Rekabet Kurumu - Karar Sayı 18-04/54-30

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2017-3-74 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 18-04/54-30
Karar Tarihi : 08.02.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN
Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER : Nimet KAVAK, Bahar ERSOY ZENGİN, Ömer Volkan YAZAR
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: M. Oğuzcan BÜLBÜL
FSM Mahallesi Balkan Caddesi No:58 Buyaka E Blok 34771
Tepeüstü-Ümraniye/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Tuborg Pazarlama A.Ş.
Kemalpaşa Cad. No: 258/9 35070 Işıkkent Bornova/İzmir
(1) E. DOSYA KONUSU: Ekomini noktaları haricinde kapalı bira pazarının tamamı
için geçerli olmak üzere, 10.04.2008 tarihli ve 08-28/321-105 sayılı Kurul kararı
doğrultusunda belli koşullarda Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş./Tuborg
Pazarlama A.Ş.’nin dolaplarına Tuborg Pazarlama A.Ş./Efes Pazarlama ve
Dağıtım Ticaret A.Ş. ürünlerinin konulması zorunluluğu getiren dolap kuralının
kaldırılması talebi.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: 17.11.2011 tarihli ve 11-57/1474-530 sayılı Rekabet Kurulu
(Kurul) kararı ile menfi tespit verilen Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi’nde değişiklikler
yapılmak suretiyle hazırlanmış olan dört tip1 yeni Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi’ne
menfi tespit verilmesi/muafiyet tanınmasına yönelik olarak Efes Pazarlama ve Dağıtım
Ticaret A.Ş. (EFPA) tarafından yapılan başvurunun incelendiği 2015-3-78 sayılı dosya
kapsamında, Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 16.12.2016 tarih ve 7235 sayı ile
intikal eden yazıda aşağıdaki talepler bulunmaktadır:
i. Tam Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi ile Sınırlı Münhasır Kapalı
Satış Noktası Sözleşmesi’ne muafiyet tanınamayacak ise, Tuborg Pazarlama
A.Ş.’ye (TUBORG) 18.03.2010 tarihli ve 10-24/331-119 sayılı Kurul kararı ile
kapalı bira pazarında yaptığı münhasırlık sözleşmeleri için tanınan bireysel
muafiyetin geri alınması,
ii. 10.04.2008 tarihli ve 08-28/321-105 sayılı Kurul kararı ile EFPA dolaplarına belli
koşullarda Tuborg ürünlerinin konulması koşulu getiren “dolap kuralı”nın,
Ekomini noktaları haricinde, kapalı bira pazarının geri kalanı için geçerli olmak
üzere kaldırılması.

1 Tam Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi, Sınırlı Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi,
Miktar Taahhütlü Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi, Standart Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi.
18-04/54-30
2/55

(3) Bu çerçevede, Kurul’un 03.07.2017 tarihli ve 17-20/320-M sayılı kararıyla, TUBORG’a
tanınan muafiyetin geri alınması ve dolap kuralının kaldırılması başvurularına ilişkin
olarak gerekli inceleme sürecinin başlatılmasına karar verilmiştir. TUBORG’a tanınan
muafiyetin geri alınması talebine ilişkin hazırlanan 06.11.2017 tarihli ve 2017-3-44/MM
sayılı Rapor, Kurul’un 09.11.2017 tarihli toplantısında görüşülmüş olup 18.03.2010
tarihli ve 10-24/331-119 sayılı Kurul kararı ile TUBORG’un kapalı bira pazarındaki
münhasırlık içeren sözleşmelerine tanınan bireysel muafiyetin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 13. maddesinin birinci fıkrasının
(a) bendi uyarınca geri alınmasına ve ilgili anlaşmaların 2002/2 sayılı “Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” (2002/2 sayılı Tebliğ) kapsamında grup
muafiyetinden yararlanamadığına 17-36/583-256 sayı ile karar verilmiştir.
(4) Dolap kuralının kaldırılması yönündeki talebin değerlendirildiği işbu dosyada tespit
edilen eksikliklere ilişkin olarak EFPA’dan 11.08.2017, 15.08.2017 ve 15.12.2017
tarihli yazılarla bilgi talebinde bulunulmuş olup cevabi yazılar Kurum kayıtlarına
sırasıyla 22.08.2017, 18.09.2017, 16.11.2017, 04.01.2018 ve 16.01.2018 tarihlerinde
intikal etmiştir. TUBORG’tan ise 15.08.2017, 24.08.2017 ve 15.12.2017 tarihli yazılar
ile bilgi talebinde bulunulmuş olup cevabi yazılar Kurum kayıtlarına 30.10.2017,
08.11.2017, 08.01.2018 ve 29.01.2018 tarihlerinde intikal etmiştir. Ayrıca dosya
kapsamında, EFPA yetkilileri ile 09.11.2017, TUBORG yetkilileri ile ise 10.11.2017 ve
11.12.2017 tarihlerinde toplantı gerçekleştirilmiştir.
(5) Dosya mevcudu bilgi ve belgeler çerçevesinde hazırlanan 30.01.2018 tarihli ve 2017-
3-74/MM sayılı Muafiyet Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(6) G. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; EFPA’nın Ekomini noktaları haricinde kapalı
bira pazarının kalanı için geçerli olmak üzere, belli koşullarda EFPA/TUBORG’un
dolaplarına Tuborg/Efes ürünlerinin konulması zorunluluğunu içeren dolap kuralının
kaldırılması yönündeki talebinin reddedilmesi ve söz konusu kuralın her iki teşebbüs
bakımından da geçerli olacak şekilde sürdürülmesinin gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
H. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
H.1. İlgili Teşebbüsler
H.1.1. Başvuruda Bulunan: EFPA
(7) EFPA, Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayii A.Ş. (ANADOLU EFES) tarafından
üretimi gerçekleştirilen biranın dağıtım, pazarlama ve satışını yapan bir firmadır. Ticari
faaliyetlerini 15 ayrı satış müdürlüğü, 190 adet bayi ve distribütörlük vasıtasıyla
gerçekleştirmektedir. ANADOLU EFES, Türkiye dahil altı ülkeye yayılmış 18 bira
fabrikası, yedi malt, bir şerbetçiotu üretim tesisi ve 22 meşrubat şişeleme tesisiyle
faaliyet göstermektedir. ANADOLU EFES’in bira üretim ve satışı gerçekleştirdiği
ülkelerden Türkiye, Kazakistan, Moldova ve Gürcistan’da lider konumda olduğu,
Rusya’da ikinci ve Ukrayna’da dördüncü sırada yer aldığı; satış hacmi bakımından
dünyanın en büyük on birinci, Avrupa’nın ise en büyük altıncı bira şirketi olduğu şirket
yetkilileri tarafından ifade edilmiştir. Türkiye’de İstanbul, Ankara, İzmir ve Adana’da
olmak üzere dört bira fabrikasına sahip olan şirketin, Konya ve Afyon’da birer adet
malt üretim tesisi ve Bilecik’te bir adet şerbetçiotu işleme tesisi bulunmaktadır.
18-04/54-30
3/55

(8) Türkiye bira pazarının en geniş ürün gamına sahip ANADOLU EFES’in ürün portföyü;
Efes Pilsen, Efes Pilsen Özel Seri:10, Efes Pilsen Fıçı, Efes Malt, Efes Mini Malt, Efes
Xtra, Efes Xtra Shot, Efes Dark, Efes Light, Bomonti, Bomonti Filtresiz, Marmara,
Marmara Gold, Marmara Kırmızı, M34, Mariachi, Miller, Beck’s Duvel, Peroni,
Grolsch, Kozel, Samuel Adams, Amsterdam Navigator, Erdinger isimli biralardan
oluşmaktadır.
H.1.2. İncelenen Taraf: TUBORG
(9) 1969 yılında Danimarka kökenli Tuborg Breweries Ltd. ortaklığı ile kurulan ve
TUBORG üzerinde kontrol hakkına sahip olan Türk Tuborg Bira ve Malt Sanayii A.Ş.
(TÜRK TUBORG)2, İzmir’de bulunan tesislerinde bira ve malt üretiminin yanı sıra yurt
dışından ithal etmekte olduğu bira markalarının distribütörlük faaliyetleri ile iştigal
etmektedir.
(10) TÜRK TUBORG’un ürün portföyü; Corona, Leffe Brune, Leffe Blonde, Leffe Radieuse,
Hoegaarden, Weihenstephan, Kilkeny, Guinness, Tuborg Gold, Tuborg Amber,
Tuborg Special, Carlsberg, Skol ve Venüs isimli biralardan oluşmaktadır.
(11) TÜRK TUBORG tarafından üretilen ve ithal edilen ürünlerin satışı, TÜRK TUBORG’un
bağlı ortaklığı konumunda bulunan TUBORG tarafından yapılmaktadır. TUBORG söz
konusu ürünlerin satış noktalarına satış ve dağıtımını Türkiye genelinde çalışmakta
olduğu bayiler aracılığıyla yapmaktadır. Münhasır olarak bölge tayin edilmiş bayi
sayısı 134 olup, İzmir, Ankara, Trabzon, Adana, Bursa, Antalya, İstanbul-Asya,
İstanbul-Avrupa ve Eskişehir’de satış ve dağıtım doğrudan TUBORG tarafından
gerçekleştirilmektedir.
H.2. Sektöre İlişkin Bilgiler
H.2.1. Bira Pazarı Hakkında Bilgi
(12) İçecek sektörü, alkollü ve alkolsüz içecekler olarak ikiye ayrılmakta; alkolsüz içecekler,
kullanım amaçları, fiyat seviyeleri, sektörün regülasyona tabi olmaması gibi açılardan
alkollü içeceklerden farklılaşmaktadır. Alkollü içecekler ise, kullanılan hammadde ve
üretim süreçlerindeki farklılıklar göz önüne alınarak, distile ve fermente içkiler olarak
ikiye ayrılabilmektedir. Distile içkilerin fermente içkilerden temel farklılığı, bu içkilerin
üretim sürecinde alkolü meydana getiren fermantasyon sürecine ek olarak damıtılma
sürecinin bulunması ve bu sürecin sonucu olarak da fermente içkilere göre yüksek
oranda alkol içermeleridir. Distile içkileri rakı, viski, votka, cin, tekila, rom, likör, brendi
gibi ürünler oluşturmakta; fermente içkiler ise, bira ve şarap gibi ürünleri
kapsamaktadır. Ülkemizde alkollü içki tüketimi incelendiğinde düşük alkollü bir içecek
olan biranın diğer içkilere oranla yüksek miktarda tüketildiği göze çarpmaktadır.

2 Kararın “İncelenen Taraf: TUBORG” ve “TUBORG’un Dağıtım Sistemine İlişkin Bilgiler” başlıklı
bölümleri haricinde, TÜRK TUBORG ve TUBORG birlikte “TUBORG” olarak anılacaktır.
18-04/54-30
4/55

(13) Bira sektörünün en belirleyici özelliklerinden biri soğuk bulunurluktur. Zira tüketiciler
bira ürünlerini genellikle soğuk almayı tercih etmekte ve soğuk olarak
tüketmektedirler. Soğuk bulunurluğun yanı sıra kaliteli bulunurluk da ürünleri
tüketicilere ulaştırmak bakımından oldukça önemlidir. Nitekim bir satış noktasında
üretici bir teşebbüse ait ne kadar çok ürün çeşidi teşhir edilirse o kadar farklı ürünün
nihai müşterilere ulaştırılması ve tanıtılması söz konusu olmaktadır. Pazarda reklam
yasakları olduğu dikkate alındığında da bu hususun önemi pekişmektedir. Bu
bağlamda, gerek soğuk bulunurluk gerek kaliteli bulunurluk bakımından soğutucu
dolapların önemi büyüktür. Zira soğutucu dolaplar hem biranın soğuk olarak muhafaza
edilmesini sağlamakta hem de tüketicilerin bir üreticiye ait farklı bira ürünlerine
erişmesine daha fazla olanak tanımaktadır.
(14) Bira pazarının özellikleri bakımından üzerinde önemle durulması gereken bir diğer
husus da ülkemizde alkollü içki reklamlarının yasak oluşu ve alkollü içki satışının
birtakım sınırlamalara tabi olduğudur. Bilindiği gibi, 2013 yılında 4250 sayılı İspirto ve
İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu’nun (4250 sayılı Kanun) 6. maddesi yeniden
düzenlenmiş ve alkollü içkilerin her türlü reklam ve tanıtımının yapılması yasaklanmış
ve alkollü içki satışına yönelik birtakım kısıtlamalar getirilmiştir. Buna göre, ilgili
maddede aşağıdaki düzenlemeler yer almıştır:
“Alkollü içkilerin her ne surette olursa olsun reklamı ve tüketicilere yönelik
tanıtımı yapılamaz. Bu ürünlerin kullanılmasını ve satışını özendiren veya teşvik
eden kampanya, promosyon ve etkinlik yapılamaz. Ancak, münhasıran alkollü
içkilerin uluslararası düzeyde tanıtımına yönelik ihtisas fuarları ile bilimsel yayın
ve faaliyetler düzenlenebilir. Alkollü içkileri üreten, ithal eden ve pazarlayanlar,
her ne surette olursa olsun hiçbir etkinliğe ürünlerinin marka, amblem ya da
işaretlerini kullanarak destek olamazlar. Açık alkollü içki satışı yapmaya ilişkin
izin belgesi olan işletmelerde servis amaçlı materyallerde marka, amblem ve
logo kullanılabilir. Televizyonlarda yayınlanan dizi, film ve müzik kliplerinde
alkollü içkileri özendirici görüntülere yer verilemez.
Alkollü içkileri üretenler, ithal edenler ve pazarlayanlar her ne amaçla olursa
olsun, teşvik, hediye, eşantiyon, promosyon veya bedelsiz olarak alkollü içki
dağıtamazlar. …
Alkollü içkiler, otomatik satış makineleri ile satılamaz, her nevi oyun makineleri
veya farklı yöntemlerle oyun ve bahse konu edilemez. Bu ürünler basın ve yayın
yoluyla tüketicilere satılamaz ve posta ile satış yöntemi kullanılarak
gönderilemez. Alkollü içkiler, 22:00 ila 06:00 saatleri arasında perakende olarak
satılamaz.
Alkollü içkiler sunum izni verilen yerlerde açık olarak tüketilebilir ve bu yerlerde
tesis sınırları dışında tüketilmek üzere alkollü içki satışı yapılamaz.
Alkollü içkiler, işletme dışından görülecek şekilde perakende olarak satışa arz
edilemez.…”
18-04/54-30
5/55

(15) Keza, aynı Kanun’un 9. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası ile alkollü içki satışına
yönelik birtakım sınırlamalar daha getirilmiştir:
“Bu Kanun kapsamına giren ürünlerin perakende veya açık olarak satışının
yapıldığı yerler ile örgün eğitim kurumları ve dershaneler, öğrenci yurtları ve
ibadethaneler arasında kapıdan kapıya en az yüz metre mesafenin bulunması
zorunludur. Bu fıkradaki mesafe şartı turizm belgeli işletmeler için uygulanmaz.
Mesafe şartı, satış belgesinin verildiği tarih itibarıyla aranır.”
(16) İlgili Kanun’un Geçici 1. maddesinin dördüncü fıkrası ise “9 uncu maddenin ikinci
fıkrası, bu maddenin yayımı tarihinden önce iş yeri açma ruhsatı ve satış belgesi
almış işletmeler için uygulanmaz. Bu işletme sahipleri işletmelerini birinci ve ikinci
derece kan hısımlarına devredebilir.” şeklinde düzenlenmiştir.
(17) 4250 sayılı Kanun’un 6. maddesindeki yasak ve sınırlamalara paralel olarak 2013
yılında, 07.01.2011 tarihli ve 27808 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe
giren Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurulu’nun (TAPDK) “Tütün Mamulleri ve
Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik”inin (TAPDK Yönetmeliği) 20. maddesi yeniden düzenlenerek aşağıdaki
hükümlere yer verilmiştir:
“(1) Alkollü içkilerin her ne surette olursa olsun reklamı ve tüketicilere yönelik
tanıtımı yapılamaz. Alkollü içkilerin, tamamen arz zinciri içinde yapılan ve
tüketicilere yönelik olmayan tanıtımının alkollü içki tüketiminden kaynaklanan
kamusal, toplumsal ve tıbbi herhangi bir zararlı etki oluşturmayacak içerikte,
ürünün özelliklerini tanıtmaya ve doğru bilgilendirmeye yönelik olması, teşvik
edici ve özendirici olmaksızın yapılması gerekmektedir.
(2) Alkollü içkilerin kullanılmasını ve satışını özendiren veya teşvik eden
kampanya, promosyon ve etkinlik yapılamaz. Bu yükümlülük, arz zinciri
içerisindeki tüm gerçek ve tüzel kişileri kapsar.
(3) Münhasıran alkollü içkilerin uluslararası düzeyde tanıtımına yönelik ihtisas
fuarları ile bilimsel yayın ve faaliyetler düzenlenebilir. Bilimsel yayınlar reklam
amacıyla kullanılamaz.
(4) Alkollü içkileri üretenler, ithal edenler ve pazarlayanlar her ne amaçla olursa
olsun, teşvik, hediye, eşantiyon, promosyon veya bedelsiz olarak alkollü içki
dağıtamazlar.
(5) Herhangi bir alkollü içkinin alınması koşuluna bağlı kampanya ve promosyon
düzenlenemez.
(6) Perakende satıcılara, açık alkollü içki satıcılarına ve tüketicilere yönelik bağlı
satış uygulaması yapılamaz.
(7) Alkollü içkileri üreten, ithal eden ve pazarlayanlar, her ne surette olursa
olsun hiçbir etkinliğe ürünlerinin marka, amblem ya da işaretlerini kullanarak
destek olamazlar.
(8) Açık alkollü içki satış belgesini haiz işyerlerinde servis amaçlı materyallerde
marka, amblem ve logo kullanılabilir.
18-04/54-30
6/55

(9) Alkollü içkilerin marka, logo, amblem ve işaretlerini içerecek şekilde
sözcükler, şekiller, resim ve harfler, iş yerlerinin içinde, dışında, vitrinlerinde,
tabelalarında, satış ünitelerinde, soğutucularında, taşınabilir veya sabit her türlü
materyal üzerinde bulundurulamaz.
(10) Üzerinde alkollü içki marka, amblem, logo veya işareti bulunan kasa, kutu
gibi taşıma veya dış ambalaj için kullanılan materyaller, lojistik amaçlı
bulundurmalar hariç, kamuya özel teşhir edilmek maksadıyla kullanılamaz.
(11) Alkollü içkiler sektöründe faaliyet gösteren firmaların kullandıkları
araçlarda, bu ürünlere ilişkin markaların tanınmasını sağlayacak bir uygulamaya
gidilemez. Söz konusu araçlar üzerinde, alkollü içki markaları ile alkollü içki
markalarının logo, amblem ve işaretleri kullanılamaz. Ticaret unvanlarıyla firma
bilgilerine, ancak bu araçların yan yüzeylerinde ve bir yan yüzey alanının yüzde
onunu aşmayacak oranda yer verilebilir. Araçlar üzerinde yer verilen ticaret
unvanlarında herhangi bir markayı öne çıkaracak şekilde farklılaştırma
yapılamaz.
(12) Açık alkollü içki satıcıları, marka ismi, servis veya ambalaj hacmi ve fiyat
bilgisi ile sınırlı kalmak koşuluyla satışa sundukları tüm ürünlere liste halinde
menülerine yer verirler.”
(18) Yine aynı yıl, TAPDK Yönetmeliği’nin 23. maddesinin birinci, üçüncü ve beşinci
fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:
“(1) Alkollü içkiler, sadece bu ürünlerin satışına tahsis edilmiş alanda bulunan
satış ünitelerinde sergilenir. Ürüne tahsis edilmiş muhafaza ve soğutma amaçlı
üniteler de satış ünitesi kapsamındadır. Alkollü içkiler, birden fazla satış
ünitesinde satışa sunulabilir ancak, satış üniteleri birden fazla alanda/reyonda
konumlandırılarak alkollü içkilere tahsis edilmiş alan bütünlüğü bozulamaz.
Reklam ve tanıtım unsurlarını taşımayan ve içi görünmeyecek şekilde dizayn
edilmiş soğutucuların işyeri dışında konumlandırılması alan bütünlüğünü
bozmaz.
…
(3) Tüketicilerin içeriye girmeksizin alışveriş yapabildiği büfeler hariç olmak
üzere, alkollü içkiler; çocuklara yönelik olan materyaller, çocuk dergileri, kitap ve
yayınları ile çocuk kıyafetleri, kırtasiye, oyuncaklar ile cips, çikolata, şekerleme
benzeri çoğunlukla çocuklar tarafından tüketilen ürünlerle bitişik olan alanlarda
satışa arz edilemez.
…
(5) Alkollü içkiler işletme dışından görülecek şekilde perakende olarak satışa
arz edilemez. Perakende satış belgesini haiz satıcılar, alkollü içkilerin işyeri
dışından görünmemesi için gerek işyerinin fiziki koşullarını gerekse satış
ünitelerinin niteliğini ve konumunu uygun hale getirmek için tedbir almak
zorundadırlar.”
18-04/54-30
7/55

(19) 2013 yılında TAPDK Yönetmeliği’nde yapılan bir başka değişiklik ise; alkollü içkilerin,
bilgi toplumu hizmetleri vasıtasıyla ya da posta ve benzeri dağıtım hizmetleri yoluyla
yapılacak satışlarına ilişkin olarak getirilen sınırlamalardır. Bu çerçevede, anılan
Yönetmelik’in 11. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları aşağıdaki gibi
düzenlenmiştir:
“(3) Alkollü içkilerin adını veya markasını içeren alan/alt alan adı kullanılmak
suretiyle bu ürünlerin reklam ve tanıtımına yönelik olarak internet sitesi
açılamaz. Ancak Türkiye’de faaliyette bulunan alkollü içki üreticisi firmalar
ihracat amacıyla, ülke içinden erişimini engellemeleri koşuluyla, ürettikleri
ürünlerin yurt dışına yönelik reklam ve tanıtımını internet siteleri vasıtasıyla
yapabilirler.
(4) Alkollü içki üretici, ithalatçı veya toptan satıcıları, ürettikleri, ithal ettikleri
veya pazarladıkları ürünlerin isimlerine/markalarına Kurumsal internet sitelerinin
ürünler bölümünde, reklam ve ürün tanıtımı yapılmaksızın ve görsel unsurlar
kullanmaksızın liste halinde yer verebilirler…”
(20) Aynı yıl son olarak, reklam, sponsorluk ve promosyon uygulamalarını düzenleyen
TAPDK Yönetmeliği’nin 24. maddesi, 4250 sayılı Kanun’da getirilen reklam yasağı
doğrultusunda mülga edilmiştir.
(21) 2013 yılında alkollü içki sektörüne ilişkin olarak yapılan regülasyonlar sonucunda, bira
pazarında ürün reklam ve tanıtımının, sponsorluğunun vs. yasak olduğu karanlık
pazar (dark market) koşullarına geçilmiştir. Karanlık pazar koşulları ile birlikte, bira
pazarında soğuk ve kaliteli bulunurluğun önemi daha da artmış; güçlü, marka bilinirliği
yüksek ve geniş portföye sahip olan teşebbüsler bu olumsuz koşullardan diğer
teşebbüslere oranla daha az etkilenmiş; piyasaya yeni teşebbüslerin girmesi ve
girenlerin de piyasada tutunması ise büyük ölçüde güçleşmiş; bir başka ifadeyle,
karanlık pazar koşulları piyasadaki mevcut giriş engellerini pekiştirmiştir. Zira pazarda
karanlık pazar döneminden önce mevcut olan bira üreticileri tüketiciler nezdinde
tanındığından, karanlık pazar döneminde piyasaya girmek isteyen teşebbüslerin -
herhangi bir reklam veya tanıtım yapmaksızın- mevcut bira üreticileri ile rekabet
ederek tüketicilere ulaşması çok zor bir hale gelmiştir.
(22) Bira pazarı bakımından değinilmesi gereken bir başka husus ise, ithalatın sınırlı
oluşudur. Bu duruma sebebiyet veren hususlar ise turizm kaynaklı nedenler, ithal bira
tüketicilerinin özellikleri ve Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) olarak sıralanabilecektir. Her
ne kadar, Türkiye’ye turizm amaçlı gelen kişilerin, kendi ülkelerinde tercih ettikleri
biraları ülkemizde de tüketmek istemesi ithalatı olumlu biçimde etkilemekteyse de;
İstanbul haricinde genellikle “her şey dahil” sistemle çalışan otellerin mevcut olması,
bu otellerde genellikle yerli üreticilere ait fıçı biraların kullanılması ve ithal biraların
vergi ve döviz kurlarındaki değişime bağlı olarak yerli biralara nazaran daha pahalı
olması ithalatın sınırlı olmasına neden olmaktadır3. İkinci olarak, ithal biranın
tüketildiği yerlerin genellikle büyük şehirlerde bulunan ve belirli bir ekonomik güce
sahip olan tüketicilerin gitmeyi tercih ettiği işletmeler olduğu dikkate alındığında, ithal
biranın ancak sınırlı sayıda tüketici tarafından tüketildiği görülmektedir. Son olarak,
özellikle yerel markalara kıyasla pahalı olan ithal bira fiyatının, ÖTV artışlarına bağlı
olarak daha da arttığı dikkat çekmektedir. Aşağıdaki grafikte, yıllar itibarıyla bira ithalat
miktarı sunulmaktadır:

3 2016 yılı verilerine göre, ithalatın tüm pazarda EFPA ve TUBORG tarafından yapılan satışlara oranı
%0,7’dir.
18-04/54-30
8/55

Grafik 1: Bira İthalat Miktarı (lt)

(23) TAPDK verilerine göre, bira pazarında 2016 yılı itibarıyla toplam 23 ithalatçı
bulunmakta olup bunların başında sırasıyla TUBORG, EFPA ve KARAGÖZOĞLU4
gelmektedir. İthalat miktarı bakımından, söz konusu teşebbüslerden hemen sonra
gelen Vintage Dış Ticaret Ltd. Şti., Berk İçecek Pazarlama Ltd. Şti., Advin Reklam
Malz. Dan. Ter. ve Dış Tic. Ltd. Şti., Orion Grup Tic. ve Lojistik Ltd. Şti. gibi başlıca
bira ithalatçısı firmalar ise pazardan oldukça düşük seviyelerde pay alabilmektedirler5.
(24) Türkiye’de bira üretimine bakıldığında ise, TAPDK’dan üretim izni almış olan çeşitli
teşebbüslerin bira üretiminde bulunduğu görülmektedir. Üretim yapan teşebbüslerin
başında ANADOLU EFES ve TUBORG gelmekte olup pazarda üretici konumunda
olan teşebbüslerin üretim kapasitelerine aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:

4 KARAGÖZOĞLU ithal bira, şarap, meyve suyu ve alkolsüz bira gibi ürünlerin toptan satışını
gerçekleştirmektedir. İthal ettiği biralar arasında Budweiser, Heineken, Amstel gibi markalar yer alırken
2012-2015 yılları arasında toplam gelirinin %(…..)’ini bira kategorisinden elde etmiştir.
5 TAPDK verilerine göre, 2016 yılında iç piyasaya sunulan 900.356.443 litre biranın yaklaşık 6.400.000
litresi ithal edilen miktardır.
18-04/54-30
9/55

Tablo 1: 2016 Yılı Bira Üretim Kapasiteleri
Üretici Kapasite (lt/yıl) Üretim (lt/yıl)
Kapasite Kullanım
Oranları (%)
ANADOLU EFES (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..)
Süral Otelcilik ve Turizm İşletmeleri
A.Ş.
(…..) (…..) (…..)
PARK GIDA (…..) (…..) (…..)
Atak Alkollü Alkolsüz İçecekler Gıda
Turizm İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd.
Şti.
(…..) (…..) (…..)
Trol Turizm San. İçecek ve Tic. Ltd.
Şti.
(…..) (…..) (…..)
ELİF TURİZM (…..) (…..) (…..)
Sardunya Gıda San. Tur. İşl. A.Ş. (…..) (…..) (…..)
AD Yiyecek İçecek Tic. San. A.Ş. (…..) (…..) (…..)
AYS Alkollü Alkolsüz İçecekler Üretim
Gıda Dağ. Paz. Tur. İnş. İth. İhr. Tic.
ve San. Ltd. Şti.
(…..) (…..) (…..)
TOPLAM 1.673.036.401 893.943.873 53
(25) Tablodan görüldüğü üzere, Türkiye bira pazarı bakımından dikkat çekici husus, en
büyük üretim kapasitesine sahip ANADOLU EFES ve TUBORG’un hâlihazırda
sırasıyla %(…..) ve %(…..) kapasite kullanım oranına sahip olduğu; bir başka ifadeyle
pazarda atıl kapasitenin söz konusu olduğudur. Tablodaki verilerden çıkarılabilecek
bir başka husus ise, 2016 yılı itibarıyla ANADOLU EFES ve TUBORG’un sırasıyla
%(…..) ve %(…..) oranlarında üretim payına sahip olmalarıdır. Bira üretimi yapan
diğer teşebbüslerin toplam üretim payı ise %(…..) olup ihmal edilebilir düzeydedir.
(26) TAPDK verilerinin yanı sıra, ANADOLU EFES ve TUBORG’un şirket içi verilerine
dayalı kapasite, üretim, satış ve kapasite kullanım oranı bilgileri ise aşağıdaki tabloda
gösterilmektedir:






18-04/54-30
10/55

Tablo 2: ANADOLU EFES ve TUBORG'un Kapasite, Üretim, Satış ve Kapasite Kullanım Bilgileri6
(27) Tablodaki verilerden, TAPDK verilerine benzer şekilde, ANADOLU EFES ile
TUBORG’un kapasitelerinin altında üretim gerçekleştirdiği anlaşılmaktadır. Keza bu
husus EFPA tarafından belirtilmiş olup sektörün geneli açısından bir atıl kapasite
durumunun gözlendiği ifade edilmiştir.
(28) Biranın nihai tüketicilere satıldığı satış noktaları iki gruba ayrılmaktadır9. Bunlar,
tüketicilere ürünleri kapalı olarak satan bakkal, market, büfe, kuruyemişçi gibi satış
noktalarından oluşan kapalı satış noktaları (KSN) ile tüketicilere ürünleri satış
noktasında hemen tüketilmek üzere şişe, kutu ve fıçı formunda ve genellikle yemek,
müzik, konaklama veya eğlence hizmetleri ile birlikte satan bar, otel, restoran, kafe
gibi açık satış noktalarıdır (ASN)10. ASN’lerde bira ürününün satışı genellikle müzik,
eğlence, restoran ya da konaklama hizmetlerinin bir parçası olarak
gerçekleştirildiğinden, ASN’lerde satışa sunulan biranın fiyatı ile KSN’lerde satışa
sunulan biranın fiyatı arasında ciddi farklılıklar söz konusudur. Gerek KSN’lerin gerek
ASN’lerin bira satışı gerçekleştirebilmeleri için, 4250 sayılı Kanun’un 9. maddesinin
birinci fıkrası uyarınca, öncelikle belediye veya il özel idaresinden iş yeri açma ruhsatı
ya da Kültür ve Turizm Bakanlığından turizm belgesi almaları zorunlu olup akabinde
TAPDK’dan alkollü içki satış belgesi almaları gerekmektedir. Yıllar itibarıyla alkollü içki
satış belgesine sahip olan ASN ve KSN sayıları aşağıda sunulmaktadır:

6 Üretim rakamları ihracat dahil olarak sunulmuştur.
7 2017 yılı bakımından, kapasite verileri tüm yılı kapsamakta iken; üretim ve satış verileri ile kapasite
kullanım oranları ise yılın ilk altı ayını kapsamaktadır.
8 TUBORG tarafından kapasite artırımına 2013 yılı sonunda gidildiği için, kapasite kullanım oranı
olduğundan fazla görünmektedir.
9 Bu yönde bkz. Kurul’un 22.04.2005 tarihli ve 05-27/317-80 sayılı, 10.04.2008 tarihli ve 08-28/321-
105 sayılı, 13.07.2011 tarihli ve 11-42/911-281 sayılı kararları.
10 Bir zincir çatısı altında faaliyet gösteren ve merkezi olarak alım yapan ASN’lere aynı zamanda
Hotel-Restaurant-Cafe isimlerinin kısaltılmışı olarak “Horeca Noktaları” denilmektedir.
Yıl 2012 2013 2014 2015 2016 20177
ANADOLU EFES
Kapasite (lt)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ANADOLU EFES
Üretim (lt)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ANADOLU EFES
Toplam Satış (lt)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kapasite Kullanım
Oranı (%)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

TUBORG Kapasite
(lt)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Üretim
(lt)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Toplam
Satış (lt)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kapasite Kullanım
Oranı (%)
(…..) (…..)8
(…..) (…..) (…..) (…..)
18-04/54-30
11/55

Tablo 3: Alkollü İçki Satış Belgesine Sahip KSN ve ASN Sayıları
Yıl KSN ASN Toplam
2012 87.736 25.249 112.985
2013 78.960 22.763 101.723
2014 57.840 26.631 84.471
2015 53.143 26.793 79.936
2016 52.041 27.107 79.148
2017 (ilk 6 ay) 48.039 26.267 74.306
(29) Yukarıda yer alan tablodan, yıllar itibarıyla alkollü içki satış belgesine sahip KSN
sayısında ciddi bir düşüş yaşandığı dikkat çekmektedir11. Bununla birlikte alkollü içki
satış belgesine sahip ASN sayısında büyük bir değişiklik yaşanmadığı görülmektedir.
(30) Bira pazarında genel olarak KSN ve ASN’ler ile sözleşmeli ya da sözleşmesiz olarak
çalışılmaktadır. Sözleşmesiz olarak çalışılan noktalarda, ilgili bira üreticisinin ürünleri
herhangi bir bulunurluk sözleşmesi yapılmaksızın yer almaktadır. Nokta, ilgili bira
üreticisinin ürünlerini bulundurma taahhüdü altına girmediğinden, sözleşmesiz olarak
çalışılan noktalara herhangi bir katkı ya da yatırım yapılmamaktadır. Bununla birlikte
söz konusu noktalara iskonto ve kampanya uygulanabilmektedir. Sözleşmeli çalışılan
noktalarda ise, ilgili bira üreticisinin ürünlerinin bulundurulmasına yönelik bir
yükümlülük altına girildiğinden, söz konusu noktalara birtakım katkı, yatırım, iskonto
ve kampanyalar uygulanmaktadır. Kapalı bira pazarında, EFPA ve TUBORG
ürünlerinin bulunduğu (sözleşmeli + sözleşmesiz çalışılan) geleneksel KSN12,
Ekomini13 ve Key Account14 sayılarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir15:
Tablo 4: EFPA ve TUBORG Ürünlerinin Bulunduğu Geleneksel KSN, Ekomini ve Key Account Sayıları
Yıl
EFPA TUBORG
Gelenekse
l KSN
Ekomini
Key
Account
Toplam
KSN
Geleneksel
KSN
Ekomini
Key
Account
Toplam
KSN
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (ilk
6 ay)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)


11 TUBORG tarafından, KSN sayısında yaşanan düşüşün büyük ölçüde, saat 22:00 yasağı, 100 metre
kuralı, iş koşullarındaki zorluklar ve organize perakende ticaretin önem kazanmasına bağlı olarak
ortaya çıktığı ifade edilmiştir. Mevzuat gereği 100 metre kuralı hem KSN’ler hem de ASN’ler (turizm
belgeli işletmeler hariç) için geçerli olup saat 22:00 yasağı yalnızca KSN’ler için geçerlidir.
12 Geleneksel kanalda satış yapan, bakkal, market, büfe, kuruyemişçi gibi satış noktaları.
13 EFPA tarafından kurulan, alkollü içecek, tütün mamülleri, cips, şekerli ürünler/şeker, kuruyemiş/kuru
meyve, gazlı-gazsız içecek, dondurma gibi hızlı tüketim mallarının modern kanalda perakende olarak
satıldığı bir franchise sistemidir.
14 Cash & Carry olarak adlandırılan ve daha çok KSN ve ASN’lere toptan satış yapan marketler ile
ağırlıklı olarak nihai tüketicilere perakende satış gerçekleştirmekte olan zincir marketler.
15 Söz konusu noktalar teşebbüslerce yıl içinde fatura kesilen noktalardan oluşmaktadır, diğer deyişle
yılsonu itibarıyla çalışılan nokta sayısını ifade etmemektedir.
18-04/54-30
12/55

(31) Yukarıdaki tablodan, özellikle EFPA’nın bulunduğu toplam KSN sayısının 2012
yılından bu yana yaklaşık %(…..) civarında (…..) görülmektedir. Bununla birlikte,
pazarda alkollü içki satış belgesine sahip olan toplam KSN sayısında yıllar itibarıyla
yaşanan daralmadan, TUBORG’un çok etkilenmediği ve nokta sayısını görece
koruduğu anlaşılmaktadır.
(32) Bu noktada, söz konusu verilere ek olarak, Nielsen tarafından hesaplanan kapalı bira
pazarında bulunurluk oranlarına yer vermekte fayda görülmektedir. Buna göre, EFPA
ve TUBORG’un kapalı bira pazarında 2016 yılı sonu itibarıyla sayısal bulunurluk
oranları sırasıyla %(…..) ve %(…..) iken16, ağırlıklı bulunurluk oranları %(…..) ve
%(…..)’tür. Yine Nielsen verilerine göre, 2017 yılı Haziran sonu itibarıyla EFPA ve
TUBORG’un sayısal bulunurluk oranları sırasıyla %(…..) ve %(…..) iken, ağırlıklı
bulunurluk oranları ise sırasıyla %(…..) ve %(…..) olarak gerçekleşmiştir17.
Dolayısıyla, kapalı bira pazarında EFPA ve TUBORG’un KSN’lerde birbirlerine yakın
oranlarda bulunduğu tespit edilmiştir.
(33) Dosya özelinde, teşebbüslerin KSN’lerdeki bulunurluk durumlarını dolap sayısı
bazında incelemek, dolap yatırımlarını irdelemek ve soğuk bulunurluğun teşebbüs ve
tüketici açısından önemini yansıtmak bakımından faydalı olacaktır. Aşağıdaki tabloda
EFPA ve TUBORG’un öncelikle ürün ve dolap ile bulunduğu toplam nokta sayılarına,
sonra da sadece dolap ile bulunduğu nokta sayılarına yer verilmiştir. Bu bağlamda
örneğin, EFPA 2017 Haziran sonu itibarıyla (…..) (a-b=(…..)) adet noktada ya KSN
dolabında (sütlük veya şarküteri gibi) veyahut rakip teşebbüs (TUBORG) dolabında
ürün bulundurarak noktada faaliyetini sürdürmektedir. Benzer şekilde, TUBORG 2017
Haziran sonu itibarıyla (…..) (d-e=(…..)) adet noktada ya KSN’ye ait dolaplarda (sütlük
veya şarküteri gibi) veyahut rakip teşebbüs (EFPA) dolaplarında ürün bulundurarak
noktada faaliyetini sürdürmektedir. Öte yandan, aşağıdaki tabloda aynı zamanda
nokta başına dolap sayıları da gösterilmektedir:

16 Zincir mağazalarda EFPA %(…..), TUBORG ise %(…..) oranında bulunurluğa sahiptir.
17 Ağırlıklı bulunurluk oranlarında, alkollü içki satan noktalar baz alınarak veri sunulmaktadır. Sayısal
bulunurluk oranları bakımından TUBORG tarafından sunulan verilerin, alkollü içki satmayan noktalar
baz alınarak hesaplandığı görülmektedir. Bu nedenle aynı bazda karşılaştırma olanağı sunmadığı için
EFPA tarafından sunulan TUBORG verileri kullanılmıştır.
18-04/54-30
13/55

Tablo 5: EFPA ve TUBORG Dolabı Bulunan KSN Sayıları ile Bu Noktalardaki Dolap Sayıları18
EFPA 2012 2013 2014 2015 201619
2017
(İlk 6 ay)
EFPA Ürünlerinin
Bulunduğu Toplam KSN
Sayısı
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan KSN
Sayısı
(…..) (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan
KSN'lerdeki EFPA Dolap
Sayısı

(…..) (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan
KSN'lerdeki Ortalama
EFPA Dolap Sayısı
(…..) (…..) (…..)
KSN Başına Ortalama
EFPA Dolap Sayısı
(…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Ürünlerinin
Bulunduğu Toplam KSN
Sayısı
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan
KSN Sayısı
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan
KSN'lerdeki TUBORG
Dolap Sayısı
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan
KSN'lerdeki Ortalama
TUBORG Dolap Sayısı
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KSN Başına Ortalama
TUBORG Dolap Sayısı
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(34) Yukarıdaki tablodan, 2016 yılı sonu itibarıyla kapalı bira pazarında EFPA’nın nokta
sayısı başına yaklaşık (…..) dolabı varken, TUBORG’un nokta sayısı başına (…..)
dolabının olduğu görülmektedir. Pazar genelindeki bu oranlara bakılarak, kapalı bira
pazarında TUBORG’un pazar payı karşılaştırmasına göre (…..) sayıda dolabı olduğu
anlaşılmaktadır. Söz konusu oranlar kapalı bira pazarının geneli bakımından değil de
sadece dolap bulunan noktalar bakımından değerlendirildiğinde, bu sayılar haliyle
daha yüksek çıkmaktadır. Şöyle ki kapalı bira pazarında dolap bulunan nokta başına
dolap sayısı EFPA için (…..) iken TUBORG için (…..)’dır. Son hesaplanan verilerden
hareketle, TUBORG’un dolap ile girebildiği noktada EFPA ile yarışır seviyede olduğu
sonucunu çıkarmak mümkündür.

18 Bu tablodaki verilere, Key Accounts ve Ekomini’lere ait veriler dahildir.
19 EFPA tarafından 2012, 2013 ve 2014 yıllarındaki dolap sayılarına ilişkin sağlıklı veri çekilemediği
belirtilmiştir. Tabloda 2016 yılında sunulan veriler 20.03.2017 tarihi itibarıyla sistemden çekilmiştir.
18-04/54-30
14/55

(35) EFPA ve TUBORG’un sözleşmeli-sözleşmesiz olarak çalıştığı KSN’lerin dağılımına
ise aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:
Tablo 6: EFPA ve TUBORG’un Sözleşmeli-Sözleşmesiz Olarak Çalıştığı KSN Sayıları20
Yıl
EFPA TUBORG
Sözleşmeli21 Sözleşmesiz22 Toplam Sözleşmeli23 Sözleşmesiz Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (ilk 6 ay) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(36) EFPA’nın sözleşmeli nokta sayısının toplam çalıştığı nokta sayısına oranı, yukarıdaki
tablodan görüldüğü üzere %(…..)-%(…..) arasında seyretse de, dosya mevcudu
bilgilerden hacim ve ciro bakımından sözleşmeli noktalarda yaptığı satışların toplam
satışlarına oranının 2014-2017 ilk altı ay arasında %(…..)-%(…..) arasında seyrettiği
anlaşılmaktadır. TUBORG’un sözleşmeli nokta sayısının toplam çalıştığı nokta
sayısına oranı, yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere %(…..)-%(…..) arasında olsa da,
önceki dosya mevcudu24 bilgilerden hacim bakımından sözleşmeli noktalarda yaptığı
satışların toplam satışlarına oranının bu yıllarda %(…..)-%(…..) arasında değiştiği
bilinmektedir. Dolayısıyla kapalı bira pazarında hem EFPA hem TUBORG bakımından
sınırlı sayıdaki sözleşmeli noktalarda yapılan satışların, toplam satışların (…..)
oluşturduğu sonucuna varılabilmektedir.

20 EFPA ve TUBORG bakımından söz konusu nokta sayıları, Key Accounts ve Ekomini noktaları dahil
olarak sunulmuştur. Tablo 4 ile bu tablodaki toplamlarda farklılık olmasının nedeni Tablo 4’ün yıl içinde
bir şekilde fatura kesilen noktalardan oluşması ve genel olarak daha geniş bir kümeyi kapsaması
olarak değerlendirilmektedir.
21 22.04.2005 tarihli ve 05-27/317-80 sayılı Kurul kararı ile, EFPA’nın KSN’ler ile yaptığı münhasırlık
hükmü içeren anlaşmalara sağlanan grup muafiyeti geri alınmış olup söz konusu tarihten sonra
KSN’ler ile yapılan sözleşmeler münhasırlık hükmü ihtiva etmemektedir.
22 EFPA tarafından, sözleşmesiz olarak çalışılan bir Ekomini, Key Account veya Cash&Carry noktası
bulunmadığı belirtilmiştir.
23 18.03.2010 tarihli ve 10-24/331-119 sayılı Kurul kararı ile, TUBORG’un KSN’ler ile akdedeceği tip
sözleşmelerdeki beş yılı aşmayan tek marka sınırlamalarına (münhasırlık şartına) 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmıştır. Bununla birlikte, TUBORG
tarafından, ilgili Kurul kararı uyarınca TUBORG’un münhasır anlaşma yapma hakkı olmasına karşın,
fiiliyatta KSN’ler ile münhasır anlaşma yapamadığı; zira 2011 yılında TAPDK Yönetmeliği’nde yapılan
değişiklik doğrultusunda, anılan Yönetmelik’in 22. maddesinin ilk fıkrasında ve beşinci fıkrasının (b)
bendinde yer alan hüküm gereği tüm alkollü içecek firmalarının KSN’ler ile münhasır anlaşma
yapmalarının yasaklandığı ifade edilmiştir. Bu nedenle, 2012 yılından itibaren TUBORG’un sözleşmeli
olarak çalıştığı KSN’lerle münhasırlık hükmü ihtiva etmeyen sözleşmeler yapıldığı belirtilmelidir.
24 03.07.2017 tarihli ve 17-20/320-142 sayılı Kurul kararı.
18-04/54-30
15/55

(37) Bira pazarının geneline açık ve kapalı bira pazar ayrımı açısından bakıldığında,
KSN’lere yapılan satışların, gerek ciro gerekse satış miktarı bakımından tüm bira
pazarının (kapalı bira pazarı + açık bira pazarı) yıllar itibarıyla büyük bir kısmını
(%(…..) -(…..)) oluşturduğu görülmektedir:
Tablo 7: Ciro Bakımından Kapalı-Açık Bira Pazarı Büyüklükleri (TL)25
Yıl Kapalı Bira Pazarı26
Kapalı Bira
Pazarı/Toplam
Bira Pazarı
Açık Bira Pazarı
Açık Bira
Pazarı/Toplam
Bira Pazarı
Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tablo 8: Satış Miktarı Bakımından Kapalı-Açık Bira Pazarı Büyüklükleri (lt)
Yıl Kapalı Bira Pazarı27
Kapalı Bira
Pazarı/Toplam
Bira Pazarı
Açık Bira Pazarı
Açık Bira
Pazarı/Toplam
Bira Pazarı
Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(38) Yukarıdaki tablolardan, gerek kapalı gerekse açık bira pazarının yıllar itibarıyla ciro
bakımından büyüyor gibi görünse de satış miktarı bakımından 2012 yılına nazaran
daraldığı göze çarpmaktadır.
(39) Pazarda dikkat çeken bir başka husus ise, EFPA tarafından son yıllarda kaybedilen
pazar payının neredeyse tamamının TUBORG tarafından alınmasıdır. EFPA ve
TUBORG’un ciro ve satış miktarı bazında olmak üzere tüm bira pazarındaki payları
aşağıdaki gibidir:
Tablo 9: EFPA ve TUBORG’un Tüm Bira Pazarındaki Ciroları (TL)28 ve Pazar Payları
Yıl EFPA Cirosu Pazar Payı TUBORG Cirosu Pazar Payı Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)


25 Bira pazarındaki diğer üreticiler ile ithalatçıların kapasiteleri ve üretim miktarlarının çok küçük olduğu
dikkate alınarak, dosya kapsamındaki analizlerde bahsi geçen teşebbüslere ait veriler dahil
edilmemiştir. EFPA ve TUBORG’a ait cirolara, KDV hariç, ÖTV dahil olup cirolara; noktalara yapılan
parasal yatırım ve ıskontolar, bayi kar marjı, bayi nakit iskonto, bayi primleri dahil değildir.
26 Ekominiler ile zincir market ve Cash and Carry’leri içine alan Key Account satışları dahildir.
27 Ekominiler ile zincir market ve Cash and Carry’leri içine alan Key Account satışları dahildir.
28 Cirolar içinde KDV hariç olup, ÖTV ise dolaylı olarak vardır. EFPA ve TUBORG üretici firmadan
alarak satış yaptıklarından, ÖTV mükellefi üretici firmanın satış tutarının içerisinde ÖTV rakamı
bulunmakta, dolayısıyla EFPA ve TUBORG’un maliyetinin ve dolayısıyla satış fiyatının içinde ÖTV
bulunmaktadır.
18-04/54-30
16/55

Tablo 10: EFPA ve TUBORG’un Tüm Bira Pazarındaki Satış Miktarları (lt) ve Pazar Payları
Yıl EFPA Satış Miktarı Pazar Payı TUBORG Satış Miktarı Pazar Payı Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(40) Yukarıda yer alan tablolardan, gerek ciro bakımından gerekse satış miktarı
bakımından EFPA’nın toplam bira pazarında (kapalı bira pazarı + açık bira pazarı)
TUBORG’a nazaran çok daha büyük bir paya sahip olduğu görülmektedir29. Bununla
birlikte, tablolardan EFPA’nın 2012 ila 2016 yılları arasında pazar payı kaybettiği,
TUBORG’un ise bu dönemde daralan bira pazarında EFPA’nın kaybettiği pazar
paylarını alarak pazar payını istikrarlı bir şekilde artırmaya devam ettiği dikkat
çekmektedir.
(41) Benzer şekilde, kapalı bira pazarındaki bira satışlarını ölçen Nielsen verileri30 dikkate
alındığında, EFPA’nın pazar payının yıllar itibarıyla TUBORG’a kaydığı görülmektedir:
Tablo 11: Satış Miktarı (lt) Bazında Kapalı Bira Pazarı Payları
Teşebbüs 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 (ilk 6 ay)
EFPA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tablo 12: Ciro (TL)31 Bazında Kapalı Bira Pazarı Payları
Teşebbüs 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 (ilk 6 ay)
EFPA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

(42) Her iki tablo da incelendiğinde, EFPA ve TUBORG haricinde faaliyet gösteren
ithalatçıların ve diğer küçük üreticilerin pazar paylarını artırma noktasında güçlü
olamadıkları ve kapalı bira pazarında halen son derece düşük pazar paylarıyla söz
konusu iki yerli üreticiye alternatif olmaktan uzak oldukları görülmektedir.

29 EFPA tarafından; Nielsen’in her ilde örneklemleri bulunmamakla birlikte, illeri birbirlerine
benzeştirerek, tüm Türkiye'yi kapsayan çıkarımlar yapmakta olduğu, süpermarketlerden haftalık olarak
elektronik satış verisi aldığı, geleneksel kanalda (bakkal, kuruyemiş, büfe ve lokal marketler) ise aylık
olarak sayım gerçekleştirdiği, ilgili döneme ait stok, toplanan alım verileri ve bir önceki dönem stok
verileri kullanılarak satışların hesaplandığı ifade edilmiştir.
30 Kapalı bira pazarında araştırma yapan Nielsen’in verileri geleneksel kanalı ve perakende zincir
marketleri içermektedir. Nielsen Cash&Carry'de (toptancı zincirler) ölçümleme yapmamaktadır,
dolayısıyla Cash&Carry verileri Nielsen verilerine dahil değildir.
31 Nielsen tarafından hesaplanan ciro verileri içerisinde, kimi noktalarda fiş/fatura üzerinden
hesaplama yapıldığı, kimi noktalarda da satış miktarlarının vergiler dahil fiyatlarla çarpılması suretiyle
satış tahminine/verisine ulaşıldığı için, hem KDV hem de ÖTV bulunmaktadır.
18-04/54-30
17/55

(43) Nielsen verilerinin yanı sıra, EFPA ve TUBORG’un şirket verilerine dayalı olarak,
kapalı bira pazarı ve açık bira pazarı özelinde sahip oldukları pazar paylarının seyri
ise aşağıdaki tablolarda gösterilmektedir:
Tablo 13: EFPA ve TUBORG’un Kapalı ve Açık Bira Pazarındaki Ciroları (TL) ve Pazar Payları32

Yıl
EFPA TUBORG
Kapalı Bira Pazarı Açık Bira Pazarı Toplam Kapalı Bira Pazarı Açık Bira Pazarı Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tablo 14: EFPA ve TUBORG’un Kapalı ve Açık Bira Pazarındaki Satış Miktarları (lt) ve Pazar Payları33

Yıl
EFPA TUBORG
Kapalı Bira Pazarı Açık Bira Pazarı Toplam Kapalı Bira Pazarı Açık Bira Pazarı Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(44) Her iki tablo incelendiğinde, gerek EFPA’nın gerek TUBORG’un toplam satışları içinde
KSN’lere yapılan satışların ağırlıkta olduğu görülmektedir. Tablolardan ayrıca, kapalı
bira pazarında 2016 yılında EFPA’nın ciro bakımından pazar payının %(…..),
TUBORG’un ise %(…..) olduğu; EFPA’nın satış miktarı bakımından pazar payının
%(…..), TUBORG’un pazar payının ise %(…..) olduğu anlaşılmaktadır. Diğer yandan,
aynı yıl bakımından EFPA’nın açık bira pazarındaki payının kapalı bira pazarındaki
payına nazaran daha (…..) olduğu dikkat çekmektedir. Bu bağlamda, açık bira
pazarında 2016 yılında EFPA’nın ciro bakımından pazar payının %(…..), TUBORG’un
ise %(…..) olduğu; EFPA’nın satış miktarı bakımından pazar payının %(…..),
TUBORG’un pazar payının ise %(…..) olduğu görülmektedir34.
(45) Öte yandan, dosya kapsamında 2017 yılı Haziran sonu itibarıyla son durumu
görebilmek amacıyla teşebbüslerden alınan veriler doğrultusunda, kapalı bira
pazarındaki güncel satış verileri ve pazar payları aşağıdaki tabloda sunulmuştur35:
Tablo 15: 2017 Yılı İlk Altı Ay İçin EFPA ve TUBORG'un Satış Miktarları, Ciroları, Pazar Payları
Teşebbüs Ciro (TL) Pazar Payı (%) Satış Miktarı (lt) Pazar Payı (%)
EFPA (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) %100 (…..) %100

32 Ekominiler ile zincir market ve Cash and Carry’leri içine alan Key Account satışları dahildir.
33 Ekominiler ile zincir market ve Cash and Carry’leri içine alan Key Account satışları dahildir.
34 Nielsen ve Ipsos verileri istatistiki tahminlere dayalı sonuçlar olduğundan, gerçek durumdan
sapmalar olabilmektedir. Bu nedenle şirket verilerinden yola çıkılarak hesaplanan pazar paylarının
daha sağlıklı olması nedeniyle, dosyada şirket verileri üzerinden hesaplanan pazar payları esas
alınmıştır.
35 Diğer sınıfındaki teşebbüsler pazarın %1’inden az bir paya sahip oldukları için EFPA ve TUBORG
verileri esas alınmıştır.
18-04/54-30
18/55

(46) Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere, 2017 yılı Haziran sonu itibarıyla kapalı bira
pazarında, EFPA’nın ciro bakımından pazar payının %(…..), TUBORG’un ise %(…..)
olduğu; EFPA’nın satış miktarı bakımından pazar payının %(…..), TUBORG’un ise
%(…..) olduğu anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, önceki yıllarda olduğu gibi 2017 yılında
da TUBORG’un pazar payı kazanmaya devam ettiği; ciro bazında TUBORG’un pazar
payının %(…..)’den %(…..)’a; satış miktarı bazında pazar payının ise %(…..)’dan
%(…..)’ye yükseldiği dikkat çekmektedir.
H.2.2. Dağıtım Sistemlerine İlişkin Bilgiler
H.2.2.1. EFPA’nın Dağıtım Sistemine İlişkin Bilgiler
(47) EFPA, ticari faaliyetlerini 15 ayrı satış müdürlüğünde, 413 kişi, 190 adet bayi ve
distribütörlükte çalışan 1.505 kişiden oluşan bir ekip vasıtasıyla gerçekleştirmektedir.
EFPA’nın bayi ve distribütörler ile ilişkileri “Bayi ve Distribütörlük Sözleşmesi” (Bayilik
Sözleşmesi) ile düzenlenmektedir. Bayilik Sözleşmesi’ne göre, münhasıran
kendilerine tahsis edilmiş dağıtım bölgelerinde dağıtım ve satış yapan EFPA bayi ve
distribütörleri, münhasıran bira ürünlerini dağıtmaktadır. Dağıtım zincirinde
münhasırlığın uygulandığı tek seviye, EFPA bayi ve distribütörlerinin oluşturduğu
toptan satış seviyesidir. ANADOLU EFES tarafından üretilen bira EFPA tarafından
satın alınmaktadır. Satın alınan ürünler EFPA tarafından, Key Account müşterilerine
doğrudan; ASN ve KSN’lere ise bayi ve distribütörleri aracılığıyla satılmaktadır.
(48) EFPA’nın doğrudan satış gerçekleştirdiği Key Account müşterileri esasen, kendi
içinde ikiye ayrılmaktadır. Bu gruplardan ilki, Cash&Carry olarak adlandırılan ve
ağırlıklı olarak EFPA ürünlerinin tüketiciler ile buluşturan ASN ve KSN’lere toptan satış
yapmakta olan (…..) ve (…..) oluşturduğu gruptur. Bu grupta bulunanlar, EFPA
aracılığıyla satın aldıkları ürünleri nihai tüketicilere veya son satıcılara (ASN ve KSN)
toptan ve perakende şekilde satmaktadır. Key Account kanalında bulunan ikinci
müşteri grubu ise, ağırlıklı olarak nihai tüketicilere perakende satış gerçekleştiren
(…..) gibi ulusal veya bölgesel zincir mağazalardan oluşmaktadır. EFPA bayi ve
distribütörleri, Key Account kanalına yapılan satışlardan sadece (…..) almakta ve
EFPA'nın sattığı ürünleri zincir mağaza şubelerinden gelen talep üzerine belirli bir
lojistik ve üretim planı çerçevesinde talep sahibi mağazalara nakletmektedir.
H.2.2.2. TUBORG’un Dağıtım Sistemine İlişkin Bilgiler
(49) ANADOLU EFES’in rakibi konumunda bulunan TÜRK TUBORG tarafından üretilen ve
ithal edilen ürünlerin satışı, ana dağıtım şirketi TUBORG tarafından yapılmaktadır.
TUBORG söz konusu ürünlerin satış noktalarına satış ve dağıtımını Türkiye genelinde
çalışmakta olduğu bayiler aracılığıyla gerçekleştirmektedir. Münhasır olarak bölge
tayin edilmiş bayi sayısı 134 olup İzmir, Ankara, Trabzon, Adana, Bursa, Antalya,
İstanbul-Asya, İstanbul-Avrupa ve Eskişehir’de satış ve dağıtım doğrudan TUBORG
tarafından gerçekleştirilmektedir. TUBORG bunun dışında zincir mağazalara da
doğrudan satış ve dağıtım yapmaktadır. Bu çerçevede, TÜRK TUBORG tarafından
üretilen ve ithal edilen ürünlerin satış ve dağıtımı aşağıdaki şekilde gösterilebilecektir:
- Bayilik Bölgeleri: TÜRK TUBORG TUBORG Bayiler KSN ve ASN’ler
- Zincir Mağazalar: TÜRK TUBORG TUBORG Zincir Mağazalar
- Doğrudan Satış: TÜRK TUBORG TUBORG KSN ve ASN’ler
18-04/54-30
19/55

(50) TUBORG, bayilere (…..) ve (…..) seçenekleri sunmaktadır. Nihai anlamda satış yapan
KSN ve ASN’lerin ise sözlü veya yazılı anlaşmalar kapsamında birtakım (…..) veya
(…..) faydalanması sağlanmaktadır.
H.3. İlgili Pazar
H.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(51) Dosya kapsamında, TUBORG’un kapalı bira pazarında yaptığı münhasırlık
sözleşmelerine tanınan bireysel muafiyetin geri alınması talep edildiğinden, ilgili ürün
pazarı geçmiş tarihli Kurul kararları36 doğrultusunda “kapalı bira pazarı” olarak
belirlenmiştir. H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(52) Başvuruya konu talebin, Türkiye genelindeki kapalı bira satışına/dağıtımına yönelik
olduğu dikkate alınarak, geçmiş tarihli Kurul kararları doğrultusunda ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak belirlenmiştir.
H.4. Sektöre Yönelik Geçmiş Kurul Kararları
(53) Bira pazarının geçmişten günümüze genel resmini gösterebilmek ve Kurul
kararlarında üzerinde durulan hususlara dikkat çekebilmek amacıyla, “kapalı bira
pazarı” ve “açık bira pazarı” ayrımı yapılmaksızın önem arz eden Kurul kararlarına
aşağıda sırasıyla yer verilecektir.
H.4.1. 22.04.2005 Tarihli ve 05-27/317-80 Sayılı Kurul Kararı (2005 Tarihli Grup
Muafiyetinin Geri Alınması Kararı)
(54) EFPA ve Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin37 (BİMPAŞ) KSN ve ASN’ler
ile yaptığı münhasırlık hükmü içeren anlaşmalarına sağlanan grup muafiyetini geri
alan kararda, EFPA’nın hakim durumda bulunduğu ve güçlü bir markaya sahip
olduğu, BİMPAŞ’ın ise pazarda ikinci önemli oyuncu konumunda bulunduğu, yabancı
teşebbüslerin hâkim durumdaki teşebbüs ile lisans anlaşması yaparak pazara ürün
sunmayı tercih ettiği, üretici olarak pazara girişin zor olduğu ve ithalatın önemli
boyutta olmadığı düopolistik bir yapı sergileyen bira pazarında teşebbüsler arasında
etkin bir rekabetin bulunmadığı, pazara girme niyetinde olan veya yeni giren
teşebbüslerin kapasiteleri ve/veya ithalat potansiyelleri itibarı ile bu pazarda etkin bir
rekabet yaratmaktan uzak olduğu tespit edilmiştir.
(55) Bunun yanı sıra, EFPA ve BİMPAŞ’ın sahip oldukları kapasite fazlasının ve sektördeki
reklam kısıtlamalarının önemli birer giriş engeli oluşturduğu; pazar büyüme eğiliminde
olmasına rağmen, EFPA ve BİMPAŞ’ın kapasite kullanım oranlarının düşük
seviyelerde seyretmesinin, teşebbüslerin kendi aralarında paralel davranışlar
sergilemelerine müsait bir ortam oluşturduğu; bira pazarındaki her iki teşebbüsün de
atıl kapasiteye sahip olmasının teşebbüslerin pazardaki davranışlarını disipline edici
bir etkiye sahip olacağı belirtilmiştir.

36 13.07.2011 tarihli ve 11-42/911-281 sayılı, 17.11.2011 tarihli ve 11-57/1474-530 sayılı, 18.07.2012
tarihli ve 12-38/1084-343 sayılı Kurul kararları.
37 BİMPAŞ’ın ticaret unvanı 23.09.2013 tarihinde Tuborg Pazarlama A.Ş. olmuştur.
18-04/54-30
20/55

(56) EFPA’nın pazarda uzunca yıllardır faaliyet gösteriyor olmasının neticesinde sağlamış
olduğu Efes markasının bilinirliğini, sportif ve sanatsal faaliyetlere yapmış olduğu
destek sayesinde sürdürmeyi ve daha da güçlendirmeyi başarabildiği; ancak pazara
yeni girme niyetinde olan teşebbüslerin ürünlerini geniş tüketici kitlelerine tanıtabilmek
amacıyla radyo ve televizyon reklamlarını kullanamamaları nedeniyle bira pazarından
uzak durdukları ifade edilmiştir.
(57) Kararda ayrıca, her bir satış noktasının alım miktarının üretici teşebbüslerin toplam
satışları içerisinde önemli bir yer tutmadığı; dolayısıyla satış noktalarının üreticiler
karşısında herhangi bir pazarlık gücüne sahip olmadığı, üstelik bira satışı ile iştigal
eden nihai satış noktalarının çok büyük bir kısmının finansal güce sahip olmayan
küçük ve orta ölçekli teşebbüsler olduğu mütalaa edilmiştir.
(58) Kararda, EFPA ve BİMPAŞ’ın kendilerinin veya distribütörlerinin/bayilerinin hem
ASN’ler hem de KSN’ler ile akdettikleri tek elden satın alma anlaşmalarında yer alan
rekabet etmeme yükümlülüklerinin (münhasırlık şartı) ve bu etkiyi doğuran diğer
sınırlamaların (tek elden satın alma yükümlülükleri, asgari satın alma/satış
yükümlükleri, verilen krediler ve indirim vs. diğer katkıların tek marka satma şartına
bağlanması gibi yükümlülükler), bira pazarında etkin rekabetin oluşmasının önünde
önemli bir engel olduğuna; alıcı konumundaki ASN ve KSN’lerin ihtiyaçlarının küçük
de olsa bir kısmını [2002 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde
(2002/2 sayılı Tebliğ) öngörülen %80 oranından çok daha düşük olsa dahi] EFPA ve
BİMPAŞ ürünlerine yönlendirmelerine yol açacak her türlü düzenlemenin yasaklanan
rekabet etmeme yükümlülüğü tanımı içerisinde değerlendirilmesi gerektiğine; pazarda
etkin rekabetin tesis edilmesi bakımından, EFPA ve BİMPAŞ’ın kendilerinin ya da
distribütörlerinin/bayilerinin hem ASN’ler hem de KSN’ler ile akdettikleri bu tür
münhasırlık içeren tek elden satın alma anlaşmalarına 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan
muafiyetin 4054 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca geri alınmasına38; EFPA ve
BİMPAŞ’ın kendilerinin ya da distribütörlerinin/bayilerinin nihai satış noktalarına
vermiş oldukları soğutucu dolaplara rakip ürünlerin konulmasını engellemelerinin
piyasada rekabetin oluşmasının önünde önemli bir engel olduğuna, bu yüzden
soğutucu dolaplara rakip bira ürünlerinin konulmasının yasaklanması uygulamasına
son verilmesine, 22.04.2005 tarihinden önce akdedilmiş sözleşmelerde yer alan
rekabet etmeme yükümlülüklerinin ve bu etkiyi doğuran nitelikteki diğer
yükümlülüklerin anılan sözleşme metinlerinin tamamından çıkarılmasına, bu
değişikliklerin yapılabilmesi için kararın tebliği tarihinden itibaren taraflara 90 gün süre
verilmesine, EFPA ve BİMPAŞ ürünlerinin satışına ilişkin olarak nihai satış noktalarına
rekabet etmeme yükümlülüğü getirilemeyeceğine ve soğutucu dolaplara rakip bira
ürünlerinin konulmasının EFPA ve BİMPAŞ ile bu teşebbüslerin bayi/distribütörleri
tarafından engellenemeyeceğinin, bayi/distribütörlere ve nihai satış noktalarına EFPA
ve BİMPAŞ tarafından bildirilmesine ve bu yükümlülüğün yerine getirildiğinin 90 gün
içerisinde tevsik edilmesine hükmedilmiştir39.

38 Kararda, EFPA ve BİMPAŞ tarafından benzer nitelikte dikey sınırlamalar (özellikle rekabet etmeme
yükümlülüğü ve bu etkiyi doğuran diğer hükümler) içeren anlaşmaların toplu etkisinin gerek ASN’ler
gerekse de KSN’leri ilgilendiren pazarlarda yüksek bir orana ulaştığı belirtilerek, her iki teşebbüs
bakımından grup muafiyetinin geri alınmasına hükmedilmiştir.
39 90 günlük geçiş süresinin telafisi olanaksız zararlara ve haksızlığa neden olacağı gerekçesiyle,
EFPA’nın bu sürenin ASN’ler için 2 yıl, KSN’ler için ise 1,5 yıl uzatılmasını talep etmesi üzerine alınan
21.07.2005 tarihli ve 05-48/696-184 sayılı Kurul kararında, 2002/2 sayılı Tebliğ ile 2002/2 sayılı
Tebliğ’in Açıklanmasına Dair Kılavuz’da (Kılavuz), 2002 sayılı Tebliğ’in 6. maddesi uyarınca alınacak
bir kararda asgari bir geçiş süresi verilmesine dair bir hüküm bulunmadığı; bira sektörünün zaman
kaybetmeksizin rekabete açılabilmesi ve kararın gereklerinin yapılabilmesi için verilen 90 günlük
18-04/54-30
21/55

H.4.2. 21.07.2005 Tarihli ve 05-48/686-179 Sayılı Kurul Kararı
(59) 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın sonuç kısmında yer alan 4. ve
6. maddelerin açıklanmasına yönelik EFPA başvurusunun ele alındığı kararda
teşebbüs tarafından,
- “%80 oranından çok daha düşük olsa dahi” ifadesinde rekabet etmemeyi
doğuracak oranın belirtilmesinin yanı sıra,
- “Her türlü düzenleme” ifadesinden fiyat politikası, indirimler, kampanyalar, satış
noktasında etkin sunum teknikleri ve satış noktasına yapılabilecek her türlü
satış artırıcı yatırımlar vb. gibi tanımlar dışında rekabet etmemeyi doğuracak
oranda ihtiyaç hacminin EFPA ürünlerinden oluşmasına yönelik yükümlülük
getiren yazılı veya sözlü anlaşma yapılmasının anlaşılması gerektiğinin,
- Kararın sonuç kısmındaki 6. maddenin EFPA ve BİMPAŞ tarafından soğutucu
dolaplara rakip ürünlerin konulmasının engellenmemesine ilişkin kısmının
sadece ve sadece satış alanları yeterli olmadığından tek bir firmaya ait
soğutucu dolabı bulunduran ve aynı zamanda diğer firmaların ürünlerini de bu
nedenle bulunduramayan kapalı satış noktaları için geçerli olduğunun
teyidi konularında bir Kurul karar alınması talep edilmiştir.
(60) Ancak Kurul 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın gerekçesinde,
açıklanması talep edilen hususlarla ilgili olarak ayrıntılı bilgilere yer verildiğinden,
ayrıca açıklamaya ihtiyaç duyulan bir durumun olmadığını değerlendirmiştir.
H.4.3. 31.10.2005 Tarihli ve 05-76/1031-288 Sayılı Kurul Kararı (2005 Tarihli Geri
Bildirim Kararı)
(61) EFPA ile BİMPAŞ’ın nihai satış noktalarıyla yaptıkları, bayi ve distribütörlerin de nihai
satış noktalarıyla yaptıkları münhasırlık içeren tek elden satın alma anlaşmalarından
muafiyetin geri alınması ile ilgili karardaki geri bildirimleri içeren kararda, EFPA’nın
sözleşmelerinin eski halinde yer alan rakip ürünlerin satışına dair yasağın kaldırıldığı;
eski sözleşmelerde yer alan asgari satış taahhüdünün, hedef satış planlaması haline
getirildiği ve hedefin tutturulamamasının sözleşmenin feshi veya cezai şart yaptırımına
tabi kılınmadığı; buna ilaveten yeni sözleşmelerde EFPA’nın nihai satış noktası
ihtiyaçlarının %80’den düşük dahi olsa bir kısmını kendi bira ürünlerinden tedarik etme
konusunda yönlendirme yapamayacağını taahhüt ettiği belirtilmiştir. Keza, kararda
BİMPAŞ’ın da sözleşmelerinde benzer değişiklikler yaparak sözleşmelerini 2005
Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’na uygun hale getirdiği; bununla birlikte
satış noktalarına verilen fıçı cihazı ve demirbaş malzemelerinin satış noktasının
anlaşmada belirlenen miktarda ürün satmaması halinde geri alınabileceği, belirlenen
miktarda alım gerçekleştirilmediği takdirde sözleşmenin feshedilebileceği ve bu miktar
gerçekleşinceye kadar sözleşmeye devam edeceği yönündeki hükümlerin
sözleşmelerden çıkarılması veya 2005 Tarihli Muafiyetin Geri Alınması Kararı’na
aykırı olmayacak şekilde değiştirilmesi ve bu yönde yapılacak düzenlemelerin
BİMPAŞ tarafından bayilere/distribütörlere ve nihai satış noktalarına bildirilmesi
gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

sürenin yeterli olduğu; alınan kararın nihai karar mahiyetinde olduğu; 4054 sayılı Kanun’un 55.
maddesine göre nihai kararlara karşı ilgili teşebbüslerin takip edeceği usulün belirlenmiş olduğu
belirtilerek, kararın talep konusu nedeniyle yeniden ele alınarak süre uzatımı yönünden de
incelenmesinin mümkün olmadığına ve 90 günlük sürenin uzatılması talebinin reddine karar verilmiştir.
18-04/54-30
22/55

(62) Kararda ayrıca, soğutucu dolaplara rakip bira ürünlerinin konulması konusunda nihai
satış noktalarının tamamen serbest olduklarının ve soğutucu dolaplara rakip ürünlerin
konulmasının EFPA, BİMPAŞ ve bu teşebbüslerin bayi/distribütörleri tarafından
engellenemeyeceğinin bayi/distribütörlere ve nihai satış noktalarına EFPA tarafından
bildirilmesinin 30 gün içerisinde gerekli düzenlemeleri yaparak tevsik edilmesine
hükmedilmiştir.
(63) Kararda son olarak, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın biranın bir
hizmet ile birlikte satışının yapıldığı otel ve benzeri ASN’lere de uygulanacağının
EFPA’ya bildirilmesi kanaatine ulaşılmıştır.
H.4.4. 08.12.2005 Tarihli ve 05-82/1126-325 Sayılı Kurul Kararı
(64) EFPA’nın distribütörü Doğuş Gıda Mad. Ltd. Şti. ve işletici Yusuf BARDAK ile
imzalamış olduğu tip sözleşme olan “Satış Sözleşmesi”ne muafiyet verilmesi talebinin
değerlendirildiği kararda, ASN’lerde fıçı bira satışı konusunda rekabet etmeme
yükümlülüğünün (rakip biranın satılmaması) getirilmeye devam edildiği; satış
noktasının rakip fıçı bira üreticilerinin reklamını yapamayacağının hüküm altına
alındığı; EFPA’nın ASN’ler ile yapmış olduğu sözleşmelerde rekabet etmeme
yükümlülüğünün kapsamı ve süresi daraltılmışsa da, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin
Geri Alınması Kararı’nda rekabet etmeme yükümlülüklerinin herhangi bir süreden
bağımsız olarak anlaşmalardan tamamen kaldırılmasının öngörüldüğü gerekçesiyle
"Satış Sözleşmesi"nde öngörülen doğrudan veya dolaylı rekabet etmeme
yükümlülüğünün, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) bendinde yer verilen
piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması şartının sağlanmadığı
değerlendirilmiş bu nedenle talep edilen bireysel muafiyet verilmemiştir.
H.4.5. 08.12.2005 Tarihli ve 05-82/1127-326 Sayılı Kurul Kararı
(65) Sağlayıcı EFPA ve distribütörü Bilsel Meşrubat Gıda İnş. Oto Yedek Parça Paz. San.
Tic. Ltd. Şti. ile işletmeci BTA Hava Limanları Yiyecek ve İçecek Hiz. A.Ş. (BTA)
arasında akdedilen “Özel Sözleşme”ye bireysel muafiyet verilmesi talebinin
değerlendirildiği kararda, bahsi geçen sözleşmeyle alıcı konumundaki nihai satış
noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğünün getirildiği ve alıcı konumundaki BTA’nın
satış noktalarında EFPA’ya rakip bira ürünlerini bulunduramayacağının düzenlendiği
tespit edilmiştir. Bu doğrultuda, "Özel Sözleşme"de öngörülen doğrudan veya dolaylı
rekabet etmeme yükümlülüğünden ötürü, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c)
bendinde yer verilen piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
şartının sağlanmadığı belirlenmiş bu nedenle talep edilen bireysel muafiyet
verilmemiştir.
H.4.6. 02.08.2007 Tarihli ve 07-63/763-267 Sayılı Kurul Kararı
(66) Söz konusu kararda, EFPA’nın 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı
çerçevesinde yerine getirmesi gereken yükümlülüklerini yerine getirmediği ve bu
kapsamda EFPA’nın başka marka ürünleri satışa arz ettiği gerekçesiyle şikâyetçi taraf
aleyhine dava açtığı iddiası değerlendirilmiştir.
(67) Kararda, EFPA ile şikâyetçi arasında geçerliliğini sürdüren sözleşmenin, 2005 Tarihli
Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın tebliğ edildiği tarih itibarıyla 4054 sayılı
Kanun’un 56. maddesi uyarınca geçersiz hale geldiği; ancak anılan karar ile
sözleşmede gerekli görülen değişikliklerin yapılabilmesi için 90 gün süre verildiğinden
ve bu süre sona ermeden ihlale konu sözleşme feshedildiğinden EFPA’ya 4054 sayılı
Kanun’un 17. maddesi çerçevesinde süreli para cezası verilemeyeceği sonucuna
ulaşılmıştır.
18-04/54-30
23/55

H.4.7. 10.04.2008 Tarihli ve 08-28/321-105 Sayılı Kurul Kararı (2008 Tarihli
Muafiyet Kararı)
(68) 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nın ardından BİMPAŞ, pazardaki
gelişmeler ve 2002/2 sayılı Tebliğ’e %40 pazar payı eşiği getiren değişiklik sonrasında
ASN ve KSN’lerle imzaladığı Tek Elden Satın Alma Sözleşmelerine menfi
tespit/muafiyet verilmesi talebinde bulunmuştur.
(69) Kararda, Kurul tarafından BİMPAŞ’ın 2005 tarihinden sonra az da olsa pazar payı
kaybettiği, ancak bu durumun teşebbüsün pazar payındaki ilgili karardan önceki
dönemde başlamış olan düşme eğiliminin devamı niteliğinde olduğu tespiti yapılmıştır.
Öte yandan, 2005 yılı sonrasında küçük teşebbüslerin pazarda önemli bir varlık
gösteremediği ve EFPA ile BİMPAŞ üzerinde rekabetçi baskı yaratamadığı da
belirtilmiştir. 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’ndan sonra, EFPA ve
BİMPAŞ’ın bulunurluk oranlarını artırdıkları, bu durumun ise bahsi geçen karardan
beklenen bir fayda olduğu değerlendirilmiştir.
(70) Kararda, hem KSN’ler hem de ASN’ler ile akdedilmek üzere hazırlanan Tek Elden
Satın Alma Sözleşmesi’nin değişik maddelerinde nihai satış noktalarına, 2005 Tarihli
Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nda yasaklanan türden, doğrudan veya dolaylı
rekabet etmeme yükümlülüğü getirildiği belirtilmiştir. Kararda ayrıca, 2002/2 sayılı
Tebliğ’de öngörülen %40’lık pazar payının çok aşağısında yer alan BİMPAŞ’ın grup
muafiyetinden yararlandırılması gerektiği iddiası karşısında, grup muafiyetinden
yararlanan teşebbüslerin yaptıkları anlaşmalar ile pazarın önemli bir kısmını rakip
teşebbüslere kapatmaları halinde bu teşebbüslerden grup muafiyetinin alınabileceği;
BİMPAŞ için bu değerlendirmenin 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması
Kararı’nda yapıldığı ve BİMPAŞ’ın ASN ve/veya KSN’lerle yaptığı anlaşmalardan grup
muafiyetinin pazarın rakip teşebbüslere kapanması nedeniyle alındığı, bu sebeple
karardan sonra 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen pazar payı eşiğinin BİMPAŞ
tarafından aşılmamasının, BİMPAŞ’ın grup muafiyetinden doğrudan yararlanacağı
anlamına gelmediği ifade edilmiştir. Bu bağlamda, BİMPAŞ’ın tip sözleşme niteliği
taşıyan, ASN ve KSN’lere yönelik Tek Elden Satın Alma Sözleşmelerinin içerdiği
rekabet etmeme yükümlülüğü nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine ve
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları sağlamadığı için bireysel
muafiyet de tanınamayacağına hükmedilmiştir.
(71) Söz konusu Kurul kararıyla ayrıca, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması
Kararı’ndaki bazı düzenlemelere istisnalar getirilmiştir. Bu çerçevede,
- BİMPAŞ’ın veya bu teşebbüsün distribütörlerinin/bayilerinin ASN’ler ile
akdedecekleri tip sözleşmelerde getirilen rekabet etmeme yükümlülüğüne,
sadece fıçı bira satışlarını kapsaması, yalnız EFPA ürünlerine karşı ileri
sürülebilir olması ve en fazla 2 yıl süre ile sınırlı olması koşuluyla 3 yıl süre ile
bireysel muafiyet tanınmasına,
- EFPA ve BİMPAŞ’ın ya da bu teşebbüslerin distribütörlerinin/bayilerinin askeri
tesis ve otel gibi geleneksel olarak alımlarını ihale ile gerçekleştiren ASN’ler ile
akdedecekleri ve EFPA ile BİMPAŞ dışındaki teşebbüslere karşı ileri
sürülemeyen rekabet etmeme yükümlülüğü içeren en fazla 2 yıl süreli
sözleşmelere bireysel muafiyet tanınmasına,
18-04/54-30
24/55

- EFPA ve BİMPAŞ tarafından belirli spor, sanat ya da eğlence olaylarını
desteklemek amacıyla belirli bir mekanda yılda 60 günü geçmemek şartıyla
yapılan, içecek tedarikinin tanıtım amaçlı bir yan unsur olarak yer aldığı, EFPA
ve BİMPAŞ dışındaki teşebbüslere karşı ileri sürülemeyen rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren sponsorluk anlaşmalarına bireysel muafiyet tanınmasına,
- 100 m2 ve altında net satış alanına sahip KSN’ler için; bir noktada eğer
EFPA/BİMPAŞ dolabı dışında tüketicinin doğrudan erişebileceği bir başka
alkollü içecek dolabı yoksa; bu noktada bu teşebbüslerin dolaplarının
kullanımını düzenleyen ariyet sözleşmelerinin, dolabın görünür kısmında ve
satış noktasındaki toplam dolap hacminin en fazla %20’sini kapsayacak şekilde
rakip ürün konulmasına izin verilmesini temin edecek şekilde düzenlenmesine
hükmedilmiştir.
(72) Öte yandan kararın gerekçesinde, 100 m² eşiğinin sadece EFPA ve BİMPAŞ
açısından geçerli olması ve pazardaki küçük oyuncuların satış alanı sınırlamasına tabi
olmaksızın her noktada rakip üreticilerin dolabına girmesi gerektiği, EFPA ve
BİMPAŞ’ın dolap yatırımı konusunda herhangi bir sıkıntı yaşamadığının açık olduğu,
bu çıkarımlardan hareketle diğer teşebbüslerin ürünlerinin 100 m²’nin üstünde satış
alanına sahip noktalarda rakiplerinin dolabında yer almasının fiili münhasırlığın tam
anlamıyla ortadan kaldırılması için bir zorunluluk olduğu sonucuna varılmış olup
kararın sonuç kısmında gerekçede yer verilen sınırlamaların getirilmesi hükme
bağlanmıştır.
H.4.8. 18.03.2010 Tarihli ve 10-24/331-119 Sayılı Kurul Kararı (2010 Tarihli
Muafiyet Kararı)
(73) Söz konusu kararda, BİMPAŞ ile bayilerinin/distribütörlerinin ASN ve KSN’lerle
akdedecekleri tip sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanması talebi değerlendirilmiştir.
(74) BİMPAŞ’ın, 2005 yılından 2010 yılına kadar olan süreçte, 2005 Tarihli Grup
Muafiyetinin Geri Alınması Kararı ile birlikte pazarda meydana gelmesi beklenen
olumlu değişimlerin yaşanmadığı; aksine pazarda yoğunlaşmanın arttığı; münhasır
uygulamaların sona ermesiyle eş zamanlı olarak EFPA’nın pazar payı yükselirken,
BİMPAŞ’ın pazar payının düştüğü; ayrıca pazardaki mevcut oyuncu sayısının da
azaldığı; Kurul’un 2008 yılında BİMPAŞ’a ASN’lerde fıçı bira ürünlerine mahsus olmak
üzere münhasırlık imkanı sağlayan kararının pazarda beklenen faydayı
sağlayamadığı iddialarını değerlendiren Kurul; bira pazarında EFPA’nın hakim
durumda bulunmaya ve rakipleri karşısında pazar payını artırmaya devam ettiği,
ithalatın pazarda herhangi bir rekabetçi baskı yaratma potansiyelinin olmadığı,
piyasadaki küçük aktörlerin piyasadan çekilerek pazardaki yoğunlaşma oranının
arttığı, bira pazarında son yıllarda EFPA’nın pazar payı artarken BİMPAŞ’ın hem
pazar payı kaybettiği hem de teşebbüsün ASN ve KSN’lere yaptığı satışların azaldığı
tespitinde bulunmuştur. Bu nedenle BİMPAŞ ile bayilerinin/distribütörlerinin KSN ve
ASN’lerle akdedecekleri tip sözleşmelerdeki 5 yılı aşmayan tek marka sınırlamalarına
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmasına karar
vermiştir.
18-04/54-30
25/55

H.4.9. 13.07.2011 Tarihli ve 11-42/911-281 Sayılı Kurul Kararı (2011 Tarihli
Soruşturma Kararı)
(75) EFPA ve distribütörlerinin satış noktalarına mal vermek için noktalardan sadece Efes
markalı biraları satmasını talep ettiği ve/veya rakip ürün satan noktaların faaliyetlerini
çeşitli uygulamalarla zorlaştırdığı iddiasını değerlendiren Kurul; EFPA’nın 2005 Tarihli
Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı ile yasaklanan nitelikte, nihai satış noktalarına
(KSN ve ASN’lere) rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesine yönelik uygulamalar
içerisinde bulunduğuna ve bu suretle 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal ettiğine
karar vererek teşebbüs aleyhine idari para cezasına hükmetmiştir. Önaraştırma ve
soruşturma döneminde yapılan yerinde incelemelerde, EFPA’nın birtakım nihai satış
noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğü getirdiğine veya bazı noktalarla bu etkiyi
doğurabilecek nitelikte sözleşmeler yaptığına işaret eden belge ve sözleşmelere
ulaşıldığı belirtilmiş ve kararda bu belgelere yer verilmiştir.
(76) Kurul ayrıca, EFPA ve/veya distribütörleri tarafından nihai satış noktalarıyla akdedilen
bulunurluk sözleşmelerinde yer alan bazı maddelerin pazarda rekabetçi yapıyı
sağlayabilmek ve muhafaza edebilmek adına değiştirilmesinde veya yeniden
düzenlenmesinde fayda bulunduğunu belirtmiştir.
(77) İlk olarak, “sağlayıcının katkı ve yardımların amacına uygun olarak kullanılıp
kullanılmadığının kontrolünden sonra ilgili yardımları vermeye yetkili olduğu ve bu
katkı ve yardımların haklı sebeplere dayanılarak eksiltilebileceği, askıya alınabileceği,
durdurulabileceği, sona erdirilebileceği” şeklindeki ifadelerin -genelde noktaya belli bir
yatırım karşılığında katkı verildiği dikkate alındığında- EFPA yatırımlarını kötü niyetli
davranışlara karşı koruyucu nitelikte olduğu kabul edilmekle birlikte bu hükmün nokta
üzerinde bu katkıyı alabilmek için fiili olarak rakip ürünün noktaya girmemesi yönünde
bir etki yaratmasının mümkün olduğu kanaatine ulaşılmıştır. Bu çerçevede, noktalara
verilen katkının rakip ürünlerin noktada satılmasıyla bağlantılı olmadığının açıkça
anlaşılmasını sağlayacak şekilde ilgili hükmün yeniden düzenlenmesi gerektiği
belirtilmiştir.
(78) İkinci olarak ise, “İŞLETİCİ, … sözleşme tarihinden itibaren, işbu sözleşme konusu
bira ürünlerini her tip, marka ve türünü işbu sözleşme hükümlerine tamamen uymak
kayıt ve şartıyla satmayı ve bulundurmayı kabul ve taahhüt eder.” hükmüyle nihai
satış noktasına getirilen yükümlülüğün, EFPA’nın faaliyetinin sadece bira pazarı ile
sınırlı olmasından hareketle, ayrı ilgili ürün pazarlarındaki ürünler için geçerli olan
karışık paketleme ya da bağlama uygulaması kapsamında değerlendirilmemesi
gerektiği kanaatine varılmıştır. Kararda ayrıca, oldukça geniş bir ürün gamına sahip
olan EFPA tarafından, nihai satış noktalarına getirilen bu türden bir yükümlülüğün,
özellikle raf ya da depo alanı kısıtlı nihai satış noktaları bakımından, filli olarak rakip
ürünün noktaya girememesi ya da rekabetçi baskının sağlanabilmesi için gerekli olan
sayıda markayı bulunduramaması şeklinde bir etkiye yol açabileceği ifade edilmiştir.
Bu çerçevede, ilgili hükmün sözleşmeden çıkartılmasına karar verilmiştir.
18-04/54-30
26/55

H.4.10. 17.11.2011 Tarihli ve 11-57/1474-530 Sayılı Kurul Kararı (2011 Tarihli
Menfi Tespit Kararı)
(79) 2011 Tarihli Soruşturma Kararı ile getirilen yükümlülükler kapsamında revize edilerek,
EFPA ile KSN’ler arasında yapılan KSN Sözleşmesi’ne menfi tespit belgesi
verilmesi/muafiyet tanınması ve sözleşmenin ilgili karara uygunluğunun tespiti talebini
değerlendiren Kurul; EFPA’nın 2011 Tarihli Soruşturma Kararı’nda öngörülen
yükümlülükleri yerine getirdiği; EFPA ile KSN’ler arasında imzalanacak olan KSN
Sözleşmesi’ne 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7. maddeleri kapsamında
değerlendirilebilecek düzenlemeler taşımaması nedeniyle menfi tespit verilmesi
gerektiği sonucuna ulaşmıştır.
H.4.11. 23.05.2012 Tarihli ve 12-27/796-224 Sayılı Kurul Kararı (2012 Tarihli
Menfi Tespit/Muafiyet Kararı)
(80) Söz konusu kararda, EFPA ve EFPA’nın bayilerinin/distribütörlerinin müşterileriyle
akdettiği tek tip ASN bulunurluk sözleşmesinin revize edilmesi sonucunda düzenlenen
farklı tipteki ASN sözleşmelerine menfi tespit/muafiyet talebi değerlendirilmiştir. EFPA;
daha önce tek tip olan ASN sözleşmelerinin sayısının altıya yükseltilmesinin her
ASN’nin ihtiyacının aynı olmaması nedeniyle yapıldığını, ASN’lerin merkezi alım
yapan zincir otel, askeri tesisler ve zincir restoranlar; bireysel alım yapan oteller;
konsept noktalar ve standart noktalar olarak dört farklı alt gruba ayrılabileceğini dile
getirmiştir. Kurul,
- Standart Noktalarla İmzalanacak Süreli Sözleşme’de sözleşme süresi ve
sonrasını kapsayan herhangi bir rekabet yasağının bulunmadığı, ASN’nin rakip
ürünleri de satabileceği ve ASN’nin rakip ürünleri EFPA’ya ait soğutucu
dolaplarda da bulundurabileceği göz önüne alınarak söz konusu sözleşmeye
menfi tespit verilebileceği,
- Standart Noktalarla İmzalanacak Miktar Taahhütlü Sözleşme’de tek marka
satma yükümlülüğünün getirilmediği, rakip bira ürünlerinin gerekirse EFPA
tarafından sağlanan dolaplarda satılabileceğinin açık olduğu, satış noktasına
EFPA ya da distribütörü tarafından verilecek katkının bir hedefe veya rakip bira
ürünlerinin satılmaması koşuluna bağlı olmadığı, satış noktasında başka marka
bira ürünlerinin satılması veya sözleşmede belirlenen hedefe ulaşılamaması
halinde cezai şart uygulanmayacağı, sözleşmenin miktar taahhüdünün
gerçekleşmesiyle sona ereceği dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye menfi
tespit verilebileceği, bununla birlikte miktar taahhüdünün fiili münhasırlık
yaratmayacak şekilde uygulanması gerektiği,
- EFPA’nın alımlarını ihale usulü ile yapan zincir oteller, askeri tesisler ve zincir
restoranlar gibi satış noktalarıyla akdedeceği Merkezi Alım Yapan Noktalarla
İmzalanacak Sözleşme’de münhasırlık hükmü içeren anlaşmaların en fazla 2 yıl
süreyle olacağı ve bu durumun 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’na uygun olduğu
dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye bireysel muafiyet verilebileceği,
- Zincir otel niteliğini haiz olmayan ve bireysel alım yapan oteller ile akdedilecek
olan Açık Satış Noktası Sözleşmesi-Otel Sözleşmesi’nde açıkça satış noktasına
tek marka satma yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşme süresinin 5 yılı
geçmeyeceği, katkıların herhangi bir hedefe veya rakip ürünlerin satılmaması
koşuluna bağlı olmadığı dikkate alınarak söz konusu sözleşmeye menfi tespit
verilebileceği,
18-04/54-30
27/55

- Konsept Noktalarla İmzalanacak Süreli Sözleşme’de tek marka satma
yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşmenin en fazla 5 yıl ile sınırlı olduğu,
sözleşme sonrasında da konsept noktalara40 herhangi bir rekabet yasağı
getirilmediği; bununla birlikte ASN’de oluşturulan konseptin bir tamamlayıcısı
olarak EFPA tarafından verilen ve üzerinde EFPA’nın logo veya sair görsellikleri
bulunan bira sunumuyla ilgili malzemelerin münhasıran bulundurulma
zorunluluğu getirildiği, ayrıca rakip bira üreticilerinin ürünlerinin sunumuyla ilgili
zorunlu malzemelerin (bardak, bardak altlığı, rakip fıçı tesisatı veya menüde yer
alma hakkı) tüketicilerin talebine bağlandığı tespitleri yapılarak, görsel
malzemelere yönelik düzenlemelerin fiili münhasırlığa yol açabileceği; 2005
Tarihli Muafiyetin Geri Alınması Kararı’na aykırılık teşkil eden bu
düzenlemelerin yeniden düzenlenmesi halinde sözleşmeye menfi tespit
verilebileceği,
- Konsept Noktalarla İmzalanacak Miktar Taahhütlü Sözleşme’de tek marka
satma yükümlülüğünün getirilmediği, sözleşmenin miktar taahhüdünün
gerçekleşmesiyle sona ereceği; bununla birlikte ASN’de oluşturulan konseptin
bir tamamlayıcısı olarak EFPA tarafından verilen ve üzerinde EFPA’nın logo
veya sair görsellikleri bulunan bira sunumuyla ilgili malzemelerin münhasıran
bulundurulma zorunluluğu getirildiği, ayrıca rakip bira üreticilerinin ürünlerinin
sunumuyla ilgili zorunlu malzemelerin (bardak, bardak altlığı, rakip fıçı tesisatı
veya menüde yer alma hakkı) tüketicilerin talebine bağlandığı tespitleri
yapılarak, görsel malzemelere yönelik düzenlemelerin fiili münhasırlığa yol
açabileceği; 2005 Tarihli Muafiyetin Geri Alınması Kararı’na aykırılık teşkil eden
bu düzenlemelerin yeniden düzenlenmesi halinde sözleşmeye menfi tespit
verilebileceği; bunun yanı sıra, miktar taahhüdünün fiili münhasırlık
yaratmayacak şekilde uygulanması gerektiği
sonucuna ulaşmıştır41.
H.4.12. 23.05.2012 Tarihli ve 12-27/795-223 Sayılı Kurul Kararı (2012 Tarihli
Ekomini Kararı)
(81) EFPA tarafından kurulması planlanan ve hızlı tüketim malları (HTM) sektöründe
“Ekomini” markası altında faaliyet gösterecek olan franchise sistemi için hazırlanan
“Master Franchise Sözleşmesi” (MFS) ve “Alt Franchise Sözleşmesi”ne (AFS) menfi
tespit/muafiyet talep edilmiştir.

40 Kararda, konsept noktalar “iç ve dış dekorasyonunun bira ürününün satılması için EFPA tarafından
belirlenen kriterlere uygun olarak yapıldığı noktalar” olarak tanımlanmıştır.
41 EFPA tarafından, 2012 Tarihli Menfi Tespit/Muafiyet Kararı ile menfi tespit/muafiyet alan altı tip
sözleşmeye ek olarak, Standart Noktalarla İmzalanan Miktar Taahhütlü Sözleşme’nin bireysel alım
yapan oteller için de uyarlandığı, Otellerle İmzalanan Açık Satış Noktası Sözleşmesi'nin "süreli"
versiyonu yanı sıra "Miktar Taahhütlü" versiyonunun da uygulamaya konulduğu ifade edilmiştir.
18-04/54-30
28/55

(82) EFPA tarafından kurulması planlanan sistemde Master Franchise’ın (MF),
kendisinden Franchise alan işletmeler ile EFPA arasında köprü görevi kuracak olan
bağımsız teşebbüsler olacağı, MF’nin, EFPA ile aralarındaki anlaşmanın niteliği
gereği, hem bir kapalı satış noktası olarak hareket edeceği hem de alt bayiliklerin
seçimi ve uygun adaylarla sözleşme imzalayarak bayi ağının genişletilmesinden
sorumlu olacağı, kurulacak sistemde yer alacak bayiler tarafından satılacak HTM
ürünlerinin nitelikleri, markaları, alım koşulları vb. unsurların EFPA tarafından
belirleneceği, bu durumun, yeni kurulacak dağıtım zincirinin faaliyet alanını kapalı
satış noktalarının ötesine taşımakta olduğu ve diğer geleneksel perakende zincirlerine
rakip haline getirdiği ifade edilmiştir.
(83) Sözleşmelerin esas amacının alkollü içki satan noktaların içki satış ruhsatı alma
konusunda yaşadığı sıkıntıların tek noktadan (EFPA tarafından) çözümünü sağlamak
ve satış yapan noktaların sayısının belirli bir seviyenin altına inmesini önleyerek
markalarının sayısal bulunurluğunu arttırmak olduğu, başvuru sahibi firmanın
öngördüğü sistemi gerçekleştirmek için iki kademeli bir yapı kurulacağı, ilk aşamada
EFPA ile Master Franchise’ler arasında bir anlaşma imzalanacağı, sonraki aşamada
ise EFPA tarafından belirlenen kriterler çerçevesinde MF’lerce Ekomini konseptine
uygun olduğu karar verilen işletmelerin sisteme dâhil edileceği belirtilmiştir.
(84) Franchise Veren’in (FV/EFPA) söz konusu franchise sistemi içinde bir franchise veren
konumu bulunduğu gibi, aynı zamanda bira ürünlerinin satışını yapan teşebbüs
kimliğinin de bulunduğu, bu anlamda FV’nin, söz konusu pazarda hâkim durumda
bulunduğu, bu nedenle FV’nin özünde bir kapalı satış noktası olan Ekomini noktaları
ile standart kapalı satış noktalarına yapılacak bira ürünleri satışında rekabet
mevzuatına ve Kurul kararlarına uyumlu olmak durumunda olduğuna değinilmiştir.
(85) Kararda yer verilen tespitlere göre;
- FV, franchise sisteminin bütünlüğünün bozulmaması için, “Ekomini” noktalarının
iç ve dış görselliğinin sağlanması, mağaza içi yerleşim konularında standart
kapalı satış noktalarına yapılmayan yatırımları yapacak,
- MFS ile MF’lere, FV tarafından bira ürünlerinin satışı için kendilerine tahsis
edilmiş olan -2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun- münhasır coğrafi bölge sınırları
dâhilinde FA’lar ile Ekomini noktalarının açılması için AFS yapma yetkisi
verilecek,
- Ekomini noktası açacak FA’ların ayırt edici özellikleri ve standartları FV
tarafından aktarılacak know-how sayesinde belirlenecek,
- FV ile MF’ler arasında akdedilecek olan MFS ile MF’ler ve FA’lar arasında
akdedilecek olan AFS dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde bulunan teşebbüsler
arasında gerçekleştirilecektir.
18-04/54-30
29/55

(86) Oluşturulacak franchise sistemi kapsamında, Ekomini noktalarının modern HTM
perakendeciliği pazarında faaliyet göstermesinin amaçlandığı, çeşitli mal ve
hizmetlerin Türkiye çapındaki son kullanıcılara perakende seviyesinde satışının
yapılacağı, bu nedenle dosya konusu MFS’nin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi
anlamında bir dikey anlaşma olduğu, MFS ve AFS’lerin tarafı olan teşebbüslerden hiç
birisinin ilgili ürün pazarında bir faaliyeti veya payı bulunmadığı, bu bağlamda, %40’lık
pazar payı eşiğinin aşılmaması nedeniyle bildirimde bulunulan MFS ve AFS’nin
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyeti çerçevesinde değerlendirilebileceği,
4054 sayılı Kanun kapsamında ortaya çıkabilecek endişeleri ortadan kaldırmak için,
FV’nin satışını yapmakta olduğu bira, gazlı ve gazsız içecekler alt kategorilerinde söz
konusu kısıtlamanın ortadan kaldırıldığı, Ekomini noktalarının isterlerse söz konusu alt
kategorilerde FV’nin satmakta olduğu ürünlere rakip olan ürünlerin de satılabileceği
ifade edilmiştir.
(87) Kurul tarafından daha önce 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına ve muafiyet
de tanınamayacağına karar verilmiş ürünler bakımından, anlaşmaların münhasırlık
içerecek şekilde akdedilemeyeceği; diğer ürünler bakımından ise EFPA'nın “MF” ve
“FA” konumundaki teşebbüsler ile akdedeceği sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında olduğuna karar verildiği belirtilmiştir.
H.4.13. 09.10.2013 Tarihli ve 13-57/802-341 Sayılı Kurul Kararı (2013 Tarihli
Ekomini Kararı)
(88) EFPA’nın “Ekomini” sisteminin öncüsü konumundaki OTC (off-trade chain) adında,
ağırlıklı olarak alkollü içecekler, tütün mamulleri, cips, şekerli ürünler/şeker,
kuruyemiş/kuru meyve ve diğer ürünlerden oluşan kısıtlı bir ürün portföyü satan bir
sistem kurduğu, bu sistemin başarılı olmaması sebebiyle bu noktaların yapısını
değiştirerek ve yeni noktalar ekleyerek “Ekomini” sistemini bir franchise olarak
yerleştirmeyi planladığı, açılan “Ekomini” noktalarında sadece MFS’nin ekinde yer
alan ürün kategorilerine dâhil olan ürünler ile tarafların karşılıklı mutabakatına bağlı
olan ihtiyari ürünler satılmasının öngörüldüğü, ayrıca, tesis edilmeye çalışılan
konseptin bozulmaması ve her noktanın bireysel alım yaptığı duruma kıyasla FV
tarafından çok daha avantajlı koşullarla mal alımının yapılabilmesini sağlayan merkezi
pazarlık ve alım planlandığı ifade edilmiştir.
(89) Kurul’un 2012 Tarihli Ekomini Kararı üzerinden geçen yaklaşık bir yıllık süre zarfında
EFPA ürünleri hariç muafiyeti geri alınan tedarikçilerle yaşanan merkezi pazarlık gücü
problemi, münhasırlık yapılamadığı için yeterince tüketici fazlası elde edilememesi,
rakiplerle fiyat rekabeti yapılamaması gibi nedenlerle EFPA ürünleri de dâhil muafiyeti
koşulsuz olarak geri alınan tedarikçilerle münhasırlık içeren sözleşmeler
akdedilmesinin sistemin ayakta kalabilmesi için kaçınılmaz olduğu ve bu hükümleri
içeren sözleşmelere menfi tespit/muafiyet talebinde bulunulduğu belirtilmiştir.
18-04/54-30
30/55

(90) Kurul tarafından yapılan 2012 Tarihli Ekomini kararında yapılan değerlendirmede,
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına ve muafiyet de tanınamayacağına karar
verilmiş ürünler bakımından, anlaşmaların münhasırlık içerecek şekilde
akdedilemeyeceği; diğer ürünler bakımından ise EFPA’nın “MF” ve “FA” konumundaki
teşebbüsler ile akdedeceği sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu ve
grup muafiyetinden yararlandığı ifade edilmiştir. Bir diğer ifadeyle Kurul sözleşmedeki
diğer kısıtlamaları 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirirken, muafiyeti geri
alınan teşebbüslerden COCA COLA (gazlı içecek), UNILEVER (dondurma-Algida)
FRİTO LAY (paketlenmiş cips), MEY İÇKİ (rakı), EFPA (bira) teşebbüsleriyle adı
geçen ürün kategorileri bağlamında münhasır anlaşma yapılamayacağını hükme
bağlamıştır.
(91) İncelemeye konu başvuru kapsamında EFPA’nın, ilgili sözleşmelerde yapılacak olan
değişikliklerle, muafiyeti geri alınan teşebbüslerle münhasır sözleşmeler akdedebilme
yetkisini istediği belirtilmiştir.
(92) Sözleşme maddelerinin incelenmesinden ilgili sözleşmelerin rekabet yasağına yönelik
(münhasırlık) hükümler içerdiği ve belirlenen ürünler dışındaki ürünlerin satılmasının
engellendiği, bu kapsamıyla sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında rekabete aykırı hükümler içerdiği, bu nedenle sözleşmelerin menfi tespit
alamayacağı değerlendirilmiştir.
(93) COCA COLA, UNILEVER, FRITO LAY, MEY İÇKİ ve EFPA’dan grup muafiyetlerinin
önceki yıllarda ilgili ürünler bazında geri alındığı ve sözleşmelerin bireysel muafiyet
alamayacağının da belirtildiği, ancak yapılan başvuru ve teşebbüs tarafından öne
sürülen gerekçeler bağlamında yine de bireysel muafiyet değerlendirmesi yapıldığı
vurgulanmıştır. EFPA başvurusu, bira ürünü açısından irdelendiğinde ise, bedavacılık
probleminin önlenmesi amacıyla EFPA ürünleri haricindeki bira ürünlerinin satış
noktalarında satılmasını önleyecek düzenlemenin yapılmasının talep edildiği
anlaşılmaktadır.
(94) Söz konusu sistemde satış noktası başına yapılan yatırımın, rakip ürün satılmazsa üç
yılda geri döneceğinin öngörüldüğü ancak rakip ürünler satıldığında bu sürenin altı
yıla kadar çıkacağı EFPA tarafından ifade edilmiştir.
(95) Kararda, bu ve benzeri sözleşmelere izin verilmesi durumunda muafiyeti geri alınan
diğer teşebbüslerin de benzeri sistemler kurarak rekabeti kısıtlayabilecekleri
vurgulanmıştır. Bu noktaların, çevresinde alkol satışı olmayan ve bu nedenle
dikkatlice seçilen yerlerde kurulduğu göz önünde bulundurularak buralarda rakip ürün
bulunmasının, tüketicinin rakip ürün satın alabileceği başka yakın nokta olmadığı
hatırlandığında önemli olduğu belirtilmiştir.
(96) Ayrıca muafiyeti geri alan Kurul kararlarında marka tercihinin satış noktasına
bırakılmasının, bu kapsamda hâkim durumdaki teşebbüslerden herhangi bir teşvik
veya yönlendirme gelmemesinin kararların temelini oluşturduğu ve bu sistemde söz
konusu sınırlı sayıda ürün kapsamında satış noktasının tercihinin önem taşıdığı bir
yapı kurulduğu ifade edilmiştir. Bu yapıda “Ekomini” noktalarının bir kısmının Tuborg
ürünleri satmamayı tercih edebildiği, geri kalan noktaların ise tüketici talebi ya da
kendi tercihleri doğrultusunda Tuborg ürünleri satmakta oldukları belirtilmiştir.
(97) Bahse konu sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına ve 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet tanınamayacağına karar verilmiş ürünler
bakımından münhasırlık içerecek şekilde akdedilemeyeceğine karar verilmiştir.
18-04/54-30
31/55

H.4.14. 03.11.2016 Tarihli ve 16-36/613-274 Sayılı Kurul Kararı (2016 Tarihli
Ekomini Önaraştırma Kararı)
(98) EFPA’nın şikâyetçilere ait Ekomini satış noktalarında Tuborg dolaplarının
kullanılmasına engel olmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiasının
incelendiği kararda;
- 2012 Tarihli Ekomini Kararı ile grup muafiyetinden yararlandığı sonucuna
ulaşılan MFS ve AFS’lerin Ekominilerin yeknesaklığı ve standardı konusunda
EFPA’ya açıkça söz hakkı tanıması,
- Yine aynı Kurul kararıyla grup muafiyetinden yararlandırılan MFS ve AFS’lerde
EFPA münhasırlığının açıkça yasaklanması,
- Geçmiş Kurul kararlarının sözleşmeden veya fiili uygulamalardan
kaynaklanabilecek münhasırlığa izin vermemiş olması ve fakat Ekomini
noktalarına TUBORG dolabı konulmasının engellenmiş olmasının fiili
münhasırlığa yol açacak nitelik arz etmemesi, zira dolabı bulunmasa da Tuborg
ürünlerinin Ekomini noktalarında satılmasının önünde herhangi bir engel
bulunmaması,
- Son üç yıl içinde TUBORG’un Ekomini noktalarına yaptığı satışların artış
eğiliminde olması,
- Ekomini noktalarındaki TUBORG bulunurluk oranlarının tüm KSN’lere göre
daha düşük olmasının, mevcut dosya kapsamındaki bilgi, belge ve veriler
dikkate alındığında, EFPA’nın davranışlarına atfedilebilmesinin mümkün
olmaması,
- Şikâyet başvurularında sözü edilen rakip dolabın Ekomini noktalarından
çıkarılması sonucunu doğuran davranışlarla EFPA’nın kapalı satış yapılan bira
pazarını rakip faaliyetlere kapattığına ilişkin dosya kapsamında herhangi bir
bilgi, belge ya da bulgunun mevcut olmaması
hususları bir arada değerlendirilerek, EFPA hakkında soruşturma açılmasını
gerektirecek hususların bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
H.4.15. 03.07.2017 Tarihli ve 17-20/320-142 Sayılı Kurul Kararı (2017 Tarihli KSN
Kararı)
(99) EFPA’nın, 2011 Tarihli Menfi Tespit Kararı ile menfi tespit verilen Kapalı Satış Noktası
Sözleşmesi’nde değişiklikler yapılmak suretiyle hazırlanmış olan dört tip yeni Kapalı
Satış Noktası Sözleşmesi’ne menfi tespit verilmesi/muafiyet tanınması talebini içeren
başvurusu üzerine;
- Tam Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi (4 alternatifli), Sınırlı Münhasır
Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi ile Miktar Taahhütlü Kapalı Satış Noktası
Sözleşmesi’ne, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmaları
sebebiyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
- Bu sözleşmelerin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen
eşiğin aşılması nedeniyle grup muafiyetinden yararlanamadığına,
- Tam Münhasır Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi (4 alternatifli), Sınırlı Münhasır
Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi ile Miktar Taahhütlü Kapalı Satış Noktası
Sözleşmesi’ne 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde aranan koşulları
taşımaması sebebiyle bireysel muafiyet tanınamayacağına,
18-04/54-30
32/55

- Standart Kapalı Satış Noktası Sözleşmesi’ne ise 4054 sayılı Kanun’un 8.
maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilmesine
karar verilmiş olup bu karar sonucunda, 03.07.2017 tarih ve 17-20/320-M sayıyla,
işbu dosya konusu TUBORG’un kapalı bira pazarında sahip olduğu bireysel
muafiyetin geri alınması ve kapalı bira pazarında 2008 Tarihli Muafiyet Kararı ile
dolap kuralının kaldırılmasına yönelik inceleme başlatılmıştır.
H.4.16. 03.07.2017 Tarihli ve 17-20/321-143 Sayılı Kurul Kararı (2017 Tarihli ASN
Kararı)
(100) EFPA’nın, 2012 Tarihli Menfi Tespit/Muafiyet Kararı ile menfi tespit verilen Standart
Noktalarla İmzalanan Süreli Sözleşme’de değişiklikler yapılmak suretiyle hazırlanmış
olan Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne menfi tespit verilmesi/muafiyet
tanınması talebini içeren başvurusu üzerine,
- Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamında olması sebebiyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
- Bu sözleşmenin, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen
eşiğin aşılması nedeniyle grup muafiyetinden yararlanamadığına,
- Sınırlı Münhasır Açık Satış Noktası Sözleşmesi’ne, 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinde aranan koşulları taşımaması sebebiyle bireysel muafiyet
tanınamayacağına
karar verilmiştir.
H.4.17. 09.11.2017 Tarihli ve 17-36/583-256 Sayılı Kurul Kararı (2017 Tarihli
TUBORG’un Bireysel Muafiyetinin Geri Alınması Kararı)
(101) 2010 Tarihli Muafiyet Kararı ile TUBORG’un kapalı bira pazarında yaptığı münhasırlık
sözleşmelerine tanınan bireysel muafiyetin geri alınmasına yönelik EFPA talebi
üzerine,
- 2010 Tarihli Muafiyet Kararı ile TUBORG’un kapalı bira pazarındaki münhasırlık
içeren sözleşmelerine tanınan bireysel muafiyetin 4054 sayılı Kanun’un 13.
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca geri alınmasına,
- 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen koşullarla bağdaşmaz etkilere
sahip olması nedeniyle TUBORG’un kapalı bira pazarındaki münhasırlık içeren
sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamadığına
karar verilmiştir.
18-04/54-30
33/55

H.5. EFPA Tarafından Başvuru Konusu Talebe Yönelik Sunulan Gerekçeler
(102) Dolap kuralının kaldırılması yönündeki talebe ilişkin olarak EFPA tarafından aşağıdaki
gerekçeler sunulmuştur:
- 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı ile getirilen dolap kuralı
kapsamında, EFPA ile TUBORG’a, nihai satış noktalarına verilen soğutucu
dolaplara rakip ürünlerin konulmasının yasaklanması uygulamasına son verme
yükümlülüğü getirildiği, dolayısıyla, “dolap kuralı” kapsamında getirilen
yükümlülüğün 2005 tarihli Kurul kararıyla hem EFPA’ya hem de TUBORG’a
getirildiği,
- 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’nda da, dolap kuralının ilk etapta getirilmiş
olmasının gerekçesinin esasında EFPA ve TUBORG dışındaki küçük
teşebbüslerin dolap yatırımı imkanlarının çok sınırlı olması olduğu; Kurul’un
2008 Tarihli Muafiyet Kararı’nda, 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması
Kararı ile getirilen kurala yönelik yeni düzenlemelere yer verildiği ve EFPA ile
TUBORG dolaplarının hangi koşullarda diğer rakiplere açılacağının
düzenlendiği; buna göre; 100 m2 altında satış alanına sahip noktalarda, EFPA
veya TUBORG dolabı haricinde tüketicinin doğrudan erişebileceği başka bir
alkollü içecek dolabı yoksa, bu noktadaki EFPA veya TUBORG dolabının
görünür kısmının ve satış noktasındaki toplam dolap hacminin %20’sini
kapsayacak şekilde rakip ürün konulması kuralı getirildiği; Kurul’un bu kararda
“düzenleme ile 100 m2 üzerinde satış alanına sahip noktalarda dolap yatırımının
teşvik edilmesi ve bedavacılık probleminin önlenmesi amaçlanmaktadır”
ifadelerini kullandığı; kararda yine 100 m2 üzerinde satış alanına sahip noktalar
için küçük teşebbüslere ait dolap sayısının son derece sınırlı olduğunun ifade
edildiği; “karar ile amaçlanan, ilk aşamada küçük teşebbüslerin dolap yatırımı
yapmalarının teşvikinden ziyade rakiplerinin dolaplarında ürünlerini
bulundurmak suretiyle pazarda faaliyet göstermeleridir” denilerek, pazardaki
küçük oyuncuların, satış alanı sınırlamasına tabi olmaksızın her noktada rakip
üreticilerin dolabına girmesi gerektiği kanaatine varıldığı; öte yandan EFPA ve
TUBORG açısından böyle bir gerekliliğin söz konusu olmadığının belirtildiği,
- Bununla birlikte, Kurul dolap kuralını bu saiklerle getirmiş ve esasında EFPA ve
TUBORG dışındaki küçük teşebbüslerin, EFPA ve TUBORG’un dolap
yatırımlarından faydalanarak noktalarda bulunabilmelerini sağlamayı amaçlamış
iken, bu kuralın nasıl TUBORG lehine çalıştırıldığını, Kurul’un bu yöndeki
amacının nasıl saptırıldığını ve EFPA ile TUBORG dışındaki rakipler yerine, en
az EFPA kadar, hatta mevcut durumda EFPA’dan çok daha güçlü finansal
imkanlara sahip olan TUBORG’un bedavacılık yapmasını ve EFPA
yatırımlarından faydalanarak pazar payını ve satışlarını artırmasını sağlayan bir
mekanizmaya dönüştüğünü anlamanın mümkün olmadığı42,

42 EFPA tarafından, EFPA’nın tek başına dolap bulundurduğu (…..) adet KSN’nin sadece %(…..)’inde
tek kapılı dolap bulunduğu, iki veya daha fazla kapılı dolapların bulunduğu noktaların yaklaşık %(…..)
‘inde ((…..) adet noktada) ve her iki teşebbüsün de dolap bulundurmadığı noktalarda (EFPA’ya göre
bu nokta sayısı (…..)) TUBORG’un da dolap konumlandırabileceği ifade edilirken, TUBORG’un EFPA
dolaplarının %20’sini hiçbir maliyete katlanmaksızın kullanarak dolap kuralından istifade ediyor olması
nedeniyle bu yatırımı yapmadığı iddia edilmiştir.
18-04/54-30
34/55

- Finansal imkanları ANADOLU EFES/EFPA’dan daha iyi bir noktaya gelen
TUBORG’un, mevcut durumda satış noktalarının %(…..)’ünde ürünlerini
bulundurduğu ve sattığı, kapalı-açık tüm noktalara soğutucu dolaplarını
yerleştirmek üzere teşvikler verdiği, noktalarda dolaplarını rahatlıkla
konumlandırabildiği,
- Mevcut durumda yalnız EFPA dolabı bulunan bir noktanın TUBORG dolabı da
konumlandırmak istemesi halinde, mevcut EFPA dolabını daha az kapak
sayısına sahip bir EFPA dolabı ile değiştirme; mevcut EFPA dolabının yerini
değiştirme veya nokta ölçülerine uygun farklı dolap kombinasyonları yaparak,
mesela noktanın ön kısmında EFPA dikey dolap kapak sayısını azaltırken,
noktanın arka bölümüne bir de yatay EFPA soğutucusu veya nokta içine orta
alan silindir soğutucusu yahut kasa yanına ufak yatay soğutucu konumlandırma
gibi alternatiflerinin olduğu,
- Noktaların da, TUBORG’tan dolap yatırımı için önemli katkılar alması sebebiyle,
noktada soğutucu dolap konumlandırarak, bu bedelleri alabilmek için nokta
içerisinde farklı alanlar oluşturma yoluna gitmeyi tercih ettikleri,
- TUBORG’un %(…..)’a yakın pazar payı, %(…..) oranında bulunurluğu ve
EFPA’nınkinden daha sağlam bir finansal yapısı ve karlılığının söz konusu
olduğu; ayrıca TUBORG soğutucularının 100 m2 ve hatta 50 m2 altı noktalarda
dahi EFPA dolaplarıyla birlikte rahatlıkla konumlandırılabildiği bir pazar yapısı
altında, hala EFPA dolaplarının %20’sine TUBORG ürünlerinin konulması
zorunluluğu getiren dolap kuralının korunmasının, bira piyasasında rekabetin
korunması amacıyla bağdaşır yanının kalmadığı ve TUBORG’un halen rekabet
kurallarıyla korunup kollanmasının bizatihi kendisinin rekabeti bozucu nitelikte
olduğu; Kurul’un amaçladığı rekabetçi faydaların hiçbirine hizmet etmeyen,
hatta bizatihi kendisi piyasadaki rekabeti bozucu bir düzenleme haline gelen ve
tek taraflı işleyen “dolap kuralı”nın iptal edilmesi gerektiği,
- EFPA’nın dolap yatırımı yaparken aynı zamanda TUBORG için de yatırım
yaptığı, dolap kuralının doğal bir sonucu olarak TUBORG’un dolabın %20’sinde
yer almasının kendisi için yeterli olduğu noktalarda dolap yatırımı yapma
güdüsünün olmadığı ve bu suretle bedavacılığa yol açıldığı
ifade edilmiştir.
H.6. EFPA Tarafından İletilen Talebin Gerekçelerine İlişkin TUBORG Görüşü
(103) Dosya kapsamında, 2008 Tarihli Muafiyet Kararı ile getirilen, belirli şartlar altında
EFPA dolaplarına Tuborg ürünlerinin konulmasını öngören dolap kuralının -Ekominiler
hariç olmak üzere kapalı bira pazarının geri kalan kısmı bakımından- kaldırılması
yönündeki EFPA talebi karşısında TUBORG’un görüşlerine aşağıda yer verilmiştir:
- Öncelikle konu hakkında daha sağlıklı görüşün, EFPA’nın 2016 yılı içinde
sonuçlanan muafiyet başvurusuna ilişkin gerekçeli karara erişim halinde
sunulabileceği,
18-04/54-30
35/55

- Bira pazarında dolapların rakip ürünlere açılması kuralının ilk olarak 2005 Tarihli
Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı ile, ardından da 2008 Tarihli Muafiyet
Kararı ile düzenlendiği, ancak 2010 Tarihli Muafiyet Kararı ile TUBORG’a
münhasır anlaşma yapma hakkının verilmesi ile birlikte TUBORG dolaplarının
sadece kendi ürünleri için kullanılacağı ve TUBORG’un dolaplarına ilişkin
düzenlemenin otomatik olarak ortadan kalktığı, bununla birlikte dolap kuralının
EFPA bakımından geçerliliğini hala koruduğu,
- 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nda soğutucu dolaplar
aracılığıyla fiili münhasırlığın elde edilebileceğinin özellikle belirtildiği ve
EFPA’nın söz konusu dolap kuralının kaldırılması talebi ile fiili münhasırlığı
amaçladığı,
- 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’nda dolap kuralında ikili bir ayrıma gidilerek, 100
m2’nin altında olan yerlerde sadece EFPA dolabının bulunması halinde EFPA
dolaplarının TUBORG dahil tüm rakiplerin ürünlerine açıldığı, 100 m2’nin
üzerinde olan noktalarda ise TUBORG haricindeki diğer rakiplere açıldığı;
ancak EFPA’nın ilgili talebinde, m2 ayrımı olmaksızın kuralın TUBORG dışındaki
küçük rakipler için getirildiği izlenimini vermeye çalışıldığı,
- 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’nın esasen geleneksel kanalı hedef aldığı ve
dolayısıyla 100 m2’yi eşik olarak seçtiği, dolap kuralında 100 m2’nin altındaki
noktaların esas alınmasındaki gerekçenin fiziksel ve ekonomik engeller olduğu,
- EFPA’nın talebinin sadece TUBORG’u kapsadığı, diğer firmalar açısından
EFPA’nın böyle bir talebi olmadığı, kapalı bira pazarında EFPA ve TUBORG
dışında kalan rakiplerin pazar payının %(…..)’in altında olduğu, dolayısıyla söz
konusu kuralın kaldırılması ile pazarın büyük kısmında (sadece EFPA dolabının
olduğu geleneksel kanalda) fiili münhasırlık yoluyla TUBORG’un dışlanacağı,
- Dolap kuralının getirildiği hem kola ve bira kararlarında hem de Frito Lay,
Algida, Mey İçki gibi hakim durumda olan firmaların doğrudan ve dolaylı (kota,
katkı, bedelsiz ürün uygulamaları gibi) münhasır anlaşmalarının yasaklandığı
kararlarda asıl amacın, söz konusu firmaların münhasırlıklar yoluyla diğer
firmaların faaliyetlerini zorlaştırmalarına engel olmak, satış noktalarında nokta
içi rekabeti sağlamak ve dolayısıyla tüketicilerin farklı firmaların ürünlerine
ulaşmalarını sağlamak olduğu,
- Dolap kuralının kaldırılmasının, bira pazarında rekabeti kısıtlayacağı ve Kurul’un
diğer hızlı tüketim ürünleri için almış olduğu benzer kararlar sonucunda
yerleşmiş içtihadına da aykırı bir durum yaratacağı,
18-04/54-30
36/55

- Alkollü içecekler sektörü ile benzer reklam yasaklarına tabi olan sigara
sektörüne ilişkin 28.05.2002 tarih ve 02-32/368-154 sayılı JTI kararında43,
sigara firmalarının sadece kendi stantlarının bulundurulmasına yönelik bir
uygulama yapamayacaklarına ilişkin düzenlemeye açıkça yer verildiği,
- Kurul’un 25.07.2002 tarih ve 02-45/533-221 sayılı44, 12.06.2013 tarih ve 03-
42/464-203 sayılı, 14.08.2008 tarihli ve 08-50/719-279 sayılı sigara
kararlarında, sigara firmalarının noktalarda sadece kendi stantlarının
konumlandırılmasına yönelik bir uygulama (sözleşme maddesi, teşvik, katkı vb.)
yapamayacakları ve eğer bir noktada bir sigara standı varsa standı olmayan
firmaların ürünlerinin o stantta satılmasının engellenemeyeceği sonucuna
ulaşıldığı,
- Sigara kararlarında olduğu gibi, hakim durumda bulunan EFPA’nın satış
noktalarında sadece kendi dolaplarının kullanılmasına yönelik ve rakip
dolaplarının çıkarılmasına yönelik teklif, katkı ve teşvik uygulamalarının açıkça
yasaklanması gerektiği,

43 JTI Tütün Ürünleri Pazarlama A.Ş.’nin (JTI) sigara satış noktaları ile yapmış olduğu sözleşmelere
menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebinin incelendiği kararda, sözleşmenin 2.2.
maddesinde yer alan “Satıcı, yukarıda 1 inci maddede yazılı amacın ve taahhütlerin ihlal edilmemesi
bakımından, işyerinde satışa arz olunan sigaraların bulundurulması veya satışa arz edilmesi için
herhangi bir diğer raf ünitesi veya ünitelerini ya da bu amaca yönelik herhangi bir diğer üniteyi
işyerinde bulunduramaz veya bu konuda taahhüt altına giremez. Ancak JTI’ın uygun görüp yazılı onay
vermesi durumunda, başka bir raf ünitesi veya ünitelerini ya da bu amaca yönelik herhangi bir diğer
üniteyi işyerinde bulundurabilir.” düzenlemenin, JTI’nın münhasırlık uygulamalarına neden olacağı,
münhasırlık sonucunda sigara piyasasının sıkı oligopol özelliğiyle birlikte yeni giriş yapan
teşebbüslerin ya da düşük pazar payına sahip teşebbüslerin satış noktasındaki etkinliğini
zedeleyeceği, münhasır stant sözleşmelerine imkan tanınması halinde reklamların yasak olduğu bu
pazarda satış noktası ile anlaşan firmalar lehine üstünlük yaratacağı, bu durumda ortaya çıkacak “ağ
etkisi”nin rekabeti kısıtlayacağı ifade edilerek, ilgili sözleşmeye menfi tespit veya bireysel muafiyet
verilemeyeceği, sözleşmenin 2.2. maddesinin Kurul kararında belirtilen hususlara uygun olacak
şekilde yeniden düzenlenmesi halinde sözleşmeye menfi tespit verilebileceği sonucuna ulaşılmıştır.
44 Sigara sağlayıcısı teşebbüslerin sigara ürünlerinin sergileneceği raflara ilişkin olarak sigara satış
noktaları ile yaptıkları anlaşmaların incelendiği kararda, satış noktalarının önemli bir bölümünde satış
alanının stant sayısının artmasına imkan vermediği, bu nedenle bu tür münhasır ilişkilerin pazardaki
rekabeti olumsuz etkileyeceği, ilgili sözleşmelerin sigara satış noktası işletenlerin istedikleri sayıda raf
ünitesi bulundurma ve ilgili noktada raf ünitesi bulundurmayan sağlayıcıların da ürünlerini mevcut raf
ünitelerinde sergileme serbestisinin bulunması gerektiği; sonuç olarak, ilgili maddelerin sözleşmeden
çıkarılması gerektiği, Philip Morris bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği için para cezası verilmesi
gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Akabinde 12.06.2003 tarihli ve 03-42/464-203 sayılı kararda
sözleşmedeki hükmün sözleşme tarafı diğer teşebbüsü yalnızca PMSA Philip Morris Sabancı
Pazarlama ve Satış A.Ş.’ye ait sigara satış raflarını bulundurma konusunda teşvik edici bir özelliği
bulunduğu görülmektedir. Bu ise uygulamada “fiili münhasırlık” sonucunu doğurabilecek bir hüküm
olarak değerlendirilmiştir. Bu kapsamda ilgili hükmün sözleşmeden çıkarılması veya başka markaların
standının bulundurulmaması şartına bağlı olarak para verme uygulamasına yol açmayacak şekilde
açıkça düzenlenmesi halinde bildirim konusu sözleşmeye menfi tespit belgesi verilmesine karar
verilmiştir.
18-04/54-30
37/55

- Kurul’un 16.02.2017 tarih ve 17-07/84-34 sayılı Mey İçki kararında45, rakı
ürünlerinin satış noktalarındaki görünürlüğünün ve bulunurluğunun
sağlanmasının, rekabet perspektifinden perakende sektöründe diğer ürünlere
kıyasla farklı bir hassasiyet oluşturduğu, maliyeti MEY İÇKİ tarafından
karşılanan stant, raf ve modül gibi teşhir alanlarının yalnızca %70’ine yönelik
olarak MEY İÇKİ’nin kendi rakı ürünlerine yönelik dizilim tavsiyesinde
bulunabileceği sonucuna ulaşıldığı; bu eşiğin MEY İÇKİ’nin rakı pazarında sahip
olduğu tahmin edilen %(…..) pazar payının altında olduğu; bununla birlikte
EFPA dolapları için belirlenen eşiğin %20 olduğu; Mey İçki kararı dikkate
alınarak, dolap kuralındaki eşiğin %40’a artırılması gerektiği; böylece rakibin
TUBORG dolaplarının satış noktasından çıkarma güdüsünün azalabileceği,
- EFPA’nın 2016 yılı itibarıyla gıda ve içecek kategorisinde satış noktalarının
cirosunun %(…..)‘ini oluşturduğu, bu nedenle EFPA’nın satış noktalarına
yönelik pazarlık gücünün çok yüksek olduğu,
- TUBORG’un KSN’lere yaptığı yatırımın her yıl arttığı ve rakibin iddia ettiği gibi
bedavacılık yapılmadığı, TUBORG’un KSN’lerdeki yer darlığı, ekonomik
engeller, rakibin engellemeleri (TUBORG dolaplarının noktalara sokulmaması
veya var olan TUBORG dolaplarının çıkarılması) nedeniyle istenilen seviyede
dolap yatırımı yapamadığı,
- Bira pazarında özellikle kapalı pazarda bira satışında, soğutucuların biranın
soğuk tüketilen bir ürün olması ve tüm portföyün sunulabileceği teşhir alanı
oluşturması gibi önemli iki fonksiyonun bulunduğu,
- Kurul kararları ile dolap kuralının uygulandığı bira pazarı ve gazlı içecekler
pazarında soğutucuların fonksiyonu karşılaştırıldığında gazlı içecekler
pazarında reklam yoluyla firmaların kendi ürünlerine talep yaratma imkanının
olduğu, buna karşılık bira pazarında bu durumun mümkün olmadığı, bu nedenle
satış noktalarındaki dolapların büyük önem kazandığı,
- Gazlı içeceklerin her KSN’de satışının yapılabildiği; buna karşılık alkollü
içeceklerin sadece TAPDK ruhsatına sahip olan noktalarda satılabildiği ve tüm
KSN’lerin dörtte birinde ruhsat bulunması nedeniyle bira pazarında dolap
münhasırlığı yoluyla ortaya çıkacak fiili münhasırlığın etkisinin, gazlı içecek
pazarından daha fazla olacağı,

45 Kararın 293. paragrafında; “Geleneksel kanalda MEY İÇKİ’nin raflarda ürün yerleşimi ve dizilimine
ilişkin olarak tavsiyeden öteye geçen müdahalelerde bulunduğu ve raf diziliminin MEY İÇKİ’nin
talepleri doğrultusunda gerçekleştiren satış noktalarına finansal avantajlar sağladığı tespit edilmiştir.
Buna bağlı olarak da satış noktalarında görünür alanların önemli bir kısmı MEY İÇKİ tarafından
kapatılmaktadır. Zira MEY İÇKİ’nin kendi iç yazışmalarında rakı pazarında rafta önyüzde bulunma
oranının %(…..) olduğu ifade edilmektedir. Her ne kadar bu oran MEY İÇKİ’nin pazar payı ile orantılı
olarak değerlendirilebilecekse de rakı pazarında asimetrik rekabet koşullarının varlığı dikkate
alındığında, MEY İÇKİ’nin pazar payı ile orantılı raf payını kontrol edebilir durumda olması dahi etkin
bir rekabet ortamı sağlamayabilecektir. Bu nedenle, MEY İÇKİ tarafından öncelikle geleneksel
kanaldaki satış noktalarına rakı kategorisinde raf yerleşimi ve ürün dizilimine bağlı olarak finansal
fayda sağlanmasına son verilmesi gerekmektedir. Ayrıca MEY İÇKİ’nin geleneksel kanaldaki satış
noktalarındaki rakı raflarının görünür bölümünün (kasa arkasında kalan raflar bakımından göz-kalça
hizasında bulunan bölümünün) ve diğer nokta içi rakı teşhir alanlarının (modül, stant gibi) yalnızca
%70’ine ilişkin olarak dizilim tavsiyesinde bulunması, tavsiyelerinin yalnızca MEY İÇKİ rakı ürünlerine
ilişkin olup rakip ürünlerin raflardaki yerleşimine ilişkin olarak satış noktalarında tavsiyede
bulunmaması gerekmektedir” ifadesi yer almaktadır.
18-04/54-30
38/55

- Geleneksel KSN’lerde, sütlük adı verilen ve noktaların kendilerine ait dolapların
kullanımının çok az (Ekomini hariç 3.484 adet KSN) olduğu, bunun nedeninin
sermaye yetersizliği ve soğutucu dolapların firmalarca noktalara bedelsiz olarak
sunulması olduğu, TAPDK mevzuatına uygun olarak sadece alkollü içkiye
ayrılmış ve alkol alanında yer alan sütlük bulunan nokta sayısının geleneksel
kanal içindeki oranının ise %1’e denk geldiği, bu nedenle sütlüklerin TUBORG
için alternatif soğutucu olarak değerlendirilemeyeceği,
- TAPDK mevzuatı kapsamında, soğutucu dolapların da dahil olduğu satış
ünitelerinin sadece alkollü içeceklerin satışı için tahsis edilen alanlarda
bulunabileceği ve bu alanın tek olması, dışarda bulunan dolapların ise içinin
görünmeyecek şekilde olması gerektiği ve bu nedenle dışardaki dolaplarda ürün
sergileme özelliğinin yerine getirilemediği,
- Dükkan önü alanın çok sınırlı olması, belediyelere ödenmesi gereken işgaliye
harcı46, güvenlik sebepleri (hırsızlığa daha açık olması), Türkiye’nin
muhafazakar yapısı, dışarıda halihazırda alkolsüz içecek dolaplarının
bulunması gibi unsurların nokta dışında dolap bulunmasını engellediği,
- Alkol alanı oluşturmanın geleneksel kanaldaki noktaların yer darlığı nedeniyle
çok zor olduğu ve Kurul tarafından dolap kuralının kaldırılmasına ilişkin
yapılacak değerlendirmede TAPDK hükümlerinin dikkate alınması gerektiği,
- Gelecekte noktalarda her iki firmanın dolaplarının bulunduğu bir yapının
oluşması halinde dolap kuralının kaldırılabileceği, ancak bugünün koşullarında
sadece EFPA dolabının bulunduğu yaklaşık (…..) noktanın varlığı göz önüne
alındığında dolap kuralının kaldırılmaması gerektiği,
- EFPA’nın dolap kuralının kaldırılması talebine ilişkin görüşünde, EFPA dolabı
bulunan bir noktanın TUBORG dolabı da konumlandırmak istemesi halinde
mevcut EFPA dolabını daha az kapak sayısına sahip bir EFPA dolabı ile
değiştirilebileceği, satış noktasının EFPA dolap kapak sayısını korumak
istemesi halinde ise mevcut EFPA dolabının yerini değiştirmek veya nokta içine
nokta ölçülerine uygun farklı dolap kombinasyonlarının yapılabileceği iddialarına
ilişkin olarak; EFPA’nın noktalar ile yapmış olduğu “Kapalı Satış Noktası”
sözleşmesi hükümlerine göre satış noktasının EFPA soğutucusunun yerini
değiştirmesi, kapak sayısını azaltması ve teşhirde EFPA’nın öngördüğü düzene
uymaması durumunda, sözleşmeye aykırılığın söz konusu olacağı; bu
çerçevede KSN’ye verilen katkının iadesinin ve cezai şart uygulamalarının
gündeme geleceği, dolayısıyla dolap konumlandırmaya yönelik EFPA
önerilerinin fiiliyatta uygulanmasının mümkün olmadığı,

46 Belediye Gelirleri Kanunu’nun 52. maddesinde şu hüküm yer almaktadır:
“Belediye sınırları içinde bulunan aşağıdaki yerlerden herhangi birinin satış yapmak veya sair
maksatlarla ve yetkili mercilerden usulüne uygun izin alınarak geçici olarak işgal edilmesi, İşgal
Harcına tabidir:
…
2. Yol, meydan, pazar, iskele, köprü gibi umuma ait yerlerden bir kısmının herhangi bir maksat için
işgali,
…”
18-04/54-30
39/55

- Söz konusu hüküm ve uygulamalar olmasa bile, rakibin hakim durumda olması
ve satış noktalarının cirosu içinde önemli yer tutan bir teşebbüs olması
nedeniyle KSN’leri dolap değişiklikleri açısından ikna etmenin mümkün olmadığı
ve bu değişikliklerin TUBORG açısından çok maliyetli olacağı,
- EFPA’nın iddia ettiğinin aksine, kasanın yanında veya dükkanın ortasına
konulacak dolabın TAPDK mevzuatı çerçevesinde yasak olduğu,
- Bir diğer iddia olan kuruyemiş standı gibi çeşitli stantların yerine dolap
konulması argümanının da bu kategorideki firmaların noktalara katkı sağlaması
ve noktaların söz konusu ürünlerin satışından vazgeçmek istemeyecek olmaları
nedeniyle geçerli olmadığı,
- EFPA’nın hakim durumda olmasından kaynaklı olarak noktalarda yerleşik
olduğu; noktaya sonradan giren firma konumunda olan TUBORG’un ise, nokta
içindeki sınırlı alanların zaten önceden kapatılmış olduğu gözetildiğinde, dolap
konumlandırmasının çok maliyetli olduğu,
- Dolap kuralının kalkmasının, pazarda şu üç etkiye yol açacağı: (i) Yalnızca
EFPA dolabı olan yaklaşık (…..) noktada TUBORG’un satışlarının tamamen
kaybolacağı, (ii) Her iki firmanın dolabının olduğu noktalar bakımından, rakibin
teklifleri sonucunda TUBORG dolabının çıkarılması halinde bu noktalardaki
TUBORG satışlarının neredeyse tamamen ortadan kalkacağı, (iii) EFPA’nın,
TUBORG dolaplarını çıkarmaya yönelik güdüsünün artacağı,
- Rakibin dolaplarında %20 ile bulunan TUBORG ürünlerinin sirkülasyonun
yüksek olduğu ve dolayısıyla bu oranın %100’e ulaşabildiği, böylece dolabın
sadece TUBORG’un kullanımında olduğu iddiasının gerçeği yansıtmadığı; söz
konusu iddianın rakibin pazar payı ve dolap yatırımlarının devam etmesi ile
çelişki oluşturduğu,
- TUBORG tarafından yapılan saha çalışmasına göre, sadece EFPA dolabının
bulunduğu noktalarda TUBORG’un tahmini pazar payının %(…..) olduğu, dolap
kuralının kaldırılması halinde TUBORG’un geleneksel kanal satışlarının (…..)
kaybedebileceği,
- EFPA’nın yalnızca kendi dolaplarının bulunduğu (…..) noktanın toplam dolap
hacminin en az yarısını gönüllü bir biçimde çıkarması koşuluyla, TUBORG
olarak yatırım yapmaya hazır oldukları; buna alternatif olarak, söz konusu (…..)
noktada EFPA’nın kendi dolaplarının tamamını çıkarması halinde, TUBORG’un
bu noktalara kendi dolabını yerleştirebileceği ve devamında rakibe %20
oranında TUBORG dolaplarında yer vermeye hazır oldukları,
- EFPA’nın Migros, Kipa ve Ekomini’ler ile dikey entegrasyona sahip olmasının
TUBORG’un söz konusu noktalarda büyümesini engellediği, dolap kuralının
kaldırılması halinde geleneksel kanalda kaybedilecek pazar payının organize
perakende pazarına da yansıyacağı ve nihayetinde organize kanaldaki sıcak ve
soğuk raf paylarında azalma olacağı
belirtilmiştir.
18-04/54-30
40/55

H.7. Değerlendirme
(104) EFPA tarafından TUBORG’a 2010 Tarihli Muafiyet Kararı ile kapalı bira pazarındaki
münhasırlık sözleşmeleri için tanınan bireysel muafiyetin geri alınması ve 2008 Tarihli
Muafiyet Kararı doğrultusunda EFPA dolaplarına belli koşullarda TUBORG ürünlerinin
konulması koşulunu getiren dolap kuralının -Ekomini’ler hariç olmak üzere kapalı bira
pazarının geri kalan kısmı bakımından- kaldırılması talep edilmiştir. TUBORG’a
tanınan muafiyetin geri alınması talebi bakımından Kurul’un 09.11.2017 tarih ve 17-
36/583-256 sayılı kararında TUBORG’un kapalı bira pazarındaki münhasırlık içeren
sözleşmelerine tanınan bireysel muafiyetin 4054 sayılı Kanun’un 13. maddesinin
birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca geri alınmasına ve ilgili anlaşmaların 2002/2 sayılı
Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanamadığına karar verilmiştir. EFPA’nın
dolap kuralının kaldırılması yönündeki talebi ise işbu dosya kapsamında
değerlendirilmektedir.
(105) EFPA’nın söz konusu talebine ilişkin değerlendirmeye geçmeden önce, dolap
münhasırlığına ilişkin olarak alınmış ilk karar olan 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri
Alınması Kararı ile daha sonra dolap kuralının çerçevesini oluşturmak üzere alınan
2008 Tarihli Muafiyet Kararı’ndan bahsetmekte fayda bulunmaktadır.
H.7.1. 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı ve 2008 Tarihli
Muafiyet Kararı’nda Dolaplara İlişkin Getirilen Düzenlemeler
(106) 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri Alınması Kararı’nda dolap münhasırlığının
uygulamada fiili münhasırlığa yol açabileceği tespitlerine yer verilmiş, kararın sonuç
bölümünün 6. maddesinde de “… Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş.’nin,
Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin kendilerinin ya da bu teşebbüslerin
distribütörlerinin/bayilerinin nihai satış noktalarına vermiş oldukları soğutucu dolaplara
rakip ürünlerin konulmasını engellemelerinin piyasada rekabetin oluşmasının önünde
önemli bir engel olduğuna, bu yüzden soğutucu dolaplara rakip bira ürünlerinin
konulmasının yasaklanması uygulamasına son verilmesine ,” ifadeleri ile EFPA ve
TUBORG’un dolapları diğer teşebbüslerin kullanımına açılmış ve dolap münhasırlığı
uygulamasına son verilmiştir.
(107) 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’nda ise daha detaylı bir düzenlemeye gidilerek aşağıdaki
değerlendirmelere yer verilmiştir:
“- Kapalı noktalarda satış noktasının alanı ve dolap kapasitesi:
Kola Kararı ile ev kanalında 100 m²’nin altında satış alanına sahip noktalarda
sadece Coca Cola İçecek A.Ş.’ye (CCİ) ait dolap/dolapların bulunması
durumunda fiili münhasırlığı önlemek amacıyla rakip teşebbüslerin bu dolaplara
dolap kapasitesinin %20’sini aşmayacak şekilde ürün yerleştirmelerine imkan
tanınmıştır. Dolayısıyla bira pazarında da söz konusu 100 m² eşiğinin geleneksel
kanaldaki noktaları temsil etmesi bakımından anlamlı olacaktır. Bu çerçevede,
100 m² altında satış alanına sahip noktalarda sadece Efpa/Bimpaş dolabı dışında
tüketicinin doğrudan erişebileceği bir başka alkollü içecek dolabı yoksa, bu
noktada bu teşebbüslerin dolaplarının kullanılmasını düzenleyen ariyet
sözleşmeleri, dolabın görünür kısmının ve satış noktasındaki toplam dolap
hacminin %20’sini kapsayacak şekilde rakip ürün konulmasına izin verilmesini
temin edecek şekilde düzenlenmelidir.
18-04/54-30
41/55

- Efpa ve Bimpaş dışındaki teşebbüslerin durumu:
Yukarıdaki düzenleme ile 100m2’nin üstünde satış alanına sahip noktalarda dolap
yatırımının teşvik edilmesi ve bedavacılık probleminin önlenmesi
amaçlanmaktadır. Ancak bu noktada, Efpa ve Bimpaş dışındaki oyuncuların dolap
yatırımı imkanlarının gözden geçirilmesi gereklidir. Mevcut durumda noktalarda
küçük teşebbüslere ait dolap sayısı son derece sınırlıdır. Dolayısıyla bu
teşebbüslerin sadece 100 m² altında satış alanına sahip noktalarda yer alan rakip
üreticilerin dolaplarına girebilmeleri ve bu eşiğin üstündeki noktalar bakımından o
noktaya dolap yatırımı yapmak durumunda olmaları, KARAR ile ulaşılmak istenen
hedeflerle örtüşmeyecektir. Zira söz konusu karar ile amaçlanan, ilk aşamada
küçük teşebbüslerin dolap yatırımı yapmalarının teşvikinden ziyade rakiplerinin
dolaplarında ürünlerini bulundurmak suretiyle pazarda faaliyet göstermeleridir. Bu
çerçevede 100 m² eşiğinin sadece Efpa ve Bimpaş açısından geçerli olması ve
pazardaki küçük oyuncuların satış alanı sınırlamasına tabi olmaksızın her noktada
rakip üreticilerin dolabına girmesi gerektiği kanaatine varılmıştır. Bu düzenlemenin
arkasında yatan neden, küçük oyuncuların mevcut durumdaki üretim düzeylerinin
ve finansal güçlerinin bu teşebbüslerin noktalara dolap yatırımı yapmasına imkan
tanıyacak düzeyde olmamasıdır. Zira bu teşebbüsler mevcut durumda bulunurluk
konusunda zorluk yaşamakta ve marka bilinirliği yaratamamaları nedeniyle
tüketiciler tarafından pek fazla tercih edilmemektedirler. Dolayısıyla noktalara
dolap koyacak kadar yüksek bir satış potansiyeline sahip olamayan küçük
teşebbüsler açısından böyle bir yatırımın geri dönüşü çok uzun bir vadeye
yayılabilmektedir. Ayrıca bu teşebbüsler bakımından getirisi daha yüksek ve geri
dönüş dönemi görece daha kısa olabilecek reklam, promosyon ve cazip fiyat gibi
pazarlama aktivitelerine yapılacak yatırımların dolap yatırımlarına tercih edilmesi
mümkündür. Buna ek olarak, sahip oldukları finansal güç açısından küçük
teşebbüslerin Efpa ve Bimpaş ile karşılaştırılması pek olası değildir. Bu
teşebbüslerden kimileri mevcut üretimleri ile henüz başabaş noktasına bile ancak
ulaşabilmiş durumdadır. Ancak Efpa ve Bimpaş’ın dolap yatırımı konusunda
herhangi bir sıkıntı yaşamadığı açıktır. Bu piyasada hakim durumda olan Efpa’nın
finansal açıdan dolap yatırımı yapamayacağını iddia etmek gerçeklerden uzak
olacaktır. Diğer taraftan Bimpaş bu pazarda Efpa kadar güçlü olmasa da dolap
yatırımları bu teşebbüs açısından da bir zorluk ortaya çıkarmayacaktır. Bu
çıkarımlardan hareketle diğer teşebbüslerin ürünlerinin 100 m²’nin üstünde satış
alanına sahip noktalarda rakiplerinin dolabında yer alması fiili münhasırlığın tam
anlamıyla ortadan kaldırılması için bir zorunluluktur.”
18-04/54-30
42/55

(108) Her iki kararda da dolap münhasırlığı fiili münhasırlığa yol açan etkileri bakımından
ele alınmış ve satış noktalarında fiili münhasırlığı ortadan kaldırmak amacıyla EFPA
ve TUBORG dolaplarına belirli koşullar altında rakip ürünlerin konulmasına yönelik
dolap kuralı getirilmiştir. Bu kapsamda öncelikle 2005 Tarihli Grup Muafiyetinin Geri
Alınması Kararı ile soğutucu dolaplara rakip bira ürünlerin konulmasının
engellenemeyeceği sonucuna ulaşılmış, ardından 2008 Tarihli Muafiyet Kararı ile bira
ürünlerinin hangi şartlarda rakiplere ait soğutucularda yer alabileceğine dair bir kural
oluşturulmuştur. Karardan da anlaşıldığı üzere, 100 m2 altında satış alanına sahip
KSN’lerde EFPA veya TUBORG dolabı dışında tüketicinin doğrudan erişebileceği bir
başka alkollü içecek dolabı yoksa, o dolabın görünür kısmında ve hacminin %20’sine
denk gelecek şekilde rakip bira ürünlerinin konulması bir zorunluluktur. Diğer yandan
kararda, 100 m2 eşiğinin yalnızca EFPA ve TUBORG açısından geçerli olduğu, EFPA
ve TUBORG harici küçük teşebbüslerin dolap yatırımı yapmalarına finansal güçlerinin
yetmeyeceği, bu nedenle 100 m2’nin üzerinde satış alanına sahip KSN’lerde EFPA ve
TUBORG dışındaki küçük teşebbüslerin ürünlerinin EFPA ve TUBORG dolaplarına
konulmasının bir zorunluluk teşkil ettiği açıkça ifade edilmektedir. Bu noktada,
EFPA’nın dolap kuralının kaldırılmasına ilişkin talebinin, EFPA ve TUBORG
haricindeki küçük teşebbüsleri kapsamadığının vurgulanmasında fayda görülmektedir.
H.7.2. TAPDK Mevzuatı Kapsamındaki Düzenlemeler, Dolapların Mağaza İçinde
ve Dışında Konumlandırılmasına İlişkin Fiili Durum ve Dolap Modelleri
(109) TAPDK mevzuatı uyarınca alkollü içecek dolaplarının konumlandırılmasına ilişkin
yasal düzenlemeler de yapılacak değerlendirme bakımından önemlidir. Şöyle ki, “Bira
Pazarı Hakkında Bilgi” başlıklı bölümde de yer verildiği üzere, TAPDK Yönetmeliği’nin
23. maddesinin ilk fıkrasında “Alkollü içkiler, sadece bu ürünlerin satışına tahsis
edilmiş alanda bulunan satış ünitelerinde sergilenir. Ürüne tahsis edilmiş muhafaza ve
soğutma amaçlı üniteler de satış ünitesi kapsamındadır. Alkollü içkiler, birden fazla
satış ünitesinde satışa sunulabilir ancak, satış üniteleri birden fazla alanda/reyonda
konumlandırılarak alkollü içkilere tahsis edilmiş alan bütünlüğü bozulamaz. Reklam ve
tanıtım unsurlarını taşımayan ve içi görünmeyecek şekilde dizayn edilmiş
soğutucuların işyeri dışında konumlandırılması alan bütünlüğünü bozmaz.” hükmü yer
almaktadır. Yine aynı maddenin üçüncü fıkrasında “Tüketicilerin içeriye girmeksizin
alışveriş yapabildiği büfeler hariç olmak üzere, alkollü içkiler; çocuklara yönelik olan
materyaller, çocuk dergileri, kitap ve yayınları ile çocuk kıyafetleri, kırtasiye,
oyuncaklar ile cips, çikolata, şekerleme benzeri çoğunlukla çocuklar tarafından
tüketilen ürünlerle bitişik olan alanlarda satışa arz edilemez.” hükmü ile beşinci
fıkrasında “Alkollü içkiler işletme dışından görülecek şekilde perakende olarak satışa
arz edilemez. Perakende satış belgesini haiz satıcılar, alkollü içkilerin işyeri dışından
görünmemesi için gerek işyerinin fiziki koşullarını gerekse satış ünitelerinin niteliğini
ve konumunu uygun hale getirmek için tedbir almak zorundadırlar.” hükmü
bulunmaktadır.
18-04/54-30
43/55

(110) Söz konusu hükümler bir arada değerlendirildiğinde, alkollü içeceklerin kural olarak
mağaza içinde yalnızca alkollü içki satışına tahsis edilmiş tek bir alanda/reyonda
satılabileceği; bununla birlikte reklam ve tanıtım unsurlarını taşımayan ve içi
görünmeyecek şekilde dizayn edilen alkollü içecek dolaplarının mağaza dışında da
konumlandırılabileceği anlaşılmaktadır. Buna paralel şekilde, EFPA’nın cevabi
yazısında, dolapların mağaza dışında konumlandırılabilmesine ilişkin olarak “TAPDK
mevzuatı, reklam ve tanıtım unsurlarını taşımayan ve içi görünmeyecek şekilde dizayn
edilmiş soğutucuların işyeri dışında konumlandırılmasının alan bütünlüğünü
bozmayacağını ve bu şekilde dükkan/mağaza dışında soğutucu dolap
konumlandırılabileceğini düzenlemiştir. Bu çerçevede, üzerinde bir marka-logo-işaret
bulunmayan, fakat Efes renklerini (lacivert-mavi-beyaz) taşıyan soğutucularımız, içi de
görünmeyecek şekilde, camı yine Efes renklerinde film ile kapatılarak, buzlu kapak
kullanılarak veya bir başka şekilde kapatılarak dükkan dışına yerleştirilebilmektedir.
TUBORG da benzer yöntemle, yine TUBORG renklerini (sarı) taşıyan, üzerinde bir
logo veya işaret bulunmayan ve içi görünmeyecek şekilde camı kapatılmış
soğutucularını dükkan/mağaza dışına konumlandırabilmektedir.” ifadelerine yer
verilmiş ve dükkan/mağaza dışında konumlandırılmış EFPA (mavi renkli) ve TUBORG
(sarı renkli) soğutucu dolaplarını gösteren bazı örnek fotoğraflar sunulmuştur.
(111) Ayrıca EFPA ve TUBORG tarafından KSN’lerin dolaplarını nokta dışında
konumlandırmalarının önünde sözleşmesel olarak bir engel olmadığı ifade edilmiştir.
Her ne kadar mevzuat ve EFPA ile TUBORG’un noktalarla yaptığı sözleşmeler gereği,
alkollü içecek dolaplarının KSN dışında konumlandırılabilmesi mümkün olsa da,
TUBORG tarafından, mağaza dışında dolap konumlandırılması durumunda
belediyeye ödenmesi gereken işgaliye bedeli, muhafazakar toplum yapısı, dolapların
güvenliği, mağaza içinde alkollü içkilerin teşhir imkanı mümkün iken mağaza dışında
bunun mümkün olmayışı gibi sebeplerle noktaların alkollü içecek dolaplarını dışarıda
konumlandırmak istemedikleri, noktaların genel olarak gazlı içecek dolaplarını
mağaza dışına yerleştirmeyi tercih ettikleri ifade edilmiştir. Öte yandan, TUBORG
tarafından, EFPA’nın dile getirdiği mağaza içi konumlandırma yöntemlerinin de
TAPDK mevzuatının alan bütünlüğünün bozulmamasına yönelik düzenlemesi
nedeniyle mümkün olmadığı, örnek olarak kasa önüne bira dolabı yerleştirmenin
yasak olduğu ifade edilmiştir. EFPA, ürün sattığı kaç noktada KSN dışında dolap
bulundurulduğuna ait bir veri sunamamışken, TUBORG mevcut durumda 100 m2
altındaki (…..) adet KSN’nin (…..)’sında (%(…..)) dükkan dışında dolap
konumlandırdığı bilgisini paylaşmıştır. Dosya kapsamında, noktaların mağaza dışında
alkollü içecek dolabı konumlandırmayı tercih etmeme sebepleri ve şirketlerden elde
edilen mevcut verilere dayanılarak mağaza dışına dolap konumlandırmanın mevcut
durumda yaygın bir uygulama olmadığı kanaatine ulaşılmıştır. Dolayısıyla dolapların
esasen KSN içinde konumlandırılmasının tercih edildiği görülmektedir.
(112) Yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda, EFPA/TUBORG dolaplarına belli
koşullarda Tuborg/Efes ürünlerinin konulmasına yönelik dolap kuralının kaldırılıp
kaldırılmaması gerektiği noktasında, işbu dosya kapsamında yapılacak
değerlendirmede 100 m2 eşiğinin önem teşkil ettiği anlaşılmaktadır. Nitekim dolap
münhasırlığının bu noktalar bakımından fiili münhasırlığa yol açma ihtimali daha
olasıdır.
18-04/54-30
44/55

(113) Dosya kapsamında yapılan incelemelerden, EFPA ve TUBORG dolaplarının farklı
model ve ölçülerde olduğu anlaşılmıştır. Her iki teşebbüsün de 1 kapılı, 1,5 kapılı, 2
kapılı, 3 kapılı, slim, yatay, bar arkası, havuz, open front gibi benzer özellikte ve
büyüklükte dolapları bulunmaktadır. Aşağıda örnek olması açısından EFPA
dolaplarının görsellerine yer verilmektedir:
H.7.3. Dolap Kuralının Kaldırılmasının Fiili Münhasırlığa Yol Açma İhtimali
(114) Bu dosya kapsamında önemli olan, EFPA tarafından talep edilen dolap kuralının
kaldırılmasının teşebbüslerin noktalarda münhasır çalışmalarının önünü açıp
açmayacağının değerlendirilmesidir. Zira EFPA ve TUBORG’un KSN’ler ile
münhasırlık hükmü içeren anlaşmaları için bireysel muafiyet söz konusu olmayıp bu
kapsamda her iki teşebbüsün de KSN’lerde fiili ya da sözleşmesel olarak
münhasırlığa yol açacak uygulamalarda bulunmaması gerekmektedir.
(115) Daha önce de ifade edildiği üzere 100 m2 ve altı satış hacmi bulunan KSN’ler için
dolap münhasırlığının fiili münhasırlığa yol açma ihtimali daha olasıdır. Zira bu
noktalarda satış noktalarının hacmi ancak bir soğutucu dolabın noktada bulunmasına
imkan verebilmekte, 100 m2 üstü hacme sahip noktalarda birden fazla dolap
bulunması daha mümkün olmaktadır. Ancak bu noktada 100 m2 üstü satış noktaları
bakımından 2008 Tarihli Muafiyet Kararı’nda ifade edilen “Buna ek olarak, sahip
oldukları finansal güç açısından küçük teşebbüslerin Efpa ve Bimpaş ile
karşılaştırılması pek olası değildir…Bu çıkarımlardan hareketle diğer teşebbüslerin
ürünlerinin 100 m²’nin üstünde satış alanına sahip noktalarda rakiplerinin dolabında
yer alması fiili münhasırlığın tam anlamıyla ortadan kaldırılması için bir zorunluluktur.”
tespiti hala geçerliliğini korumaktadır. Nitekim EFPA’nın talebi EFPA ve TUBORG
haricindeki küçük teşebbüsleri kapsamamaktadır.
(116) 100 m2 ve altı bakımından, hâlihazırda EFPA (…..) noktada, TUBORG ise (…..)
noktada sadece kendi dolabı ile faaliyet gösteriyorken; iki teşebbüsün birlikte dolap
bulundurdukları nokta sayısı ((…..)), pazardaki dolaplı toplam KSN sayısının ((…..))
%(…..)’u civarındadır. Dolayısıyla pazardaki dolaplı KSN’lerin %(…..)’inde
teşebbüslerden yalnızca birinin dolabı bulunmakta olup, dolap paylaşımının sona
ermesi durumunda 100 m2 ve altı noktalarda teşebbüslerin fiilen münhasır
çalışabilecekleri noktalar ortaya çıkabilecektir. Zira dolap kuralının kaldırılması
halinde, noktada dolabı bulunmayan teşebbüs dolap yatırımı yapmak suretiyle o
noktaya girmeye çalışacak; ancak 100 m2 ve altı noktalarda yer sıkıntısı olması
durumunda, noktada hâlihazırda rakip dolabının yerleşik olması sebebiyle, diğer
teşebbüs kendi dolabını o noktada konumlandıramayabilecektir. Bu bakımdan
teşebbüslerin 100 m2 altındaki noktalardaki bulundurdukları dolap hacimlerine yer
verilmesi gerekmektedir.
18-04/54-30
45/55

Tablo 16: EFPA'nın Dolap ile Bulunduğu KSN'lerdeki Nokta Başına Ortalama Dolap Hacmi (m3)
Nokta Türü m2
EFPA'nın Dolap ile
Bulunduğu
KSN'lerdeki Nokta
Başına Ortalama
Dolap Hacmi (m3)
Yalnızca EFPA'nın
Dolap ile Bulunduğu
KSN'lerdeki Nokta
Başına Ortalama
Dolap Hacmi (m3)
Hem TUBORG Hem
EFPA'nın Dolap ile
Bulunduğu
KSN'lerdeki Nokta
Başına Ortalama
Dolap Hacmi (m3)
Geleneksel
KSN
100 m2 ve altı (…..) (…..) (…..)
100 m2 üzeri (…..) (…..) (…..)
m2 bilinmeyen (…..) (…..) (…..)
Organize (Cash&Carry ve
diğer zincir mağazalar)
(…..) (…..) (…..)

Tablo 17: TUBORG'un Dolap ile Bulunduğu KSN'lerdeki Nokta Başına Ortalama Dolap Hacmi (m3)
Nokta Türü m2
TUBORG'un Dolap
ile Bulunduğu
KSN'lerdeki Nokta
Başına Ortalama
Dolap Hacmi (m3)
Yalnızca TUBORG'un
Dolap ile Bulunduğu
KSN'lerdeki Nokta
Başına Ortalama
Dolap Hacmi (m3)
Hem TUBORG hem
EFPA'nın Dolap ile
Bulunduğu
KSN'lerdeki Nokta
Başına Ortalama
Dolap Hacmi (m3)
Geleneksel
KSN
100 m2 ve altı (…..) (…..) (…..)
100 m2 üzeri (…..) (…..) (…..)
m2 bilinmeyen (…..) (…..) (…..)
Organize (Cash&Carry ve
diğer zincir mağazalar) (…..)
(…..) (…..)
(117) Her iki teşebbüsün nokta başına ortalama dolap hacimlerinin verildiği tablolardan,
EFPA’nın 100 m2 ve altı noktalarda ortalama olarak (…..) m3’lük, TUBORG’un ise
ortalama (…..) m3’lük dolap bulundurduğu ve bu durumun rakip ile birlikte dolap
bulundurmaya göre çok sapmadığı anlaşılmaktadır47. Bu kapsamda özellikle
EFPA’nın tek başına dolap bulundurduğu noktalarda kapak sayısının azaltılarak
TUBORG dolaplarına da yer açılabileceği akla gelmektedir. Bununla birlikte, kar
maksimizasyonu amacı güden teşebbüslerin kendi kapak sayılarını rızaları ile
azaltmalarının uygulamada çok da mümkün olmadığı dile getirilmelidir.
(118) 100 m2 ve altı noktalarda yaşanabilecek yer sıkıntısı ve teşebbüslerin/noktaların kendi
rızalarıyla dolap kapak sayılarını azaltmayacakları hususları birlikte dikkate
alındığında, teşebbüslerin rakip ürün dolabı bulunan noktalara kendi dolaplarını
konumlandıramadığı en kötü senaryoda, TUBORG’un %(…..) ve EFPA’nın %(…..)
oranında pazar payı kaybedeceği ve son tahlilde EFPA’nın %(…..) oranında pazar
payı kazanabileceği değerlendirilmektedir. Bu kapsamda mevcut durumda dolap
kuralının kaldırılması halinde dolap bulunan KSN’ler bakımından pazarın (…..) ((…..)
adet nokta) tek markalı olabileceği, öte yandan bu durumun ortak dolap
bulundurdukları noktalara da sirayet edebileceği ifade edilmelidir. Bu halde
tüketicilerin ürün çeşitliliğine ulaşması ve markalararası rekabet kısıtlanmış olacaktır.

47 EFPA tarafından tek kapılı dolaplarının 1,03 m3, 1,5 kapılı dolaplarının 1,4 m3, iki kapılı dolaplarının
2,3 m3, üç kapılı dolaplarının 2,5 m3 hacminde olduğu ifade edilmiştir.
18-04/54-30
46/55

(119) Kurul tarafından alınan 10.09.2007 tarihli ve 07-70/864-327 sayılı Coca-Cola
kararında Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş.’nin gazlı içecek pazarında 2004 yılı
itibarıyla %(…..) oranında pazar payına sahip olduğu bir koşulda dolabın %20’sinin
rakip ürünlere ayrılmasını düzenleyen bir dolap kuralı getirildiği; mevcut koşullarda da
Coca-Cola‘nın gazlı içecek pazarında 2017 sonu itibarıyla %(…..)’lük bir pazar payının
olduğu; reklam yasağının olmadığı ve biraya nazaran daha çok KSN’de satılma
imkanı olan bir içeceğe yönelik olarak dolap kuralının geçerliliğini koruduğu dikkate
alındığında, bira pazarında mevcut koşullarda bu kuralın kaldırılmasının uygun
olmayacağı değerlendirilmektedir.
(120) Diğer yandan mevcutta gelinen noktada, Kurul’un 2017 Tarihli KSN Kararı ve 2017
Tarihli TUBORG’un Bireysel Muafiyetinin Geri Alınması Kararı ile kapalı bira
pazarında münhasırlığın engellenmesi hedeflenirken, dolap kuralının kaldırılması
halinde teşebbüsler dolaplar aracılığıyla noktalarda tek başına bulunmak isteyebilecek
ve fiili münhasırlığın önü dolap münhasırlığı vesilesiyle yeniden açılabilecektir. Ancak
2017 Tarihli KSN Kararı ile Kurul EFPA’nın kapalı bira pazarındaki münhasırlık
uygulama taleplerini reddetmiş, 2017 Tarihli TUBORG’un Bireysel Muafiyetinin Geri
Alınması Kararı ile de TUBORG’un münhasırlık içeren sözleşmelerinden bireysel
muafiyeti geri almış ve bu sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamı dışında
olduğunu değerlendirmiştir. Dolayısıyla EFPA ve TUBORG’un fiili münhasırlığa yol
açacak uygulamalarına da ilgili kararlar çerçevesinde bireysel muafiyet verilmemiş
olup her iki teşebbüsün de fiili münhasırlığa yol açacak uygulamaları 4054 sayılı
Kanun’u ihlal eder niteliktedir. Bu nedenle münhasırlık uygulamalarının ilgili kararlar ile
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal eder nitelikte olduğu değerlendirilen her iki
teşebbüs açısından da dolap kuralının çift taraflı olarak uygulanmaya devam edileceği
açıktır. Dolap kuralının bundan sonra her iki teşebbüs bakımından da karşılıklı olarak
etkin bir biçimde uygulanması hem noktalardaki ürün çeşidini artırarak tüketici faydası
sağlayacak, hem de teşebbüslerin dolapları paylaşmaları sağlanarak etkinlik
yaratacaktır.
(121) İlerleyen başlıklarda dolap kuralının uygulanmaması - bir başka deyişle dolap
münhasırlığının söz konusu olması – halinde 100 m2 ve KSN’lerde fiili münhasırlığın
pazardaki rekabet üzerindeki olası etkilerini ortaya koymak bakımından yapılan
analizlere yer verilmektedir.
H.7.4. Pazarda Yaşanan Gelişmeler
(122) Dolap kuralının etkilerine geçmeden önce 2005 yılından günümüze kadar pazarda
yaşanan gelişmeleri özetlemek adına, aşağıda EFPA ve TUBORG’un Nielsen
verilerine göre 2005-2017 (ilk altı ay) arası dönemdeki pazar payları, bulunurluk
oranları ve satış verilerine yer verilmektedir:
18-04/54-30
47/55

Tablo 18: EFPA ve TUBORG'un Pazar Payları, Bulunurluk Oranları48 ve Satış Verileri
Yıl
Miktar (lt) Bazlı
Pazar Payı (%)
Değer (TL) Bazlı
Pazar Payı (%)

Sayısal Dağıtım Oranı
(%)
Ağırlıklı Dağıtım Oranı
(%)

Satış Miktarı (bin lt) Satış Değeri (bin TL)
EFPA TUBORG EFPA TUBORG EFPA TUBORG EFPA TUBORG EFPA TUBORG EFPA TUBORG
2005

(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2006

(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2007

(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2008

(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2009

(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2010

(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2011

(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2012

(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013

(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014

(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015

(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016

(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017/İlk
6 ay

(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

48 Teşebbüslerden alınan bilgiye göre, sayısal dağıtım oranı Efes/Tuborg ürünü satan perakendecilerin, bira satan toplam perakendeci sayısına oranı olarak
tanımlanırken; ağırlıklı dağıtım oranı Efes/Tuborg ürünü satan perakendecilerin cirosunun toplam bira ürün grubu satış cirosu içindeki payı olarak
tanımlanmaktadır.
43/55
(123) Yukarıda yer alan Nielsen verilerden hareketle, TUBORG’un son yedi yılda pazar
payının düzenli olarak artarak satış miktarı bazında %(…..)’dan %(…..)’e, ciro bazında
ise %(…..)’ten %(…..)’ya çıktığı görülmektedir. Bu kapsamda TUBORG’un 2010
yılından itibaren 2017 yılı ortasına kadar Nielsen verilerine göre satış miktarı ve ciro
bakımından sırasıyla (…..) ve (…..) puanlık bir pazar payı kazandığı, bu veriye göre
yılbaşına ortalama (…..) puanlık bir pazar payı artışı yaşadığı görülmektedir. Benzer
şekilde, daha sağlıklı olduğu değerlendirilen şirket verileri esas alındığında, 2012
yılından 2017 yılı Haziran sonuna kadarki dönemde, TUBORG’un pazar payının satış
miktarı bazında %(…..)’den %(…..)’ye, ciro bazında ise %(…..)’dan %(…..)’a
yükseldiği; EFPA’nın pazar payının ise sürekli bir düşüş halinde olduğu dikkat
çekmektedir. Şirket verilerine göre yapılan hesaplamada 2012-2017 ilk altı ay arasında
TUBORG’un satış miktarı ve ciro bakımından sırasıyla (…..) ve (…..) puanlık bir pazar
payı artışı yaşadığı, yılbaşına ortalamada yaklaşık (…..) puan pazar payı kazandığı
anlaşılmaktadır. Bu durum, yıllar itibarıyla EFPA tarafından kaybedilen pazar payının
istikrarlı bir şekilde TUBORG’a kaydığını göstermektedir. Bu noktada, TUBORG’un
pazar payındaki artışın, sözleşmelerinde münhasırlık şartı olmaksızın gerçekleşmesi
dikkat çekmektedir. “Sektöre İlişkin Bilgiler” bölümünde yer verildiği üzere, kapalı bira
pazarı satış miktarı ve KSN sayısı bakımından yıllar itibarıyla daralan bir pazar yapısı
özelliği göstermektedir. Daralan pazar yapısı karşısında, TUBORG’un satışlarını
artırarak istikrarlı bir şekilde pazar payı kazanması ve KSN sayısını görece koruması
ise, TUBORG’un pazar gücü kazandığına işaret etmektedir.
(124) Diğer yandan, yukarıda yer alan Nielsen verilerine bakıldığında, TUBORG’un
bulunurluk oranlarının 2005 yılından günümüze kadarki dönemde genel olarak artış
eğiliminde olduğu ve mevcut durumda kapalı bira pazarında sayısal ve ağırlıklı olarak
sırasıyla %(…..) ve %(…..) oranında yüksek bir bulunurluğa sahip olduğu
anlaşılmaktadır.
(125) Öte yandan, yoğunlaşmayı ölçmek amacıyla kullanılan HHI verileri, kapalı bira
pazarındaki Nielsen verileri gözetilerek hesaplandığında, aşağıdaki sonuçlar ortaya
çıkmaktadır:
Tablo 19: 2005-2017 Haziran Sonu İtibarıyla Pazardaki HHI Büyüklükleri ve Değişimi
Yıllar Miktar Bazında HHI Ciro Bazında HHI
2005 7.173 7.340
2006 7.554 7.704
2007 7.567 7.681
2008 7.899 7.991
2009 7.978 8.055
2010 7.931 7.962
2011 7.671 7.703
2012 7.132 7.148
2013 6.306 6.306
2014 5.966 5.966
2015 5.762 5.770
2016 5.512 5.474
2017 (İlk Altı Ay) 5.263 5.235
2005-2010 Değişim 759 622
2010-2017 Değişim -2.668 -2.727

18-04/54-30
49/61

(126) HHI değeri 2.000’i geçen pazarlarda yoğunlaşmanın yüksek olduğu kabul edilmektedir.
Pazar payı verileri incelendiğinde, kapalı bira pazarında HHI endeksinin 2005 yılından
2010 yılına kadar artış eğiliminde olduğu, 2010 yılında 8.000 civarında olan endeksin
mevcut durumda 5.200 seviyesine düştüğü görülmektedir. Bu veriler, kapalı bira
pazarının yüksek derecede yoğunlaşmış bir pazar olduğunu, bununla birlikte 2010
yılından itibaren ilgili pazarda yoğunlaşma oranının her geçen yıl azaldığını
göstermektedir.
(127) Bunun yanı sıra, kapalı bira pazarında ithalatın önemli bir boyutta olmaması, pazardaki
yüksek giriş engelleri ve diğer küçük üretici ve ithalatçıların pazardan fazla pay
alamaması nedenleriyle EFPA ve TUBORG pazardaki iki ana oyuncu konumundadır.
(128) Bu çerçevede, söz konusu teşebbüslerin yatırım tutarlarına bakmak faydalı olacaktır.
Aşağıda EFPA tarafından kanal bazında yapılan yatırım tutarları yıllar itibarıyla
verilmektedir:
Tablo 20: EFPA Tarafından KSN’lere Yapılan Yatırımlar (TL)49
KSN Türü 2012 2013 2014 2015 2016 2017 (ilk 6 ay)
Geleneksel (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ekomini (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Cash&Carry (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer Zincir
Mağazalar (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(129) Yukarıdaki tablodaki yatırımlar, tür bazında EFPA’nın nokta sayıları ile kıyaslandığında
(Tablo 4), Cash and Carry ve diğer zincir mağazalar altında sınıflanan noktalara daha
(…..) yatırım yaptığı, Ekomini’lere yaptığı ortalama yatırımın, geleneksel KSN olarak
adlandırabileceğimiz bunların dışında kalan KSN’lere yapılan yatırıma göre daha (…..)
olduğu anlaşılmaktadır.
(130) Aşağıdaki tabloda ise, TUBORG tarafından yatırım türü bazında sunulan yatırım
tutarları yıllar itibarıyla verilmektedir:
Tablo 21: TUBORG Tarafından KSN’lere Yapılan Yatırımlar (TL)

2012 2013 2014 2015 2016
2017 Ocak-
Haziran
Fatura Altı İskonto,
Nakit Katkı, Kampanya (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eğitim, İşGeliştirme,
Personel Desteği (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vitrin, Tabela
Dekorasyon, Soğutucu (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)


49 EFPA tarafından yatırım tutarı bilgisi tür bazında değil; kanal bazında sunulabildiğinden tabloda bu
şekilde yer verilmiştir. Yatırım tutarları, fatura altı iskonto ve nakit katkı, kampanya, eğitim/iş
geliştirme/personel desteği, vitrin/tabela/dekorasyon/soğutucu kalemlerinden oluşmaktadır.

18-04/54-30
50/61

(131) TUBORG’a ait yukarıdaki tablodan ise, yatırımların çoğunluğunun nakit yatırımlardan
oluştuğu ve özellikle 2014 yılından itibaren TUBORG’un yatırımlara ağırlık verdiği
görülmektedir. Hem EFPA hem de TUBORG’a ait toplam yatırım tutarları
karşılaştırıldığında, söz konusu yıllar itibarıyla pazar payını artıran ve EFPA’ya nazaran
daha az pazar payına sahip olan TUBORG’un nokta başına (…..) yatırım yaptığı, kimi
yıllarda yarısı civarında pazar payı olmasına karşın (…..) toplam yatırımı olduğu
görülmektedir.
(132) Yukarıda yer verilen hususlar bir arada değerlendirildiğinde, hâlihazırdaki pazar
yapısının 2008 yılındaki yapıdan oldukça farklılaştığı, o dönemde EFPA pazarda çok
güçlü bir konumdayken mevcut durumda TUBORG’un da güç kazandığı
anlaşılmaktadır. Nitekim TUBORG’un gerek pazar payı ve satışları, gerek bulunurluk
oranları itibarıyla EFPA ile yarışabilir düzeye geldiği değerlendirilmektedir. Bu
bağlamda kapalı bira pazarında rekabetin son yıllarda yoğun yaşanan bir seviyeye
geldiği anlaşılmaktadır.
H.7.5. Teşebbüslerin Tek Başına ve/veya Birlikte Dolap ile Bulunduğu KSN’ler
(133) Dolap kuralının etkilerinin değerlendirilmesi bakımından öncelikle, teşebbüslerin dolap
ile bulundukları 100 m2 ve altında alana sahip KSN sayısına ve bu noktalardaki dolap
sayılarına bakmak gerekmektedir. Teşebbüslerden (örneğin EFPA’dan) veriler,
EFPA’nın dolabının bulunduğu toplam KSN adedi (x), yalnızca EFPA dolabının
bulunduğu KSN adedi (y) ve hem EFPA hem TUBORG dolabının bulunduğu KSN
adedi (z) ve bu noktalardaki dolap sayıları şeklinde talep edilmiştir. Haliyle, bir
teşebbüsün dolabı ile bulunduğu toplam nokta sayısı, sadece kendi dolabının
bulunduğu ve diğer teşebbüslerle birlikte dolap bulundurduğu noktaların toplamına eşit
olacaktır (x=y+z)50. Bu bağlamda aşağıda EFPA tarafından sunulan verilere yer
verilmektedir:


50 Benzer şekilde, noktalarda bulunan dolap sayıları da bir teşebbüsün dolabı ile bulunduğu toplam
noktadaki dolap sayısı (a), sadece kendi dolabının bulunduğu noktalardaki dolap sayısı (b) ve diğer
teşebbüslerle birlikte dolap bulundurduğu noktalardaki dolap sayısı (c) toplamına eşit olacaktır (a=b+c).
18-04/54-30
51/61

Tablo 22: EFPA'nın Dolap ile Bulunduğu Nokta Sayıları ve Bu Noktalardaki EFPA Dolap Sayıları51




EFPA'nın
Dolabının
Bulunduğu
Toplam KSN
Sayısı
(x)
Yalnızca
EFPA'nın
Dolabının
Bulunduğu
KSN Sayısı
(y)
Hem
TUBORG
Hem
EFPA'nın
Dolabının
Bulunduğu
KSN Sayısı
(z)
EFPA
Dolabının
Bulunduğu
Toplam
KSN'lerdeki
EFPA Dolap
Sayısı
Yalnızca EFPA
Dolabının
Bulunduğu
KSN'lerdeki
Toplam EFPA
Dolap Sayısı
Hem TUBORG
Hem EFPA
Dolabının
Bulunduğu
KSN'lerdeki
Toplam
EFPADolap
Sayısı
Geleneksel
KSN
100 m2 ve altı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
100 m2 üzeri (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
m2 bilinmeyen (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Organize52 (Cash&Carry +
Diğer Zincir Mağazalar)
(…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ekomini (…..) (…..) (…..)53 (…..) (…..) (…..)
Toplam KSN (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ekomini Hariç Toplam KSN (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
100 m2 ve altı KSN’lerin/Bu
KSN’lerdeki Dolapların,
Ekomini HariçToplam
KSN’lere/ Bu KSN’lerdeki
Dolaplara Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(134) Yukarıdaki tablodan; EFPA ve TUBORG dolabının birlikte bulunduğu Ekomini hariç
KSN’lerin ((…..)), EFPA’nın dolabının bulunduğu Ekomini hariç toplam KSN’lere ((…..))
oranının yaklaşık (…..) civarında olduğu, kalan (…..)’te yani (…..)54 adet noktada
EFPA’nın tek başına dolaplarını bulundurduğu, bu noktaların (…..)’inin de 100 m2 ve
altı noktalar olduğu görülmektedir55. Benzer oranlar dolap sayıları için de geçerli olup,
yalnızca EFPA dolaplarının bulunduğu Ekomini hariç KSN’lerdeki dolap sayısının (…..)
olduğu ve bu dolapların (…..)’inin 100 m2 ve altındaki noktalarda yer aldığı
anlaşılmaktadır. Öte yandan, yukarıdaki tablodan 100 m2 ve altında alana sahip nokta
sayısının (ve ayrıca bu noktalardaki dolap sayısının), Ekomini hariç toplam nokta
sayısının (Ekomini hariç noktalardaki toplam dolap sayısının) %(…..) ila %(…..)’ını
oluşturduğu görülmektedir56. Nitekim EFPA tarafından sunulan aşağıdaki tablo da
kapalı bira pazarında nokta büyüklüklerinin genel olarak 100 m2’nin altında olduğunu
teyit etmektedir:

51 EFPA tarafından söz konusu verilerin 24.08.2017 tarihi itibarıyla sunulduğu ifade edilmiştir.
52 Perakende HTM sektöründe organize kanal, genel olarak zincir mağazaları ve Cash and Carry gibi
noktaları kapsamakta olup bu mağazalar büyüklük olarak 100 m2’yi aştığından, bu kategoride 100 m2
altı ve üstü gibi bir ayrıma gidilmemiştir.
53 Her ne kadar EFPA tarafından Ekomini’lerde TUBORG dolabının olmadığı ifade edilse de TUBORG
tarafından gönderilen cevabi yazıda 2017 Haziran sonu itibarıyla (…..) KSN’de (…..) adet dolap
bulunduğu ifade edilmiştir.
54 Söz konusu noktaların yaklaşık %(…..)’inde tek kapılı dolap, %(…..)’sinde iki kapılı dolap, kalan
%(…..)’sinde 3 ve daha fazla sayıda (3, 4, 5, 5+) kapağa sahip dolap bulunmaktadır.
55 Bu hesaplama Ekominiler dahil olarak yapıldığında, EFPA ve TUBORG dolabının birlikte bulunduğu
KSN’lerin ((…..)), EFPA’nın dolabının bulunduğu toplam KSN’lere ((…..)) oranının da benzer şekilde
yaklaşık (…..) civarında olduğu görülmektedir.
56 Ekomini’ler franchise sözleşmesi gereği 25-100 m2 civarında bir alana sahip olduğundan, Ekomini’ler
dahil edilerek ulaşılan 100 m2 altı nokta sayısının tüm KSN’lere oranı hesaplandığında da benzer
oranlar (%(…..)-%(…..)) ortaya çıkmaktadır.
18-04/54-30
52/61

Tablo 23: 100 m2 Altı ve Üzeri Büyüklükteki KSN Sayıları
Nokta Türü
100 m2
Üzeri
Kendi
Türündeki
Payı
100
m2'den Az
Kendi
Türündeki
Payı
Toplam
Geleneksel KSN (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ekomini (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Key Account57(Organize) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(135) Yukarıdaki tabloda EFPA’nın aktif satış yaptığı (dolabı bulunan ve bulunmayan bir
arada) nokta sayısı sunulmuştur58. Görülmektedir ki, Cash&Carry ve diğer zincir
mağazaları da kapsayan Key Account kategorisi dışında kalan geleneksel KSN’lerin
%(…..)’sini, Ekomini’lerin ise %(…..)’unu 100 m2’nin altındaki noktalar oluşturmaktadır.
(136) Öte yandan EFPA ve TUBORG dolaplarının bir arada bulundukları mağazalara ilişkin
olarak EFPA tarafından sunulan, 2016 yılına ait m2 bazlı bir örneklem çalışmasında yer
alan veriler aşağıda sunulmaktadır:
Tablo 24: Aralık 2016 İtibariyle EFPA ve TUBORG Soğutucusu Bulunan KSN’ler59
Ortalama m2 Durum Analizi
EFPA ve TUBORG
Soğutucusunun Birlikte
Bulunduğu KSN Sayısı
EFPA Soğutucu
Sayısı
TUBORG Soğutucu
Sayısı
0-25 m2 (…..) (…..) (…..)
25-50 m2 (…..) (…..) (…..)
50-75 m2 (…..) (…..) (…..)
75-100 m2 (…..) (…..) (…..)
100+ m2 (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..)
100 m2 ve Altı Toplam Sayı (…..) (…..) (…..)
100 m2 ve Altı/Toplam Oranı (…..) (…..) (…..)


57 Cash&Carry noktaları ve diğer zincir mağazalar tanımı gereği 100 m2’den büyük ve kimi zaman 1.000
m2’lerce büyüklükte olabildikleri için bu tür noktalarda oranlar tersine dönmektedir.
58 Bu tablodaki verilerin EFPA dolabı bulunmayan KSN’leri de kapsayan genel bir veri olması nedeniyle,
Tablo 22’deki verilerden fazla olduğu görülmektedir.
59 Söz konusu verilere Ekomini noktaları dahil değildir.
18-04/54-30
53/61

(137) EFPA tarafından sunulan yukarıdaki tabloya bakıldığında, EFPA ve TUBORG
soğutucularının bir arada bulunduğu (…..) adet (EFPA’nın dolap ile bulunduğu Ekomini
hariç (…..) KSN’nin yaklaşık olarak (…..)’ü) noktada örneklem çalışması yapıldığı ve
örneklemde bulunan toplam EFPA dolap sayısının ((…..)) da EFPA’nın dolap ile
bulunduğu Ekomini hariç KSN’lerdeki toplam dolap sayısının ((…..)) (…..)’u olduğu
görülmektedir. Tablo 22’de de görüldüğü üzere, EFPA’nın dolap ile bulunduğu toplam
KSN’lerin yaklaşık (…..) EFPA ve TUBORG soğutucularının bir arada bulunduğu
görülmekte, dolayısıyla EFPA tarafından sunulan iki tablonun birbiri ile tutarlı olduğu
çıkarımı yapılabilmektedir. EFPA tarafından; yukarıdaki örneklem çalışmasındaki
verilere dayanarak 100 m2 altındaki noktalarda EFPA dolabı varken TUBORG’un bu
noktalara dolap koyamayacağı savının artık geçerli olmadığı, Aralık 2016 tarihi
itibarıyla 100 m2’den küçük bu noktalardaki dolapların %(…..)’inin TUBORG’a ait
olduğu, TUBORG’un 100 m2 altı noktalarda yoğun bir şekilde bulunduğu ifade
edilmektedir. Tablo 22 ve Tablo 24 arasında ufak farklar olmakla birlikte, bu farkların
yakın tarihlere ait verilerden kaynaklı değişiklikler olduğu değerlendirilmektedir. Özet
olarak, her iki tablodan EFPA’nın yaklaşık (…..) (Tablo 24)/ (…..) (Tablo 22) noktada
TUBORG ile beraber dolap bulundurduğu ve bu noktalarda (…..) (Tablo 24)/ (…..)
(Tablo 22) adet sayıda EFPA dolabının olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan, bu
noktalardaki TUBORG dolap sayısının TUBORG’dan gelen verilerle teyit edilmesi
gerekmektedir. Bu kapsamda aşağıda TUBORG’un dolap ile bulunduğu KSN’ler ile bu
noktalardaki dolap sayılarına yer verilmektedir:

Tablo 25: TUBORG'un Dolap ile Bulunduğu Ekomini Hariç Nokta Sayıları ve Bu Noktalardaki TUBORG Dolap Sayıları
(2017 Haziran Sonu)


TUBORG'u
n Dolabının
Bulunduğu
Toplam
KSN Sayısı
Yalnızca
TUBORG'un
Dolabının
Bulunduğu
KSN sayısı
Hem TUBORG
Hem EFPA'nın
Dolabının
Bulunduğu
KSN Sayısı
TUBORG
Dolabının
Bulunduğu
Toplam
KSN'lerdeki
TUBORG
Dolap Sayısı
Yalnızca
TUBORG
Dolabının
Bulunduğu
KSN'lerdeki
Toplam
TUBORG Dolap
Sayısı
Hem TUBORG
Hem EFPA
Dolabının
Bulunduğu
KSN'lerdeki
Toplam
TUBORG
Dolap Sayısı
Gelen
eksel
KSN
100 m2 ve altı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
100 m2 üzeri (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
m2 bilinmeyen (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Organize (Cash&Carry + Diğer
Zincir Mağazalar) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam KSN (Ekomini Hariç) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
100 m2 ve altı KSN’lerin/Bu
KSN’lerdeki Dolapların, Ekomini
HariçToplam KSN’lere/ Bu
KSN’lerdeki Dolaplara Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(138) Yukarıdaki tablodan, TUBORG ve EFPA dolabının birlikte bulunduğu Ekomini hariç
KSN’lerin ((…..)), TUBORG’un dolabının bulunduğu Ekomini hariç toplam KSN’lere
((…..)) oranının yaklaşık (…..) civarında olduğu, kalan (…..)’lük kısımda yani (…..)
noktada TUBORG’un tek başına dolap bulundurduğu, bu noktaların (…..)’ünün de 100
m2 ve altı noktalar olduğu görülmektedir. Benzer oranlar dolap sayıları için de geçerli
olup, yalnızca TUBORG dolaplarının bulunduğu noktalardaki dolap sayısının (…..)
olduğu ve bu dolapların (…..)’sinin 100 m2 ve altındaki noktalarda yer aldığı
anlaşılmaktadır. Öte yandan, yukarıdaki tablodan 100 m2 ve altında alana sahip nokta
sayısının (ve ayrıca bu noktalardaki dolap sayısının), Ekomini hariç toplam KSN
sayısının (Ekomini hariç noktalardaki toplam dolap sayısının) %(…..) ila %(…..)’sını
oluşturduğu görülmektedir.
18-04/54-30
54/61

(139) EFPA ve TUBORG’un dolap kategorizasyonunun sunulduğu Tablo 22 ve Tablo 25
dolap ile bulundukları Ekomini hariç noktalar bakımından karşılaştırılmıştır. EFPA bu
noktaların (…..)’ünde ((…..)) (…..) adet dolapta, TUBORG bu noktaların (…..) ((…..))
(…..) adet dolapta tek başına ürün bulundurmaktadır. Dolayısıyla, EFPA’nın
TUBORG’a nazaran yaklaşık (…..) fazla KSN’de tek başına dolap bulundurduğu
anlaşılmaktadır. Bu noktaların da çoğu 100 m2 ve altında alana sahiptir.
(140) Tablo 22 ve Tablo 25’teki 100 m2 ve altındaki noktalar dikkate alınarak, dolap bulunan
KSN’leri (Ekomini hariç) içine alan pazarda teşebbüslerin dolap dağılımını görmek için
aşağıdaki tablo oluşturulmuştur:

Tablo 26: 100 m2 ve Altındaki KSN’lerdeki (Ekomini Hariç) Dolap Dağılımı
Yalnızca EFPA’nın
Dolabının
Bulunduğu KSN
Sayısı ve Oranı
EFPA ve TUBORG ‘un Dolabının
Bulunduğu KSN Kesişimi
Yalnızca TUBORG’un
Dolabının Bulunduğu
KSN Sayısı ve Oranı
Toplam
Dolaplı
Nokta Sayısı
(…..) (.....)60 (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Yalnızca EFPA’nın
Dolabının
Bulunduğu
KSN’lerdeki Dolap
Sayısı ve Oranı
Her İkisinin
Dolabının
Bulunduğu
KSN‘lerdeki EFPA
Dolap Sayısı
Her İkisinin Dolabının
Bulunduğu
KSN‘lerdeki TUBORG
Dolap Sayısı
Yalnızca TUBORG’un
Dolabının Bulunduğu
KSN’lerdeki Dolap
Sayısı ve Oranı
Toplam
Dolap Sayısı
(…..) (…..) (…..)61 (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(141) 100 m2 ve altındaki KSN’lerdeki (Ekomini hariç) dolap dağılımına bakıldığında,
dolapların %(…..)’sinin (%(…..)+%(…..)) EFPA’ya, %(…..)’ünün (%(…..)+%(…..)) ise
TUBORG’a ait olduğu; bu oranlar pazar paylarına kıyaslandığında, TUBORG ve
EFPA’nın dolap başına pazar paylarının benzer olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan
yukarıdaki tablodan, 100 m2 ve altındaki KSN’lerin %(…..)’unda teşebbüslerin birlikte
dolap bulundurabildikleri, bununla birlikte kalan %(…..)’lik paya denk gelen noktada tek
teşebbüsün dolabı olduğu anlaşılmaktadır. EFPA ve TUBORG’un birlikte dolap
bulundurdukları noktalarda ise sırasıyla (…..) ve (…..) adet dolap bulundurduğu
görülmektedir. Dolap sayıları bakımından değerlendirildiğinde, pazardaki dolapların
(…..) (%(…..)+%(…..)) her iki teşebbüsün birlikte dolap bulundurduğu noktalarda yer
aldığı; pazardaki dolapların (…..) (%(…..)+%(…..)) ise sadece tek bir teşebbüse ait
dolap bulunan noktalarda bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu kapsamda dolap kuralının
kaldırılması halinde pazarın nokta sayısı bakımından %(…..)’i (%(…..)+%(…..)), dolap
sayıları bakımından %(…..)’si (%(…..)+%(…..)) gibi büyük kısmı tek marka satma
eğilimine gidebilecektir. Nitekim dolap bulunan 100 m2 ve altındaki toplam nokta
sayısının ((…..)) %(…..)’inde ((…..)) sadece EFPA’nın dolabı bulunmaktadır.

60 Söz konusu veri EFPA tarafından (…..) olarak sunulmuştur. Bununla birlikte (…..) TUBORG verisi
esas alınmıştır.
61 TUBORG tarafından her iki teşebbüsün birlikte dolap ile bulunduğu noktalara ilişkin olarak; (…..)
noktada (…..) adet dolap bulundurduğunu ifade ederken, EFPA ise (…..) noktada (…..) adet dolap
bulundurduğunu ifade etmektedir. Dolayısıyla TUBORG’un dolap sayısı EFPA’nın dolap sayısından-
TUBORG daha fazla noktada rakip ile birlikte dolap bulundurduklarını ifade ettiği için- fazla
görünmektedir.
18-04/54-30
55/61

H.7.6. TUBORG’un Dolapsız Olarak Bulunduğu KSN’ler62
(142) Değerlendirme kapsamında, TUBORG’un dolabı olmayan noktalarda EFPA dolaplarını
kullanmak suretiyle yaptığı satışlar da önem taşımaktadır. TUBORG tarafından, Tuborg
ürünlerinin EFPA dolaplarında satıldığı nokta sayısına ilişkin olarak kapalı bira
pazarında yaklaşık (…..) noktanın sütlük adı verilen dolapları alkollü içki satışı için
kullandığı belirtilmiştir. Bu kapsamda, Tuborg ürünlerinin TUBORG dolabında ve
TUBORG dolabı olmaksızın satıldığı tüm KSN sayısından, TUBORG dolabının
bulunduğu KSN sayısı ve yaklaşık sütlük sayısı çıkarılarak, TUBORG’un ürünlerini
EFPA dolabında bulundurduğu nokta sayısının seyri incelenmiştir.

Tablo 27: TUBORG Ürünlerinin EFPA Dolabında Bulunduğu Nokta Sayısı63
TUBORG 2012 2013 2014 2015 2016
2017
(İlk 6 ay)
Tuborg Ürünlerinin
Bulunduğu Toplam KSN
Sayısı (Dolaplı+Dolapsız)
(d)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan
KSN Sayısı (e)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Yaklaşık Sütlük Sayısı
(g)64
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tuborg Ürünlerinin EFPA
Dolabında Satıldığı Nokta
Sayısı (h=d-e-g)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(143) Yukarıdaki tablodan 30.06.2017 tarihi itibarıyla TUBORG ürünlerinin EFPA dolabında
satıldığı nokta sayısının (…..) olduğu65, öte yandan bu sayının yıllar itibarıyla azaldığı
ve TUBORG’un daha çok noktaya dolap ile girebildiği anlaşılmaktadır.
(144) Bunun yanı sıra, TUBORG’un kapalı bira pazarındaki tüm satışları, TUBORG
ürünlerinin TUBORG dolabı olmaksızın bulunduğu noktalardaki satışlar ile
karşılaştırılmıştır.

62 TUBORG’un hiçbir şekilde bulunmadığı KSN sayısının 2016 itibarıyla (…..) adet olduğu bildirilmiştir.
63 100 m2 altı ve üzeri veriler anlık veriler olup, tek bir tarih itibarıyla pazardaki durumu yansıtmaktadır.
Nitekim teşebbüsler, söz konusu verileri dönemsel bazda sunamamaktadır. Dolayısıyla bu tablo yıllar
itibarıyla Tuborg ürünlerinin EFPA dolaplarında bulunduğu KSN sayısını, 100 m2 altı ve üzerini
kapsayacak şekilde, herhangi bir m2 ayrımı olmadan göstermektedir. Noktaların çoğunluğunu 100 m2 ve
altı noktalar oluşturduğundan, 100 m2 ve altı noktalar için de, TUBORG ürünlerinin EFPA dolabında
satıldığı nokta sayısının yıllar itibarıyla azaldığı söylenebilecektir.
64 Yaklaşık sütlük sayısı TUBORG ile 10.11.2017 tarihinde yapılan toplantıda TUBORG yetkilisi
tarafından tahminen iletilmiştir. Yıllar itibarıyla TUBORG ürünlerinin EFPA dolaplarında bulunduğu KSN
sayısını gösterebilmek amacıyla pratik olması bakımından aynı kabul edilmiştir. EFPA tarafından ise bu
rakam (…..) olarak tahmin edilmektedir.
65 TUBORG tarafından bu sayı yaklaşık olarak (…..) olarak tahmin edilmektedir.
18-04/54-30
56/61


Tablo 28: TUBORG Satılan Tüm KSN’ler ve TUBORG Dolabı Olmayan KSN’ler Bazında TUBORG’un Ciro ve Satış
Miktarları (100 m2 Altı ve Üzeri Dahil)66
Yıl
Nokta Sayısı

Ciro (TL)

Satış Miktarı (LT)

TUBORG
Satılan
Tüm
KSN’ler
TUBORG
Dolabı
Olmayan
KSN’ler67
Oran68
TUBORG
Satılan Tüm
KSN’ler
TUBORG
Dolabı
Olmayan
KSN’ler
Oran
TUBORG
Satılan Tüm
KSN’ler
TUBORG
Dolabı
Olmayan
KSN’ler
Oran
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (ilk
6 ay)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(145) Yukarıdaki tabloda TUBORG dolabı olmayan KSN’lerin TUBORG satılan tüm KSN’ler
içindeki oranına ve TUBORG dolabı olmayan KSN’lerden elde edilen satışların
TUBORG satılan tüm KSN’ler içindeki oranına yer verilmiştir. Bu çerçevede, yıllar
itibarıyla TUBORG dolabı olmayan KSN’lerin sayısında (…..) olduğu ve buna bağlı
olarak bu noktalardan elde edilen satış cirosu ve miktarının toplam satışlar içindeki
payının da (…..) görülmektedir. Diğer yandan, TUBORG dolabı bulunmayan KSN’ler
sayıca (…..) iken (2017 Haziran sonu:% (…..)), bu noktaların satış hacmi bakımından
(2017 Haziran sonu: %(…..)) (…..) bir paya sahip olduğu anlaşılmaktadır.
(146) Yukarıdaki tabloda yer alan 2017 yılı Haziran ayı itibarıyla TUBORG dolabı olmayan
KSN’lere yapılan Tuborg satış miktarı ((…..) lt) aynı dönemdeki toplam kapalı bira
pazarındaki satış miktarına ((…..) lt) oranlandığında, TUBORG’un %(…..)’lik69 pazar
payını TUBORG’un dolabının bulunmadığı noktalardan kazandığı anlaşılmaktadır. Bu
oranın 2014 yılından itibaren benzer şekilde hesaplandığında, miktar bakımından
%(…..) -%(…..) olduğu, ciro bakımından ise %(…..)-%(…..) seviyesinde sabit olduğu
görülmekte; diğer bir deyişle yıllar itibarıyla pek değişmediğinin belirtilmesinde fayda
bulunmaktadır. Bu kapsamda bu pazar payının ne kadarının 2008 Tarihli Muafiyet
Kararı ile öngörülen dolap kuralının geçerli olduğu 100 m2 ve altındaki noktalardan
geldiğinin bilinmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, TUBORG dolabının olmadığı ancak
Tuborg ürünlerinin satıldığı KSN’lerin m2 bazında dağılımına aşağıdaki tabloda yer
verilmektedir:

66 Tablodaki TUBORG Dolabı Olmayan KSN’ler verileri Ekomini noktaları hariç olarak sunulmuştur.
67 Bu nokta adetleri sütlük bulunan noktaları da içermekte olup TUBORG tarafından daha önceden
sunulan verilerden farklılaşmaktadır. (Bir önceki tabloda yer alan d satırındaki verilerin e satırındaki
verilerden çıkarılması sonucu ulaşılan veriler ile bu sütunda sunulan veriler arasında yaklaşık (…..)
nokta civarında fark bulunmaktadır.)
68 Bu tablodaki oranlar TUBORG dolabı olmayan KSN’lerin, TUBORG satılan tüm KSN’lere
oranlanmasıyla elde edilmiştir.
69 Söz konusu oran, 2017 Haziran sonu itibarıyla TUBORG’un pazar payı olan %(…..)’inin tabloda
bulunan %(…..) oranı ile çarpımına eşittir. Aynı hesaplama 2016 için yapıldığında da %(…..)
çıkmaktadır (%(…..) *%(…..)).
18-04/54-30
57/61

Tablo 29: m2 Bazında TUBORG Dolabı Olmayan KSN’lerde TUBORG’un Ciro ve Satış Miktarları
2014
m2 Oran
KSN
Sayısı Oran Ciro (TL) Oran Satış Miktarı (lt)
100 m2 ve altı KSN
(Ekomini Hariç)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
100 m2 üzeri KSN
(Ekomini Hariç)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
m2 bilinmeyen (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
100 m2 üzeri (Key
Account)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015
m2 Oran
KSN
Sayısı Oran Ciro (TL) Oran Satış Miktarı (lt)
100 m2 ve altı KSN
(Ekomini Hariç)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
100 m2 üzeri KSN
(Ekomini Hariç)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
m2 bilinmeyen (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
100 m2 üzeri (Key
Account)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016
m2 Oran
KSN
Sayısı Oran Ciro (TL) Oran Satış Miktarı (lt)
100 m2 ve altı KSN
(Ekomini Hariç)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
100 m2 üzeri KSN
(Ekomini Hariç)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
m2 bilinmeyen (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
100 m2 üzeri (Key
Account)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 Haziran
m2 Oran
KSN
Sayısı Oran Ciro (TL) Oran Satış Miktarı (lt)
100 m2 ve altı KSN
(Ekomini Hariç)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
100 m2 üzeri KSN
(Ekomini Hariç)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
m2 bilinmeyen (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
100 m2 üzeri (Key
Account)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(147) Yukarıdaki tablodan TUBORG’un dolabı olmayan noktalardan elde ettiği satışın 2016
ve 2017 Haziran sonu itibarıyla yaklaşık %(…..)’inin 100 m2 ve altındaki noktalardan
geldiği; bu kapsamda asıl bu noktalardan elde edilen satışların durumunun, dolap
kuralının kaldırılması ihtimalinde kritik bir hale gelebileceği değerlendirilmektedir.
Dolayısıyla dolap olmayan noktalardan gelen TUBORG’un %(…..)’lik pazar payının
2016 sonu ve 2017 Haziran sonu itibarıyla %(…..)’i olan %(…..)’unun kalıcı bir şekilde
etkilenebileceği anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, TUBORG’un hâlihazırda kapalı bira
pazarında %(…..) paya sahip olduğu dikkate alındığında, yaklaşık (…..) TUBORG
dolabı olmayan 100 m2 ve altındaki noktalardan elde ettiği dikkat çekmektedir.
18-04/54-30
58/61

(148) Diğer yandan yukarıdaki Tablo 28’de yer alan oranların karşılaştırılmasından,
TUBORG dolabı olmayan KSN’lerden elde edilen satış miktarının/cirosunun TUBORG
satılan tüm KSN’ler içindeki payının, nokta sayısı bakımından TUBORG dolabı
olmayan KSN’lerin TUBORG satılan tüm KSN’ler içindeki payına göre daha (…..)
olduğu, bir diğer deyişle TUBORG’un bu noktalardaki satışlarının TUBORG’un
ortalama satışlarından daha (…..) olduğu anlaşılmaktadır. Bu durum aşağıdaki
tablodan da net olarak görülebilecektir:

Tablo 30: TUBORG'un (Dolaplı ve/veya Dolapsız Olarak) Bulunduğu KSN’lerde TUBORG’un Ortalama Satış Verileri
Yıl
TUBORG
Satan Tüm
KSN’lerde
TUBORG’un
Ortalama Satış
Cirosu (TL)
TUBORG
Dolabı Olan
KSN’lerde
TUBORG’un
Ortalama Satış
Cirosu (TL)
TUBORG
Dolabı
Olmayan
KSN’lerde
TUBORG’un
Ortalama Satış
Cirosu (TL)
TUBORG
Satan Tüm
KSN’lerde
TUBORG’un
Ortalama Satış
Miktarı (lt)
TUBORG
Dolabı Olan
KSN’lerde
TUBORG’un
Ortalama Satış
Miktarı (lt)
TUBORG
Dolabı
Olmayan
KSN’lerde
TUBORG’un
Ortalama
Satış Miktarı
(lt)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (ilk 6 ay) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(149) Yukarıdaki tablodan ayrıca, TUBORG’un son yıllardaki pazardaki büyüme trendinin de
bir göstergesi olarak, (…..) çıkarımı yapılabilmektedir. Bu bağlamda TUBORG
tarafından gönderilen cevabi yazıda ve 11.12.2017 tarihli toplantıda TUBORG dolabı
bulunmayan noktalarda teşebbüsün pazar payının %(…..) civarında olduğunun tahmin
edildiği, bu manada söz konusu noktalara dolap ile girme isteği içinde oldukları, nitekim
(…..)70 civarında yeni alınmış dolabın depoda beklediği ifade edilmiştir.
H.7.7. EFPA’nın Dolapsız Olarak Bulunduğu KSN’ler71
(150) EFPA tarafından, EFPA dolabının bulunmadığı noktalarda 2008 yılından bu yana
TUBORG dolabının kullanılmadığı belirtilmiş olup, noktaların anlık ve kişisel aksiyonları
ile geçici olarak ve istisnai bir şekilde EFPA ürünlerini TUBORG dolaplarında
konumlandırmış olabileceği ifade edilmiştir.
(151) Dosya kapsamında EFPA’nın, EFPA dolabı bulunmayan (EFPA’ya göre, “TUBORG
dolabı ve sütlük birlikte olan” ile “sadece sütlük olan” toplamda Kasım 2017 itibarıyla
(…..) KSN bulunmaktadır) noktalardaki satışlarının (2017 Ocak-Kasım dönemi
bakımından (…..) lt), EFPA’nın kapalı bira pazarındaki toplam satışları (2017 Ocak-
Kasım dönemi bakımından (…..) lt) içinde hacim bazında %(…..)’lık bir paya sahip
olduğu görülmektedir. Bu noktalardan “TUBORG soğutucusu ve sütlük birlikte olan”
noktalardaki satışlar EFPA’nın kapalı bira pazarındaki satışlarının hacim bazında
%(…..)’sini ((…..) lt/(…..) lt) oluşturmaktadır.

70 Söz konusu dolapların yaklaşık (…..)’ünün 2016-2017 yıllarında alındığı görülmektedir.
71 EFPA tarafından, EFPA’nın hiç bulunmadığı nokta sayısına ulaşılamadığı belirtilmiştir.
18-04/54-30
59/61

(152) Bu satış miktarı EFPA satışları yerine tüm kapalı bira pazarına oranlandığında bu
payın %(…..)’a ((…..) lt/(…..) lt) düştüğü; dolayısıyla EFPA verisi ve beyanı dikkate
alındığında, dolap kuralının kaldırılması halinde en yüksek ihtimalle (EFPA’nın
TUBORG dolabında arızi olarak ürün bulundurma ihtimali) %(…..)’luk bir pazardan
dışlanabileceği sonucu ortaya çıkmaktadır. Ne var ki EFPA, TUBORG dolaplarında
sistematik bir şekilde ürün bulundurmadığını ifade etmektedir. Buna karşın, TUBORG
ise dolap bulundurduğu (…..) adet noktada %20 dolap kuralının da üzerinde olacak
şekilde EFPA ürünlerine kendi dolaplarında yer verildiğini sunduğu fotoğraflarla
göstermiştir72.
H.7.8. Yalnızca Bir Teşebbüsün Ürününün Satıldığı KSN’ler
(153) Yalnızca bir teşebbüsün ürününün satıldığı73 (tek marka satan noktalar) KSN’ler
bazında teşebbüslerin ciro ve satış miktarları aşağıdaki tabloda sunulmuştur:
Tablo 31: TUBORG ve EFPA Satılan Tüm KSN’ler ve Tek TUBORG ve Tek EFPA Satan KSN’ler Bazında
Teşebbüslerin Ciro ve Satış Miktarları (100 m2 Altı ve Üzeri Dahil)
Yıl
Nokta Sayısı Ciro (TL) Satış Miktarı (lt)
TUBORG
Satılan
Tüm
KSN’ler
Tek
TUBORG
Satan
KSN’ler74
%
TUBORG
Satılan
Tüm
KSN’ler
Tek
TUBORG
Satan
KSN’ler
%
TUBORG
Satılan
Tüm
KSN’ler
Tek
TUBORG
Satan
KSN’ler
%
2017
(ilk 6
ay)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

Yıl
Nokta Sayısı Ciro (TL) Satış Miktarı (lt)
EFPA
Satılan
Tüm
KSN’ler
Tek EFPA
Satan
KSN’ler75
%
EFPA
Satılan
Tüm
KSN’ler
Tek
EFPA
Satan
KSN’ler
%
EFPA
Satılan
Tüm
KSN’ler
Tek
EFPA
Satan
KSN’ler
%
2017
(ilk 6
ay)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)


72 Ayrıca, TUBORG tarafından, 2018 Ocak itibarıyla TUBORG dolabı bulunan yaklaşık 2.000 noktanın
ziyaret edildiği ve bu noktaların (…..) adedinde rakip ürünlerin %20 dolap kuralına uygun bir şekilde
veya öngörülen oranı aşacak şekilde TUBORG dolaplarında satışa sunulduğunun tespit edildiği
bildirilmiştir.
73 Teşebbüsler tarafından, noktalarla münhasır olacak şekilde sözleşme yapılmadığı ancak noktaların
kendi tercihleri doğrultusunda tek marka satmak isteyebildiği veya noktaların EFPA veya TUBORG ile
yaşadığı ihtilaf sonucu bir diğerini tercih edebildiği ifade edilmektedir.
74 Tek TUBORG ürünü satan Ekomini noktası franchise sözleşmesi gereği mümkün değildir.
75 Ekomini noktaları dahil edilmemiştir. Ekomini noktalarının ortalama EFPA satış hacminin 2017
Haziran sonu itibarıyla dönemlik nokta başına hacim bakımından (…..) lt, ciro bakımından (…..) TL
olduğu ve genel ortalamanın çok üstünde olduğu görülmektedir.
18-04/54-30
60/61

(154) Tablodan, TUBORG’un bu noktalardan nokta başına ortalama (…..) TL ciro elde ettiği
(genel ortalama (…..) TL) ve bu noktalara ortalama (…..) lt satış gerçekleştirdiği (genel
ortalama (…..) lt) anlaşılmaktadır. Ayrıca yukarıdaki tablodan, EFPA’nın, TUBORG’a
nazaran (…..) kat fazla noktada tek satıldığı (EFPA: (…..), TUBORG: (…..))
anlaşılmaktadır.
(155) Yukarıda yapılan analizleri özetlemek gerekirse, kapalı bira pazarındaki rekabet son
yıllarda en yoğun yaşandığı döneme girmiştir. Dolap kuralının kaldırılması halinde satış
hacmi 100 m2 ve altındaki noktalarda dolap münhasırlığı fiili münhasırlığa yol
açabilecektir. Bu kapsamda dolap münhasırlığının varlığı halinde pazarın nokta sayısı
bakımından %(…..)’i (%(…..)+%(…..)), dolap sayıları bakımından %(…..)’si (%(…..)
+%(…..)) gibi büyük kısmı tek marka satma eğilimine gidebilecektir. Oysa TUBORG’un
hâlihazırda kapalı bira pazarında %(…..) payının yaklaşık (…..) TUBORG dolabı
olmayan 100 m2 ve altındaki noktalardan elde ettiği, EFPA’nın da EFPA dolabı
olmayan 100 m2 ve altındaki noktalardan %(…..)’luk bir pazar payı kazandığı tespit
edilmiştir. Her ne kadar TUBORG EFPA’ya göre rakip dolapta bulunarak (…..) pazar
payı kazanıyor olsa da TUBORG ürünlerinin EFPA dolabında satıldığı nokta sayısının
yıllar itibarıyla azaldığı ve TUBORG’un daha çok noktaya dolap ile girebildiği de tespit
edilmiş ve TUBORG söz konusu noktalara dolap ile girme isteği içinde olduklarını
belirtmiştir. Hem EFPA hem de TUBORG’un KSN’lerdeki münhasırlık uygulamalarına
bireysel muafiyet verilmemiş olduğundan, 100 m2 ve altındaki noktalarda fiili
münhasılığa dönebilecek nitelikte değerlendirilen dolap münhasırlığının her iki
teşebbüs tarafından da yapılmaması gerekmektedir. Halihazırda bu nitelikteki satış
noktası sayısı önemli bir seviyede olup her iki teşebbüs de farklı oranlarda olmakla
birlikte birbirlerinin dolabında noktaya girebilmekte, dolayısıyla noktada fili münhasırlık
engellenerek teşebbüsler rakip dolap ile tüketiciye ulaşabilmektedir.
(156) Yukarıda yer verilen bilgi ve açıklamalar ışığında, EFPA’nın, Ekomini noktaları
haricinde kapalı bira pazarının kalanı için geçerli olmak üzere, belli koşullarda
EFPA/TUBORG dolaplarına Tuborg/Efes ürünlerinin konulması zorunluluğunu içeren
dolap kuralının kaldırılması yönündeki talebinin reddedilmesi gerektiği, dolap kuralının
kapalı bira pazarındaki fiili münhasırlığı engelleyerek rekabete bu şartlar altında olumlu
bir yansıması olduğu, bu nedenle dolap kuralının her iki teşebbüs bakımından da
geçerli olacak şekilde etkin bir şekilde sürdürülmesinin gerektiği değerlendirilmektedir.
18-04/54-30
61/61

I. SONUÇ
(157) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Kurum kayıtlarına 16.12.2016 tarih ve 7235 sayı ile giren başvuruya konu;
Ekomini noktaları haricinde kapalı bira pazarının tamamı için geçerli olmak üzere,
belli koşullarda Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş./Tuborg Pazarlama
A.Ş.’nin dolaplarına Tuborg Pazarlama A.Ş./Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret
A.Ş. ürünlerinin konulması zorunluluğu getiren dolap kuralının kaldırılması
talebinin reddine,
2. Söz konusu kuralın her iki teşebbüs bakımından da geçerli olacak şekilde
sürdürülmesine
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy