Rekabet Kurumu - Karar Sayı 17-39/623-270

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2017-1-46 (Devralma)
Karar Sayısı : 17-39/623-270
Karar Tarihi : 28.11.2017
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER : Zeynep ŞENGÖREN ÖZCAN, Musa ÇOKUR, Hande DAYAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN :- Celanese Corporation
Temsilcisi: Av. M. Togan TURAN
Orjin Maslak Eski Büyükdere Cad. No: 27 K:11 Maslak/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Celanese Corporation ve The Blackstone Group L.P.
tarafından, birbirlerinin asetat tow ve asetat flake işlerine ortak olarak sahip olmak
ve bunları beraber işletmek üzere bir ortak girişim kurulması işlemine izin verilmesi
talebinin değerlendirilmesi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 10.11.2017 tarihinde giren yazıyla
tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 24.11.2017 tarih ve 2017-1-46/Öİ sayılı
Devralma Ön İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirim konusu işleme izin verilmesinde sakınca
bulunmadığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) İnceleme sürecinde Eastman Kimya Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’den (EASTMAN), Philip
Morris SA Philip Morris Sabancı Pazarlama ve Satış A.Ş.’den (PHILIP MORRIS), British
American Tobacco Tütün Mamulleri San. ve A.Ş.’den (BAT), Imperial Tobacco Tütün
Ürünleri Satış ve Pazarlama A.Ş.’den (IMPERIAL), Aklale Filtreli Sigara Tüpü San. Tic. ve
Dış Tic. Ltd. Şti.’den (AKLALE), Has Tütüncülük ve Makaron San. Tic. Ltd. Şti.’den
(HAS), Cags Tobacco Tütün ve Tütün Mamülleri San. ve Tic. A.Ş.’den (CAGS), Towtech
Filtre Sanayi ve Tic. A.Ş.’den (TOWTECH) ve JTI Tütün Ürünleri Sanayi A.Ş.’den (JTI)
bilgi alınmıştır. Ayrıca, raportörlerce EASTMAN, PHILIP MORRIS, IMPERIAL ve BAT’ın
yetkilileri ile görüşmeler yapılmıştır.
G.1. Bildirim Konusu İşlem
(5) Bildirim konusu işlem, Celanese Corporation (CELANESE) ve The Blackstone Group L.P.
(BLACKSTONE) tarafından (bağlı ortaklıkları aracılığıyla) birbirlerinin sigara filtrelerinde
kullanılmak üzere asetat tow1 işlerine ortak olarak sahip olmak ve bunları beraber
işletmek üzere bir ortak girişim şirketi (OG Şirketi) kurulmasına ilişkindir.

1 Bildirim Formunda asetat tow isimli kimyasal madde “kıtık” olarak Türkçe’ye çevrilmiştir. Ancak sektörde
genel olarak asetat tow olarak kullanıldığı için kararda da bu şekilde yer verilmiştir.
17-39/623-270

2/30

(6) Ortak girişimin, tek bir ortaklık olarak faaliyet gösterecek iki şirketten oluşması
planlanmaktadır. Şirketlerden ilki, Acetate UTP C.V. (UTP); BLACKSTONE’un ve
CELANESE’in selüloz asetat tow işlerinin sahibi ve işletmecisi olan tüm ABD
işletmelerinin (ve bir Endonezyalı işletmenin) ortaklık paylarının tamamına sahip olan
holding şirketi olarak faaliyet gösterecektir. Diğer şirket Lower Tier Partnership
Nerherlands C.V. (LTP) ise, BLACKSTONE’un ve CELANESE’in asetat tow işlerinin
sahibi ve işletmecisi olan dünyanın geri kalanındaki işletmelerin ortaklık paylarının
tamamının sahibi olan holding şirketi olarak faaliyet gösterecektir. Hem UTP hem de
LTP’nin, BLACKSTONE ve CELANESE’in asetat tow işlerine sahip olması ve bunları
işletmesi planlanmaktadır.
(7) 18 Haziran 2017 tarihinde, CELANESE’in %100 iştiraki olan Celanese US Holdings LLC
(CELANESE US/COBIA), BCP Jade Cayman Aggregator (SWORDFISH 1), Blackstone
VII Swordfish Aggregator L.P. (SWORDFISH 2 ve SWORDFISH 1 ile birlikte,
“SWORDFISH” - yani BLACKSTONE’un bağlı ortaklıkları2), UTP ve LTP bir İşlem
Sözleşmesi imzalamışlardır.
(8) İşlem Sözleşmesi’ni imzalamadan önce CELANESE, LTP’yi ve LTP’nin genel ortağı
olarak hareket edecek ayrı bir şirketi (LTP GP) kurmuştur. LTP GP’nin, LTP’yi yönetmesi
ve günlük iş ve işlemlerini idare etmesi planlanmaktadır. Yine İşlem Sözleşmesi
imzalanmadan önce BLACKSTONE da, UTP’yi ve UTP’nin genel ortağı olarak hareket
edecek ayrı bir şirketi (UTP GP) kurmuştur. UTP GP’nin, UTP’yi yönetmesi ve günlük iş
ve işlemlerini idare etmesi planlanmaktadır.
(9) Kapanışa kadar CELANESE’in, LTP ve LTP GP’nin tüm ortaklık paylarına dolaylı olarak
sahip olmaya devam etmesi ayrıca BLACKSTONE’un da, UTP ve UTP GP’nin tüm
ortaklık paylarına dolaylı olarak sahip olmaya devam etmesi planlanmaktadır.
(10) İşlem Sözleşmesi’nin hükümleri uyarınca CELANESE, China National Tobacco
Corporation (CNTC) ile oluşturduğu mevcut ortak girişimdeki öz sermaye payı dahil olmak
üzere selüloz türevleri işletme birimini katarken; BLACKSTONE, yakın zamanda Solvay
SA’dan devraldığı Rhodia Acetow (ACETOW) işletme birimini OG Şirketi’ne katkı olarak
koyması planlanmaktadır3.
(11) Kapanışta BLACKSTONE ve CELANESE’in, asetat tow işlerine sahip ve bunları
işletmekte olan (bir Endonezyalı kuruluş ile birlikte) ABD’deki kuruluşlarındaki tüm ortaklık
paylarını (kapanış öncesinde UTP’nin mülkiyetinde olanlar hariç) UTP’ye devretmeleri,
benzer şekilde, BLACKSTONE ve CELANESE’in asetat tow işlerine sahip ve bunları
işletmekte olan, ABD’de kurulu olmayan kuruluşlarındaki tüm ortaklık paylarını da LTP'ye
devretmeleri planlanmaktadır.
(12) Katkılarının karşılığı olarak, CELANESE (CELANESE US/COBIA üzerinden) ve
BLACKSTONE’un (SWORDFISH üzerinden) her biri kapanışta, UTP ve LTP’nin
sermayesinde pay elde edeceklerdir. Toplam olarak, CELANESE, OG Şirketi’nin
paylarının %70'ine sahip olurken, BLACKSTONE’un ortaklık payı %30 olacaktır4.

2 Söz konusu şirket, planlanan işlemi gerçekleştirmek için kurulmuş ve BLACKSTONE’un bağlı ortaklıkları
tarafından yönlendirilen yatırım fonları tarafından kontrol edilen holding şirketleridir.
3 BLACKSTONE, Ekim 2016’da SOLVAY SA’dan ACETOW’u devralmıştır. Sektörde ACETOW yerine
Rhodia Acetow veya SOLVAY adlarının kullanıldığı da tespit edilmiştir.
4 Bildirim konusu işlem ile ilgili olarak ayrıca Avrupa Komisyonu, Güney Kore, Rusya, Çin ve Meksika'daki
ilgili rekabet kurumları nezdinde bildirimde bulunulmuştur. Planlanan işleme Meksika rekabet otoritesi
tarafından izin verildiği taraflarca belirtilmiştir. Öte yandan Avrupa Komisyonu ise 17 Ekim 2017 tarihinde
işlemi nihai incelemeye aldığını duyurmuştur.
17-39/623-270

3/30

G.2. Taraflara İlişkin Bilgiler
G.2.1. CELANESE
(13) CELANESE, 1912 yılında kurulmuş olup merkezi Dallas’tadır. Birçok endüstride ve
tüketici uygulamalarında kullanılan farklılaştırılmış kimya çözümleri ve özel malzeme
üretiminde bulunan halka açık bir şirkettir. CELANESE, özellikle Kuzey Amerika, Avrupa
ve Asya bölgelerinde faaliyet göstermekte olup, 30 küresel üretim tesisi ve bunlara ek
olarak sekiz bağlı stratejik üretim tesisinden oluşmaktadır. CELANESE, selüloz asetat
ürünleri üreticisidir. Ayrıca asetat flake5 de üretmektedir, fakat bu ürünleri kendi üretimi
için kullanmakta, herhangi bir üçüncü kişiye satmamaktadır. Planlanan işlemin
gerçekleşmesi neticesinde CELANESE asetat flake üretimi ile ilgili tüm faaliyetlerini ortak
girişim şirketine devredecektir. CELANESE müşterilerine doğrudan satış yaparak faaliyet
göstermekte olup, Türkiye’de herhangi bir distribütörü veya üretim tesisi
bulunmamaktadır.
G.2.2. BLACKSTONE
(14) BLACKSTONE dünya çapında faaliyet gösteren bir alternatif portföy yönetimi şirketidir.
Merkezi ABD’de olup, Avrupa ve Asya’da da ofisleri bulunmaktadır. BLACKSTONE,
payları New York Borsası’nda işlem gören, bir limited ortaklıktır. Yatırım yöneticiliği
alanında faaliyet gösteren BLACKSTONE, bir şirketler grubu ya da holding şirketi
niteliğine sahip değildir. Her bir portföy şirketinin, genellikle BLACKSTONE’un
temsilcilerinin de yer aldığı, kendine ait bir yönetim kurulu bulunmaktadır. BLACKSTONE,
kontrolünde bulunan portföy şirketleri aracılığıyla Türkiye’de pek çok farklı alanda faaliyet
göstermektedir.
(15) BLACKSTONE 2017’de, asetat tow ve asetat flake üretimi ve tedariki alanında faaliyet
gösteren ACETOW’u satın almıştır. ACETOW 1912 yılında kurulmuş olan, ağırlıklı olarak
asetat tow üretimi alanında dünya çapında faaliyet gösteren bir üreticidir. ACETOW
ayrıca asetat flake de üretmekte olup, bu ürünün yaklaşık %(…..)’unu üçüncü kişilere
satmaktadır. Genel merkezi Lüksemburg’da bulunan şirketin, Almanya, Fransa, Rusya,
ABD ve Brezilya’da beş üretim tesisi mevcuttur. ACETOW’un Türkiye’de herhangi bir
üretim tesisi bulunmamaktadır. ACETOW ile BLACKSTONE’un mevcut durumda kontrolü
altındaki portföy şirketleri arasında herhangi bir yatay örtüşme veya dikey bir ilişkinin
bulunmadığı bildirilmiştir.
G.3. Teşebbüslerden Gelen Bilgiler
G.3.1. EASTMAN’dan Elde Edilen Bilgiler
(16) Kuruma intikal eden bilgiler ve yapılan görüşmelerde;
- BLACKSTONE ve CELANESE’in asetat tow konusunda kendileriyle rakip
konumda bulunduğu, asetat towun kendileri için önemli bir pazar olduğu, elli yılı
aşkın süredir hem bu alanda hem de asetat flake üretimi ve satışı alanında faaliyet
gösterdikleri, bu faaliyetlerin yaptıkları diğer iş kolları ile de entegre durumda
olduğu ve firmalarının üretim ölçeğini ve maliyetlerini yakından ilgilendirdiği,
- Asetat towun genel olarak sigara filtresi üretiminde kullanıldığı, bununla birlikte
PLA tow (poli laktik asit) ve polipropilen elyaf ürünlerinin de kimi zaman sigara
filtresi üretiminde kullanıldığı,

5 Asetat flake, asetat towun yapımında kullanılan bir kimyasaldır, bununla birlikte farklı üretim alanlarında
da kullanılabilmektedir. İşlem taraflarınca “ip” olarak Türkçeye çevrilmiştir. Kararda her iki kullanıma da yer
verilmiştir.
17-39/623-270

4/30

- Asetat tow piyasasının rekabetçi bir piyasa olduğu, bütün tedarikçilerin ürünler,
fiyatlar ve hizmet sunumları açısından birbirleriyle kıyasıya rekabet ederek müşteri
kazanmaya çaba sarf ettikleri,
- Asetat flake üreticilerinin, hem diğer asetat flake üreticileri ile hem de diğer
rekabetçi materyallerin üreticileriyle müşteri kazanmak açısından fiyat, ürün
performansı ve hizmet sunumları bakımından rekabet içinde oldukları, bu durumun
da bu piyasayı oldukça rekabetçi bir piyasa yaptığı,
- Her iki ürün grubu açısından rekabet seviyesinin ise ılımlı seviyeden, yüksek
seviyeye doğru bir değişkenlik göstermekte olduğu,
- Başlıca rakiplerinin; CELANESE, BLACKSTONE, Daicel, Mitsubishi ve Çinli
üreticiler olduğu,
- Asetat tow pazarında birkaç büyük üreticinin yer aldığı ve genellikle tüm pazar
oyuncularının rakiplerinin kapasitelerini, güçlü ve zayıf noktalarını bildiği, üretim ve
satış miktarlarını içeren ticaret rakamlarının ilgili sanayinin tüm katılımcıları
tarafından ulaşılabilir durumda olduğu,
- Planlanan ortak girişim taraflarından CELANESE’in entegre tesis nedeniyle düşük
maliyete sahip olması, BLACKSTONE’un ise teknolojik gelişmeleri ile pazarın
önde gelen oyuncularından birisi olması nedeniyle her iki firmanın tamamlayıcı
gücü olduğu ve kendileri için büyük bir rakip olarak değerlendirdikleri; ancak
işlemin pazarda yüksek alıcı gücünün olması ve arz fazlasının bulunması gibi
nedenlerle kendilerini önemli ölçüde etkilemeyeceği,
- Ortak girişim tarafından girilmesi planlanan piyasa ile ilgili olarak; asetat tow
piyasasının 2017 yılı bakımından yaklaşık olarak 825.000 metrik ton kapasitesi ve
650.000 ile 700.000 metrik ton arasında tahmin edilen talep miktarı ile global bir
piyasa olduğu, bu mala ilişkin talep konusunda, Çin dışında yıllık bazda %2 ile %3
arasında bir düşüş beklendiği ve küresel düzeydeki talebin de yakın dönemde hafif
bir düşüşle durağan şekilde seyretmesinin öngörüldüğü, Çin içinde halihazırda
planlanması yapılmış olan kapasite ilavelerinin ise 2019 yılına kadar 850.000
metrik tona kadar bir artış göstermesinin beklendiği,
- Asetat towu hâlihazırda üretmekte olan; Daicel, EASTMAN, BLACKSTONE ve
CELANESE olmak üzere dört büyük tedarikçinin bulunduğu ve ek olarak Çinli bir
ortak girişim olan CNTC ve Daicel ile EASTMAN veya CELANESE tarafından
sahip olunan bir ortak girişimin ve Mitsubishi ile birkaç tane küçük Çinli üreticinin
de piyasada faaliyette bulunduğu,
- Her iki piyasada da alıcı gücünün olduğu ve müşterilerin kendi satın alma güçlerini
(hacimlerini) aktarmak suretiyle fiyatlandırma konusunda belli bir baskı
uygulayabildikleri ve ayrıca, bu fiyat baskısını arttırmak için kimi zaman rekabetçi
teklifler talep ettikleri,
- Asetat tow işinin, fibers iş segmentinin %(…..)’inden fazlasını teşkil ettiği
hususları ifade edilmiştir. Dosya mevcudu bilgilerde, EASTMAN’ın fibers segmentine ait
son beş yılın satış cirolarına da yer verildiği görülmüştür.
17-39/623-270

5/30

G.3.2. IMPERIAL’dan Elde Edilen Bilgiler
(17) Kuruma intikal eden bilgiler ve yapılan görüşmelerde;
- Asetat towun kullanıldığı ana sektörün filtre üretimi olduğu, (…..TİCARİ SIR…..),
- Şirket merkezinin İngiltere’de olduğu, aynı anda birden fazla firmadan asetat tow
tedariki yaptıkları ve alımların global ölçekte gerçekleştirildiği,
- Şirket merkezinden çeşitli firmalarla alım anlaşmalarının yapıldığı, kendilerinin de
ürünleri belirlenen firmalardan aldıkları, aynı anda birden fazla firmadan asetat tow
tedariki yaptıklarından tedarikçilerin birbirine alternatif olduğunun söylenebileceği,
- Tütün üreticilerinin alıcı gücünün bulunduğunun söylenebileceği, tütün üretiminde
dünya sıralamasında (…..) oldukları, Türkiye’deki pazar paylarının (…..) civarında
gerçekleştiği, Türkiye’nin sigara üreticileri için önemli bir pazar olduğu, dolayısıyla
bu durumun dolaylı olarak asetat tow alımlarını etkilediği,
- Fabrikanın yıllık üretim maliyetinin (…..) olduğu, Türkiye sigara pazarında
tüketicilerin fiyat hassasiyetinin yüksek olduğu ve yüksek vergilerin firmaların fiyat
politikalarını etkilediği, ortak girişim şirketinin kurulması neticesinde fiyatlarla ilgili
nasıl bir gelişim yaşanacağı konusunda net bir fikirlerinin bulunmadığı, alımların
global ölçekte yapılmasından dolayı konunun global ölçekteki etkisine bakılması
gerektiği
hususları ifade edilmiştir. Dosya mevcudu bilgilerde, IMPERIAL’in son beş yıldaki asetat
tow alımlarına da yer verildiği görülmüştür.
G.3.3. PHILIP MORRIS’den Elde Edilen Bilgiler
(18) Kuruma intikal eden bilgiler ve yapılan görüşmelerde;
- Asetat towun kullanıldığı ana endüstrisinin filtre üretimi olduğu,
- Tedarikçiler açısından asetat tow temininin geleneksel-slim-super slim sigara
üretimi bakımından bir farkının olmadığı zira sürecin aynı şekilde işlediği,
- Sektörde alıcı gücü olma ihtimalinin bulunduğu,
- Tedarik anlaşmalarının global düzeyde olduğu, sözleşmelerin genellikle (…..) yıllık
olarak imzalandığı fakat pazarlamanın şartlarına göre sürenin değişebileceği,
- Asıl alımlarının (…..) yapıldığı, (…..) yapılan tedariklerin alımlarının küçük bir
kısmını oluşturduğu, dolayısıyla kurulması planlanan ortak girişimin kendilerini çok
fazla etkilemeyeceği ve Türkiye’deki pazar paylarının (…..) civarında olduğu,
- PHILIP MORRIS’in, üretici firma olan Philsa Morris Sabancı Üretim ve Ticaret
A.Ş.’den (PHILSA) tütün mamulü satın alıp, söz konusu tütün mamullerinin
yurtiçinde satış ve pazarlamasını yaptığı, bu kapsamda asetat tow alışı
gerçekleştirmediği, asetat tow alışlarının diğer hammadde alışlarında olduğu gibi
üretici firma PHILSA tarafından yürütüldüğü ve CELANESE ve BLACKSTONE
arasında gerçekleştirilmesi planlanan işlemin firmanın asetat tow alışları üzerinde
herhangi bir etkisinin olmayacağının düşünüldüğü
hususları ifade edilmiştir. Dosya mevcudu bilgilerde, PHILIP MORRIS’in son beş yıldaki
asetat tow alımlarına da yer verildiği görülmüştür.
17-39/623-270

6/30

G.3.4. JTI’dan Elde Edilen Bilgiler
(19) Kuruma intikal eden yazılarda;
- Asetat towun genel olarak homojen bir ürün olduğu, ancak her tedarikçinin asetat
tow lifini işleme/tedarik ve tow üretimine ilişkin kendi spesifikasyonları olduğu ve
kendilerinin asetat towu sigara filtresi üretimi dışında başka bir alanda
kullanmadıkları,
- Asetat tow sözleşmelerinin global ölçekte yapıldığı, JTI Türkiye olarak sözleşme
koşulları ve süresi ile ilgili bir bilgilerinin olmadığı, ancak aynı takvim yılı içinde
birden fazla tedarikçiden alım yaptıkları, ayrıca tedarikçi değiştirmenin üretim
süreci bakımından ilave bir maliyetinin bulunmadığı,
- Asetat tow pazarındaki rekabet koşulları, üreticilerin alıcılardan bağımsız olarak
fiyat, arz gibi parametreleri belirleme gücü ve üreticilerin tedarikçiler üzerinde
pazarlık gücünün olup olmadığı hakkında bir bilgilerinin olmadığı,
- Asetat towun toplam üretim maliyetleri içinde yerinin; 2016 yılı için yaklaşık %(…..),
2017 yılı için yaklaşık %(…..) olduğu,
- Kurulması planlanan ortak girişim taraflarından hâlihazırda alımlarının olmadığı
dolayısıyla bu girişimin pazarın koşulları üzerindeki etkilerine dair bir bilgilerinin
olmadığı,
- Son 5 yılda (…..) herhangi bir asetat tow alımlarının bulunmadığı, (…..) ise en son
Şubat 2003’te masraf dahil (…..) ABD Doları karşılığı (…..) kg asetat tow alımı
yapıldığı
hususları ifade edilmiştir. Dosya mevcudu bilgilerde, JTI’ın son beş yıldaki asetat tow
alımlarına da yer verildiği görülmüştür.
G.3.5. BAT’dan Elde Edilen Bilgiler
(20) Kuruma intikal eden bilgiler ve yapılan görüşmelerde;
- BAT’ın, global bir şirket olan British American Tobacco grup şirketlerine (BAT
GRUP) bağlı olarak faaliyetini sürdürdüğü,
- Asetat towun genellikle filtre üretiminde kullanıldığı, tedarikçiler arasında ayrım
yapılmadığı ve tedarik aşamasında ürünün ikame edilebilirliğinin yüksek olduğu,
- (…..) ve bu karara istinaden yapılan değerlendirmeler doğrultusunda,
CELANESE&BLACKSTONE ortak girişiminin gerçekleşmesi halinde dahi asetat
tow alımlarında bu tedarikçilerden herhangi birinin kendileri için hâkim durumda
olmasının mümkün gözükmediği, bununla birlikte; (…..) olmamasından dolayı söz
konusu ortak girişimin kendilerini doğrudan etkilemesinin beklenmediği,
- Ortak girişimin kurulmasını takiben asetat tow tedarikinde; EASTMAN, Daicel ve
CELANESE&BLACKSTONE olmak üzere üç büyük tedarikçinin olacağı ve
kendileri açısından rekabet ortamına zarar verecek bir durumla
karşılaşılmayacağının düşünüldüğü,
- Asetat tow alımların global düzeyde gerçekleştiği, (…..),
- Aynı anda birden fazla tedarikçi ile çalıştıkları, tedarikçi değiştirmenin hem yasal
düzenlemeler hem de ürün standartlarının sağlanması bakımından çok mümkün
olmadığı,
- Alıcı gücünün arz-talep dengesi ile belirlendiği ve sigara üreticilerinin her durumda
pazarlık gücünün olmadığı,
17-39/623-270

7/30

- (…..),
- Çin pazarının bazı durumlarda global pazarı etkileyebileceği,
- Türkiye’deki pazar paylarının %(…..) olduğu, sigara pazarının global dinamikler
nedeniyle kendiliğinden yoğunlaşmış bir pazar olduğu ve hem özel sektör hem de
devlet tekeli oyuncularının sınırlı sayıda olduğu,
hususları ifade edilmiştir. Dosya mevcudu bilgilerde, BAT’ın son 5 yıldaki asetat tow
alımlarına da yer verildiği görülmüştür.
G.3.6. CAGS’tan Elde Edilen Bilgiler
(21) CAGS tarafından gönderilen ve dosyada yer alan yazıda, teşebbüsün son 5 yıldaki
KORAB, SOLWAY-ACETOW ve LAROOF OFSET’den yaptığı asetat tow alımlarına
ilişkin miktar ve tutarların bulunduğu görülmüştür.
G.3.7. HAS’tan Elde Edilen Bilgiler
(22) Tütün ve makaron üreticisi olan ve 2014 yılında kurulan HAS tarafından gönderilen
yazıda; CELANESE ve BLACKSTONE tarafından kurulacak ortak girişimle ilgili
kendilerinin olumlu veya olumsuz herhangi bir görüşlerinin olmadığı ifade edilmiştir.
Ayrıca yazıda, HAS’ın 2014 sonrası SOLWAY’den asetat tow alımlarına da yer verildiği
görülmüştür.
G.3.8. TOWTECH’ten Elde Edilen Bilgiler
(23) Filtre üreticisi olan TOWTECH tarafından gönderilen yazıda;
- BLACKSTONE’un, Solvay-Rhodia firmasını almış bir kuruluş olduğu ve karlılık
olduğu sürece tow şirketlerini yönetmeye devam edeceği,
- BLACKSTONE’un process veya üretime karışmadığı, ancak şirket ve/veya
iştiraklerini Amerikan yönetim anlayışı ile idare ettiği
hususları ifade edilmiştir. Ayrıca, dosya mevcudu bilgilerde, TOWTECH’in son beş yıldaki
asetat tow alımları ile AKLALE tarafından gönderilen 2014-2017 yılları arasındaki asetat
tow alımlarına yer verildiği de görülmüştür.
G.4. İlgili Pazar
G.4.1. İlgili Ürün Pazarı
(24) Yapılan inceleme sonucunda, kurulması planlanan OG Şirketi’nin faaliyet konusunu
oluşturacak iki temel ürünün bulunduğu, bunlardan ilkinin asetat tow, diğerinin ise asetat
flake olduğu tespit edilmiştir.
(25) Asetat tow ürünü; taş kömürünün damıtılmasından elde edilen kömür gazı ve odun
yongasından üretilen selüloz asetat granüllerine, asetik asit ve diğer bir takım
kimyasalların eklenip karıştırılarak sıvı hale getirilmesi ve bu çözeltinin filtrelenmesi
sonucunda elde edilen liflerin kırıştırılıp kurutulması ile oluşan homojen bir ara üründür.
(26) Dünya çapında üretilen asetat towun neredeyse tamamı yalnızca sigara filtrelerinin
yapımında kullanılmaktadır. Bununla birlikte, asetat tow ürünü için yeni kullanım alanları
geliştirilmeye çalışılmaktadır. Hâlihazırda tekstil ve dokuma yapılmayan (nonwoven)
uygulamalar bakımından yeni kullanım alanları araştırılmakla birlikte bu gelişmeler görece
yeni olup, asetat tow ürünü bakımından asli ve birinci piyasa, tütün filtresi piyasası olarak
kalmaya devam etmektedir. Filtreler çoğu sigaranın önemli bir girdisi olsa da asetat towun
kendisi, bir sigara için satılan malların fiyatının yalnızca yaklaşık %3’üne karşılık gelmekte
ve sigaranın nihai fiyatının sadece %1,5’ini temsil etmektedir.
17-39/623-270

8/30

(27) Asetat flake (ip) ise temel olarak asetat tow üretimi için kullanılan bir bileşen ürün olmakla
birlikte fotoğrafik film, plastik ürünler, kaplamalar, mürekkepler ve tekstil iplikleri üretimi
alanlarında da kullanılmaktadır. Hem işlem tarafları hem de sektördeki teşebbüslerden
edinilen bilgiler sonucunda asetat tow üreticilerinin; asetat towun girdisi konumunda
bulunan asetat flake (ip) ürününü genellikle kendilerinin ürettiği anlaşılmıştır.
(28) Asetat tow üreticileri, ipliklerin çapını, şeklini ve her bir teldeki iplik sayısını
ayarlayabilmektedir. Satılan asetat towun yüzde %90’ı sektörde standart asetat tow
olarak bilinmekte ve dünya çapında satılan sigaraların büyük bir çoğunluğunda standart
asetat tow kullanılmaktadır. Alıcılar tarafından sipariş edilen standart asetat towlar özellik
bakımından, iplik şekli, iplikteki kıvrımların boyutları ve asetat towdaki iplik sayısı gibi,
ufak farklılıklar içerse de üretim süreci genel olarak aynı kalmakta ve tüm asetat tow
tedarikçileri üretim şekillerini alıcının istekleri doğrultusunda kolayca değiştirerek söz
konusu özelliklere uygun üretim yapabilmektedir. Bütün üreticiler, tüm müşterilerin
taleplerini karşılayabilecek standart asetat towu üretebilmektedir.
(29) Aynı durum özellikli asetat towlar bakımından da geçerlidir. Özellikli asetat towlar, bazı
sigaralarda kullanılan standart asetat towların birtakım varyasyonlarını tanımlamak için
kullanılan bir terimdir. Sigara şirketleri, ürünlerini diğer rakiplerinkinden ayırmak için daha
küçük çapı olan sigaralar (ince ve çok ince), renkli filtreler ve biyoçözünür filtreler
sunmaktadırlar. Ancak, her ne kadar nihai ürünün özellikleri farklı olsa da, bu sigaralarda
kullanılan asetat towlar, standart asetat tow üretiminde kullanılan üretim süreci ile aynı
üretim sürecinde üretilmektedir.
(30) Özellikli asetat towların üretim süreci standart asetat towunki ile karşılaştırıldığında, farklı
çapta veya iplik sayısında üretim ve boya veya farklı kimyasal karışımların eklenmesi
amacıyla sadece çok ufak farklılıklar içermektedir. Örneğin, çok ince asetat tow için her
asetat tow kümesinde daha yoğun fakat daha az iplik gerekmektedir. Bu durumun
sağlanması için standart asetat tow üreticilerinin farklı özelliklerde standart asetat tow
elde etmek amacıyla kullandıkları yöntemlerin aynısı kullanılabilmektedir. Benzer olarak,
renkli asetat towlar için sadece renkli boyanın eğrilme işleminden önce eklenmesi
gerekmektedir. Dolayısıyla üreticiler, standart asetat tow üretiminde kullandıkları aynı
donanım ile çok kolay ve ekonomik bir şekilde özellikli asetat tow üretimine
geçebilmektedir. Çok ince asetat tow üretimi için (ki tüm özellikli asetat tow satışlarının
%50'sini oluşturmaktadır) standart asetat tow üretimi donanımından farklı olarak değişik
bir eğirme makinesi gerekse dahi, tüm asetat tow üreticilerinde bu donanım mevcuttur.
(31) Bu bilgiler çerçevesinde ilgili ürün pazarı “asetat tow ve asetat flake üretimi ve tedariki
pazarı” olarak belirlenmiştir. Ayrıca, asetat tow bakımından pazarı standart ve özellikli
olarak alt segmentlere ayırmaya gerek duyulmamıştır.
G.4.2 İlgili Coğrafi Pazar
(32) Asetat towun çok büyük bir çoğunluğu küresel çapta müzakere edilmiş sözleşmeler
uyarınca satılmaktadır. Asetat tow tedarikçileri, bu işlerde müşterilerinin merkezi olarak
organize olan satın alma departmanları ile satış müzakereleri yaparak birbirleri ile rekabet
etmektedir. Bu müzakerelerde asetat tow sağlayıcıları, genellikle kendi asetat towlarının
nihai olarak nereye teslim edileceğini bilmemektedirler. Zira müşteriler öncelikle talep
şartlarını kesinleştirmekte ve ancak sonra sözleşme süresi içerisinde tedarikçilerine
asetat towlarının nereye teslim edilmesini istediklerini iletmektedirler. Ayrıca, pazarda
faaliyet göstermek için Çin hariç yerel bir varlığa ihtiyaç duyulmamaktadır. Nitekim
üreticiler ürünlerini dünyanın çeşitli bölgelerindeki üretim tesislerinden dünyanın her
yerine gönderilebilmektedir. Bahse konu şirketlerin Türkiye’de herhangi bir üretim tesisi
bulunmaması da bu hususu doğrular niteliktedir. Nakliye masrafları da ürünün değeri
içerisinde çok küçük bir pay tutmaktadır.
17-39/623-270

9/30

(33) Buradan hareketle taraflarca ilgili coğrafi pazarın, Çin hariç olmak üzere küresel olarak
tanımlanabileceği belirtilmiştir. Çin pazarının ayrı tutulmasının sebebi ise, Çin pazarında
faaliyet gösterebilmek için asetat tow üreticilerinin sigara üretimi pazarında devlete ait
tekel olan China National Tobacco Corporation (CNTC) ile ortak girişim kurmasının
gerekli olmasıdır. Pazardaki tek alıcı da CNTC’dir. İşlem tarafları ve sektördeki
teşebbüsler bu nedenle Çin pazarının dünyanın geri kalanındaki pazarlardan
farklılaştığını belirtmektedir.
(34) Bu açıklamalar neticesinde ilgili coğrafi pazarın küresel olarak tanımlanması mümkün
olmakla birlikte, dosya kapsamında işlemin etkilerinin Türkiye bakımından incelenmesi
önem arz ettiğinden ilgili coğrafi pazar "Türkiye" olarak belirlenmiştir.
G.4.3. Etkilenen Pazarlar
(35) Bildirim konusu işlemden etkilenme ihtimali olan ve taraflardan iki veya daha fazlasının
aynı ürün pazarında ticari faaliyette bulunduğu ve taraflardan en az bir tanesinin bir
diğerinin faaliyet gösterdiği herhangi bir ürün pazarının alt veya üst pazarında ticari
faaliyette bulunduğu ilgili ürün pazarları etkilenen pazarları oluşturmaktadır.
(36) Bildirime konu işlemde ana şirketler asetat towun üretimi ve pazarlamasını
gerçekleştirmektedir. Bu kapsamda yatay olarak örtüşen, bir başka deyişle işlemden
etkilenen pazarın asetat tow üretimi ve tedariki olduğu anlaşılmaktadır.
(37) Yukarıda açıklandığı üzere, hem CELANESE hem de ACETOW, asetat flake üretiminde
de faaliyet göstermektedir; fakat CELANESE asetat flake ürünlerini yalnızca kendi üretimi
için kullanmakta ve üçüncü kişilerden asetat flake alımı veya bunlara satışını
yapmamaktadır. Planlanan işlem gerçekleştikten sonra CELANESE asetat flake üretimini
sonlandıracak ve bu alandaki faaliyetini OG Şirketi’ne devredecektir. İşlem
gerçekleştikten sonra film üretmek amacıyla ihtiyaç duyduğu asetat flake ürününü serbest
piyasa şartlarında OG Şirketi’nden satın alacaktır.6 ACETOW ise ürettiği asetat flake
miktarının yaklaşık %(…..)’unu üçüncü kişi tacirlere satmaktadır. Bu uygulamanın
planlanan işlem gerçekleştikten sonra OG Şirketi aracılığıyla devam etmesi
planlanmaktadır. Yalnızca ACETOW'un ticari pazarda asetat flake satışında bulunması;
ACETOW'un ticari satışlarının, toplam talebin yalnızca %(…..)'sini ve ticari pazardaki
satışlarının %(…..)'ini oluşturması sebepleriyle, tarafların faaliyetleri asetat flake ürünleri
bakımından yatay olarak örtüşmemektedir. Dolayısıyla, planlanan işlem sonucunda
tarafların asetat flake üretimi ve tedariki pazarındaki pazar paylarında artış meydana
gelmeyecektir. Bu nedenle asetat flake üretimi ve tedarikinin etkilenen pazar kapsamında
bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
(38) Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında, mevcut dosya bakımından etkilenen pazar “asetat
tow üretimi ve tedariki pazarı” olarak tanımlanmıştır.
G.5. Değerlendirme
G.5.1. 2010/4 sayılı Tebliğ’in 5. Maddesi Bakımından Değerlendirme
(39) 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in (2010/4 sayılı Tebliğ) 5. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca “bağımsız
bir iktisadi varlığın tüm işlevlerini kalıcı olarak yerine getirecek bir ortak girişimin
oluşturulması” bu maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında bir devralma işlemidir.
Bu tür işlemlerde, işlem taraflarının her biri devralan olarak kabul edilmektedir.

6 CELANESE film üretmek için ihtiyaç duyduğu asetat flake ürününü en az %(…..)’ini OG Şirketi’nden satın
alacaktır.
17-39/623-270

10/30

(40) Anılan tanımdan hareketle, işlemin 2010/4 sayılı Tebliğ kapsamında bir devralma
sayılabilmesi için “ortak kontrol altında bir teşebbüsün bulunması” ve “ortak girişimin
bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkması” şartları aranmaktadır.
G.5.1.1. Ortak Kontrol Altında Bir Teşebbüsün Bulunması
(41) Birleşme ve Devralma Sayılan Haller ve Kontrol Kavramı Hakkında Kılavuz’un (Kontrol
Kılavuzu) 48. paragrafında ortak kontrol ile ilgili olarak;
“İki ya da daha fazla teşebbüs ya da kişi başka bir teşebbüs üzerinde belirleyici etki
uygulama imkânına sahipse ortak kontrolden söz edilecektir. Bu anlamda belirleyici etki
bir teşebbüsün stratejik ticari davranışlarını belirleyen eylemleri engelleme yetkisi
anlamına gelir. Belirli bir hissedara bir teşebbüste stratejik kararları belirleme yetkisi veren
tek kontrolün aksine, ortak kontrolün özelliği iki ya da daha fazla ana şirketin önerilen
stratejik kararları reddetme yetkisinden kaynaklanan kilitleme olasılığıdır. Ortak kontrole
sahip hissedarlar ortak girişimin ticari politikasına karar verirken ortak bir anlayışa sahip
olmak ve işbirliği yapmak zorundadır. Hissedarlar (ana şirketler) kontrol edilen teşebbüsle
(ortak girişim) ilgili önemli kararlarda mutabakata varmak zorundaysa ortak kontrol söz
konusudur.”
denilmektedir.
(42) Kontrol Kılavuzu’nda, ortak kontrolün ortaya çıkabileceği başlıca durumlara örnek olarak;
 Oy haklarında ya da karar alma organlarına atamada eşitlik
 Veto hakları
 Oy haklarının ortaklaşa kullanılması
 Ortak kontrole ilişkin diğer etkenler
sayılmıştır.
(43) Kontrol Kılavuzu’nun 50. paragrafında, ortak kontrolün en açık biçimde, oy haklarını eşit
paylaşan iki ana şirketin olduğu ortak girişimlerde görüldüğü ve her iki ana şirketin ortak
girişimin karar organlarına eşit sayıda üye atama hakkının olduğu durumlarda eşitliğin
sağlanacağı belirtilmiştir. Anılan Kılavuz’un 51. paragrafında ise iki ana şirket arasında oy
haklarında ya da karar alma organlarındaki temsilde eşitlik olmadığı durumlarda veya
ikiden fazla ana şirket olduğu hallerde de ortak kontrolün söz konusu olabileceği, azınlık
hissedarlarının ortak girişimin stratejik ticari davranışı için gerekli olan kararları veto
etmelerini sağlayan haklara sahip olduğu durumlarda ortak kontrolden söz edilebileceği
ifade edilmektedir. Veto haklarının ortak girişimin ana sözleşmesinde ya da ana şirketler
arasındaki hissedarlık anlaşmasında belirlenmiş olabileceği ve bu hakların genel kurul
toplantılarındaki karar alma nisapları vasıtasıyla ya da ana şirketlerin yönetim kurulunda
temsil edildiği ölçüde yönetim kurulu vasıtasıyla kullanılabileceği belirtilmiştir. Bu veto
haklarının ortak girişimin işletme politikası hakkındaki stratejik kararlarla ilgili olması
gerekmekte olup yatırımcıların finansal çıkarlarının korunması için normalde azınlık
hissedarlarına verilen veto haklarının ötesine geçmesi gerekmektedir.
17-39/623-270

11/30

(44) Dosya mevcudu bilgi ve belgeler incelendiğinde, OG Şirketi’nin tek bir ortaklık olarak
faaliyet gösterecek iki şirketten oluşacağı (UTP ve LTP), UTP ve LTP ile ilgili tüm
konuların bu şirketlerin ilgili genel ortakları (UTP GP ve LTP GP) tarafından yürütüleceği
ve karara bağlanacağı anlaşılmaktadır7. UTP GP ve LTP GP İşletme Anlaşmaları’nın 5.
maddelerinin birinci fıkralarında, şirketin işlerinin bu sözleşmeler uyarınca şirketlerin
müdürler kurulu tarafından yönetileceği ve bu kurulun üç üyesinin COBIA yatırımcıları
(yani CELANESE) tarafından iki üyesinin ise SWORDFISH yatırımcıları (yani
BLACKSTONE) tarafından belirleneceği8 ve toplamda her bir şirketin yönetim kurulunun
beş üyeden oluşacağı; dördüncü fıkralarının (d) bentlerinde ise toplantı yeter sayısının
sağlanması şartıyla; toplantıda ele alınacak bütün konuların, toplantıda hazır bulunan
müdürlerin çoğunluğunun oyuyla karara bağlanacağı akdedilmiştir9.
(45) UTP GP ve LTP GP’nin yönetim kurullarının teşekkülü ve karar yeter sayısı Kontrol
Kılavuzu’nun 50. paragrafı ışığında değerlendirildiğinde; ana şirketlerin, OG Şirketi’nin oy
haklarını eşit bir şekilde paylaşmadığı, CELANESE’in çoğunluk oyuna sahip olduğu
anlaşılmaktadır. Diğer yandan yukarıda da ifade edildiği gibi, iki ana şirket arasında oy
haklarında ya da karar alma organlarındaki temsilde eşitlik olmadığı, ancak azınlık
hissedarlarının ortak girişimin stratejik ticari davranışı için gerekli olan kararları veto
etmelerini sağlayan haklara sahip olduğu durumlarda ortak kontrolden söz edilebilmesi
mümkündür.
(46) Nitekim taraflar Bildirim Formunda, her ne kadar BLACKSTONE’un, UTP GP ve LTP GP
yönetim kurullarında azınlık olarak temsil edilse de, OG Şirketi’nin alabileceği stratejik
kararları engelleyebilecek yetkiye sahip olacağını, UTP ve LTP İşletme Anlaşmaları’nın,
ortak kontrol sonucu doğuracak nitelikte belirli stratejik kararlara ilişkin BLACKSTONE’a
veto hakkı tanıdığını ve bunların;
- Yıllık bütçenin veya iş planının kabulü, önemli ölçüde değiştirilmesi veya
farklılaştırılması,
- Yıllık bütçe ve iş planında belirtilmeyen ve tek başına (…..) ABD Doları veya
toplamda (…..) ABD Doları tutarındaki sermaye harcamaları
konularından oluştuğunu ifade etmişlerdir.
(47) UTP GP ve LTP GP İşletme Anlaşmaları’nın 8. maddelerinin “8.2 Koruyucu Hükümler”
başlıklı kinci fıkralarının (a) bentlerinde, bir takım stratejik konularda, bu sözleşmenin
diğer hükümlerine bakılmaksızın, SWORDFISH ve COBIA yatırımcılarının önceden
verdiği yazılı izin olmadan şirket, ortaklık veya bunların yan kuruluşlarının bu konularda
hiçbir işlem yapamayacağı hüküm altına alınmıştır. Esasen, bu başlık altındaki tarafların
birbirlerinin yazılı izni olmadan gerçekleştiremeyeceği işlemler toplamda 6 bent ve 24 alt
bentten oluşmakla birlikte işbu kararda bu hükümlerin tamamına değil, stratejik öneme
sahip olduğu düşünülenlere aşağıda yer verilmiştir.

7 UTP GP ve LTP GP’nin hisselerinin (yani OG Şirketi’nin) %70’i CELANESE’e, %30’u ise BLACKSTONE’a
ait olacaktır.
8 (…..).
9 Ortak Girişim Çerçeve Sözleşmesi’nin “Ek 2.4 Belirli Yönetişim Konuları” adlı ekinin 2 no’lu başlığının
üçüncü fıkrasında LTP GP kurulunun, UTP GP kurulundaki aynı müdürlerden oluşabileceği belirtilmiştir.
17-39/623-270

12/30

(48) İlk olarak (a) bentlerinin (i) alt bentlerinde yer alan;
“(…..)
(…..)”
ifadeler uyarınca; yıllık bütçenin veya iş planının kabulü, önemli ölçüde değiştirilmesi veya
farklılaştırılması gibi, OG Şirketi’nin faaliyetlerinin ve özellikle yapacağı yatırımların
çerçevesini belirleyen oldukça stratejik öneme sahip olan bir husus bütün tarafların
onayına tabi tutularak olağan karar alma usulünden farklı bir yol izlenmiş ve azınlık
hissesi sahibi ana şirkete veto hakkı sağlanmıştır.
(49) Bir diğer veto hakkı, (a) bentlerinin (ix) alt bentlerinde yer alan;
“(…..)”
hükmü uyarınca; yıllık bütçe veya iş planında belirtilmeyen ve yukarıda yer verilen
tutardaki sermaye harcamalarının, bütün tarafların onayına tabi tutulması hususu da
azınlık hissesi sahibi tarafa tanınmış ve OG Şirketi üzerinde belirleyici etki uygulamasına
yarayacak önemli bir enstrümandır.
(50) Bunların haricinde İşletme Anlaşmaları’nın çeşitli maddelerinde;
- (…..),
gibi stratejik konularda azınlık hissesi sahibi şirkete veto hakkı sağlanmıştır.
(51) Öte yandan şirketin üst kademe yöneticilerinin seçilmesi hususunda da azınlık hissesi
sahibi ana şirkete bir takım veto hakları tanınmıştır. UTP GP ve LTP GP şirketlerinin ilk
CEO ve CFO’ları BLACKSTONE’un onayının ardından CELANESE tarafından
atanacaktır. Bununla birlikte İşletme Anlaşmaları’nın 7. maddelerinin ikinci fıkralarında;
CEO’nun görevine son verilmesi, görev süresinin dolması veya herhangi bir nedenden
dolayı pozisyonun boşalması durumunda; tarafların halef konusunda anlaşamamaları söz
konusu olursa, şirketin, COBIA müdürlerinin, içlerinden halef CEO’yu seçecekleri en az
beş kişiden oluşan bir liste düzenlemesi için uluslararası düzeyde tanınan bir yetenek
avcısını (head hunter) görevlendireceği, ancak SWORDFISH müdürlerinin bir halef CEO
seçimini herhangi bir nedenle veto edebilecekleri hüküm altına alınmıştır.
(52) Aynı şekilde CFO’nun görevine son verilmesi, görev süresinin dolması veya herhangi bir
nedenden dolayı pozisyonun boşalması durumunda; tarafların halef konusunda
anlaşamamaları söz konusu olursa, şirketin, SWORDFISH müdürlerinin, içlerinden halef
CFO’yu seçebilecekleri en az beş kişiden oluşan bir liste düzenlemesi için uluslararası
düzeyde tanınan bir yetenek avcısını (head hunter) görevlendireceği, ancak COBIA
müdürlerinin bir halef CFO seçimini herhangi bir nedenle veto edebilecekleri hüküm altına
alınmıştır.
(53) Üst düzey yönetici atanmasına ilişkin bu tür veto hakları genellikle hak sahibine, bir
teşebbüsün ticari politikasında belirleyici etki uygulama imkânı vermektedir. İşletme
Anlaşmaları ile hüküm altına alınan ve yukarıda yer verilen bu maddeler de azınlık hissesi
sahibi BLACKSTONE’a bu imkanı sağlamaktadır.
(54) Yukarıda yer verilen bilgilerin ışığında, kurulması planlanan OG Şirketi’nin,
BLAKSTONE’un ve CELANESE’in ortak kontrolünde olacağı sonucuna ulaşılmıştır.
17-39/623-270

13/30

G.5.1.2. Ortak Girişimin Bağımsız Bir İktisadi Varlık Olarak Ortaya Çıkması
(55) Ortak girişimin iktisadi bağımsızlığının ölçütü, kendi pazarında bağımsız bir aktör olarak
davranıp davranmadığıdır. Kontrol Kılavuzu bağımsızlık ölçütüne dair detaylı açıklamalar
getirmektedir. Kontrol Kılavuzu’nun 80. paragrafında bir ortak girişimin tam işlevsel bir
teşebbüs olabilmesi için operasyonel bakımdan iktisadi bağımsızlığa sahip olmasının
gerektiği, bu durumun stratejik kararların alınmasında da ana teşebbüslerden bağımsız
hareket edebileceği anlamına gelmediği, aksi bir değerlendirmede, ortak kontrol edilen bir
teşebbüsün hiçbir zaman tam işlevsel bir ortak girişim olarak nitelendirilemeyeceği
belirtilmiş ve bu nedenle tam işlevsellik kriterinin sağlanabilmesi için ortak girişimin
operasyonel bakımdan bağımsız olmasının yeterli olduğu ifade edilmiştir. Bu noktada,
ortak girişim, bağımsız bir teşebbüsün işlevlerini, devamlılık arz edecek şekilde yerine
getiriyorsa ve günlük işleri sürdürebilecek finansal, personel ve varlıkları da kapsayan
kaynaklara ulaşma amacını taşıyan bir yönetime sahip ise söz konusu ortak girişimin tam
işlevsel olduğu kabul edilmektedir. Kontrol Kılavuzu, bir ortak girişimin tam işlevsel olarak
kabul edilebilmesi için gerekli bu şartları dört başlık altında toplamıştır:
 Bağımsız olarak faaliyet göstermek için yeterli kaynaklara sahip olunması,
 Ana şirketlerin belirli bir işlevi ötesinde faaliyet gösterme,
 Satış ve satın alma ilişkilerinde ana şirketlere bağımlı olunmaması,
 Kalıcı olarak faaliyet gösterme.
G.5.1.2.1. Bağımsız Olarak Faaliyet Göstermek İçin Yeterli Kaynaklara Sahip
Olunması
(56) Kontrol Kılavuzu’nun 82. paragrafında, tam işlevselliğin sağlanabilmesi için ortak girişimin
kendisi ile aynı pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin normalde yerine getirdikleri
fonksiyonları yerine getirerek pazarda faaliyet göstermesi gerektiği belirtilmektedir. Ortak
girişimin bunu gerçekleştirebilmesi için, ortak girişim anlaşmasında öngörülen alandaki
işlerini kalıcı olarak yürütmek üzere, günlük faaliyetleriyle ilgilenen bir yönetime sahip
olması, örneğin mali anlamda ve personel anlamında yeterli kaynaklara ve (maddi ve
gayrı maddi) varlıklara erişim sağlayabilmesi gereklidir.
(57) Bildirim Formunda, taraflar CELANESE ve BLACKSTONE’un, tüm asetat tow/asetat flake
ile ilgili faaliyetlerini, olağan bir piyasa oyuncusunun tüm fonksiyonlarını yerine getirecek
olan ve bu durumu sağlamak için gerekli tüm kaynaklar elinde hazır bulunan OG
Şirketi’ne devredeceğini, OG Şirketi’nin, bağımsız bir tüzel kişinin tüm işlevlerini sürekli bir
şekilde yerine getireceğini belirtmişlerdir. CELANESE, CNTC ile oluşturduğu mevcut
ortak girişimdeki özsermaye payı da dahil olmak üzere selüloz türevleri işletme birimini ve
bu kapsamda sekiz adet üretim tesisini ortak girişime devredecektir. BLACKSTONE ise
ACETOW işletme birimini OG Şirketi’ne katkı olarak koyacaktır. Bildirim Formu’nda, ana
şirketlerin var olan işlerini çalışanları ve tesisleri ile birlikte OG Şirketi’ne devredeceği
ifade edilmektedir. Bu kapsamda, işlem sonrasında OG Şirketi’nin asetat tow ve asetat
flake pazarında faaliyet göstermek üzere gerekli olan tesis, personel ve teknolojik
donanıma sahip olacağı anlaşılmaktadır.
17-39/623-270

14/30

(58) Ayrıca Bildirim Formunda, OG Şirketi’nin günlük iş ve işlemlerinin, şirket yönetim
kurulunun genel talimat ve gözetimi altında icra kurulu başkanı tarafından yürütülüp idare
edileceği, icra kurulu başkanının, OG Şirketi’nin iş planına aykırı hareket etmeyeceği,
yönetim kurulu tarafından belirlenecek her türlü bütçe ve talimatlar kapsamında hareket
edeceği ve yönetim kurulunun icra kurulu başkanının talimatlarını belirleyeceği
belirtilmiştir. Yukarıda yer verilen yönetim yapısı ile birlikte değerlendirildiğinde OG
Şirketi’nin faaliyetlerini kalıcı olarak yürütmek üzere görevli bir yönetime sahip olduğu
anlaşılmaktadır.
G.5.1.2.2. Ana Şirketlerin Belirli Bir İşlevi Ötesinde Faaliyet Gösterme
(59) Kontrol Kılavuzu’nun 83. paragrafında, bir ortak girişimin, pazara erişimi ya da pazarda
faaliyeti olmaksızın, ana şirketlerin faaliyetleri içerisinde sadece belirli bir işlevi yerine
getirmek üzere kurulması durumunda tam işlevsel olarak değerlendirilmeyeceği, örneğin,
AR&GE ya da üretimle sınırlı ortak girişimlerde bu durumun söz konusu olabileceği ve bu
gibi ortak girişimlerin ana şirketlerinin işletme faaliyetlerine yardımcı nitelikte olduğu
belirtilmektedir. Aynı zamanda bir ortak girişimin faaliyetlerinin esas olarak ana
şirketlerinin ürünlerinin dağıtımı ya da satışıyla sınırlı olması, dolayısıyla daha çok bir
satış temsilciliği görevi görmesi halinde de bu durumun söz konusu olacağı ve ortak
girişimin tam işlevsel olarak nitelenemeyeceği ifade edilmektedir.
(60) Bildirim konusu işlemde, ana şirketler asetat flake ve asetat tow üretimi faaliyetlerini tüm
tesis ve çalışanları ile birlikte OG Şirketi’ne devredeceklerdir. Ayrıca, OG Şirketi’nin
müşteri ve tedarikçilere ana şirketlerden bağımsız olarak erişebileceği belirtilmiştir.
Böylelikle, OG Şirketi, asetat tow üretimi için gerekli olan tüm hammaddelere kendisi
erişim sağlayacak, üretim için gerekli tüm altyapıya sahip olacak ve ürettiği ürünleri
müşterilerine ana şirketlerden bağımsız olarak pazarlayabilecektir. Bu çerçevede, bildirim
konusu OG Şirketi’nin ana şirketlerin belli fonksiyonlarını yerine getirmek üzere
kurulmayacağı ve pazarda ana şirketlerin belli bir işlevinin ötesinde faaliyet göstereceği
anlaşılmaktadır.
G.5.1.2.3. Satış ve Satın Alma İlişkilerinde Ana Şirketlere Bağımlı Olunmaması
(61) Kontrol Kılavuzu’nun 85. paragrafında ana şirketlerin ortak girişimin üst ve/veya alt
pazarında güçlü bir şekilde var olması, ana şirketlerle ortak girişim arasında büyük
miktarda satış ya da satın alma ilişkilerine yol açıyorsa, bu durumun ortak girişimin tam
işlevsellik niteliğinin değerlendirilmesinde dikkate alınması gerektiği belirtilmektedir.
Bununla birlikte devamında, ortak girişimin sadece başlangıç süresi için faaliyetlerinde
neredeyse tamamen ana şirketlerine yaptığı satışlara veya onlardan yaptığı alımlara bağlı
olmasının normalde tam işlevsellik niteliğini etkilemeyeceği, bu tür bir ilişkinin ortak
girişimin pazarda yer edinmesi için gerekli olabileceği, ancak pazara özgü koşullara bağlı
olarak, normal şartlarda bu sürenin üç yılı geçmemesi gerektiği ifade edilmektedir.
(62) Bildirim konusu OG Şirketi ile ana şirket olan CELANESE arasında işlem sonrasında
birtakım satın alma ilişkilerinin gerçekleşeceği ancak bunların hepsinin serbest piyasa
fiyatlaması üzerinden gerçekleşeceği Bildirim Formu’nda belirtilmiştir. İlk olarak, OG
Şirketi, CELANESE’den asetik asit alımı gerçekleştirecektir. Asetik asit, asetat flake
üretiminde kullanılacak asetik anhidrite dönüştürülmektedir. Bu dönüştürme işlemi OG
Şirketi tarafından yapılacaktır. OG Şirketi’nin farklı kaynaklardan bahsedilen kimyasalları
alması önünde bir engel bulunmamaktadır. Ayrıca taraflar, asetik asidin hammaddenin
hammaddesi olduğunu, toplam girdiler içinde çok küçük bir yer kapladığını, asıl girdinin
selüloz olduğunu ve henüz tam kararlaştırılmamakla birlikte söz konusu alım ilişkisinin
beş yıl sürmesinin planladığını belirtmişlerdir.
17-39/623-270

15/30

(63) Ayrıca, OG Şirketi, CELANESE’den ultra yüksek moleküler polietilen (GUR) satın alımı
gerçekleştirecektir. OG Şirketi’nin ilk yıllarda ihtiyacının (…..)’ini ana şirket olan
CELENASE’den gerçekleştirmesi planlanmaktadır. Ancak, OG Şirketi’nin farklı
kaynaklardan alım yapmasını engelleyen herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Bununla
birlikte, taraflar GUR’un CElFX adı verilen ve asetat tow ile asetat flake bazlı olmayan
özel bir sigara filtresi üretmek için kullanıldığını, (…..).
(64) Bunun yanı sıra CELANESE ise, OG Şirketi’nden asetat flake alımı gerçekleştirecektir.
İşlem ile birlikte, CELANESE asetat flake üretimi alanındaki tüm faaliyetlerini OG
Şirketi’ne devredecektir. Ancak işlem sonrasında CELANESE’in film üretiminde
kullanılmak üzere sınırlı miktarda asetat flake alımı gerçekleştireceği belirtilmiştir. Miktarı
henüz kesinleşmemiş olmakla birlikte CELANESE film üretimi için gerekli olan miktarın en
az (…..)’nini OG Şirketi’nden alacaktır. Bununla birlikte, CELANESE’in asetat flake satın
alabileceği başka şirketlerin de bulunduğu, dilerse onlardan da alım yapabileceği ifade
edilmiştir. Taraflar, ilaveten, söz konusu asetat flake satışının OG Şirketi’nin toplam
satışları içerisinde çok küçük bir orana karşılık geldiğini belirtmişlerdir.
(65) Kontrol Kılavuzu’nda ana şirketlere yapılan satışlar ve ana şirketlerden yapılan alımlara
ilişkin ayrı açıklamalar getirilmiştir. Bu çerçevede yukarıda bahsedilen satın alma ilişkileri
Kılavuz’daki açıklamalar çerçevesinde incelenmiştir.
G.5.1.2.3.1. Ana Şirketlere Yapılan Satışlar
(66) Kontrol Kılavuzu’nun 86. paragrafında ortak girişimin ana şirketlere yaptığı satışlar kalıcı
bir nitelik sergileyecekse, bu satışlardan bağımsız olarak ortak girişimin pazarda aktif rol
oynamak için gerekli donanıma sahip olup olmadığı ve operasyonel bakımdan iktisadi
bağımsızlığa sahip sayılıp sayılmayacağının incelenmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu
değerlendirmede ortak girişimin, ana şirketlerine yaptığı satışların toplam üretimine
oranının önemli bir unsur olduğu, her olayın kendine özgü niteliklerinin bulunduğu, ancak
ortak girişimin cirosunun %50’den fazlasını üçüncü kişilere yaptığı satışlardan elde
etmesi durumunun bir tam işlevsellik göstergesi olacağı belirtilmiştir.
(67) OG Şirketi tarafından ana şirket olan CELANESE’e yapılacak asetat flake satışlarının
toplam ciro içinde çok küçük bir orana denk geleceği anlaşılmaktadır. Nitekim OG Şirketi
cirosunun büyük bir kısmını sigara üreticilerine yaptığı asetat tow satışlarından elde
etmektedir. Piyasaya yapılan asetat flake satışlarının OG Şirketi’nin cirosu içerisinde
yaklaşık (…..)’lik bir pay teşkil etmesi beklenmektedir. Dolayısıyla CELANESE’e
yapılacak asetat flake satışının söz konusu (…..)’lik pay içerisinde yer alacağı, cironun
yaklaşık (…..)’lik bir bölümünün ise sigara ve filtre üreticilerine yapılacak satışlardan elde
edileceği anlaşıldığından, ana şirket ile OG Şirketi arasındaki bu satın alma ilişkisinin
ortak girişimin tam işlevselliğini zedelemediği değerlendirilmektedir.
G.5.1.2.3.2. Ana Şirketlerden Yapılan Satın Almalar
(68) Kontrol Kılavuzu’nun 89. paragrafında ortak girişimin ana şirketlerinden yaptığı alımların
değerlendirilmesinde, ortak girişimin ilgili ürünlere sağladığı katma değerin önemli olduğu,
eğer ortak girişimce alınan mal ya da hizmete düşük bir değer katılıyorsa ortak girişimin
tam işlevselliğinin şüpheli olduğu ve ortak girişimin daha çok bir ortak satış temsilciliğine
benzetilebileceği ifade edilmektedir. Devamında, bir teşebbüsün bir alım-satım
piyasasında tam işlevsel bir ortak girişim teşkil etmesi için, gerekli donanıma sahip
olmasının ve tedariklerinin büyük bir kısmını sadece ana şirketlerinden değil başka rakip
kaynaklardan da temin etmesinin muhtemel olmasının gerekli olduğu belirtilmektedir.
17-39/623-270

16/30

(69) OG Şirketi, ana şirketten asetat flake üretiminde kullanılacak asetik anhidrit üretmek
üzere asetik asit ve CElFX üretmek için GUR satın alacaktır. Yukarıda da ifade edildiği
üzere, asetik asit, OG Şirketi tarafından önce asetik anhidrite dönüştürülecek, asetik
anhidrit ise asetat flake üretiminde kullanılacak, üretilen asetat flake ise asetat tow
üretiminde yer alacaktır. Dolayısıyla satın alınan asetik asit, OG Şirketi tarafından
eklenen katma değer sonrasında ancak nihai ürün olan asetat towa dönüşecektir. Ayrıca,
OG Şirketi CELANESE dışındaki kaynaklardan da bu ürünü temin etme imkanına sahip
olacak ve kullandığı diğer temel girdileri farklı kaynaklardan temin edecektir.
(70) GUR’un kullanıldığı (…..). Söz konusu ürünün (…..), yine OG Şirketi’nin sağladığı katma
değer ile nihai ürüne dönüştüğü anlaşılmaktadır. Ayrıca, OG Şirketi’nin satın alacağı GUR
miktarının düşük olduğu, ancak OG Şirketi’nin ilk yıllarında ((…..)) ihtiyacı olan GUR’un
(…..)’inin CELANESE’den temin edileceği ancak başka kaynaklardan da GUR alımı
önünde bir engel bulunmadığı ifade edilmiştir.
(71) Söz konusu alım ilişkilerinde OG Şirketi’nin ana şirketlerinin satış temsilciliğinin ötesinde
faaliyet göstereceği, aldığı girdilerin nihai ürüne dönüşebilmesi için büyük miktarda katma
değer yaratacağı, söz konusu ürünlerin başka kaynaklardan da temin edilebileceği, GUR
ürünü bakımından ilk yıllar için sadece ihtiyacın (…..)’inin ana şirketten karşılanacağı
anlaşıldığından OG Şirketi’nin pazarda tam işlevsel olarak faaliyet göstereceği sonucuna
ulaşılmıştır.
G.5.1.2.4. Kalıcı Olarak Faaliyet Gösterme
(72) Bir ortak girişimin pazarda bağımsız bir oyuncu olarak kabul edilebilmesi için gerekli olan
son şart ise kalıcı olarak faaliyet göstermektir. Kontrol Kılavuzu’nun 91. paragrafında
normalde ana şirketlerin ortak girişime yukarıda belirtilen kaynakları sağlamasının ortak
girişimin kalıcı olarak faaliyet göstereceğine işaret ettiği belirtilmektedir.
(73) Bildirim konusu OG Şirketi’nin faaliyet göstereceği süreye ilişkin herhangi bir kısıtlama
getirilmediği gibi, yukarıda da ayrıntılarıyla bahsedildiği üzere ana şirketler asetat tow
üretimi için kullandıkları tüm tesisi ve fabrikaları çalışanlarıyla birlikte OG Şirketi’ne
devretmektedirler. Bu nedenle, OG Şirketi’nin amacının pazarda kalıcı olarak faaliyette
bulunmak olduğu anlaşılmaktadır.
(74) Tüm bu dört şart bir arada değerlendirildiğinde, bildirim konusu OG Şirketi’nin tam
işlevsel olduğu, bir başka ifadeyle bağımsız bir iktisadi varlığın tüm işlevlerini yerine
getireceği kanaatine varılmıştır.
G.5.2. 2010/4 sayılı Tebliğ’in 7. Maddesi Bakımından Değerlendirme
(75) Dosyada yer verilen ciro bilgileri ve açıklamalar dikkate alındığında, 2010/4 sayılı
Tebliğ’in 7. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bendinde öngörülmüş olan eşiklerin
aşılmış olduğu, bu sebeple söz konusu işlemin Rekabet Kurulunun iznine tabi olduğu
anlaşılmıştır.
17-39/623-270

17/30

G.5.3. Yoğunlaşma Değerlendirmesi
(76) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 7.
maddesinde, teşebbüsler tarafından, hâkim durum yaratmaya veya mevcut bir hâkim
durumu güçlendirmeye yönelik olarak rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu
doğuracak şekilde gerçekleştirilen birleşme ve devralma işlemleri yasaklanmaktadır. Aynı
Kanun’un 3. maddesinde ise hâkim durum, “Bir ya da birden fazla teşebbüsün, rakipleri
ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi
ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak tanımlanmaktadır. Bu çerçevede,
Rekabet Kurulunun iznine tabi olan birleşme ve devralma işlemlerinin, pazar gücünün
yaratılması veya güçlendirilmesi sonucuna yol açıp açmadığının değerlendirilmesi
gerekmektedir.
(77) Mevcut veya potansiyel rakipler arasındaki birleşme ve devralma işlemlerinin
değerlendirilmesinde dikkate alınacak genel ilkeler “Yatay Birleşme ve Devralmaların
Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz”da (Yatay Kılavuz) açıklanmaktadır.
(78) Yatay Kılavuz’da pazar payları ve yoğunlaşma oranlarının pazardaki rekabete ilişkin
önemli bilgiler sunan öncül göstergeler olduğu ifade edilmektedir. Kılavuz’da işlem
sonrasında oluşacak %50’den yüksek pazar paylarının hâkim durumun göstergesi
olabileceği ifade edilmektedir. Bununla birlikte, işlem sonrasında tarafların toplam pazar
payının %50’nin altında kaldığı durumlarda da rekabetçi kaygıların söz konusu olabileceği
belirtilmektedir. Pazardaki yoğunlaşmayı ölçmeye yarayan endekslerin HHI endeksi
seviyesinin 2.000’nin üzerinde olduğu ve işlem sonucunda HHI endeksindeki değişimin
150’nin üzerinde olduğu işlemlerin rekabetçi kaygılar doğurabileceği ifade edilmektedir.
(79) Kılavuz’da yatay birleşmelerin rekabet karşıtı etkileri, tek taraflı etkiler ile koordinasyon
doğurucu etkiler olarak ikiye ayrılmıştır. Bu çerçevede, tek taraflı etkiler; teşebbüsler
üzerindeki rekabetçi baskının ortadan kalkması sonucunda hâkim durum yaratılması veya
güçlendirilmesi suretiyle rekabetin önemli ölçüde azaltılmasını ifade etmektedir. Birleşen
teşebbüslerin pazar payının yüksek olması, birleşme taraflarının yakın rakip olması,
müşterilerin sağlayıcı değiştirme olanaklarının kısıtlı olması, birleşmenin pazarda
rekabetçi baskı yaratabilecek bir oyuncuyu ortadan kaldırması, rakiplerin fiyat artışları
karşısında üretim veya kapasitelerini arttırmasının mümkün olmaması gibi durumlarda;
tek taraflı etkiler yoluyla rekabeti sınırlama ihtimali yükselmektedir. Koordinasyon
doğurucu etkiler ise, işlemin pazarın dinamiklerinde değişikliğe yol açarak pazarda
faaliyet gösteren teşebbüslerin davranışlarında bir koordinasyon oluşturması durumuna
karşılık gelmektedir. Bu etkilerin değerlendirilmesinde ise pazardaki şeffaflık seviyesi,
ürünün homojen bir ürün olup olmaması, oyuncu sayısı gibi faktörler dikkate alınmaktadır.
Bununla birlikte, alıcı gücü veya pazara muhtemel yeni girişler rekabet karşıtı söz konusu
etkileri sınırlayabilmektedir. Yatay birleşmelerin değerlendirilmesinde incelenen son
husus ise birleşme veya devralmanın yaratacağı etkinliklerdir. Bu çerçevede, aşağıda
asetat tow pazarındaki işlemin muhtemel etkileri ilgili kılavuzlarda belirtilen ilkeler
çerçevesinde incelenmiştir.
G.5.3.1. İşlemin Tek Taraflı Etkilerinin Değerlendirilmesi
G.5.3.1.1. Pazar Paylarının Değerlendirilmesi
(80) Yatay Kılavuz’da da belirtildiği gibi işlem taraflarının pazar payları ile işlem öncesi ve
sonrasındaki HHI endeksleri, pazarın yoğunlaşma seviyesi ve hâkim durumun varlığı
hakkında gösterge niteliğindedir.
17-39/623-270

18/30

(81) Bu kapsamda, pazarda faaliyet gösteren rakiplerin ve işlem taraflarının son üç yıldaki
pazar payları aşağıdaki tabloda sunulmaktadır. İşlem tarafları haricinde pazarda
EASTMAN ve DAICEL olmak üzere iki büyük oyuncu daha bulunmaktadır. Bunun dışında
küresel pazarda faaliyet gösteren küçük firmalar da bulunmakla birlikte, bunların Türkiye
pazarına satışları yoktur.
Tablo-1: Pazarda Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin Satış Hacmi Bazındaki Pazar Payları (Türkiye) (%)
2014 2015 2016
CELANESE (…..) (…..) (…..)
DAICEL (…..) (…..) (…..)
EASTMAN (…..) (…..) (…..)
ACETOW (…..) (…..) (…..)
Toplam 100 100 100
(82) Türkiye pazarındaki en büyük oyuncu, işlem taraflarından da biri olan CELANESE’dir.
Pazardaki ikinci ve üçüncü oyuncu yıllara göre değişmekle birlikte DAICEL ve
EASTMAN’dır. İşlemin diğer tarafı olan ACETOW ise pazardaki en küçük oyuncudur.
İşlem sonrasında oluşacak OG Şirketi’nin ise (…..) gibi yüksek bir pazar payına ulaşması
beklenmektedir. İşlem öncesinde dahi yüksek bir pazar payına sahip olan CELANESE ile
ACETOW’un kaynaklarını birleştirmesi sonucunda ortaya çıkacak olan OG Şirketi’nin
Yatay Kılavuz’da hâkim durum göstergesi olarak kabul edilebileceği belirtilen %50 pazar
payı seviyesinin üzerinde bir pazar payına erişeceği görülmektedir.
(83) İşlem taraflarının pazar gücünü daha yakından analiz edebilmek için son beş yıldaki
pazar payları ve değişimleri ise aşağıdaki tabloda gösterilmektedir.
Tablo-2: İşlem Taraflarının Türkiye Pazarında Satış Hacmi Bazındaki Pazar Payları (%)
2012 2013 2014 2015 2016 201710
CELANESE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ACETOW (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(84) Tablodan da görüldüğü üzere, CELANESE’in pazar payı 2013-2015 yıllarında (…..)’nin
üzerinde seyrederken 2012, 2016 ve 2017 yıllarında (…..) ve hatta daha aşağı seviyelere
düşmüştür. Benzer şekilde, ACETOW’un 2012-2014 yıllarında (…..) seviyesinde
seyreden pazar payı 2015 yılında birden (…..) seviyesine inmiş, ancak daha sonra (…..)
seviyesine yükselmiştir. Dolayısıyla asetat tow pazarında, pazar paylarının bazı yıllarda
yüksek seyretmesine karşın, dalgalı bir yapı izlediği anlaşılmaktadır.
(85) HHI endeksleri, pazardaki yoğunlaşma seviyesinin ve işlemin yaratacağı rekabetçi
kaygıların daha net bir biçimde ortaya konulmasında fayda sağlamaktadır. Aşağıdaki
tablodan, işlem öncesinde HHI endeksinin 3.126-3.798 seviyesinde bulunduğu
anlaşılmaktadır. İşlem sonrasında HHI endeksinde yaşanacak değişmenin ise 204-1.170
aralığında olacağı görülmektedir. Yatay Kılavuz’da HHI endeksi 2.000’nin üzerinde olan
ve işlem sonrasında HHI endeksindeki değişmenin 150’nin üzerinde olduğu işlemlerin
rekabetçi kaygılar doğurabileceği belirtilmektedir. Dolayısıyla işlemin rekabetçi kabul
edilen seviyelerin üzerinde bir HHI değişimine yol açacağı görülmektedir.
Tablo-2: İşlem Öncesi ve Sonrası HHI Endeksleri
İşlem Öncesi İşlem Sonrası HHI değişim
2014 3.798 4.678 880
2015 3.770 3.974 204
2016 3.126 4.296 1.170


10 2017 verilerinde CELANESE'in Ağustos ortasına kadar olan net satışları, ACETOW'un ise tüm 2017 yılı
tahminleri baz alınmıştır.
17-39/623-270

19/30

(86) Pazar payları ve yoğunlaşma seviyelerinin incelenmesi neticesinde, işlemin hâkim durum
yaratma ihtimalinin olduğu, pazarın işlem öncesinde dahi yoğunlaşmış bir yapı sergilediği
ve işlem sonrasında bu yoğunlaşmanın artmasının beklendiği anlaşılmaktadır. Bununla
birlikte, pazar paylarının işaret ettiği ilk bulgular, Yatay Kılavuz’da da belirtildiği gibi;
pazardaki rakiplerin konumu, birleşme taraflarının yakın rakip olup olmaması, müşterilerin
sağlayıcı değiştirme olanakları, rakiplerin fiyat artışları karşısında üretim veya
kapasitelerini arttırma olanakları, pazara giriş engelleri ve alıcı gücünün varlığı gibi diğer
unsurlar çerçevesinde ele alınarak, işlemin tek taraflı etkiler yoluyla rekabeti sınırlama
ihtimali incelenmiştir.
G.5.3.1.2. Pazardaki Oyuncuların Pazar Gücünün Değerlendirilmesi
(87) İşlemin rekabeti sınırlayıcı etkilerinin değerlendirilmesinde pazarda faaliyet gösteren
oyuncuların pazardaki konumu ve gücü de önemli bir değişkendir. Türkiye pazarında
işlem taraflarının haricinde EASTMAN ve DAICEL faaliyet göstermektedir. Bu oyuncuların
hepsi küresel pazarda da faaliyette bulunmaktadır. Bunların haricinde küresel pazarda
faaliyet gösteren daha küçük oyuncular da bulunmaktadır. Bu oyuncuların küresel
pazardaki tahmini pazar payının %(…..) olduğu ifade edilmiştir. İşlem tarafları, son
dönemde küresel pazara giren Jinan Acetate Chemical Co., Ltd. (JINAN) ve Hubei
Xinyang Special Fiber Co., Ltd. (HUBEI) isimli iki firmanın bulunduğunu belirtmişlerdir.
Çin’de bulunan bu iki firmadan JINAN’ın kapasitesini (…..) kilotondan (…..) kilotona
çıkaracağını açıkladığı ifade edilmiştir. HUBEI ise, özel lif ve kimyasal maddelerin üretimi
konusunda uzmanlaşmış devlete ait olmayan bir şirkettir. İp ürününe olan talebin
düşmesiyle birlikte kapasitesinin bir kısmını asetat tow üretimine ayırmıştır. Şirket’in
Çin’de asetat tow satışı izni bulunmadığından üretiminin tamamını diğer ülkelere ihraç
etmektedir.
(88) İşlem taraflarının ve sektörde görüşülen diğer oyuncuların da belirttiği gibi, asetat tow
satışları küresel sözleşmeler aracılığıyla yapılmaktadır. Asetat towun başlıca alıcıları tüm
dünyada faaliyet gösteren PHILIP MORRIS, JTI, BAT, IMPERIAL gibi sigara üreticileri ve
Essentra Plc (ESSENTRA) gibi filtre üreticileridir. Asetat tow alım sözleşmeleri söz
konusu şirketlerin merkezi yönetimleri tarafından yapılan sözleşmeler ile yürütülmektedir.
Diğer ülkelerde konumlanan sigara üretim tesisleri ise alımlarını bu sözleşmeler uyarınca
belirlenen asetat tow üreticilerinden anlaşılan fiyatlar üzerinden gerçekleştirmektedir.
Sözleşmeler çoğunlukla iki veya üç yıllık zaman dilimleri için yapılmaktadır. Asetat tow
pazarında varlık gösterebilmek için dünyanın çeşitli bölgelerinde bulunan sigara ve filtre
üreticilerinin taleplerinin karşılanabilmesi, dolayısıyla küresel olarak faaliyet gösterilmesi
gerekmektedir. Bu nedenle, asetat tow üreticilerinin hem küresel tanınmışlığa ve
dünyanın her yerine asetat tow tedarik etme gücüne sahip olması hem de sigara
üreticilerinin küresel üretimleri için gereken asetat tow miktarını sağlayacak
kapasitelerinin bulunması gerekmektedir. Aksi halde bir asetat tow üreticisinin etkin bir
rekabetçi güç olarak ortaya çıktığından bahsedilemeyecektir.
(89) Bu çerçevede, EASTMAN ve DAICEL, işlem taraflarının önemli rakipleri olarak pazarda
faaliyetlerini sürdürmektedir. EASTMAN, 1920 yılında Amerika’da kurulmuş ve fotoğraf
endüstrisindeki faaliyetlerinin yanı sıra kimyasal hammaddeler üretmeye başlamış ve
yıllar içerisinde ürün çeşitliliğini arttırmıştır. Ürettiği kimyasallar, katkı maddeleri, elyaf ve
diğer kimyasal ara malları, nihai olarak ulaştırma, inşaat, tütün mamulleri, dayanıklı
tüketim ürünleri, endüstriyel ve kimyasal işleme, gıda ve tarım ile sağlık sektörlerinde
kullanılmaktadır. 2016 yılı itibarıyla dünyanın çeşitli bölgelerinde yer alan 50 üretim tesisi,
14.000 çalışanı ve 9 milyar ABD Doları satış geliri ile kimyasal maddeler pazarının önde
gelen oyuncularındandır.
17-39/623-270

20/30

(90) Kuruluşu 1908’e kadar uzanan Japonya merkezli DAICEL, selüloz ürünleri, plastik,
organik kimyasallar, piroteknik11 ürünler, ayrıştırma kimyasalları, temizlik ve mutfak
ürünleri alanlarında faaliyet göstermektedir. 2016 yılı itibarıyla, 11.556 çalışanı ve
yaklaşık 3 milyar ABD Doları net satış geliri olan şirket Avrupa, Asya ve Amerika’da 22
farklı şehirde faaliyet göstermektedir.
(91) Teşebbüslerin 2016 yılında küresel pazardaki pazar payları aşağıda gösterilmiştir.
Tablodan, EASTMAN’ın pazar lideri olduğu, onu çok yakın pazar payı ile CELANESE’in
takip ettiği görülmektedir. DAICEL ve ACETOW’da rakiplerinin gerisinde kalmamakta,
%(…..) ve %(…..)’lik pazar payları ile rekabete dâhil olmaktadırlar. Dolayısıyla, küresel
pazarda teşebbüsler arasında sıkı bir rekabetin bulunduğu ve teşebbüslerin yakın birer
rakip olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim EASTMAN tarafından gönderilen yazıda asetat tow
pazarının rekabetçi bir piyasa olduğu ve oyuncuların hem fiyat hem de kalite konusunda
birbirleriyle kıyasa rekabet içinde bulundukları ifade edilmiştir.
Tablo-4: Teşebbüslerin Küresel Pazarda Hacim Bazındaki Pazar Payları (%)
2016
EASTMAN (…..)
CELANESE (…..)
DAICEL (…..)
ACETOW (…..)
Diğer (…..)
Toplam 100
(92) Yukarıdaki bilgiler çerçevesinde, işlem taraflarının rakibi konumunda olan iki şirketin de
kimyasal ürünler alanında yıllardır faaliyet gösteren köklü ve küresel şirketler olduğu,
ayrıca önemli bir pazar gücüne ve müşteri portföyüne sahip bulundukları anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla, bahse konu şirketlerin bildirime konu işlem sonrasında, OG Şirketi üzerinde
rekabetçi baskı yaratabilecek kapasite ve güçte olduğu kanaatine varılmıştır. İlaveten,
küresel pazarda faaliyet gösteren ancak hâlihazırda Türkiye pazarında faaliyeti
bulunmayan diğer şirketlerin de potansiyel rekabet teşkil edebileceği
değerlendirilmektedir.
(93) Bununla birlikte, rakiplerin işlem sonrasında yüksek pazar payına sahip olacak OG Şirketi
üzerinde rekabetçi baskı yaratabilme güçleri aynı zamanda, müşterilerin zorlanmadan
tedarikçi değiştirmelerine de bağlıdır. Sözleşmelerin uzun süreli olduğu, tedarikçi
değiştirmenin ilave maliyetler yarattığı durumlarda pazarda faaliyet gösteren diğer
teşebbüsler ne kadar rekabetçi davranmaya çalışsalar da müşteriler çalıştıkları
teşebbüse bağlı kalmaktadırlar. Bu durum ise, yüksek pazar payına sahip teşebbüslerin
hâkim durumunu kuvvetlendirmekte ve rakiplerinden daha az baskı hissetmelerine neden
olmaktadır. Ancak bildirim konusu işlemin gerçekleşeceği pazarda sözleşmelerin en fazla
dört yıllık süreler için geçekleştirildiği görülmüştür. Teşebbüsler tarafından tedarikçi
değiştirmenin maliyetli olmadığı, sadece numune bir ürünün fabrikada denenmesi ve
uygun bulunmasının yeterli olduğu ifade edilmiştir. Nitekim, sigara üreticilerinin satın alma
geçmişi incelendiğinde, genellikle aynı anda birden fazla tedarikçi ile çalışıldığı
görülmüştür. Bu nedenle, asetat tow pazarında tedarikçi değiştirmenin maliyetli olmadığı,
sözleşmelerin pazardaki rekabeti sınırlayacak uzunlukta olmadığı ve sigara üreticilerinin
alımlarını rakip teşebbüsler olan DAICEL ve EASTMAN’a kaydırmasının önünde önemli
engellerin bulunmadığı anlaşılmıştır.

11 Isı, ışık, gaz, duman ve/veya ses üretmek için bağımsız olarak kendinden ekzotermik kimyasal
reaksiyonları sürdürme yeteneğine sahip maddeleri kullanma bilimi.
17-39/623-270

21/30

(94) Rakiplerin pazardaki gücünü değerlendirirken ele alınması gereken son husus ise
teşebbüslerin kapasiteleridir. Zira, alıcıların tedarikçi değiştirmelerinin önünde ilave
maliyetler olmasa bile tedarikçi değiştirmenin fiilen mümkün olabilmesi için diğer
tedarikçilerin ilave talepleri karşılamaya yetecek kapasitelerinin bulunması gerekmektedir.
Bildirim Formunda, dünyadaki asetat tow talebinin sağlık politikaları nedeniyle düştüğü
belirtilmektedir. Bu nedenle, sektörde arz fazlasının ve atıl kapasitenin bulunduğu ifade
edilmiştir. Bu husus EASTMAN ile yapılan görüşmelerde de teyit edilmiş, şirket yetkilileri
sektörde arz fazlasının bulunduğunu ifade etmişlerdir. Taraflar, yazılarında CELANESE’in
(…..) kilotonluk toplam kapasitesinin %(…..)’ine denk gelen (…..) kilotonun ve
ACETOW’un (…..) kilotonluk toplam kapasitesinin ise %(…..)’ine denk gelen yine (…..)
kilotonluk kapasitenin 2016 yılında atıl kaldığını belirtilmişlerdir. Ayrıca Bildirim Formunda
rakiplerin, işlem taraflarının hacimlerinin %(…..)’üne karşılık gelecek bir atıl kapasiteye
sahip olduklarının tahmin edildiği ifade edilmiştir. Bu ise rakiplerin toplamda yaklaşık (…..)
kilotonluk bir atıl kapasiteye sahip oldukları anlamına gelmektedir.
(95) Taraflar ayrıca, Çin’deki asetat tow kapasitesi artışının da ilerleyen dönemde sektördeki
atıl kapasiteyi arttıracağı görüşündedirler. Sektördeki teşebbüsler ile yapılan görüşmeler
ve pazara ilişkin araştırmalardan edinilen bilgilere göre, Çin en büyük sigara pazarı olarak
kabul edilmekte ve ülke içi asetat tow kapasitesini yıldan yıla arttırmaktadır. Çin sigara
üretimi pazarında devlete ait CNTC tekel konumundaki üreticidir ve temel olarak asetat
tow ihtiyacını dünyadaki ve yerel asetat tow üreticileri ile kurduğu ortak girişimler
vasıtasıyla karşılamaktadır. Çin dışından yapılan ithalat oldukça sınırlıdır. İşlem tarafları,
Çin’de üretilen asetat towun çoğunlukla Çin’deki sigara filtresi üretimi için kullanıldığını
belirtmekle birlikte, 2015 ve 2016 yıllarında yaklaşık (…..) ton asetat towun ihraç edildiğini
ifade etmişlerdir. 2017 yılı sonunda CNTC’nin pazarda (…..) kilotonluk ilave kapasite
getirmesinin beklendiğini ve bunun sonucunda Çin’e yapılacak asetat tow ithalatının
azalacağını ve pazardaki atıl kapasitenin daha da artacağını öngörmektedirler.
(96) İşlem taraflarının rakibi olan EASTMAN’dan edinilen bilgilerde, planlanan ortak girişim
taraflarından CELANESE’in entegre tesis nedeniyle düşük maliyete sahip olması,
BLACKSTONE’un ise teknolojik gelişmeleri ile pazarın önde gelen oyuncularından biri
olması nedeniyle her iki firmanın birbirlerini tamamladıkları ve kendileri açısından büyük
bir rakip olarak değerlendirdikleri; ancak pazarda yüksek alıcı gücünün olması ve arz
fazlasının bulunması gibi nedenlerle işlemin kendilerini önemli ölçüde etkilemeyeceği
ifade edilmiştir.
(97) Tüm bu açıklamalar neticesinde, OG Şirketi’nin yüksek bir pazar payının olmasına
rağmen pazarda var olan EASTMAN ve DAICEL ile potansiyel rakiplerin OG Şirketi
üzerinde rekabetçi baskı oluşturabilecek birikime, güce ve müşteri portföyüne sahip
olduğu, müşterilerin tedarikçi değiştirmelerinin önünde engel olmadığı gibi bu değişime
imkan verebilecek atıl kapasitenin de pazarda mevcut olduğu anlaşılmıştır.
17-39/623-270

22/30

G.5.3.1.3. Giriş Engellerinin Değerlendirilmesi
(98) Yatay Kılavuz’da pazara girişler yeterince kolay ise, bu pazardaki birleşme işlemlerinin
rekabeti sınırlayıcı etkiler doğurma riski az olacaktır denilmektedir. Piyasaya girişlerin
birleşme işlemine taraf olan teşebbüsler üzerinde rekabetçi baskı oluşturabilmesi için
gerçekleşmesinin muhtemel, zamanında ve yeterli düzeyde olması gerekmektedir.
Piyasaya girişlerin muhtemel olabilmesi için, bu girişlerin piyasadaki satış miktarında
yarattığı artış ve ayrıca mevcut teşebbüslerin bu giriş karşısında tepkileri de dikkate
alındığında girişlerin yeterince kârlı olması önem taşımaktadır. Giriş engellerinin düşük
olması durumunda, birleşme işleminin taraflarının rekabeti azaltıcı davranışları yeni
girişlerle engellenebilecektir. Pazara girişlerin kârlı olup olmadığı değerlendirilirken ayrıca
pazarın büyüme potansiyeli, ölçek ekonomileri, ağ etkileri, işlemin gerçekleştiği piyasa
dışındaki makine-teçhizatın işlemin gerçekleştiği piyasada kullanılıp kullanılamaması
dikkate alınmaktadır. Kılavuz Kurul’un piyasaya girişlerin, pazar gücünün rekabeti
sınırlayacak biçimde kullanılmasını engelleyecek hızda olup olmadığını da
değerlendireceğini, girişler normal olarak iki yıl içerisinde hayata geçirilebiliyorsa
zamanında gerçekleştiğinden bahsedilebileceğini belirtmektedir. Son olarak girişlerin
pazarın dar bir segmentine yönelik küçük ölçekli girişler olmaması, birleşme işlemlerinin
rekabeti sınırlayıcı etkilerini ortadan kaldırmaya yetecek kapsamda olması gerekmektedir.
(99) Taraflar, asetat tow pazarına girişte önemli bir hukuki giriş engelinin bulunmadığını
belirtmektedirler. Bununla birlikte, pazara yeni girecek bir oyuncu için elbette ki sermaye
yatırımı gerekmektedir. Taraflar bu sermaye yatırımının pazara girişleri engelleyecek
seviyede olmadığını beyan etmektedirler. Yeni bir oyuncunun asetat tow satışı
gerçekleştirebilmesi için müşterilerce bir asetat tow örneği alınması ve bunun üretim
sürecinde test edilmesinin gerekli olduğu ifade edilmektedir. Taraflar bu sürecin 3-6 ay
arasında değiştiğini belirtmektedirler.
(100) Pazara son dönemde Çinli oyuncular olan JINAN ve HUBEI girmiştir. HUBEI esasen lif
üretimi ile uğraşırken kapasitesinin bir kısmını asetat tow üretimi için ayırmıştır. Bu husus
aslında kimyasal ürünler pazarında faaliyet gösteren bir teşebbüsün mevcut kapasitesi ile
asetat tow üretimi pazarına girebileceğini ortaya koymaktadır. Yine JINAN’ın pazara
girişinin, pazara girişlerin önünde önemli bir engel olmadığını gösterdiği taraflarca ifade
edilmektedir. Söz konusu teşebbüsler henüz Türkiye pazarına satış gerçekleştirmemekle
birlikte, potansiyel bir rakip olarak değerlendirilebileceklerdir.
(101) Her ne kadar, pazara girişlerin önünde önemli engeller bulunmasa da yukarıda da
görüldüğü üzere pazarda temel olarak dört büyük oyuncu faaliyet göstermektedir. Pazara
yeni giriş yapan Çinli teşebbüsler ise ancak %(…..)’lik bir pazar payına erişebilmişlerdir.
Bunun arkasında yatan neden ise pazarda faaliyet göstermek için belli bir ölçeğe
ulaşmanın gerekli olduğudur. Zira pazardaki alıcılar olan sigara üreticileri yaptıkları
sözleşmeler ile dünyadaki tüm sigara üretimleri için asetat tow alımı gerçekleştirmektedir.
Bu nedenle, pazarda faaliyet göstermek isteyen bir teşebbüsün bu miktardaki asetat tow
üretimini iki yıl ve bazen dört yıl için gerçekleştirebiliyor olması gerekmektedir. Dolayısıyla
pazara girmek isteyen bir teşebbüsün pazarda tutunabilmek ve küresel pazarda pay
edinebilmek için büyük ölçekte bir tesis kurması gerekmektedir. Ayrıca pazara girişleri
caydırdığı düşünülen bir başka neden ise pazarda hâlihazırda faaliyet gösteren büyük
teşebbüslerin varlığıdır. Pazarda yerleşik teşebbüslerin sahip olduğu deneyim ve itibarın
alıcıların büyüklüğü göz önüne alındığında pazara yeni giriş yapmak isteyen bir teşebbüs
için giriş engeli teşkil etmesi mümkündür. Son olarak teşebbüslerin ifadelerinden, asetat
tow pazarının büyüyen bir pazar olmadığı anlaşılmaktadır. Çin haricindeki pazarda
ilerleyen yıllarda %2 ile %3 arasında bir düşüş beklendiği ve küresel düzeydeki talebin de
yakın dönemde hafif bir düşüşle durağan şekilde seyretmesinin öngörüldüğü EASTMAN
yetkililerince ifade edilmiştir. İşlem tarafları sağlık politikaları sebebiyle sigara ve
17-39/623-270

23/30

dolayısıyla asetat tow pazarındaki talebin düşüş eğiliminde olduğunu belirtmişlerdir.
Pazardaki daralma beklentisinin de pazara girişleri caydıran diğer bir etken olduğu
anlaşılmaktadır.
(102) Tüm bu bilgilerden hareketle, asetat tow pazarına girişlerin önünde önemli bir yasal giriş
engelinin bulunmadığı ve yeni bir tesis kurulmasının büyük sermaye yatırımı
gerektirmediği, ayrıca lif üretimi gerçekleştiren teşebbüslerin de pazara girişinin mümkün
olduğu, pazara yeni giriş yapmış JINAN ve HUBEI’nin Türkiye pazarı bakımından
potansiyel rakip olarak değerlendirilebileceği; ancak pazara girişte gereken ölçek
büyüklüğünün, pazarda yerleşik firmaların itibarının ve pazardaki daralma trendinin ise
pazara girişleri caydıran faktörler olduğu ve pazarın uzun yıllardır dört oyuncu ile
faaliyette bulunmasının asetat tow pazarına girişin kolay olmadığını ortaya koyduğu
değerlendirilmektedir.
G.5.3.1.4. Dengeleyici Alıcı Gücünün Değerlendirilmesi
(103) Literatürde alıcı gücü, alt pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin üst pazardaki
teşebbüsler ile olan ticari ilişkilerinde koşulları etkileme gücü olarak tanımlanabilecektir.
Eğer alıcılar aldıkları malların hüküm ve koşullarını etkileme gücüne sahipse sağlayıcılar
o pazarda müşterilerinden bağımsız hareket etme imkânından yoksundurlar. Bu durumda
sağlayıcılar yüksek pazar paylarına sahip olsalar bile hâkim durumda kabul
edilemeyeceklerdir. Ayrıca, alıcı gücünün varlığı, bir birleşme işlemi sonucunda pazar
gücünün kullanılarak fiyatların artırılması olasılığını azaltmaktadır. Alıcı gücünün olduğu
pazarlara verilen en yaygın örnekler arasında perakende ve ilaç sektörü bulunmaktadır.
(104) Alıcı gücü literatürde ikiye ayrılmaktadır: Bunlardan ilki rekabetçi bir marketteki
sağlayıcıların ürünü tek bir alıcıya sattıkları monopson modeli, ikincisi ise birden fazla
güçlü alıcının sağlayıcılar ile girdiği ticari ilişkideki pazarlık gücünden kaynaklanan alıcı
gücüdür. Bununla birlikte monopson, dengeleyici alıcı gücüne kıyasla az rastlanan bir
piyasa yapısıdır. Bildirime konu işlem kapsamında ileri sürülen alıcı gücü iddiası; daha
ziyade sigara firmalarının pazarlık gücünden kaynaklı fiyat baskısına yönelik olduğundan
değerlendirmede daha ziyade bu tip alıcı gücü üzerinde durulmuştur.
(105) Alıcı gücü rekabet hukuku incelemelerinde hâkim durumun tespiti ve birleşme
devralmanın etkilerinin analiz edilmesinde önem taşımaktadır. Birleşme devralma
dosyalarında alıcı gücü ise, birleşmenin sağlayıcı pazarında veya alıcı pazarında
gerçekleşmesine göre farklı değerlendirmelere tabii tutulabilecektir. Alım pazarında
gerçekleşen bir birleşme devralmanın alıcı gücü yaratması alıcı gücünün birleşme
devralma incelemelerindeki ilk boyutu iken sağlayıcı pazarında gerçekleşen bir birleşme
sonucunda oluşacak fiyat artışlarının alım pazarında mevcut olan alıcı gücü ile
baskılanması bir başka boyutudur. Alıcı gücü yaratan birleşme ve devralmaların genel
olarak rekabeti sınırlayıcı etkilerinin ağır basması ve sağlayıcı pazarında gerçekleşen bir
birleşmenin rekabet karşıtı etkilerinin alıcı gücü tarafından telafi edilmesi beklenmektedir.
Bununla birlikte, her iki durumda da ortaya çıkabilecek rekabet karşıtı ve rekabetçi
etkilerin detaylı bir biçimde incelenmesi gerektiği de savunulmaktadır.
17-39/623-270

24/30

(106) Bildirime konu birleşme devralma işlemi, sağlayıcı pazarında gerçekleşecek bir birleşme
devralma işlemidir ve alıcı konumundaki sigara üreticilerinin birleşmenin negatif etkiler
ortaya çıkarmasını önleyeceği taraflarca iddia edilmektedir. Bu nedenle işlemin
incelenmesinde, hangi koşullarda alıcı gücünün rekabet karşıtı etkilerin hafiflemesine yol
açacağı üzerinde yoğunlaşılmıştır. Öncelikle, devralma dosyasında ileri sürülen alıcı gücü
iddiasının dikkate alınabilmesi için işlem sonrasında da sürmesi ve uzun dönemde
devralmanın rekabet karşıtı etkilerini telafi edebilecek olması gerekmektedir. Yeterli
alternatif sağlayıcıların bulunması, sağlayıcıların kaybedileceği satış miktarlarının
maliyetlerini yükseltmesi, kaybedilen satış miktarları için yeni alıcılar bulunamaması,
alıcıların yeni girişleri teşvik edebilmesi veya dikey bütünleşik bir yapıya kavuşma
ihtimalleri değerlendirmelerde dikkate alınmaktadır. Sağlayıcıların yüksek batık
maliyetlerinin bulunması durumunda alıcı gücünün birleşme kaynaklı fiyat artışlarını
baskılayacağı kabul edilmektedir. Ayrıca, tecrübeli alıcılar, ürün farklılaştırmasının önemli
olmadığı pazarlarda piyasaya ilişkin sahip oldukları bilgiler ile fiyatların düşürülmesi
konusunda baskı yapabilmektedir. Benzer bir durum marka imajının olmadığı durumlarda
da geçerlidir. Bunun yanı sıra, alıcıların büyüklüğünden ziyade, alıcı ve sağlayıcılar
arasındaki pazarlığın yapısı ve endüstriyel ilişkilerin de ampirik analizler olarak dikkate
alınması gerektiği savunulmaktadır.
(107) Yatay Kılavuz’da, herhangi bir sağlayıcı teşebbüs üzerinde sadece rakiplerin değil,
müşterilerin de rekabetçi baskı oluşturabileceği, müşterilerin önemli bir alıcı gücüne sahip
olduğu hallerde çok yüksek pazar payına sahip sağlayıcı teşebbüslerin hâkim durumda
olamayacakları, bir başka ifadeyle, müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz,
üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme güçlerinin
bulunmayacağı ifade edilmektedir. Bu bağlamda, dengeleyici alıcı gücü, müşterilerin
büyüklükleri, sağlayıcı açısından önemli olmaları ve alternatif sağlayıcılara geçme
becerileri sayesinde ticari işlem yaparken sağlayıcıları karşısında elde ettikleri pazarlık
gücü olarak anlaşılmalıdır. Ayrıca Kılavuz’da alıcı gücünün, sağlayıcının fiyatlarını
artırması ya da kalitesini düşürmesi halinde müşterilerin makul bir zaman diliminde
alternatif sağlayıcılara kayma tehdidinde bulunabildikleri hallerde söz konusu olabileceği
ifadelerine yer verilmiştir12.
(108) Bu açıklamalar çerçevesinde, alıcı gücünün tespiti bakımından öncelikle alım pazarının
tanımlanması ve buradaki alıcıların pazar paylarının analiz edilmesi gerektiği, bunun yanı
sıra büyük alıcıların kendi satış yaptıkları pazarlardaki gücünün de önem arz ettiği, ayrıca
pazardaki ticari ilişkiler ve sözleşmeler, pazardaki aşırı kapasite, ürünlerin homojenliği,
marka bağımlılığı, birleşen tarafların vazgeçilmez bir ticari ortak olup olmadığı ve
sağlayıcılar arasında geçiş imkânlarının da dikkate alınması gerektiği sonucuna
ulaşılmaktadır. Aşağıda, dosya özelinde tüm bu unsurlar dikkate alınarak alıcı gücünün
varlığı ve işlemden kaynaklanan yüksek pazar gücünün yarattığı rekabetçi endişeleri
giderip gidermediği incelenmiştir.

12 Konuya ilişkin olarak; 04.07.2007 tarih ve 07-56/659-229 sayılı; 16.11. 2016 tarih ve 16-39/645-289
sayılı; 26.06.2013 tarih ve 13-40/520-229 sayılı; 10.07.2015 tarih ve 15-30/445-132 sayılı; 13.10.2016 tarih
ve 16-33/586-257 sayılı; 17.09.2014 tarih ve 14-34/668-294 sayılı Rekabet Kurulu kararları bulunmaktadır.
17-39/623-270

25/30

(109) Alıcı gücünün değerlendirilmesinde öncelikle işlem taraflarının en büyük alıcılarının tespit
edilmesi ve bu alıcıların satışlar içindeki payının ortaya konulması gerekmektedir.
Yukarıda da bahsedildiği üzere, asetat tow ürünü sigara filtrelerinin yapımında
kullanılmaktadır. Bu nedenle, asetat towun alıcıları sigara üretimi yapan teşebbüsler ile
filtre üretimi yapan teşebbüslerdir. Dosya kapsamında bilgisine başvurulan teşebbüslerin
yıllar itibarıyla alım miktarları aşağıda gösterilmektedir. Söz konusu alımların pazarın
toplam büyüklüğünü yansıttığı söylenebilecektir, zira bu alıcılar dışındaki alıcılar pazarda
görece küçük miktarlarda alım yapan teşebbüslerdir. Buradan hareketle, sigara üreticileri
olan IMPERIAL, PMI, JTI ve BAT’ın alım pazarında %90’nın üzerinde bir pazar payına
sahip olduğu anlaşılmaktadır.
Tablo-5: Müşterilerin Yıllar İtibarıyla Alım Miktarları (Kg)
2013 2014 2015 2016
IMPERIAL (…..) (…..) (…..) (…..)
PMI (…..) (…..) (…..) (…..)
JTI (…..) (…..) (…..) (…..)
BAT (…..) (…..) (…..) (…..)
CAGS (…..) (…..) (…..) (…..)
HAS (…..) (…..) (…..) (…..)
TOWTECH (…..) (…..) (…..) (…..)
AKLALE (…..) (…..) (…..) (…..)
(110) Aşağıda ise işlem tarafları olan CELANESE ve ACETOW’un satışlarının alıcılara göre
dağılımı gösterilmektedir.
Tablo-6: İşlem Taraflarının Müşterilerinin Hacim Bazındaki Satışlar İçindeki Payı (%)
CELANESE Müşterileri 2012 2013 2014 2015 2016 201713
BAT (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
PMI (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
MSC Grup Tütün Mamülleri Sanayi (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
RFG Trading FZE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ACETOW Müşterileri 2012 2013 2014 2015 2016 2017
Ahsen (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AKLALE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BAT (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
HAS (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
IMPERIAL (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Marsan (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Öz akyıldız (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
PMI (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Royal Tobacco (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOWTECH (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)


13 2017 verilerinde CELANESE'in Ağustos ortasına kadar olan net satışları baz alınmıştır, ACETOW'un ise
tüm 2017 yılı tahminleri baz alınmıştır.
17-39/623-270

26/30

(111) Tabloda yer alan verilerden CELANESE’in temel olarak Türkiye pazarında BAT ve PMI’ya
satış yaptığı anlaşılmaktadır. Söz konusu satışların toplam satışlar içindeki oranı 2012
yılından bu yana %(…..)’nin üzerinde seyretmiş, hatta 2016 yılında gerçekleşen tüm
satışlar bu iki şirkete yapılmıştır. ACETOW’un müşteri çeşitliliği, CELANESE’e göre daha
fazla olmakla birlikte, başlıca alıcılarının IMPERIAL ve TOWTECH olduğu; bu şirketlerin
alımlarının, ACETOW’un 2017 yılında gerçekleştirdiği satışların %(…..)’ine tekabül ettiği
anlaşılmaktadır. Ayrıca HAS ve AKLALE’nin de zaman zaman satışlar içerisinde %(…..)’u
aşan paylarının olduğu görülmektedir.
(112) Söz konusu alım yapısının OG Şirketi’nin kuruluşu sonrasında da süreceği varsayımıyla
aşağıda OG Şirketi’nin toplam satışları içerisinde, alıcıların payları gösterilmektedir. Buna
göre, sigara üreticileri olan BAT, PMI ve IMPERIAL’in toplam satışlar içerisindeki payları
%(…..)’i geçmektedir. Sadece 2017 yılı satışları bakımından bu pay %(…..)
seviyesindedir. Ancak bu durumun, 2017 verileri bakımından CELANESE’in Ağustos
ayına kadar olan satışlarının, buna karşın ACETOW’un 2017 yılının tamamına ilişkin
tahminlerinin dikkate alınmasından dolayı oluşan uyumsuzluktan kaynaklanması
mümkündür. Dolayısıyla, OG Şirketi’nin cirosu içerisinde sigara üreticilerinin yüksek
payının bulunduğu anlaşılmaktadır.
Tablo-7: OG Şirketi’nin Müşterilerinin Toplam Satışlar İçerisindeki Payı (%)
MÜŞTERİLER 2012 2013 2014 2015 2016 2017
BAT (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
JTI (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
PMI (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
MSC Grup Tütün Mamülleri Sanayi (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
RFG Trading FZE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ahsen (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
AKLALE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
CAGS (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
HAS (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
IMPERIAL (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Marsan (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Öz Akyıldız (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Royal Tobacco (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOWTECH (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(113) Söz konusu büyük alıcılar, aynı zamanda küresel ölçekte de faaliyet gösteren sigara
üreticileridir. Bu şirketlerin dünyadaki ve Türkiye’deki pazar payları aşağıda
gösterilmektedir. Sigara üretimi pazarında Çin şirketi CNTC’nin %(…..)’lık pazar payı
dışında toplamda dört büyük üreticinin faaliyet gösterdiği görülmektedir. Türkiye pazarı
bakımından pazar daha da yoğunlaşmış bir görünüm sergilemektedir. Bu nedenle, asetat
tow alımı pazarında yüksek pazar paylarına sahip BAT, PMI ve IMPERIAL’in aynı
zamanda sigara satışı pazarında da hem küresel hem de Türkiye’de güçlü ve marka
imajına sahip şirketler olduğu anlaşılmaktadır.
Tablo-8: Sigara Üreticilerinin Pazar Payları
Dünya Pazar Payları (%) Türkiye Pazar Payları (%)
CNTC (…..) -
PMI (…..) (…..)
BAT (…..) (…..)
JTI (…..) (…..)
IMPERIAL (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..)
Toplam 100,0 100,0
17-39/623-270

27/30

(114) İşlem tarafları, Türkiye pazarında bulunan alıcı gücünün dünya pazarı bakımından da söz
konusu olduğunu ve PMI, JTI, BAT ve IMPERIAL’e yapılan satışların tarafların toplam
satışlarının %(…..)’sini oluşturduğunu ifade etmişlerdir. PMI’ın tek başına CELANESE’in
küresel asetat tow satışlarının yaklaşık %(…..)’ini oluşturduğu ve BAT’ın tek başına
ACETOW’un küresel asetat tow satışlarının yaklaşık %(…..)’ini oluşturduğu belirtilmiştir.
Bu nedenle alıcıların, küresel ölçekte gerçekleşen sözleşme süreçlerinde önemli pazarlık
gücünün bulunduğu ileri sürülmüş ve bu hususa verilen örnekler aşağıdaki şekilde
sıralanmıştır:
1. (…..).
2. (…..).
3. (…..).
4. (…..).
5. (…..).
6. (…..).
(115) Dosya kapsamında, teşebbüslerin müşterilerine uyguladığı fiyatlar da analiz edilmiş ve
aşağıdaki tabloda hem CELANESE hem de ACETOW’un her bir müşterisine uyguladığı
fiyatlar gösterilmiştir. Satış fiyatlarının aynı yıl içerisinde her bir müşteri bazında
farklılaştığı, yıllar itibarıyla da değiştiği görülmektedir. Özellikle 2014 yılı sonrasında
fiyatlarda düşüşlerin gerçekleştiği, 2017 yılında fiyatların 2016 yılına kıyasla şirket
bazında değişkenlik göstermekle birlikte (…..) ile (…..) arasında düşüş gösterdiği
anlaşılmaktadır.
Tablo-9: İşlem Taraflarının Satış Fiyatları
SAĞLAYICI MÜŞTERİ
Fiyat (ABD Doları/kg)
2012 2013 2014 2015 2016 201714
CELANESE
BAT (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
JTI (…..)
PMI (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
MSC Grup Tütün Mamülleri San. (…..) (…..) (…..) (…..)
RFG Trading FZE (…..)
ACETOW
Ahsen (…..)
AKLALE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BAT (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
CAGS (…..) (…..) (…..)
HAS (…..) (…..) (…..) (…..)
ITG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Marsan (…..)
Öz Akyıldız (…..)
PMI (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Royal Tobacco (…..)
TOWTECH (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)


14 2017 verilerinde CELANESE'in Ağustos ortasına kadar olan net satışları, ACETOW'un ise tüm 2017 yılı
tahminleri baz alınmıştır.
17-39/623-270

28/30

(116) Rakip fiyatları ile işlem taraflarının fiyatlarının daha yakından karşılaştırılabilmesi
amacıyla hem işlem taraflarından hem de rakiplerden alım yapan PMI ve BAT’ın ortalama
alış fiyatları hesaplanmış ve aşağıda sunulmuştur.15 Fiyatlar incelendiğinde,
CELANESE’in fiyatlarının EASTMAN veya DAICEL’e göre çok büyük farklılıklar
göstermediği, bazı yıllarda EASTMAN’in bazı yıllarda CELANESE’in, hatta BAT
bakımından ACETOW’un rakiplerine nazaran daha yüksek fiyat uyguladığı
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, hâlihazırdaki yüksek pazar payına rağmen CELANESE’in
hâkim durumdaki bir teşebbüs gibi fiyatlama yapamadığı anlaşılmaktadır.
Tablo-10: PMI ve BAT’ın Asetat Tow Alım Fiyatları
ALICI SAĞLAYICI
Fiyat (ABD Doları/kg)
2012 2013 2014 2015 2016
PMI
CELANESE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EASTMAN (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
RHODIA/SOLVAY (ACETOW) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BAT16
CELANESE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DAICEL (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EASTMAN (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
SOLVAY/RHODIA (ACETOW) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(117) Alıcıların pazarlık gücünün varlığında önemli olan bir diğer unsur ise sağlayıcı değiştirme
imkânlarının varlığıdır. Dosya konusu ürün homojen bir ürün olduğundan farklı
firmalardan tedarik edilmesinin alıcılar bakımından üretim süreçlerini etkileyen bir yanı
bulunmamaktadır. Nitekim, yapılan görüşmelerde, tedarikçi değiştirmenin maliyetli
olmadığı sigara üreticileri tarafından ifade edilmiştir. Ayrıca, sigara üreticilerinin aynı anda
birden fazla tedarikçi ile çalıştıkları edinilen bilgilerden anlaşılmıştır. Dolayısıyla farklı
tedarikçilere ait üretim sürecinde herhangi bir değişiklik gerektirmeksizin
kullanılabilmektedir. Sadece daha önce hiç çalışılmamış yeni bir tedarikçi ile anlaşmadan
önce ürüne ait bir numunenin fabrikada denenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla tedarikçi
değiştirmek alıcılar bakımından maliyet yaratmayan kolay bir süreçtir. Ürünün homojen
olması sebebiyle, CELANESE ve ACETOW, alıcılar bakımından kaçınılmaz bir ticari
partner olarak görülemeyecektir. Zira, Türkiye’deki en büyük alıcılardan olan JTI bu iki
firmadan alım yapmamaktadır.
(118) Ayrıca pazarda, tedarikçi değişimine imkan tanıyan atıl kapasite bulunmaktadır. Yukarıda
da ifade edildiği üzere, taraflar yazılarında CELANESE’in (…..) kilotonluk toplam
kapasitesinin %(…..)’ine denk gelen (…..) kilotonun ve ACETOW’un (…..) kilotonluk
toplam kapasitesinin ise %(…..)’ine denk gelen yine (…..) kilotonluk kapasitenin 2016
yılında atıl kaldığını belirtilmişlerdir. Bildirim Formu’nda rakiplerin, işlem taraflarının
hacimlerinin %(…..)’üne karşılık gelecek bir atıl kapasiteye sahip olduklarının tahmin
edildiği ifade edilmiştir. Bu ise rakiplerin toplamda yaklaşık (…..) kilotonluk bir atıl
kapasiteye sahip oldukları anlamına gelmektedir. Pazarda arz fazlasının bulunduğu
hususu EASTMAN ile yapılan görüşmelerde de teyit edilmiştir.

15 Söz konusu hesaplama, sigara üreticilerinin Kurumumuza sunduğu her bir sağlayıcı bazındaki tutar
olarak alımlarının miktar olarak alımlara bölünmesi suretiyle elde edilmiştir.
16 BAT tarafından sunulan alım miktarları Türk Lirası cinsindendir. Alım fiyatları hesaplanırken söz konusu
tutarlar TCMB yıllık ABD Doları döviz alış kuru üzerinden ABD Doları’na çevrilmiştir.
17-39/623-270

29/30

(119) Sektörde alıcılar olan sigara firmaları ile yapılan görüşmelerde de, şirketlerin bir kısmı
herhangi bir görüş beyan etmezken, bir kısmı sektörde alıcı gücünden
bahsedilebileceğini, bir kısmı ise sigara üreticilerinin her zaman sözleşmelerde güçlü taraf
olmayabileceğini ve sözleşmelerin karşılıklı pazarlık süreçleri sonucunda şekillendiğini
belirtmiştir. Bununla birlikte sigara ve filtre üreticilerinden hiçbiri işleme ilişkin olumsuz bir
görüş beyan etmemiştir. Rakip teşebbüslerden olan EASTMAN da pazarda alıcı
gücünün bulunduğunu ve teşebbüsler arasında kıyasıya bir rekabetin olduğunu ifade
etmiştir. İşlemin güçlü bir rakip yaratacağını belirtmekle birlikte, işleme itiraz etmemiş ve
işlem sonucunda pazarda rekabetin kısıtlanacağına ilişkin bir değerlendirmede
bulunmamıştır.
(120) Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, asetat tow satışı pazarında alıcı gücünün bulunduğu,
bu nedenle işlem taraflarının pazar payları yüksek seviyede olsa ve pazara giriş engelleri
bulunsa dahi teşebbüslerinin rekabet karşıtı davranışlarının pazardaki alıcı gücü ile
bertaraf edilebileceği, işlem sonrasında da pazarda alım gücü, tedarikçi değişim
imkânları, atıl kapasite ve rakip teşebbüslerin de güçlü ve aktif oyuncular olması
sebebiyle sigara üreticilerinin alıcı gücünü sürdüreceği ve OG Şirketi’nin
gerçekleştirebileceği fiyat artışı ve diğer rekabet karşıtı davranışları engelleyebileceği
kanaatine varılmıştır.
G.5.3.2. Koordinasyon Etkilerinin Değerlendirilmesi
(121) Yatay Kılavuz’da, birleşme devralma işleminin tek taraflı etkilerinin yanı sıra koordinasyon
doğurucu etkilerinin de bulunabileceği belirtilmektedir. Yoğunlaşmış bir pazardaki bir
birleşme işlemi, birlikte hâkim durum yaratmak ya da mevcut birlikte hâkim durumu
güçlendirmek suretiyle etkin rekabetin önemli ölçüde engellenmesine yol açabilmektedir.
Çünkü böyle bir işlem, pazardaki teşebbüslerin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
bağlamında açık bir anlaşma yapmadan ya da uyumlu eyleme başvurmadan, pazara
ilişkin davranışlarını koordine etme ve fiyatları artırma yeteneklerini artırabilecektir.
Kılavuz, işbirliği doğurucu etkilerin değerlendirilmesinde, ilgili pazarın özelliklerine ilişkin,
teşebbüslerin geçmiş davranışları ve pazarın yapısal özellikleri dâhil her türlü mevcut
verinin değerlendirileceğini ifade etmektedir. Bu çerçevede alıcı gücünün varlığı ve
pazara girişlerin kolay olması rekabet karşıtı söz konusu etkilerin oluşmasını
engelleyebilecektir.
(122) Asetat tow üretimi pazarı ürünün homojen olduğu, pazarda küçük teşebbüslerin de
bulunmasına rağmen temelde dört büyük oyuncunun yer aldığı, pazara girişin kolay
olmadığı şeffaf bir piyasadır. İşlem sonrasında oluşacak üç büyük oyunculu pazar
yapısının işbirliği doğurucu etkiler bakımından risk oluşturduğu ileri sürülebilecektir.
Bununla birlikte pazardaki alıcı gücünün tek taraflı rekabet karşıtı etkileri engellediği gibi,
koordinasyon doğurucu etkilerin de oluşmasını önleyeceği sonucuna varılmıştır.
(123) Yukarıda sunulan tespit ve değerlendirmeler ışığında, işlem sonrasında pazarda tedarikçi
değişim imkânlarının ve atıl kapasitenin bulunması, rakip teşebbüslerin de güçlü ve aktif
oyuncular olması sebebiyle sigara üreticilerinin alıcı gücünü sürdüreceği ve OG Şirketi’nin
gerçekleştirebileceği fiyat artışı ve diğer rekabet karşıtı davranışları engelleyebileceği,
ayrıca söz konusu alıcı gücünün işlem sonrasında oluşacak koordinasyon risklerini de en
aza indireceği kanaatine ulaşılmıştır.
17-39/623-270

30/30

H. SONUÇ
(124) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında
izne tabi olduğuna; işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde yasaklanan nitelikte hâkim
durum yaratılmasının veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin
verilmesine, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy