Rekabet Kurumu - Karar Sayı 18-01/5-3

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2017-5-30 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 18-01/5-3
Karar Tarihi : 04.01.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Murat AYBER, Mehmet TOKGÖZ, Eren YALDIZLI,
Merve BİROĞLU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Adana Çimento Sanayii Türk A.Ş.
Karayılan Beldesi Yanı, P.K. 27 31201 İskenderun/Hatay
- KÇS Kahramanmaraş Çimento Beton Sanayi ve Madencilik
İşletmeleri A.Ş.
Karacasu Karaziyaret Mah. Fatih Sultan Mehmet Cad. No:
1/A Kahramanmaraş
- ÇİMKO Çimento ve Beton Sanayi Ticaret A.Ş.
Akçakoyunlu Köyü Burunucu Mevkii Pazarcık
Kahramanmaraş
- Limak Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Göllüce Mevkii Nizip Yolu Şehitkamil/ Gaziantep
- Sönmez Çimento Yapı ve Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Toros Adana Yumurtalık Serbest Bölgesi, 01920
Ceyhan/Adana
(1) E. DOSYA KONUSU: Adana Çimento Sanayii Türk A.Ş., KÇS Kahramanmaraş
Çimento Beton Sanayi ve Madencilik İşletmeleri A.Ş., Çimko Çimento ve Beton
Sanayi Ticaret A.Ş., Limak Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş., Sönmez Çimento Yapı
ve Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin aralarında anlaşarak çimento fiyatlarına
2017 yılının Şubat ve Haziran aylarında koordineli bir şekilde zam yapmak suretiyle
4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri ve Adana Çimento Sanayii Türk A.Ş.’nin Hatay’da
bulunan hazır beton tesisini atıl tutarak ihbar başvurusunda bulunan teşebbüsün
rakip teşebbüslerden mal almasını engellediği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Çimento sektöründe faaliyet gösteren Adana Çimento ve Sanayii Türk A.Ş. (ADANA
ÇİMENTO),KÇS Kahramanmaraş Çimento Beton Sanayi ve Madencilik İşletmeleri
A.Ş. (KÇS), ÇİMKO Çimento ve Beton Sanayi Ticaret A.Ş. (ÇİMKO), Limak Çimento
Sanayi ve Ticaret A.Ş (LİMAK) ve Sönmez Çimento Yapı ve Madencilik Sanayi ve
Ticaret A.Ş. (SÖNMEZ)’nin ortak bir kararla 29.06.2017 tarihinden itibaren geçerli
olmak üzere çimento fiyatını 30 TL/ton seviyesinde artırdığı,

18-01/5-3
2/14

- Benzer bir artışı 2017 yılının Şubat ayı içerisinde de gerçekleştirdikleri, bahse konu
koordineli fiyat artışının yıllık %50 civarında bir fiyat artışına tekabül ettiği ve bu
artışın 2017 yılı içerisinde gerçekleşen %10 seviyelerindeki enflasyon rakamlarıyla
izah edilemeyeceği
- Rekabet Kurumunun mevcut uygulamalarının çimento sektöründe faaliyet gösteren
teşebbüsler tarafından iyi bilinmesi nedeniyle bahse konu anlaşmanın sözlü
yapıldığı, ADANA ÇİMENTO’nun Hatay’da bulunan hazır beton tesisini atıl tutarak
başvuruda bulunan teşebbüsün rakip teşebbüslerden mal almasını engellediği
ifade edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 03.07.2017 tarih ve 4664 sayı, 03.07.2017 tarih
ve 4670 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 25.07.2017 tarih ve 2017-5-030/İİ
sayılı İlk İnceleme Raporu, 09.08.2017 tarihli Rekabet Kurulu (Kurul) toplantısında
görüşülmüş ve 17-26/421-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar
uyarınca düzenlenen 25.12.2017 tarih ve 2017-5-30/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; önaraştırmaya konu olan çimento üreticisi
teşebbüsler hakkında, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı
Kanun) 4. maddesini ihlal ettiklerini gösteren bilgi ve/veya belgeye ulaşılmadığından,
maliyet artışları da talepteki artış ile birlikte değerlendirildiğinde fiyat artışlarını
açıkladığından, aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yapılanlar
I.1.1. ADANA ÇİMENTO
(5) ADANA ÇİMENTO, hazır beton ve çimento imalatı ve satışı alanlarında faaliyette
bulunmak üzere 1954 yılında kurulmuştur. ADANA ÇİMENTO, Akdeniz Bölgesine ve
Kıbrıs'a yayılmış tesisleri ile yıllık 2 milyon ton gri, 300.000 ton beyaz klinker, 5,15 milyon
ton gri, 350.000 ton beyaz çimento üretim kapasitesine sahiptir.
I.1.2. KÇS
(6) Kipaş Holding bünyesinde bulunan KÇS, 2005 yılında Kahramanmaraş’ta kurulmuştur.
Yıllık 1.400.000 ton klinker ve 2.000.000 ton çimento üretim kapasitesi olan fabrika, ayrıca
sekiz adet hazır beton tesisine sahiptir.
I.1.3. ÇİMKO
(7) Adıyaman Çimento Fabrikası’nın 1995 yılında özelleştirilmesiyle Sanko Grubu altında
çimento ve hazır beton sektöründe iştigal etmektedir. Sanko Holding kuruluşu olan
ÇİMKO, Adıyaman, Kahramanmaraş Narlı çimento fabrikaları, Gaziantep paketleme
tesisi, Kilis paketleme tesisi ve bu bölgedeki 18 beton santrali ile faaliyetlerini
sürdürmektedir. Çimko Çimento Narlı Fabrikası, 2006 yılında kurulmuş olup, 9.300
ton/gün (3.100.000 ton/yıl) klinker ve 4.500.000 ton/yıl çimento öğütme kapasiteli olarak
dizayn edilmiştir.
I.1.4. LİMAK
(8) Hali hazırda 7 entegre çimento fabrikası, 3 öğütme-paketleme tesisi olmak üzere toplam
10 ayrı lokasyonda çimento üretimi gerçekleştirilmektedir. Toplamda 7,8 milyon ton
klinker ve 13 milyon ton çimento üretim kapasitesi ile yurt içinde yaklaşık %13 pazar
payına sahiptir. Ayrıca franchising ve kiralama modeli ile işletilmekte olan 18 tesis ile
birlikte toplam 24 hazır beton tesisinden oluşan bir santral ağına sahiptir.
18-01/5-3
3/14

I.1.5. SÖNMEZ- Bursa Holding
(9) SÖNMEZ, Adana Yumurtalık Serbest Bölgesinde çimento üretimi faaliyetinde bulunmak
üzere 2009 yılında kurulmuştur. 1.842.500 ton/yıl klinker ve 2.391.000 ton/yıl çimento
üretim kapasitesine sahip olan şirketin, serbest bölgede kurulmuş olmasından dolayı
toplam üretiminin %85’lik kısmını ihraç etme zorunluluğu mevcuttur.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(10) Çimento temel olarak beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere iki ana ürün grubuna
ayrılmaktadır. Gri çimento, inşaat ve alt yapı sektörünün en büyük girdilerinden birisi
durumundadır. Beyaz çimento ise daha çok yapıştırıcı ve derz dolgu malzemeleri, mimari
ve dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri, prekast elemanları üretiminde
kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz çimentonun kullanım alanı ve miktarı gri çimentoya
oranla çok azdır.
(11) Beyaz ve gri çimentonun (özellikle bunların girdisi konumundaki klinkerin) üretim süreçleri
birbirinden ayrı yürütülmekte olup, bunların arz ve talep bakımından ikame olması söz
konusu değildir. Bu bakımından bu iki çimento türünün ayrı pazarlar olarak ele alınması
gerekmektedir.
(12) İşbu dosya kapsamında şikâyetin gri çimento pazarına ilişkin olması ve Kurul’un önceki
kararları1 da göz önünde bulundurularak, dosyanın sonucuna etki etmeyecek olması
nedeniyle kesin bir tanımlama olmaksızın, ilgili ürün pazarı “gri çimento pazarı” olarak
belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(13) Çimentonun yükte ağır pahada hafif bir ürün olması, ekonomik olarak satılabildiği bölgeyi
sınırlandırmakta ve bu bölgeyi büyük ölçüde nakliye masraflarının ürünün fiyatına ve/veya
toplam maliyetine oranı belirlemektedir. Bu bölgenin dışına çimento satılması, nakliye
masraflarını artırmakta, bu da kârlılığı ortadan kaldırabilmektedir.
(14) Dosyanın sonucuna etki etmeyecek olması nedeniyle kesin bir tanımlamaya
gidilmeksizin, iddiaya konu teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri iller ve Kurul’un 13.10.2016
tarih ve 16-33/579-255 sayılı kararı da dikkate alınarak satışların kısmen ve/veya
tamamen kesiştiği “Adana, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kayseri, Kilis, Niğde,
Mersin, Osmaniye” illerini kapsayan bölge dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar olarak
tespit edilmiştir.
I.3. Dosya Kapsamında Elde Edilen Bilgiler
I.3.1. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(15) 30.11.2017 tarihinde KÇS, ADANA ÇİMENTO ve ÇİMKO’da, 01.12.2017 tarihinde
LİMAK’ta ve 13.12.2017 tarihinde SÖNMEZ’de yerinde inceleme yapılmıştır. İncelemeler
esnasında bulunan belgelere aşağıda yer verilmektedir.
(16) Bulgu 1 ((…..)): Pazarlama ve Satış Müdürü (…..) bilgisayarında yapılan incelemede,
(…..) rakipleri arasında yer alan (…..), (…..), (…..), (…..), (…..) ve (…..) isimlerinin
bulunduğu fiyat ve maliyet bilgilerinin yer aldığı aşağıdaki tablo bulunmuştur:
(…..TİCARİ SIR…..)

1 05.09.2013 tarih ve 13-50/719-305 sayılı, 24.01.2013 tarih ve 13-07/65-34 sayılı, 06.04.2012 tarih ve 12-
17/499-140 sayılı, 31.03.2013 tarih ve 11-20/378-117 sayılı Kurul kararları.
18-01/5-3
4/14

(17) İlgili belgede yer alan tablonun altında “Belirtilen fiyatlar ilgili pazarlarda çimento
müşterileri ile yapılan görüşmeler neticesinde tespit edilmiş olup, tahmini olarak
oluşturulmuştur” ifadesi yer almaktadır.
(18) Bulgu 2 ((…..)):(…..) tarafından 8 Mayıs 2017 tarihinde (…..) gönderilen “ÇİMENTO
FİYATI HAKKINDA” konulu e-postada:
“Çimento fiyatı hakkında piyasada yaşanan yoğun rekabet sonrası fiyatlarımız her geçen
gün geriye gelmektedir. Şirketimize uygulanmakta olan şantiye teslim fiyatlaramızın 138 TL
+ KDV'den 124 TL + KDV'ye getirilmesini ve Starcem adlı ürüne geçilmesini talep
elmekteyiz.
ifadesi yer almaktadır. Söz konusu e-postaya verilen cevapta:
“Sayin yetkili, Bölgenizde yaşanan yoğun rekabet karşısında firmanızı korumak amaçlı,
09.05.2017 Salı gününden gecerli olmak üzere Starcem ürünümüz şantiyeniz teslimi 124
TL+ KDV fiyattan uygulanacaktır.”
ifadeleri yer almaktadır.
(19) Bulgu 3 ((…..)):(…..) tarafından (…..) Güney Satış Direktörü (…..) gönderilen 5 Eylül
2017 tarihli e-postada geçmiş yıllara göre Ağustos ayı bölgesel bazda yapılan
karşılaştırmada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Mardin, Şanlıurfa ve Siirt tonajlarımızda son 3 yılının Ağustos ayında düşüşler olmuştur.
Sebebi ise; Mardin'de son güneydoğu olaylarından sonra yeni bir yatırımın olmaması ve
mevcut hazır betonlara rakiplerin çimento vermesidir.”
I.3.2. Teşebbüsler Tarafından Gönderilen Sayısal Veriler Çerçevesinde Yapılan
Tespitler
(20) Yürütülen önaraştırmada analizlerin gerçekleştirildiği bölge belirlenirken çimentonun
nakliye bedeli yüksek bir ürün olması ve önaraştırmaya konu teşebbüslerin ağırlıklı olarak
faaliyet gösterdikleri iller dikkate alınmıştır. Bu itibarla, mevcut dosya bakımından
önaraştırmaya konu çimento üreticilerinin satış gerçekleştirdikleri, dolayısıyla karşılıklı
olarak çıkarlarının kesiştiği “Adana, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kayseri, Kilis,
Niğde, Mersin, Osmaniye” illerini kapsayan coğrafi bölge temel alınmıştır.
(21) Ayrıca ihbarda ilgili çimento üreticilerinin ortaklaşa fiyat artırdıklarından bahsedilmekte
olup söz konusu artışın hangi çimento türü için yapıldığından söz edilmemektedir. Bu
bağlamda öncelikle teşebbüslerin üretimini gerçekleştirdikleri çimento türleri tespit
edilmiştir. Teşebbüslerin üretimini gerçekleştirdikleri çimento türlerine aşağıdaki tabloda
yer verilmektedir.
Tablo 1: Önaraştırma Tarafı Teşebbüslerin Ürettikleri Çimento Türleri
ADANA ÇİMENTO ÇİMKO LİMAK KÇS SÖNMEZ
CEM I CEM I CEM I CEM I
CEM II CEM II CEM II CEM II CEM II
CEM III
CEM V


18-01/5-3
5/14

(22) Teşebbüslerin ürettikleri çimento türleri incelendiğinde CEM II çimento türünün tüm
teşebbüsler tarafından üretilen ortak ürün olduğu anlaşılmaktadır. Bu bakımdan
teşebbüslerden talep edilen sayısal veriler iki şekilde analiz edilmiştir. İlk olarak
teşebbüslerin ilgili coğrafyada satış yaptıkları tüm çimento türleri temel alınarak analizler
yapılmıştır. İkinci olarak ürün fiyatının ortaklaşa artırıldığı iddiasından hareketle
teşebbüslerin hepsi tarafından üretimi gerçekleştirilen CEM II türü çimento ürünü temel
alınarak yapılmıştır2.
I.3.2.1. Tüm Ürünler Temel Alınarak Yapılan Analiz
(23) Dosya konusu iddialar çerçevesinde teşebbüslerin fiyatlarındaki artış seyrinin
izlenebilmesi amacıyla önaraştırma taraflarının geçmiş iki yıldaki çimento satış fiyatlarının
ağırlıklı ortalaması hesaplanarak aşağıdaki grafik oluşturulmuştur:
Grafik 1: Önaraştırma Tarafı Teşebbüslerin Ağırlıklı Ortalama Fiyatları (TL/ton)

Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler
(24) Grafik 1 incelendiğinde teşebbüslerin ağırlıklı ortalama satış fiyatlarının 2016 Ocak
ayında 97-109 TL/ton seviyelerinde olduğu, 2017 Kasım ayında ise 108-122 TL/ton
seviyelerine geldiği görülmektedir. Fiyatlardaki artış oranı yaklaşık %11-12 seviyelerinde
gerçekleşmiştir.


2 Çimento ile ilgili dosyalarda yapılan analizler genelde en çok kullanılan ürün olan CEM I türü çimento
analizlerini içermektedir. Ancak çimento ürünleri birbiri ile ikame edilebilir ürünler olup, nihai ürün üretiminde
kullanılan katkı miktarları ve kimyasallar değişkenlik göstermektedir. Teşebbüslerin birbirleri ile anlaşmak
suretiyle ortak bir fiyat artırımına gitmeleri için üretilen ortak bir ürünün olması beklenir. Bu nedenle
teşebbüslerin toplam satışları içerisindeki payı düşük de olsa hepsi tarafından üretilen ortak ürünün CEM
II türü çimento olması nedeniyle analizde bu ürün esas alınmıştır.
60,00
70,00
80,00
90,00
100,00
110,00
120,00
130,00
O
ca
.1
6
Şu
b
.1
6
M
a
r.
1
6
N
is
.1
6
M
a
y.
1
6
H
a
z.
1
6
T
e
m
.1
6
A
ğu
.1
6
E
yl
.1
6
E
ki
.1
6
K
a
s.
1
6
A
ra
.1
6
O
ca
.1
7
Şu
b
.1
7
M
a
r.
1
7
N
is
.1
7
M
a
y.
1
7
H
a
z.
1
7
T
e
m
.1
7
A
ğu
.1
7
E
yl
.1
7
E
ki
.1
7
K
a
s.
1
7
Teşebbüs Bazlı Ağırlıklı Ortalama Fiyatlar
ADANA ÇİMENTO ÇİMKO LİMAK KÇS SÖNMEZ
18-01/5-3
6/14

(25) Öte yandan başvuruda teşebbüslerin 2017 yılı Şubat ve Haziran aylarında artırıma
gittikleri iddia edilmektedir. Önaraştırma tarafı teşebbüslerin aynı anda fiyat artırımına
gidip gitmediklerinin tespit edilebilmesi amacıyla Grafik 2 oluşturulmuştur.
Grafik 2: Önaraştırmaya Konu Teşebbüslerin Çimento Satış Fiyatları (ağırlıklı ortalama, (TL/ton))

Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler
(26) Grafik 2, önaraştırmaya konu 5 teşebbüsün faaliyet gösterdiği ilgili pazarda oluşan genel
fiyat hareketlerini görselleştirmektedir. Grafik incelendiğinde Şubat-Haziran 2016
döneminde fiyatların 102 TL/ton seviyelerinden 109 TL/ton seviyelerine geldiği
görülmektedir. Bunun yanı sıra, 2017 yılı Şubat ve Haziran aylarında da fiyatların artış
eğilimine girdiği görülmektedir.
(27) Grafik 3’de önaraştırma tarafı olan teşebbüslerin ilgili coğrafyaya yapmış oldukları satış
miktarı bilgilerine yer verilmiştir:
Grafik 3: Teşebbüslerin 01.01.2016-30.11.2017 Dönemi Çimento Satış Miktarları (Ton)

Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler

80,00
85,00
90,00
95,00
100,00
105,00
110,00
115,00
120,00
O
ca
.1
6
Şu
b
.1
6
M
a
r.
1
6
N
is
.1
6
M
a
y.
1
6
H
a
z.
1
6
T
e
m
.1
6
A
ğu
.1
6
E
yl
.1
6
E
ki
.1
6
K
a
s.
1
6
A
ra
.1
6
O
ca
.1
7
Şu
b
.1
7
M
a
r.
1
7
N
is
.1
7
M
a
y.
1
7
H
a
z.
1
7
T
e
m
.1
7
A
ğu
.1
7
E
yl
.1
7
E
ki
.1
7
K
a
s.
1
7
Ağırlıklı Ortalama Fiyat
0
50.000
100.000
150.000
200.000
250.000
300.000
350.000
400.000
O
ca
.1
6
Şu
b
.1
6
M
ar
.1
6
N
is
.1
6
M
ay
.1
6
H
az
.1
6
Te
m
.1
6
A
ğu
.1
6
Ey
l.1
6
Ek
i.1
6
K
as
.1
6
A
ra
.1
6
O
ca
.1
7
Şu
b
.1
7
M
ar
.1
7
N
is
.1
7
M
ay
.1
7
H
az
.1
7
Te
m
.1
7
A
ğu
.1
7
Ey
l.1
7
Ek
i.1
7
K
as
.1
7
Satış Miktarı
ADANA ÇİMENTO ÇİMKO LİMAK KÇS SÖNMEZ
18-01/5-3
7/14

(28) Grafik 3 incelendiğinde satış miktarlarının genel olarak dalgalı bir seyir izlediği
görülmektedir. İnşaat sektörünün nispeten durgun olduğu kış aylarında satış miktarı
azalırken yaz aylarında yüksek seyretmektedir. Bununla birlikte 2016-2017 yılları
karşılaştırıldığında teşebbüslerin toplam satış miktarı 2017 yılı Kasım ayı itibarıyla bir
önceki yılın aynı ayına göre yaklaşık %20 oranında artış göstermiştir. Ocak-Kasım 2016
ve Ocak-Kasım 2017 dönemleri karşılaştırıldığında ise yaklaşık %13 oranında bir artış
gerçekleşmiştir. Bir başka ifade ile söz konusu dönemlerde talep miktarı artmıştır.
(29) Teşebbüslerin kapasite kullanım oranlarının yüksek olması da talep miktarının fazla
olduğuna işaret eden bir göstergedir. Burada belirtilmesi gereken husus çimento üretimi
için ana girdinin klinker olduğudur. Klinker çimento üretimi bakımından ikame edilemeyen
bir üründür. Bir başka ifade ile klinker olmadan çimento üretimi yapılamamaktadır. Bu
bakımdan talebe yönelik daha sağlıklı bilgi teşebbüslerin klinker kapasite kullanım
oranlarının incelenmesi neticesinde elde edilecektir. Bu nedenle teşebbüslerin klinker
kapasite kullanım oranlarını gösteren aşağıdaki tablo oluşturulmuştur:
Tablo 2: Teşebbüslerin Klinker Kapasite Kullanım Oranları (%)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Oca.16 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şub.16 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar.16 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nis.16 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
May.16 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Haz.16 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tem.16 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağu.16 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eyl.16 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eki.16 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kas.16 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ara.16 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Oca.17 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Şub.17 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Mar.17 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nis.17 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
May.17 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Haz.17 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tem.17 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ağu.17 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eyl.17 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eki.17 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler
(30) Tablo incelendiğinde teşebbüslerin klinker kapasite kullanım oranlarının yüksek olduğu
görülmektedir. İki yıllık dönem için (…..) kapasite kullanımı ortalaması %(…..), (…..)
%(…..), (…..) %(…..), (…..) %(…..), (…..) ise %(…..) olduğu anlaşılmaktadır.
(31) Teşebbüslerin fiyat hareketlerindeki seyrin maliyetlerle karşılaştırılabilmesi amacıyla
Grafik 4 oluşturulmuştur.
18-01/5-3
8/14

Grafik 4: Teşebbüslerin Ağırlıklı Ortalama Satış Fiyatları ve Maliyetleri (TL/ton)

Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler
(32) Grafik incelendiğinde teşebbüslerin maliyetlerinde özellikle 2016 Kasım ayından itibaren
2017 yılı Haziran ayına kadar belirgin şekilde bir yükseliş olduğu göze çarpmaktadır. Bu
dönemde teşebbüslerin maliyeti ortalama %25,68 oranında artış göstermiştir.
(33) Teşebbüslerin maliyetlerinde meydana gelen artışların yanı sıra incelenen dönem
aralığında üretici fiyat endeksleri ve döviz kurunda meydana gelen değişiklikleri
gözlemlemek amacıyla Türkiye İstatistik Kurumu üretici fiyat endeksi verileri ile Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankası aylık ortalama döviz alış kuru temel alınarak Grafik 5
oluşturulmuştur.
Grafik 5: Üretici Fiyatları Endeksi Ve Merkez Bankası Aylık Ortalama Döviz Alış Kuru (ABD Doları)

Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler
0,00
20,00
40,00
60,00
80,00
100,00
120,00
140,00
O
ca
.1
6
Şu
b
.1
6
M
ar
.1
6
N
is
.1
6
M
ay
.1
6
H
az
.1
6
Te
m
.1
6
A
ğu
.1
6
Ey
l.1
6
Ek
i.1
6
K
as
.1
6
A
ra
.1
6
O
ca
.1
7
Şu
b
.1
7
M
ar
.1
7
N
is
.1
7
M
ay
.1
7
H
az
.1
7
Te
m
.1
7
A
ğu
.1
7
Ey
l.1
7
Ek
i.1
7
K
as
.1
7
M
al
iy
et
Fi
ya
t
TL
/t
o
n
Fiyat-Maliyet Karşılaştırması
ADANA ÇİMENTO ÇİMKO LİMAK KÇS
SÖNMEZ ADANA ÇİMENTO ÇİMKO LİMAK
KÇS SÖNMEZ
0,00
0,50
1,00
1,50
2,00
2,50
3,00
3,50
4,00
4,50
0
50
100
150
200
250
300
350
O
ca
.1
6
Şu
b
.1
6
M
ar
.1
6
N
is
.1
6
M
ay
.1
6
H
az
.1
6
Te
m
.1
6
A
ğu
.1
6
Ey
l.1
6
Ek
i.1
6
K
as
.1
6
A
ra
.1
6
O
ca
.1
7
Şu
b
.1
7
M
ar
.1
7
N
is
.1
7
M
ay
.1
7
H
az
.1
7
Te
m
.1
7
A
ğu
.1
7
Ey
l.1
7
Ek
i.1
7
K
as
.1
7
D
ö
vi
z
K
u
ru
Ü
re
ti
ci
F
iy
at
E
n
d
e
ks
i
ÜFE ve Döviz Kuru
ÜFE Döviz Kuru
18-01/5-3
9/14

(34) Grafik 5 incelendiğinde üretici fiyat endeksi 2017 yılı Kasım ayı itibarıyla bir önceki yılın
aynı ayına göre %17,30 oranında artış göstermiştir. Döviz kurunda (ABD Doları) ise aynı
dönem için %18,71 oranında bir değişim meydana gelmiştir. Teşebbüslerin maliyetlerinin
büyük oranda artış gösterdiği 2016 Kasım-2017 Haziran döneminde ise üretici fiyatları
endeksi %11,03 döviz kuru (ABD Doları) ise %7,70 oranında yükselmiştir.
I.3.2.2. CEM II Ürünü Temel Alınarak Yapılan Analizler
(35) Bir önceki bölümde yer verilen ve önaraştırma taraflarının satış yapmış olduğu tüm
çimento türleri dikkate alınarak oluşturulan grafikler, CEM II türü çimento özelinde tekrar
oluşturulmuş ve analiz edilmiştir.
(36) Grafik 6’da teşebbüslerin çimento satış fiyatlarının ağırlıklı ortalamalarına yer
verilmektedir:
Grafik 6: Önaraştırma Tarafı Teşebbüslerin CEM II Türü Ağırlıklı Ortalama Çimento Satış Fiyatları (TL/ton)

Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler
(37) Grafik 6 incelendiğinde teşebbüslerin ağırlıklı ortalama satış fiyatlarının 2016 Ocak
ayında 97-111 TL/ton seviyelerinde olduğu, 2017 Kasım ayında ise 105-122 TL/ton
seviyelerine geldiği görülmektedir. Fiyatlardaki artış oranı yaklaşık %8-10 seviyelerinde
gerçekleşmiştir.

60,00
70,00
80,00
90,00
100,00
110,00
120,00
130,00
O
ca
.1
6
Şu
b
.1
6
M
a
r.
1
6
N
is
.1
6
M
a
y.
1
6
H
a
z.
1
6
T
e
m
.1
6
A
ğu
.1
6
E
yl
.1
6
E
ki
.1
6
K
a
s.
1
6
A
ra
.1
6
O
ca
.1
7
Şu
b
.1
7
M
a
r.
1
7
N
is
.1
7
M
a
y.
1
7
H
a
z.
1
7
T
e
m
.1
7
A
ğu
.1
7
E
yl
.1
7
E
ki
.1
7
K
a
s.
1
7
Fi
ya
t
TL
/t
o
n
Teşebbüs Bazında Ağırlıklı Ortalama Fiyatlar
ADANA ÇİMENTO ÇİMKO LİMAK KÇS SÖNMEZ
18-01/5-3
10/14

(38) Teşebbüslerin faaliyet gösterdiği pazarda ortaya çıkan fiyat hareketleri genel seyrini
Grafik 7 görselleştirmektedir.
Grafik 7:Önaraştırma Tarafı Teşebbüslerin CEM II Türü Çimento Satış Fiyatları (ağırlıklı ortalama, TL/ton))

Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler
(39) Grafik 7 incelendiğinde Şubat-Haziran 2016 döneminde fiyatların 99 TL/ton
seviyelerinden 105 TL/ton seviyelerine geldiği görülmektedir. Bunun yanı sıra başvuruda
belirtilen, 2017 yılı Şubat ve Haziran aylarında da fiyatların artış eğilimine girdiği
görülmektedir.
(40) Grafik 8’de önaraştırma tarafı olan teşebbüslerin ilgili coğrafyaya yapmış oldukları satış
miktarı bilgilerine yer verilmiştir:
Grafik 8:Teşebbüslerin 01.01.2016-30.11.2017 Dönemi CEM II Çimento Satış Miktarları (Ton)

Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler
(41) Grafik 8 incelendiğinde satış miktarlarının genel olarak dalgalı bir seyir izlediği
görülmektedir. Bununla birlikte 2016-2017 yılları karşılaştırıldığında teşebbüslerin toplam
satış miktarları 2017 yılı Kasım ayı itibarıyla bir önceki yılın aynı ayına göre yaklaşık %45
oranında artmıştır.
70,00
75,00
80,00
85,00
90,00
95,00
100,00
105,00
110,00
115,00
120,00
O
ca
.1
6
Şu
b
.1
6
M
a
r.
1
6
N
is
.1
6
M
a
y.
1
6
H
a
z.
1
6
T
e
m
.1
6
A
ğu
.1
6
E
yl
.1
6
E
ki
.1
6
K
a
s.
1
6
A
ra
.1
6
O
ca
.1
7
Şu
b
.1
7
M
a
r.
1
7
N
is
.1
7
M
a
y.
1
7
H
a
z.
1
7
T
e
m
.1
7
A
ğu
.1
7
E
yl
.1
7
E
ki
.1
7
K
a
s.
1
7
Ağırlıklı Ortalama Fiyat
0
50.000
100.000
150.000
200.000
250.000
O
ca
.1
6
Şu
b
.1
6
M
ar
.1
6
N
is
.1
6
M
ay
.1
6
H
az
.1
6
Te
m
.1
6
A
ğu
.1
6
Ey
l.1
6
Ek
i.1
6
K
as
.1
6
A
ra
.1
6
O
ca
.1
7
Şu
b
.1
7
M
ar
.1
7
N
is
.1
7
M
ay
.1
7
H
az
.1
7
Te
m
.1
7
A
ğu
.1
7
Ey
l.1
7
Ek
i.1
7
K
as
.1
7
Satış Miktarları
ADANA ÇİMENTO ÇİMKO LİMAK KÇS SÖNMEZ
18-01/5-3
11/14

(42) Teşebbüslerin fiyat hareketleri ile maliyetlerine ilişkin veriler Grafik 9’da
karşılaştırılmaktadır.
Grafik 9:Teşebbüslerin CEM II Ağırlıklı Ortalama Satış Fiyatları ve Maliyetleri (TL/ton)

Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler
(43) Grafik 9 incelendiğinde teşebbüslerin 2016 Kasım ayından itibaren 2017 yılı Haziran
ayına kadar olan dönemdeki maliyetlerinde yaşanan artış burada da belirgin bir şekilde
görülmektedir. 2016 yılı Kasım ayına göre, 2017 yılı Haziran ayında inceleme tarafı beş
teşebbüsün maliyeti ortalama %23,48 oranında artmıştır.
I.4. Değerlendirme
(44) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca “belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan
veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri” yasaklanmaktadır.
(45) Dosya konusu önaraştırma çerçevesinde teşebbüslerde yerinde incelemeler
gerçekleştirilmiş, yapılan yerinde incelemelerde ulaşılan bulgulara yukarıda yer
verilmiştir.
(46) (…..) yapılan yerinde incelemede elde edilen Bulgu 1 incelendiğinde, bölgede faaliyet
gösteren teşebbüslerin fiyat, nakliye ve maliyet bilgilerini içeren ve tablonun altında yer
alan ifadeye göre piyasada yapılan araştırma neticesinde tahmini verilerle oluşturulmuş
bir belge olduğu anlaşılmaktadır. Bulgu 1 ilgili taraflar arasında rekabetin kısıtlanmış
olabileceğine ilişkin şüphe uyandıran tek belgedir. Söz konusu belge ilk bakışta
teşebbüsler arasında fiyat ve maliyet gibi rekabeti kısıtlayıcı nitelikte bilgi paylaşımı
neticesinde elde edilmiş ve ortak bir anlaşmanın varlığına işaret eden belge gibi
görünmektedir.

0,00
20,00
40,00
60,00
80,00
100,00
120,00
140,00
0,00
20,00
40,00
60,00
80,00
100,00
120,00
140,00
O
ca
.1
6
Şu
b
.1
6
M
ar
.1
6
N
is
.1
6
M
ay
.1
6
H
az
.1
6
Te
m
.1
6
A
ğu
.1
6
Ey
l.1
6
Ek
i.1
6
K
as
.1
6
A
ra
.1
6
O
ca
.1
7
Şu
b
.1
7
M
ar
.1
7
N
is
.1
7
M
ay
.1
7
H
az
.1
7
Te
m
.1
7
A
ğu
.1
7
Ey
l.1
7
Ek
i.1
7
K
as
.1
7
M
A
Lİ
YE
T
TL
/T
O
N
Fİ
YA
T
TL
/T
O
N
Fiyat-Maliyet Karşılaştırması
ADANA ÇİMENTO ÇİMKO LİMAK KÇS
SÖNMEZ ADANA ÇİMENTO ÇİMKO LİMAK
KÇS SÖNMEZ
18-01/5-3
12/14

(47) Öncelikle çimento üreticisi teşebbüsler müşterileri aracılığıyla diğer teşebbüslerin fiyat
seviyelerini tahmin edebilmektedirler. Tablo detaylı olarak incelendiğinde verilerin
tamamında maliyet üzerinden nakliye miktarı düşülerek ilgili rakibin fiyat düzeyine
ulaşıldığı görülmektedir. Bu bağlamda tabloda yer alan maliyet verilerinin, çimento
üreticilerinin en büyük müşterileri olan hazır beton tesislerine ait maliyet verileri olduğu
değerlendirilmektedir. Bir başka ifade ile hazır beton tesislerinin çimento alış fiyatı olduğu
anlaşılmaktadır.
(48) Bunun yanı sıra, nakliye fiyatlarının hesaplanma yöntemi sektörde benzer şekilde olup
hazır beton tesisinin çimento fabrikasından uzaklığı ve aracın harcadığı yakıt miktarı
temel alınarak hesaplanmaktadır. Bu bakımdan tabloda yer alan nakliye fiyatlarının
teşebbüslerin kendi çalışmaları neticesinde oluşturulabileceği değerlendirilmektedir. Öte
yandan, teşebbüsler arası bir fiyat anlaşmasından beklenenin tersine tabloda yer alan
fiyat verileri 85 TL/ton ila 120 TL/ton arasında dalgalanmaktadır. Ayrıca, diğer
teşebbüslerde yapılan incelemelerde benzer bir belgeye rastlanılmamıştır. Dolayısıyla
Bulgu 1’in önaraştırma taraflarının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine
işaret etmediği değerlendirilmektedir.
(49) Bulgu 2’de yer verilen e-posta yazışmalarında ise ADANA ÇİMENTO müşterisi olan bir
hazır beton üreticisi tarafından bölgede yaşanan rekabet nedeniyle indirim talep
etmektedir. Anılan talebe verilen yanıtta ise belirtilen tarihten itibaren talep edilen fiyat
üzerinden ürün verileceği ifade edilmektedir.
(50) Bulgu 2’den bölgede hazır beton sektöründe yoğun rekabetin yaşandığı anlaşılmaktadır.
Buna bağlı olarak hazır beton fiyatlarında yaşanan düşüş nedeniyle hazır betonun ana
girdisi olan çimento fiyatlarında indirim talep edildiği görülmektedir. (…..) yetkilisi
tarafından söz konusu talebe olumlu yanıt verilerek çimento fiyatlarının talep edilen
fiyattan uygulanacağı bildirilmektedir. Dolayısıyla çimento üreticilerinin de zaman zaman
indirime gittiği dolayısıyla rekabet ettikleri değerlendirilmektedir.
(51) Bulgu 3’te ise teşebbüsün kendi iç değerlendirmesi yer almaktadır. Değerlendirmede
Mardin, Şanlıurfa ve Siirt tonajlarında düşüş yaşandığı ve bunun sebeplerinden birinin de
mevcut hazır beton tesislerine rakip teşebbüslerin ürün tedarik etmesi olduğu
belirtilmektedir. Anılan ifadelerden hazır beton üreticilerinin zaman zaman tedarikçi
değiştirdiği, aynı bölgeye farklı çimento üreticilerinin satış yaptığı, dolayısıyla çimento
üreticisi teşebbüsler arasında rekabet yaşandığı sonucu ortaya çıkmaktadır.
(52) Ayrıca yerinde incelemede elde edilen belgeler arasında torbalı çimento ürünlerinde de
çeşitli şekillerde rekabetin varlığına işaret eden belgelere ulaşılmıştır. Ancak, dosya
konusu incelemenin dökme çimento ürününe ilişkin olması ve ihlalin aksine piyasada
rekabetin varlığına işaret eden belgeler olması nedeniyle kararda ayrıca yer verilmesine
gerek görülmemiştir.
(53) Yerinde incelemelerde ihlalin varlığına işaret eden somut delillere ulaşılamaması
nedeniyle dosya kapsamında sayısal analizler yapılmıştır. Yapılan analizlerde
teşebbüslerin satış miktarları, fiyatları ve maliyetleri incelenmiştir.

18-01/5-3
13/14

(54) Buna göre teşebbüslerin fiyat hareketlerinin seyrine ilişkin oluşturulan Grafik 1-2 ve Grafik
6-7’de 2017 yılı Şubat ve Haziran aylarında fiyatların artış eğilimine girdiği görülmektedir.
Söz konusu fiyat artışlarının talep ve maliyet kaynaklı olmak üzere iki önemli parametre
tarafından etkilenmiş olabileceği dikkate alınarak Grafik 3 ve Grafik 8’de teşebbüslerin
satış miktarlarındaki değişim incelenmiştir. Grafik 3’e göre teşebbüslerin satış miktarı
2017 yılı Kasım ayı itibarıyla bir önceki yılın aynı ayına göre %20, Ocak-Kasım dönemine
göre ise %13 oranında artış göstermiştir. Aynı dönemde fiyat artış oranı ise %11-12
seviyelerinde gerçekleşmiştir. CEM II çimento türü özelinde ise satış miktarı yaklaşık %45
oranında artarken (Grafik 8) aynı dönemler için fiyat artış oranı %8-10 seviyelerinde
kalmıştır.
(55) Öte yandan teşebbüslerin klinker kapasite kullanım oranlarının oldukça yüksek olduğu
görülmektedir. Teşebbüslerin son iki yıldaki kapasite kullanım oranlarının %(…..)
üzerinde olmasıda talebin yoğun olduğuna işaret etmektedir. Bunun yanı sıra teşebbüs
içi yazışmalarda da talebin yüksek olduğuna işaret eden belgelere rastlanılmıştır. Bu
bağlamda fiyat artışlarının ürüne olan talep ile desteklendiği değerlendirilmektedir.
(56) Fiyatlardaki artış ve azalışlarda önemli bir diğer etken ise ürünün maliyetlerinde meydana
gelen değişikliklerdir. Grafik 4 ve Grafik 9’da teşebbüslerin fiyatları ile maliyetleri
karşılaştırılmıştır. Grafikler incelendiğinde 2016 Kasım-2017 Haziran döneminde
teşebbüslerin maliyetlerinde belirgin artış gözlemlenmiştir. Teşebbüslerin maliyetlerinde
belirgin artışların yaşandığı bu dönemde fiyatların zaman zaman maliyet altında kaldığı
görülmektedir. Ticari hayatın doğası gereği maliyetlerde yaşanan artışlar fiyatlara
yansıtılmaktadır. Dolayısıyla fiyat-maliyet ilişkisi bakımından fiyatlardaki artışların
maliyetler ile desteklendiği değerlendirilmektedir.
(57) Öte yandan, döviz kurundaki hareketlilikler ve üretici fiyat endeksi de fiyatların oluşumuna
etki etmektedir. Teşebbüslerin maliyetlerinin büyük ölçüde arttığı dönem olan 2016
Kasım-2017 Haziran döneminde döviz (ABD Doları) kurunda yaklaşık %7,70 oranında,
üretici fiyatları endeksinde ise %11,03 oranında artış meydana gelmiştir. Fiyatlarda
meydana gelen artış oranlarının, döviz kuru, üretici fiyatları endeksi ve teşebbüslerin
diğer maliyetlerinde meydana gelen artışların altında kaldığı anlaşılmaktadır.
(58) Teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde elde edilen belgeler ve yapılan sayısal
analizler neticesinde özetle;
- Teşebbüsler arasında rekabetin kısıtlandığına yönelik şüphe uyandıran tek
belgenin Bulgu 1’de yer verilen belge olduğu, ancak bu belgenin yapılacak piyasa
araştırması ve teşebbüslerin kendi bilgileri dâhilinde oluşturulabileceği,
- Bulgu 2 ve Bulgu 3’te yer verilen belgelerin ihlalin aksine teşebbüsler arasında
rekabetin yaşandığına işaret ettiği,
- Gerek tüm çimento türleri, gerekse CEM II çimento türü özelinde yapılan sayısal
analizlerde fiyatların başvuruda belirtilen tarihlerde artış eğilimine girdiği,
- Fiyat artışlarının yaşandığı dönemler itibarıyla talep miktarının arttığı,
teşebbüslerin tam kapasiteye yakın seviyelerde çalıştığı,
- Söz konusu dönemler itibarıyla maliyetlerde de belirgin artışların meydana geldiği
(tüm türler baz alındığında ortalama %25,68, CEM II baz alındığında %23,48
oranında) ve fiyat artışlarının maliyet artışlarına göre oldukça düşük kaldığı,

18-01/5-3
14/14

- Teşebbüslerin maliyetlerinde meydana gelen artışların yanı sıra döviz kuru ve
üretici fiyatları endeksinin de 2017 yılı Kasım ayı itibarıyla bir önceki yılın aynı
ayına göre sırasıyla %18,71 ve %17,30 yükseldiği
tespit edilmiş olup başvuru konusu iddiada belirtilen fiyat artışlarının teşebbüsler arası
rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşma ve/veya uyumlu eylemden kaynaklandığına dair herhangi
bir belge, bilgi, bulgu mevcut değildir.
(59) Başvuru konusu diğer iddia ise ADANA ÇİMENTO’nun Hatay ilinde bulunan hazır beton
tesisini atıl tutarak diğer teşebbüslerden çimento tedarikini engellediğine yöneliktir.
Önaraştırma sürecinde yapılan yerinde incelemeler neticesinde bu iddiayı destekleyecek
herhangi bir bilgi ya da belgeye ulaşılamamıştır. Bunun yanı sıra başvuruda bulunan
teşebbüs tarafından da ek bilgi ve belge sunulmamıştır. Dolayısıyla atıl tutulan hazır
beton tesislerinin “ticari bir tehdit unsuru” olarak kullanıldığı yönündeki beyanlar soyut
bulunmuş ve herhangi bir bulgu ile desteklenememiştir.
(60) Yukarıda yer verilen inceleme ve değerlendirmeler sonucunda, önaraştırmaya konu olan
çimento üreticisi teşebbüsler hakkında, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine
işaret edebilecek herhangi bir belge, bilgi ve bulguya ulaşılamadığı, maliyet artışlarının
da talepteki artış ile birlikte değerlendirildiğinde fiyat artışlarını açıkladığı dikkate alınarak,
aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonuç ve
kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
(61) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy