikey
bütünleşik yapıda olan Türk Telekom ve TTNET aynı ekonomik bütünlük içerisinde farklı
tüzel kişilikler altında genişbant internet hizmetlerinde birbiriyle bağlantılı olarak/olan hem
üst hem de alt pazarda hizmet sunmaktadır. Türk Telekom toptan metro ethernet erişim
hizmeti sağlarken TTNET kurumsal kullanıcılara perakende metro ethernet internet
hizmeti vermektedir. Her ne kadar dosya konusu ihaleye Türk Telekom tarafından teklif
verilmişse de metro ethernet internet hizmetinin perakende seviyede TTNET tarafından
sunulduğu, Türk Telekom tarafından katılım sağlanan ihalelerde, metro ethernet internet
hizmetinin bulunması durumunda, söz konusu hizmetin TTNET tarafından sunulacak
şekilde teklif hazırlandığı ifade edilmiştir. Bu itibarla birinci koşulun karşılandığı
görülmektedir.
(47) Fiyat sıkıştırması analizinde incelenmesi gereken ikinci koşul, üst pazardaki ürünün alt
pazarda faaliyet gösterebilmek için vazgeçilmez olmasıdır. Vazgeçilmezlik koşulu
değerlendirilirken, üst pazar ürününün alt pazarda etkin bir şekilde rekabet edebilmek için
nesnel olarak gerekli olması aranmaktadır. Bu durum, söz konusu ürün açısından
rakiplerin alt pazarda başvurabilecekleri mevcut ya da potansiyel bir ikamesinin
bulunmaması halinde söz konusu olmaktadır. İlgili unsurun mevcut veya potansiyel
ikamesinin olup olmadığı değerlendirilirken, hâkim durumda bulunan teşebbüsün
rakiplerinin öngörülebilir bir gelecekte söz konusu unsuru etkin bir şekilde tekrar oluşturup
oluşturamayacakları göz önünde bulundurulmaktadır.
(48) Bahse konu unsurun var olup olmadığının tespitinde, perakende pazarda faaliyet
gösteren ve kendine ait altyapısı bulunmayan alternatif işletmecilerin Türk Telekom
tarafından sağlanan altyapı haricinde bir altyapı üzerinden hizmet verebilmelerinin
mümkün olup olmadığı incelenmelidir. İhale konusu metro ethernet hizmetinin fiber optik
altyapıdan sunulması gerekmekte ve fiber optik altyapının %79’una Türk Telekom sahip
bulunmaktadır. Her ne kadar Superonline, Turknet gibi alternatif işletmeciler kendi fiber
optik altyapıları üzerinden perakende internet hizmeti sunabiliyor olsalar da, diğer İSS’ler
bahse konu altyapıyı kullanamamaktadır. Nitekim, BTK kararı gereği Türk Telekom ve
diğer işletmecilerin fiber altyapılarını toptan düzeyde erişime açma yükümlülüğü
bulunmamaktadır14. Ayrıca, Türk Telekom’dan sonra en geniş fiber altyapıya sahip
Superonline’ın kısıtlı miktarda fiber altyapısı üzerinden toptan seviyede hizmet sunduğu
bilindiğinden Superonline dışındaki alternatif işletmeciler için yine tek alternatif olarak
Türk Telekom öne çıkmaktadır. Dolayısıyla fiyat sıkıştırmasına ilişkin ikinci unsurun
sağlandığı anlaşılmıştır.
(49) Üçüncü koşul olan teşebbüsün üst pazarda hâkim durumda bulunması hususu açısından
bakıldığında; ihale konusu hizmetlerin yüksek hız gerektirmesi, fiber optik altyapı
üzerinden sunulmasının gereksinimi ve Türk Telekom’un fiber optik altyapının %79’una
sahip olması Türk Telekom’un dosya kapsamındaki üst pazarlarda hâkim durumda
olduğuna işaret etmekte, dolayısıyla üçüncü koşulun da sağlandığı sonucuna
varılmaktadır.


14 BTK’nın 03.10.2011 tarihli ve 2011/DK-10/511 sayılı “Fibere Erişim” konulu kararı ile beş yıl boyunca
veya fiber internet abonelerinin sabit genişbant internet aboneleri içerisindeki payı %25’e ulaşana dek fibere
erişim hizmetlerinin pazar analizine dâhil edilmemesine karar verilmiştir. Konu ile ilgili BTK tarafından
alınmış yeni bir karar bulunmamaktadır.
17-36/579-253
15/25

(50) Fiyat sıkıştırmasının varlığını gösteren unsurlardan sonuncusu olan, “üst ve alt pazar
ürünleri arasındaki marjın üst pazarda hâkim durumda bulunan teşebbüs kadar etkin bir
rakibin alt pazarda kar elde edemeyecek ve kalıcı şekilde faaliyet gösteremeyecek kadar
düşük olması” kriterine ilişkin olarak ise, Türk Telekom’un dosya konusu ihaleye verdiği
teklif ile bu teklife esas teşkil eden maliyetlerinin incelenmesi ve maliyet altında fiyatlama
yapıp yapmadığının tespit edilmesi gerekmektedir.
I.6.3.1. İhale Konusu Teklif Tutarı ile Teklife Esas Maliyet Kalemlerinin
Karşılaştırılması
(51) Ankara İl Emniyet Müdürlüğünün dosya konusu ihalesine Türk Telekom, Superonline ve
Alfa teklif vermiştir. İhaleyi en düşük teklif sahibi Superonline kazanmıştır. Türk Telekom
tarafından sunulan teklife aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 10: Türk Telekom Tarafından Sunulan Birim Teklif Cetveli
Sıra
No
İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması Birimi Miktarı
Teklif Edilen
Birim Fiyat (TL)
KDV Hariç
Tutarı (TL)
1
Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (400 Mbps Hızında)
adet x ay 36 (…..) (…..)
2
Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (200 Mbps Hızında)
adet x ay 36 (…..) (…..)
3
Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (20 Mbps Hızında)
adet x ay 72 (…..) (…..)
4
Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (10 Mbps Hızında)
adet x ay 144 (…..) (…..)
5
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet
Olarak Hizmet Verecek Lokasyon (400
Mbps Hızında)
adet x ay 36 (…..) (…..)
6
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet
Olarak Hizmet Verecek Lokasyon (50
Mbps Hızında)
adet x ay 36 (…..) (…..)
7
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet
Olarak Hizmet Verecek Lokasyon (10
Mbps Hızında)
adet x ay 252 (…..) (…..)
8
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet
Olarak Hizmet Verecek Lokasyon (5
Mbps Hızında)
adet x ay 1.980 (…..) (…..)
9
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet
Olarak Hizmet Verecek Lokasyon (3
Mbps Hızında)
adet x ay 252 (…..) (…..)
TOPLAM TUTAR (KDV Hariç) (…..)
(52) Tablodan da görüldüğü üzere, ihale konusu hizmetler dokuz kalem halinde
belirtilmektedir. Bu kalemlere ek olarak, ihale teknik şartnamesinin 4.4.12. maddesinde
DDOS hizmetine, 4.1.15. maddesinde yedekleme hizmetine ilişkin idare tarafından talep
edilen hususlar yer almaktadır. Bu doğrultuda Türk Telekom’dan teklifine esas maliyetleri
ve ihale konusu her bir kaleme ilişkin maliyet kırılımları talep edilmiştir. Teşebbüs
tarafından gönderilen ihale konusu hizmetler bazında maliyetlere aşağıda yer
verilmektedir.

17-36/579-253
16/25

Tablo 11: Türk Telekom’un İhale Konusu Hizmetler Bazında Maliyetleri
Sıra
No
İş Kaleminin Adı ve
Kısa Açıklaması
Birimi Miktar
Teklif
Edilen
Birim Fiyat
(KDV
Hariç- TL)
Tutarı (KDV
Hariç-TL)
Teklif Edilen
Birim Fiyat
(KDV ve ÖİV
Hariç-TL)
Tutarı (KDV
ve ÖİV Hariç-
TL)
Maliyet
Kalemi
(Toptan
Tarife-TL)
1
Metro Ethernet
İnternet Olarak
Hizmet Verecek
Lokasyon (MEİL)
(400 Mbps Hızında)
adet x
ay
36 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
400 Mbps DDOS
adet x
ay
36 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)15
400 Mbps Yedeklilik
adet x
ay
36 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2
MEİL (200 Mbps
Hızında)
adet x
ay
36 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
200 Mbps DDOS
adet x
ay
36 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
200 Mbps Yedeklilik
adet x
ay
36 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
3
MEİL (20 Mbps
Hızında)
adet x
ay
72 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
20 Mbps DDOS
adet x
ay
72 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
20 Mbps Yedeklilik
adet x
ay
72 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
4
MEİL (10 Mbps
Hızında)
adet x
ay
144 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
10 Mbps DDOS
adet x
ay
144 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
5
Metro Ethernet Mpls
VPN İnternet Olarak
Hizmet Verecek
Lokasyon
(MEVPNL) (400
Mbps Hızında)
adet x
ay
36 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
6
MEVPNL (50 Mbps
Hızında)
adet x
ay
36 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
7
MEVPNL (10 Mbps
Hızında)
adet x
ay
252 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
8
MEVPNL (5 Mbps
Hızında)
adet x
ay
1980 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
9
MEVPNL (3 Mbps
Hızında)
adet x
ay
252 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM TUTAR (KDV Hariç) (…..) (…..)



15 (…..).
17-36/579-253
17/25

(53) İhale hakkında bilgilerin verildiği kısımda da belirtildiği üzere Türk Telekom tarafından
dosya konusu ihaleye teklif verilirken teknik şartnamede yer alan DDOS ve yedekleme
hizmetlerine ilişkin maliyetlerin hesaba katılmadığı ifade edilmiştir. Bununla birlikte DDOS
ve yedekleme maliyetleri Türk Telekom ihaleyi kazanmış olsaydı katlanması gereken
maliyetler arasındadır. Bu itibarla fiyat sıkıştırması analizinde dikkate alınması
gerekmektedir. Teşebbüsün ilgili maliyetleri sehven hesaplamadığı iddiası ise ancak fiyat
sıkıştırması tespitinin yapılması durumunda haklı gerekçe teşkil edip etmeyeceği
açısından değerlendirilebilecektir.
(54) Teşebbüsün maliyet kalemlerinden 1., 2., 3. ve 4. ana kalemler metro ethernet internet
hizmetine ilişkindir. Türk Telekom’un toptan seviyede metro ethernet internet hizmetine
ilişkin uygulayacağı ücretler BTK tarafından belirlenmektedir. Bu itibarla anılan kalemlere
BTK’nın 29.09.2017 tarihli ve 2017/DK-ETD/288 sayılı kararı gereği güncellenen metro
ethernet internet tarifesindeki ilgili hız karşılığı ücret yazılmıştır.
(55) İhale konusu hizmetlerin 1.- 3. kalemlerinde yer alan yedekleme hizmeti, Türk Telekom
tarafından farklı santral üzerinden sunulmakta ve hizmete ilişkin ana tarife ücretinin
%(…..)'u uygulanmaktadır. 1.- 4. kalemlerde yer alan DDOS hizmetinin maliyeti için
teşebbüs tarafından herhangi bir tutar belirtilememiştir. Bu itibarla teşebbüsün ihale
konusu maliyetlerinin iki farklı durum için hesaplanması ve en riskli durumu işaret etmesi
bakımından DDOS hizmetinin maliyeti için teşebbüsün teklif tutarı olduğunu belirttiği
rakamın, en risksiz durumu işaret etmesi bakımından ise ilgili maliyetin sıfır olarak dikkate
alınabileceği değerlendirilmektedir.
(56) Teşebbüs tarafından 5.- 9. kalemlerde yer alan VPN hizmetine (…..) belirtilmiştir. Bu
doğrultuda talep edilen hıza bağlı olarak 5 Mbps ve üzeri hızlar için toptan noktadan
noktaya hizmetlerinin tarifeleri, 5 Mbps altında hızlar için ise işletmecilerin Türk
Telekom’dan veri akış erişimi yöntemiyle aldıkları genişbant hizmetlerinin tarifeleri dikkate
alınmaktadır.
(57) Yukarıda da ifade olunduğu üzere dosya konusu ihaleyi Superonline kazanmıştır.
Dolayısıyla ihale kapsamında Türk Telekom’un gerçekleşmiş bir geliri bulunmamaktadır.
Bununla birlikte Türk Telekom’un ihaleyi kazanmış olsaydı elde edeceği gelir, teklif tutarı
olacağından, dosya konusu teklifin maliyet altı olup olmadığının belirlenmesinde, Türk
Telekom’un teklif tutarı ihaleden elde ettiği gelir olarak değerlendirmeye dahil edilecektir.
(58) Aşağıda öncelikle DDOS hizmetine ilişkin birim teklif tutarının maliyetine eşit olduğu
varsayımı altında yapılan hesaplamaya yer verilmiştir.

17-36/579-253
18/25

Tablo-12: En Riskli Durumda Teşebbüsün Teklif Tutarı ile Maliyetlerinin Karşılaştırılması
Sıra
No
İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması
Maliyet
(TL)
Maliyet
Toplamı (TL)
Teklif Edilen
Birim Fiyat (ÖİV-
KDV Hariç) (TL)
1
Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet Verecek
Lokasyon (400 Mbps Hızında)
(…..)
(…..) (…..)
400 Mbps DDOS (…..)
400 Mbps Yedeklilik (…..)
2
Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet Verecek
Lokasyon (200 Mbps Hızında)
(…..)
(…..) (…..)
200 Mbps DDOS (…..)
200 Mbps Yedeklilik (…..)
3
Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet Verecek
Lokasyon (20 Mbps Hızında)
(…..)
(…..) (…..)
20 Mbps DDOS (…..)
20 Mbps Yedeklilik (…..)
4
Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet Verecek
Lokasyon (10 Mbps Hızında)
(…..)
(…..) (…..)
10 Mbps DDOS (…..)
5
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (400 Mbps Hızında)
(…..) (…..) (…..)
6
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (50 Mbps Hızında)
(…..) (…..) (…..)
7
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (10 Mbps Hızında)
(…..) (…..) (…..)
8
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (5 Mbps Hızında)
(…..) (…..) (…..)
9
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (3 Mbps Hızında)
(…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..)
(59) Tablonun incelenmesinden, tutarı verilemeyen DDOS maliyetinin teklif tutarına eşit kabul
edildiği durumda teşebbüsün maliyetlerinin gelirinden yaklaşık %(…..) daha yüksek
olduğu anlaşılmaktadır. Kalem bazında bakıldığında bu yüksekliğin esas itibarıyla DDOS
ve yedekleme hizmetini de içeren ilk dört kalemden kaynaklandığı görülmektedir. Sadece
VPN hizmetinin söz konusu olduğu 5.- 9. kalemlerde teklif edilen tutarın maliyetlerin
üzerinde olduğu anlaşılmaktadır.
(60) İkinci olarak DDOS maliyetinin sıfır olarak ele alındığı hesaplamaya aşağıda yer
verilmiştir.


17-36/579-253
19/25

Tablo-13: DDOS Maliyeti Olmadığında Teşebbüsün Teklif Tutarı ile Maliyetlerinin Karşılaştırılması
Sıra
No
İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması Maliyet (TL)
Maliyet
Toplamı (TL)
Teklif Edilen Birim
Fiyat (ÖİV-KDV
Hariç) (TL)
1
Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (400 Mbps Hızında)
(…..)
(…..) (…..)
400 Mbps DDOS (…..)
400 Mbps Yedeklilik (…..)
2
Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (200 Mbps Hızında)
(…..)
(…..) (…..)
200 Mbps DDOS (…..)
200 Mbps Yedeklilik (…..)
3
Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (20 Mbps Hızında)
(…..)
(…..) (…..)
20 Mbps DDOS (…..)
20 Mbps Yedeklilik (…..)
4
Metro Ethernet İnternet Olarak Hizmet
Verecek Lokasyon (10 Mbps Hızında)
(…..)
(…..) (…..)
10 Mbps DDOS (…..)
5
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak
Hizmet Verecek Lokasyon (400 Mbps
Hızında)
(…..) (…..) (…..)
6
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak
Hizmet Verecek Lokasyon (50 Mbps Hızında)
(…..) (…..) (…..)
7
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak
Hizmet Verecek Lokasyon (10 Mbps Hızında)
(…..) (…..) (…..)
8
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak
Hizmet Verecek Lokasyon (5 Mbps Hızında)
(…..) (…..) (…..)
9
Metro Ethernet Mpls VPN İnternet Olarak
Hizmet Verecek Lokasyon (3 Mbps Hızında)
(…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..)
(61) Tabloya bakıldığında DDOS maliyeti olmadığında dahi teşebbüsün teklifine esas aldığı
birim maliyet tutarının teklif tutarından %(…..) oranında yüksek olduğu görülmektedir. Bir
önceki hesaplamaya benzer şekilde 4.- 9. kalemlerde teklif edilen birim fiyatları birim
maliyetlerin üzerine çıkmaktadır. İlk üç kalemde ise birim fiyat teklifi birim maliyetleri
karşılayamamaktadır. Bu durum teşebbüsün sehven DDOS ve yedekleme maliyetlerini
hesaba katmadığı savını desteklese de yukarıda ifade olunduğu üzere teşebbüsün bu
iddiası ancak haklı gerekçe değerlendirmesinde dikkate alınabilecektir.

17-36/579-253
20/25

(62) Önaraştırma kapsamında elde edilebilen bilgiler çerçevesinde, teşebbüsün teklifi
hakkında yapılan her iki hesaplamada da Türk Telekom’un dosya konusu ihaleye
sunduğu teklifin maliyetlerini karşılayamadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla fiyat
sıkıştırmasının tespitine yönelik unsurlardan sonuncusu olan “üst ve alt pazar ürünleri
arasındaki marjın üst pazardaki hâkim durumda bulunan teşebbüs kadar etkin bir rakibin
alt pazarda kar elde edemeyecek ve kalıcı şekilde faaliyet gösteremeyecek kadar düşük
olması” koşulunun sağlandığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte teşebbüsün dosya konusu
davranışının rekabet karşıtı piyasa kapamaya yol açıp açmadığının değerlendirilmesi
gerekmektedir.
I.6.3.2. Rekabet Karşıtı Piyasa Kapamanın Varlığı
(63) Fiyat sıkıştırmasına ilişkin teorik bilgilerin verildiği kısımda belirtildiği üzere hâkim
durumdaki teşebbüsün dışlayıcı davranışları hakkındaki incelemenin esasını dışlayıcı
davranışın fiili veya muhtemel rekabet karşıtı piyasa kapamaya yol açıp açmadığı
oluşturmaktadır. Kılavuz’un 26. maddesinde rekabet karşıtı pazar kapamanın varlığı
incelenirken dikkate alınacak hususlar sayılmaktadır. Bu hususlardan hâkim durumdaki
teşebbüsün konumu, ilgili pazardaki koşullar, hâkim durumdaki teşebbüsün rakiplerinin
konumu ile müşterilerin ya da sağlayıcıların konumu yukarıda ilgili bölümlerde incelenmiş
olup anılan unsurların pazar kapama ihtimalini yükselttiği değerlendirilmektedir. Bu
bölümde ise incelenen davranışın kapsamı ve süresi ile fiili piyasa kapamayla ilgili olası
delillerin bulunup bulunmadığı incelenecektir.
(64) Kılavuz’da genel olarak ilgili pazarda davranıştan etkilenen satışların toplam satışlar
içindeki payı ne kadar yüksek olursa, davranışın süresi ne kadar uzun olursa ve bu
davranış ne kadar düzenli uygulanırsa piyasanın kapanması ihtimalinin o kadar yüksek
olacağı ifade edilmektedir. Bu doğrultuda dosya konusu ihalenin değer bakımından
büyüklüğü, Türk Telekom’un ilgili pazarda elde ettiği ciro ve ilgili pazarda elde edilen
toplam gelir içerisindeki payı, Türk Telekom’un benzer ihalelerdeki fiyatlama davranışları
ve dosya konusu ihalenin teşebbüslerin katıldığı benzer ihalelerle karşılaştırılması pazar
kapamanın varlığını belirlemede yol gösterici olacaktır.
(65) İlk olarak ilgili pazarlardaki ihalelerin durumunu görmek bakımından Türk Telekom ve
rakiplerinin teklif verdiği dosya konusuna benzer en yüksek bedelli 15 ihale ve dosya
konusu ihalenin bu ihaleler içindeki konumu incelenmiştir. Teşebbüslerin 2016 ve 2017
yıllarında teklif verdiği en yüksek bedelli 15 ihale aşağıda sıralanmıştır.

17-36/579-253
21/25

Tablo-14: Teşebbüslerin Katıldığı En Yüksek 15 Kamu İhalesi

İhaleyi Yapan
Kurum
İhale Tarihi İhale Konusu
İhaleye Teklif
Veren
Teşebbüsler ve
Teklif Tutarları
(TL)
Kazanan
Teşebbüs
Kazanan
Teklif (TL)
1 Aile ve Sosyal
Politikalar
Bakanlığı
31.03.2017
(…..) (…..)
Superonline
(…..)
2 Gümrük ve
Ticaret
Bakanlığı
05.12.2016
(…..) (…..)
Türk
Telekom (…..)
3 Afet ve Acil
Durum
Yönetimi
Başkanlığı
2017
(…..) (…..)
Superonline
(…..)
4 Gelir İdaresi
Başkanlığı
01.12.2016
(…..) (…..)
Türk
Telekom (…..)
5 Aile ve Sosyal
Politikalar
Bakanlığı
26.02.2016
(…..) (…..)
Superonline
(…..)
6 Türkiye İş
Kurumu Genel
Müdürlüğü
04.11.2016
(…..) (…..)
Türk
Telekom (…..)
7 TRT Genel
Müdürlüğü
26.09.2017
(…..) (…..)
Superonline
(…..)
8 İstanbul Gaz
Dağıtım San.
ve Tic. A.Ş.
(İGDAŞ)
22.06.2017
(…..) (…..)
Türk
Telekom
(…..)
9 Devlet Su İşleri
Genel
Müdürlüğü
20.07.2017
(…..) (…..)
Türk
Telekom (…..)
10 Devlet Su İşleri
Genel
Müdürlüğü
11.04.2016
(…..) (…..)
Türk
Telekom (…..)
11 Maliye
Bakanlığı
Vergi Denetim
Kurulu

08.09.2017
(…..) (…..)
Vodafone
(…..)
12 Gümrük ve
Ticaret
Bakanlığı
22.12.2016
(…..) (…..)
Superonline
(…..)
13 Afet ve Acil
Durum
Yönetimi
Başkanlığı
2016
(…..) (…..)
Superonline
(…..)
14 Ankara İl
Emniyet
Müdürlüğü
23.02.2017
(…..) (…..)
Superonline
(…..)
15 Tübitak Ulusal
Akademik Ağ
ve Bilgi
Merkezi
(Ulakbim)
2016
(…..) (…..)
Superonline
(…..)
17-36/579-253
22/25

(66) Tabloya bakıldığında teşebbüslerin katıldığı en yüksek 15 ihalenin tamamına yakınına
Türk Telekom’un teklif verdiği, ihalelerin diğer katılımcılarının ise çoğunlukla Superonline
ve Vodafone olduğu görülmektedir. Bunun dışında Alfa (3) ve İşnet (1) ihalelere teklif
vermiştir. 2016 ve 2017 yıllarındaki ihalelerden sekizini Superonline, altısını Türk
Telekom, bir tanesini ise Vodafone kazanmıştır. Bu doğrultuda Superonline ve
Vodafone’un kendi altyapılarına sahip olmasının ihalelerde teşebbüslere avantaj
sağladığı söylenebilecektir. Aynı zamanda tablo, küçük işletmecilerin yüksek bedelli
kamu ihalelerine katılımda zorlandığını göstermektedir. Dosya konusu ihaleye
bakıldığında ise teşebbüslerin katıldığı benzer ihaleler arasında 14. sırada yer aldığı ve
ihale bedeli bakımından diğer ihaleler arasındaki payının %2,6 olduğu görülmektedir.
Dolayısıyla Ankara İl Emniyet Müdürlüğü’nün ihalesinin, teşebbüslerce önem arz eden
ihaleler arasında görece düşük bir paya sahip olduğu söylenebilecektir.
(67) Önaraştırma kapsamında elde edilen bilgi ve belgelerden, özel teşebbüslerin alımlarının
işletmecilerden teklif toplamak suretiyle yapıldığı ve bu yönüyle kamu ihalelerine
benzerlik gösterdiği anlaşılmaktadır. Bu itibarla Türk Telekom’un kamu/özel ihalelerdeki
fiyatlandırma stratejisi pazar kapamanın tespiti bakımından yol gösterici olacaktır.
Teşebbüsün kamu ihalelerinde/özel teşebbüslerin benzer alımlarında maliyet altı teklif
sunma yönünde bir eğilimde olmasının ve bu davranışı benzer kamu/özel ihalelerinde
tekrarlamasının rekabet karşıtı pazar kapama ihtimalini yükseltebileceği
değerlendirilmektedir. Bu itibarla Türk Telekom’un teklif verdiği dosya konusuna benzer
ihaleler temin edilmiştir. Anılan ihalelerin incelenmesinden birden fazla hizmeti bir arada
içerdiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bu ihaleler bakımından yapılacak analizler için
gereken verilerin toplanması önaraştırma kapsamında mümkün olamamış ve Türk
Telekom’un benzer ihalelerdeki fiyatlama stratejisi belirlenememiştir.
(68) Pazar kapama etkisi bakımından önem arz eden bir diğer husus kamu/özel ihalelerinin
metro ethernet internet pazarındaki büyüklüğü ve teşebbüslerin ilgili pazardan elde
ettikleri cironun içerisindeki payıdır. Önaraştırma kapsamında teşebbüslere bu ihalelerin
ilgili pazar bakımından önemi ve ciroları içerisindeki payı sorulmuştur. Türk Telekom,
sunulan hizmetlerin kamu/özel ihaleleri yoluyla sunulup sunulmadığına ilişkin bir kırılımın
bünyesinde bulunmadığından ciro içerisindeki payının hesaplanamadığını ifade etmiştir.
(…..) da benzer şekilde böyle bir hesaplamanın yapılamadığını ancak kurumsal pazara
yönelik hizmetler olan metro ethernet internet ve VPN hizmetlerinden elde edilen gelirin
önemli bir kısmının kamu kurumlarının açtığı ihaleler ve özel teşebbüslerin yaptığı
alımlardan meydana geldiğini belirtmiştir. (…..) ihalelerin ilgili pazardaki cirolarının
tamamına yakınını oluşturduğunu, (…..) ise belirtilen tarihlerde herhangi bir ihaleye
katılmadığını ifade etmiştir.
(69) İhalelerin sektör bakımından önemine bakıldığında özellikle kurumsal abonelere ulaşmak
bakımından kazanılan ihalelerin referans oluşturduğu söylenebilecektir. Ayrıca ihalelerin
potansiyel gelir zemini oluşturabildiği ve pazarda kaldıraç etkisi gösterdiği, kimi zaman
kurumların uzatma protokolü yaparak ilk ihaleyi alan işletmeciyle çalışmaya devam
edilebildiği, pazara yeni giren alternatif işletmecilerin kurumsal pazarda var olabilmesi,
yüksek satış rakamlarına ulaşabilmesi bakımından fayda sağlayabildiği teşebbüsler
tarafından dile getirilmiştir. Bu doğrultuda kurumsal kullanıcılara ulaşmak bakımından
önem taşıyan kamu/özel ihalelerin metro ethernet pazarında faaliyet gösteren
teşebbüsler bakımından etkili olduğu anlaşılmakla birlikte, işbu dosyada tek bir ihalenin
teşebbüslerin pazar dışına çıkmasına neden olmayacağı sonucuna ulaşılmıştır.

17-36/579-253
23/25

(70) Söz konusu ihalenin Türk Telekom’un cirosu ve ilgili pazarda elde edilen toplam gelir
içerisindeki payının yüksekliği pazar kapama ihtimalini kuvvetlendirecektir. Bu itibarla
aşağıda teşebbüslerin 2015-2017 yılları arasında metro ethernet internet ve VPN
hizmetinden elde ettikleri gelire yer verilmiştir.
Tablo-15: Teşebbüslerin Perakende Metro Ethernet İnternet Hizmetinden Elde Ettikleri Gelir (TL)
Teşebbüsler 2015 2016 201716
D-Smart (…..) (…..) (…..)
Superonline (…..) (…..) (…..)
Türk Telekom17 (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..)
Turknet (…..) (…..) (…..)
Millenicom18 (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..)

Tablo-16: Teşebbüslerin VPN Hizmetinden Elde Ettikleri Gelir (TL)
Teşebbüsler 2015 2016 201719
D-Smart (…..) (…..) (…..)
Superonline (…..) (…..) (…..)
Türk Telekom (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..)
Turknet (…..) (…..) (…..)
Millenicom20 (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..)
(71) Tablodan anlaşıldığı üzere, metro ethernet internet hizmetlerinden elde edilen gelir 2015
yılında (…..), 2016 yılında (…..) ve 2017 yılının ilk yarısında (…..) olmuştur.
Superonline’ın dosya konusu ihaleden elde edilen gelir (…..) olmuştur. Ankara İl Emniyet
Müdürlüğünün ihalesi 2017 yılında yapılmış olmakla birlikte, son üç yılda elde edilen
gelirin içerisindeki payına bakıldığında 2015 yılı için %0,97, 2016 yılı için %0,80, 2017
yılının ilk yarısı için %1 civarında gerçekleştiği görülmektedir. Keza ihale bedeli, Türk
Telekom’un metro ethernet internet hizmetinden elde ettiği cirosunun 2015 yılında
%(…..)’ünü, 2016 yılında %(…..)’unu, 2017 yılında %(…..)’ini oluşturmuştur. Aynı durum
VPN hizmetleri için de geçerlidir. Bu doğrultuda dosya konusu ihale bedelinin, metro
ethernet internet ve VPN hizmetleri pazarlarından elde edilen gelir içerisinde ihmal
edilebilir bir payının olduğu söylenebilecektir. Aynı durumun Türk Telekom’un cirosu için
de geçerli olduğu görülmektedir.
(72) Türk Telekom’un Ankara İl Emniyet Müdürlüğünün ihalesine verdiği maliyet altı teklifin
kapsamı bakımından pazar kapama ihtimalinin incelenmesinden; Türk Telekom’un
benzer ihalelerde maliyetinin altında teklif verip vermediği yönünde düzenli bir uygulama
içerisinde olduğuna ilişkin değerlendirme yapılamamakla birlikte, ihaleden elde edilen
gelirin pazarda elde edilen toplam gelir içinde küçük bir paya sahip olması sebebiyle
pazar kapama ihtimalinin düşük olduğu değerlendirilmektedir.


16 (…..).
17 (…..).
18 (…..).
19 (…..).
20 Millenicom tarafından VPN hizmeti sunulan abonenin ve devre sayısının bulunmadığı ifade edilmiştir.
17-36/579-253
24/25

(73) Rekabet karşıtı pazar kapamanın varlığı bakımından Kılavuz’da sayılan unsurlardan bir
diğerini fiili piyasa kapamayla ilgili olası deliller oluşturmaktadır. Dışlayıcı davranışın belirli
bir süre boyunca sürdürülmesi durumunda hâkim durumdaki teşebbüsün ve rakiplerinin
pazardaki performansı, rekabet karşıtı piyasa kapamanın varlığına dair doğrudan delil
sağlayabilmektedir. İddia edilen kötüye kullanma davranışıyla bağdaştırılabilecek
nedenlerden dolayı hâkim durumdaki teşebbüsün pazar payı artmış olabilir ya da pazar
payındaki azalma yavaşlamış olabilir. Bu doğrultuda Türk Telekom’un metro ethernet
internet ve VPN hizmetleri pazar payının yıllar içerisindeki seyri yol gösterici olacaktır.
Teşebbüslerin abone/devre sayısı ve gelir bazında pazar paylarına aşağıda yer
verilmektedir.
Tablo-17: Teşebbüslerin Metro Ethernet İnternet Alanındaki Abone-Devre Sayıları ve Gelirleri Bakımından
Pazar Payları (%)
2015 2016 201721
Teşebbüsler Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir
Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir
Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir
D-Smart (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Superonline (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türk
Telekom22
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Turknet (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Millenicom23 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00

Tablo-18: Teşebbüslerin VPN Alanındaki Abone-Devre Sayıları ve Gelirleri Bakımından Pazar Payları (%)
2015 2016 2017
Teşebbüsler
Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir
Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir
Abone
Sayısı
Devre
Sayısı
Gelir
D-Smart (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Superonline (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türk
Telekom
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Turknet (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Millenicom (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00

(74) Tablolardan görüldüğü üzere 2015 – 2017 yılları arasında hem metro ethernet internet
hem de VPN hizmeti pazarlarında Türk Telekom’un pazar payı düşmektedir. Metro
ethernet internet pazarından teşebbüsün elde ettiği gelir bazında pazar payı son iki yıl
içerisinde (…..) puan gerilemiş, 2015 yılında %(…..) olmasına karşılık 2016 yılında
%(…..), 2017 yılında ise %(…..)’e düşmüştür. VPN hizmetleri pazarına bakıldığında, elde
edilen gelir bazında 2015 yılında %(…..) oranındaki payı 2017 yılında %(…..)’ye
düşmüştür. Esasen teşebbüsün pazar payındaki bu düşüş yukarıda en yüksek bedelli
ihalelerin sıralandığı Tablo-14’ü desteklemektedir. Tablo-14’te görüldüğü üzere
teşebbüslerin katıldığı en yüksek bedelli 15 ihalenin sekizini Superonline kazanmıştır.
Buna paralel olarak Superonline’ın metro ethernet internet pazarında elde ettiği gelir
bazında pazar payı 2015 yılında %(…..) seviyesindeyken, 2017 yılında %(…..)
yükselmiştir. Superonline’ı %(…..) pazar payı ile Vodafone ve %(…..) pazar payı ile
Turknet takip etmektedir. VPN hizmetlerine bakıldığında da benzer bir tablonun olduğu
görülmektedir. Dolayısıyla Türk Telekom’un ilgili pazarlardaki payının düşmesi ve

21 (…..).
22 (…..).
23 (…..).
17-36/579-253
25/25

rakiplerinin paylarının artması karşısında teşebbüsün ve rakiplerinin pazardaki
durumunun, rekabet karşıtı piyasa kapamanın varlığına dair doğrudan delil
oluşturamayacağı değerlendirilmektedir.
(75) Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde Türk Telekom’un Ankara İl Emniyet
Müdürlüğünün “Kurumsal İnternet ve Çok Noktadan Çok Noktaya Data Hatları” konulu
ihalesine maliyet altında teklif vermekle birlikte, bahse konu ihalenin ihale bedelinin
piyasa bakımından önemli ihaleler arasında görece düşük olduğu ve ilgili pazarlarda elde
edilen gelir içerisinde ihmal edilebilir bir payının bulunduğu anlaşılmıştır. Ayrıca, ilgili
pazarda Türk Telekom’un payının düşmesine karşılık rakiplerinin payının yükseldiği de
görülmüştür. Bu itibarla dosya konusu ihalenin rekabet karşıtı pazar kapamaya yol
açmayacağı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(76) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.




Full & Egal Universal Law Academy