Rekabet Kurumu - Karar Sayı 18-07/110-57

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2017-3-76 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 18-07/110-57
Karar Tarihi : 08.03.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Necla SÜMER ÖZDEMİR, Çiğdem Gizem OKKAOĞLU, Pelin TEBER
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- İzmir Valiliği İl Sağlık Müdürlüğü Urla Devlet Hastanesi
Torasan Mah. Özbek Yolu Cad. No: 15 Urla/İzmir
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Protek Teknik Hizmetler San. ve Tic. Ltd. Şti.
Doğu Sanayi Sitesi 13. Blok No:7/A Yenibosna/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Protek Teknik Hizmetler San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin Fresenius
marka hemodiyaliz ünitesi su arıtma sisteminin bakımı ve onarımı için gerekli olan
materyalleri Urla Devlet Hastanesi’ne sağlamadığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- 11.07.2014 tarihinde İzmir Valiliği İl Sağlık Müdürlüğü Urla Devlet Hastanesi
(HASTANE) ile Protek Teknik Hizmetler San. ve Tic. Ltd. Şti. (PROTEK) arasında
imzalanan sözleşme ile “Fresenius” marka1 hemodiyaliz ünitesi su arıtma cihazının
(cihaz) kurulumunun PROTEK tarafından yapıldığı,
- Su arıtma cihazının garanti süresinin devam ettiği 2016 yılı Ekim ayına kadar periyodik
bakımlarının PROTEK’in Ege Bölge Yetkili Servisi CSR Medikal Tıbbi Malzemeler
Satış ve Teknik Hizmetleri Sanayi ve Ticaret - Cem YILMAZ (CSR) tarafından
yapıldığı,
- Su arıtma cihazının garanti sonrası bakım ve onarımı için yapılan ihalenin, ihalede en
düşük teklifi sunan Deltamed Mühendislik Teknik Servis Sağlık Hizmetleri Tic. Ltd. Şti.
(DELTAMED) tarafından kazanıldığı,
- 15.12.2016 tarihinde su arıtma cihazının aniden durduğu ve DELTAMED yetkilisi
tarafından cihazın çalıştırılamadığı,
- Sorunun çözümü için CSR’den yardım istendiği ve firma yetkilisinin sorunu çok kısa
bir süre içerisinde çözdüğü, bu esnada yapılan işlemin yazılım saati belirlemekten
öteye geçmediğinin DELTAMED tarafından kendilerine iletildiği, ayrıca yazılımın belli
bir saat sürecine göre ayarlanarak kurulduğu ve süre sonunda cihazın yine aynı
şekilde ansızın duracağı yönünde de sözlü beyanda bulunulduğu,
- DELTAMED’in periyodik bakımlarını iki ay boyunca sorunsuz olarak gerçekleştirirken,
üçüncü ayın ortasında böyle bir sorunla karşılaşılmasının anlaşılamadığı,

1 İlk inceleme aşamasında HASTANE’den edinilen bilgiler çerçevesinde söz konusu cihazın “Fresenius”
marka olduğu belirtilmiş olsa da önaraştırma aşamasında PROTEK’ten edinilen bilgilere göre Fresenius’un
hemodiyaliz ünitesinin markası olduğu, başvuruya konu hemodiyaliz ünitesi su arıtma cihazının markasının
ise “Aquadem” olduğu anlaşılmıştır.
18-07/110-57
2/15

- HASTANE tarafından söz konusu sorunun tekrar yaşanmaması için PROTEK’ten
sözleşmeye istinaden tüm şifre, yazılım vb. materyallerin HASTANE’ye teslim
edilmesinin istendiği, bu talebin, PROTEK tarafından şifre, yazılım vb. tüm
materyallerin daha önce tesliminin yapıldığı, patentine sahip oldukları cihazın yine
kendileri tarafından yetki verilen kişi ve kuruluşlarca bakım ve onarımının
yaptırılmasının zorunlu olduğu şeklinde cevaplandığı,
- PROTEK’e söz konusu materyallerin HASTANE’de mevcut olmadığının tekrar
iletildiği, ancak bir sonuç alınamadığı
ifade edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 23.11.2017 tarihinde giren başvuru
üzerine hazırlanan 28.11.2017 tarihli ve 2017-3-76/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu’nun
görüşülmesi sonucunda, 14.12.2017 tarih ve 17-41/653-M sayı ile önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 20.02.2018 tarih ve 2017-
3-76/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; PROTEK hakkında, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 41. maddesi gereğince soruşturma
açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(5) Dosya kapsamında 19.02.2018 tarih, 1457 sayı ve 05.02.2018 tarih, 1606 sayı ile
HASTANE’den; 01.02.2018 tarih, 1482 sayı, 06.02.2018 tarih, 1679 sayı ve 14.02.2018
tarih, 1328 sayı ile PROTEK’ten; 14.02.2018 tarih, 1327 sayı ile CSR’den bilgi talep
edilmiştir. Bilgi taleplerine istinaden 09.02.2018 tarih, 1252 sayı ile HASTANE’den;
09.02.2018 tarih, 1250 sayı, 09.02.2018 tarih, 1251 sayı ve 14.02.2018 tarih, 1328 sayı
ile PROTEK’ten; 14.02.2018 tarih, 1327 sayı ile CSR’den cevabi yazılar gönderilmiştir.
Önaraştırma kapsamında PROTEK, CSR, DELTAMED ve HASTANE yetkilileri ile, ayrıca
PROTEK ürünü kullanıp garanti sonrası bakım onarım hizmetini PROTEK’ten almayan
hastanelerden Üsküdar Devlet Hastanesi, Kürtün İlçe Devlet Hastanesi, Adnan Menderes
Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi, İznik Devlet Hastanesi yetkilileri ile
telefon görüşmeleri yapılmıştır.
I.1. Hakkında İnceleme Yapılan Teşebbüs: PROTEK
(6) 1993 yılında İstanbul’da kurulan PROTEK’in faaliyet alanı hastane, hemodiyaliz
merkezleri ve sanayide kullanılan su arıtma sistemlerinin ve genel olarak tıbbi, elektronik,
mekanik cihaz ve aletlerin tasarımı, imalatı, satışı, montajı ve teknik servis hizmetlerinden
oluşmaktadır. Özellikle hemodiyaliz ünitesi su arıtma cihazı olarak reverse osmosis2
prensibi ile çalışan, “Aquadem” marka yerli üretim cihazlar üzerine faaliyetini yürüten
PROTEK, aynı zamanda hemodiyaliz sarf malzemelerinin satışı ile Braun marka
hemodiyaliz cihazlarının da satış ve teknik servis hizmeti alanında faaliyetlerini
yürütmektedir. Teşebbüsün hissedarları %60 hisse oranı ile Necdet ARSLAN ve %40
hisse oranı ile Necmi ARSLAN’dır.
(7) Alanında yerli üretim yaparak faaliyetini sürdüren PROTEK’in Türkiye genelinde faaliyet
gösteren CSR ve B.Braun Medikal Dış Ticaret A.Ş. Ankara Şubesi (BRAUN) unvanlı iki
yetkili servisi bulunmakta, CSR aktif bir şekilde PROTEK ürünlerinin bakım onarım

2 Reverse Osmosis (Ters Osmos): Bir sıvıya basınç uygulayarak sıvının içinde bulunan düşük molekül
ağırlıklı bileşiklerin yarı geçirgen bir zardan yüksek konsantrasyonlu bir ortama geçmesidir. Yüksek basınç
pompası vasıtasıyla arıtılacak su membranlara yüksek basınçta verilerek membranın ürün kısmına su
moleküllerinin geçişini sağlamaktadır.
18-07/110-57
3/15

hizmetini vermekte, ancak BRAUN halihazırda fiilen PROTEK ürünleri için bakım onarım
hizmeti sağlamamakta, daha ziyade şehir hastanelerine satış yapmaktadır.
I.2. Önaraştırma Çerçevesinde Elde Edilen Bilgiler
I.2.1. Başvuru Sahibinden Edinilen Bilgiler
(8) HASTANE tarafından gönderilen cevabi yazıda; cihazın satın alınmasına ilişkin şartname
dokümanları, faturalar, garanti sonrası bakım onarım hizmet alımı ihalesine dair şartname
dokümanları ve 15.12.2016 tarihinde yaşanan arıza ile ilgili olarak HASTANE tarafından
CSR’ye arızanın giderilmesi için gönderilen resmi yazı ile arıza giderildikten sonra CSR
tarafından 27.12.2016 tarihinde HASTANE’ye gönderilen bilgilendirme yazısı yer
almaktadır. Anılan belgelerde, cihazın 2014/54782 ihale kayıt numaralı ihale kapsamında
13.08.2014 tarihli fatura ile (…..) TL bedelle satın alındığı görülmüştür. HASTANE yetkilisi
ile 16.02.2018 tarihinde yapılan görüşmede özetle;
- HASTANE’de 15 adet hemodiyaliz cihazı bulunduğu, bunların çoğunun markasının
“Fresenius” olduğu,
- Fresenius marka hemodiyaliz cihazlarının Türkiye’deki yetkili bayisinin sektörde
tanınan bir firma olan DELTAMED olduğu,
- HASTANE’de ayrıca PROTEK tarafından üretilen “Aquadem” marka bir adet
hemodiyaliz su arıtma cihazı bulunduğu, bu cihazın 15 adet hemodiyaliz cihazına
bağlı olarak çalıştığı,
- HASTANE’deki cihazın garanti süresi dolduktan sonra bakım onarımı için
HASTANE tarafından çıkılan ihaleyi DELTAMED’in kazandığı ve bu firmanın cihazın
bakım onarımını yapabildiği,
- Ancak DELTAMED’in HASTANE yetkililerine; PROTEK’in yetkili bayisi CSR’nin
cihaza bir yazılım yüklediğini ve bu yazılımın belli bir süre çalıştıktan sonra cihazı
aniden durdurduğunu, cihazın yeniden çalışabilmesi için de CSR’nin geliştirdiği
yazılıma ihtiyaç duyulduğunu söylediği,
- PROTEK tarafından cihazın şifresinin HASTANE’ye verildiği, asıl problemin şifrenin
HASTANE’ye verilmemesinden değil, yazılımın belli bir süre sonra duracak şekilde
ayarlanmasından kaynaklandığı
ifade edilmiştir.
I.2.2. PROTEK’ten Edinilen Bilgiler
(9) PROTEK tarafından gönderilen cevabi yazıda özetle;
- HASTANE’de başka bir teşebbüse ait, çok sayıda “Fresenius” marka hemodiyaliz
cihazı bulunduğu, bu cihazlara arıtılmış su gönderme işlemini yapan cihazın ise
PROTEK tarafından HASTANE’ye temin edilen “Aquadem” marka “reverse
osmosis” prensipli cihaz olduğu,
- “Aquadem” marka cihazın satın alınmasına dair yapılan ihalenin PROTEK üzerinde
kalması üzerine cihazın kurulumunun yapıldığı ve iki yıllık garanti süresi
kapsamında tüm bakım, onarım ve yedek parça işlerinin ücretsiz şekilde ifa edildiği,
HASTANE personeline kullanıcı eğitimi ve dört rakamdan oluşan şifrenin verildiği,
- Garanti süresi bittikten sonra bakım ve onarım ihalesi kapsamında HASTANE’nin
PROTEK tarafından eğitim ve yetki almamış kişilerle sözleşme akdettiği,
- Söz konusu bağımsız servis sağlayıcı teşebbüsün “Aquadem” marka su arıtma
cihazına uygun şekilde bakım hizmeti veremediği için 15.12.2016 tarihinde cihazda
arıza meydana geldiği,


18-07/110-57
4/15

- PROTEK’in İzmir Bölge Bayisi CSR’nin aynı gün HASTANE’ye yönlendirildiği ve
arızanın giderildiği, halihazırda ilgili cihazla tedavilere devam edildiği,
- HASTANE’ye “Aquadem” marka cihazlarda yaşanabilecek olası sorunların daha
etkin şekilde çözülebilmesi için bu marka özelinde eğitim almış ve/veya PROTEK
tarafından yetkilendirilmiş firmalar tarafından hizmet alınmasının önerildiği,
- Talep etmeleri halinde HASTANE’ye ücretsiz kullanıcı eğitimi verilebileceğinin
iletildiği,
- PROTEK ürünlerini satan iki bayinin bulunduğu, bunların İzmir menşeili CSR ve
Ankara’da faal olan BRAUN’un olduğu, PROTEK tarafından satışı yapılan cihazların
teknik servis hizmetlerinin herhangi bir bölge sınırlaması olmadan bu iki bayi veya
doğrudan PROTEK tarafından verilebildiği,
- Cihaz fiyatlarının aksesuarları dahil (…..)’dan başladığı, modeline ve su üretim
kapasitesine göre fiyatın değişebildiği, HASTANE’ye kurulumu yapılan cihazın
fiyatının (…..) olduğu,
- Bakım periyotlarının müşteri talebine göre değişkenlik gösterdiği, ancak genel
olarak ayda bir defa bakım yapılması gerektiği, bazı durumlarda 2-3 ayda bir de
bakım yapılabildiği, ayrıca sistemde bakteri ürememesi için üç ayda bir kimyasal
dezenfeksiyon ve kalibrasyon işlemlerinin gerektiği, aksi takdirde cihazın hatalı
bilgiler verebileceği, garanti sonrası bakım hizmetlerinin genellikle yıllık anlaşma
şeklinde yapıldığı,
- Garanti süresi içinde ve sonrasında verilen bakım, onarım ve yedek parça
hizmetinin birbirinden farklı olmadığı, yalnızca garanti sonrasında bu işlemlerin
ücreti mukabilinde yapıldığı, ortalama fiyatın garanti sonrası verilecek hizmet
sadece bakım ise (…..), bakımla birlikte dezenfeksiyon işlemi yapılacaksa (…..),
bunlara kimyasal ve bakteriyolojik analizlerin yapılması işi de dahil edildiğinde (…..)
olduğu,
- Cihaza garanti sonrası bakım onarım hizmeti verecek firmaların sadece üretici
PROTEK’ten edinebildikleri yetki belgesine sahip olmaları gerektiği, söz konusu
hizmetlerin sistemi tanımayan, bu cihaz özelinde eğitim almamış kişilerce
yapılmaması gerektiği,
- Nitekim cihazın CE sertifikalı tıbbi cihazlar kapsamında olduğu, bu sebeple mevzuat
gereği cihazla ilgili sıkıntılardan üretici firmaların sorumluluğunun doğduğu,
- Cihazın ikinci el piyasasının bulunmadığı,
- “Aquadem” marka cihazın çalışma süresini kısıtlayan herhangi bir şifreleme
sisteminin olmadığı,
- Söz konusu cihaz için kullanılan şifrenin, cihazın sistemini kilitleyen veya çalışma
süresini kısıtlayan bir niteliğe sahip olmadığı, şifrenin sadece hastane/ünite yetkilisi,
doktor ve ünite teknisyeni tarafından belirlenen iletkenlik, su sıcaklığı limitlerini
oluşturmak için kullanıldığı, dolayısıyla bağımsız servis sağlayıcıların cihaz üzerinde
her türlü işlemi yapabileceği, ancak cihazın nasıl çalıştığı konusunda eğitim
almamışlarsa arıza meydana gelebileceği,
- Müşterilere ve PROTEK’ten eğitim alan yetkili servis sağlayıcılara bahsi geçen
şifrenin temin edildiği,
- Bugüne kadar cihaz ile ilgili sadece HASTANE’den şifrenin verilmesi yönünde talep
ulaştığı, bu talebe de sözlü ve yazılı olarak cevap verildiği
ifade edilmiştir.





18-07/110-57
5/15

(10) PROTEK tarafından gönderilen ikinci cevabi yazıda özetle;
- Kurumsal Özel Diyaliz Merkezleri Derneği (DİADER) 2015 istatistiklerine göre,
Türkiye’de özel ve kamuya ait toplam 840 civarında hemodiyaliz merkezi bulunduğu,
son 20 yıl içinde PROTEK’in ürettiği “reverse osmosis” tipi cihaz sayısının (…..) adet
olduğu, bu bilgilerden yola çıkarak PROTEK’in su arıtma cihazları pazarındaki pazar
payının %(…..) olarak tahmin edildiği,
- Hemodiyaliz su arıtma cihazları pazarındaki rakiplerin Alman menşeili Fresenius
Medikal Hizmetler A.Ş. (FRESENIUS), İsveç menşeili Gambrotürk Tıbbi Ürünler ve
Sağlık Ticaret Ltd. Şti. (GAMBROTÜRK) ve Renaltürk Diyaliz Hizmetleri Ticaret
A.Ş.3 (RENALTÜRK) olarak tahmin edildiği, rakiplerle ilgili pazar payı bilgisine sahip
olunmadığı, ancak FRESENIUS’un %(…..)’ın üzerinde pazar payına sahip
olduğunun öngörüldüğü,
- Başka teşebbüslerden PROTEK’e cihazın bakım onarımı ile ilgili eğitim talebi
gelmediği, talep gelmesi halinde ücreti mukabilinde eğitim verilebileceği,
- Hastane ve özel diyaliz merkezlerindeki teknik personele verilen ücretsiz eğitimin
cihazın kullanım şeklini ve arıza halinde sisteme nasıl müdahale edilmesi gerektiğini
kapsadığı, dolayısıyla arıza durumunda hastane veya özel diyaliz merkezlerindeki
teknik personelin kendi tecrübe ve yetenekleri doğrultusunda cihaza müdahale
edebilmesinin önünde bir engel olmadığı, arızanın giderilememesi halinde PROTEK
tarafından öncelikle uzaktan teknik destek verildiği, yetmez ise PROTEK veya CSR
yetkililerinin cihazın bulunduğu noktaya giderek destek sağladığı,
- Bugüne kadar PROTEK’e HASTANE’ye temin edilen cihaz için bağımsız servis
sağlayıcılardan herhangi bir şifre, yazılım ve sair materyal talebinin gelmediği,
- Yazılım PROTEK’e ait olduğu için cihaz ile ilgili eğitim almamış bağımsız servis
sağlayıcılara hiçbir materyalin verilmediği, dolayısıyla karşılığında da ücret talep
edilmediği, tüm materyallerin cihazın teslimi anında ücretsiz olarak hastanelere
verildiği, verilen şifrenin herhangi bir geçerlilik süresinin bulunmadığı,
- Garanti sonrasında cihazın çalışmasını engelleyen herhangi bir yazılım
kullanılmadığı, cihazın yazılımının PROTEK tarafından geliştirildiği, hemodiyaliz
merkezlerinden gelen taleplere göre yazılıma yeni özellikler yüklenebildiği, bu
değişikliklerin diyaliz merkezleri tarafından olumlu bulunması üzerine yeni yazılımın
aynı şifre ile güncellendiği,
- Cihazın çalıştırılabilmesi için şifre benzeri başka bir materyale ihtiyaç olmadığı,
şifrenin yalnızca cihazın servis sayfasına girişte kullanıldığı,
- Yazılıma uzaktan müdahale imkanının bulunmadığı, belli bir süre sonunda yazılımın
durma opsiyonunun olmadığı, bağımsız servis sağlayıcıların bakım onarım
yapabilmesinin önünde yazılım açısından bir engel olmadığı
ifade edilmektedir.
(11) Söz konusu cevabi yazıya istinaden PROTEK yetkilisi ile yapılan görüşmede;
- Talep almaları halinde bağımsız servis sağlayıcılara sağlanacak yetki/eğitim
ücretinin iki saatlik, bir günlük, üç günlük gibi süreye ve teknik içeriğe bağlı olarak
değişeceği,
- CSR’ye talebi üzerine yetki verdikleri, PROTEK bayiliği yapması sebebiyle
kendilerinden bu kapsamda ücret talep etmedikleri,
- Bazı hastanelerin özellikle resmi kurumların aylık ya da iki ayda bir bakım onarım
hizmeti aldıkları, ancak bazılarının bu yönde hiç hizmet almadığı ve bakım onarım
hizmetinin kendilerince veya bağımsız servis sağlayıcılar tarafından sağlandığı, bu

3 PROTEK tarafından gönderilen cevabi yazıda rakip olarak gösterilen teşebbüsün “Renal İlaç Kimya ve
Sağlık Ürünleri” olduğu belirtilmişse de ticaret sicil gazetesinde yer aldığı haliyle adı geçen rakip
teşebbüsün ticaret unvanının yukarıdaki şekilde olduğu değerlendirilmektedir.
18-07/110-57
6/15

hallerde PROTEK’in bakım onarım işlerinin yetkili olmayan taraflarca sağlanması
sebebiyle 93/42/AT Tıbbi Cihaz Yönetmeliği (Yönetmelik) getirilen sorumlulukların
kendilerinden çıktığına yönelik yazı yazdıkları,
- Bağımsız servis sağlayıcıları ile hastanelere verilecek eğitim arasında fark olup
olmadığı ve hastanelere verilen eğitimin hastanenin üçüncü taraflara ihtiyaç
duymaksızın bakım onarım işlerini yürütebilecek yetkinliği kazandırıp
kazandıramadığı sorusuna yönelik olarak, bunun verilen eğitim kapsamına göre
değişeceği, hastanelerde biyomedikal sorumlusu olması halinde verecekleri eğitim
ile hastanenin başka bir servis sağlayıcıya ihtiyaç duymayabileceği,
- Her firmanın kendi yazılımı olduğu, bir markanın yazılımının başka marka cihazları
çalıştıramayacağı,
- PROTEK’in başka markaların cihazlarına bakım onarım hizmeti vermediği, bununla
birlikte başka cihazların yetkili bayilerinin PROTEK ürünlerine bakım onarım
sağlamaya çalıştığı, ancak kendilerinden bir eğitim/yetki alma yönünde herhangi bir
başvurularının olmadığı,
- PLC’nin4 bir yazılım olduğu, “Fresenius”un da PLC kullandığı, her firmanın kendi
yazılımının olduğu, “Fresenius”un yazılımının fonksiyonlarını bilmemekle birlikte,
kendi yazılımlarının iletkenlik, sertlik, ph değeri, klor seviyesi ve sıcaklık gibi
parametreleri ayarladığı, “Fresenius” marka yazılımlarda neden sıkıntı çıktığını
bilmedikleri, kendilerinin hiçbir “Fresenius” marka cihaza hizmet teklifi dahi
vermedikleri,
- PROTEK ürünlerine hizmet veren başka bağımsız servis sağlayıcıların da olduğu,
hatta garanti süresi çok zamandır dolmuş olup kendilerinin bakım onarım hizmeti
sağlamaya devam etmemelerine karşın cihazların halen kullanımda olduğu
hastanelerin bulunduğu, Kürtün Devlet Hastanesi’nin 3 yıldır garantisi bitmiş olduğu
halde kendilerinin cihazını kullanmaya devam etmelerinin örnek verilebileceği, söz
konusu hastaneden kendilerine herhangi bir şekilde yazılımın/cihazın durması gibi
bir sebeple arıza bildiriminin yapılmadığı
bilgisi elde edilmiştir.
(12) PROTEK tarafından gönderilen üçüncü cevabi yazıda özetle;
- PROTEK ürünü cihazlara bakım onarım hizmetinin kural olarak PROTEK veya
yetkili servis olan CSR tarafından verildiği, ancak PROTEK’ten ürün temin
etmelerine rağmen garanti sonrası bakım onarım hizmetini kendilerinden almayan
hastanelerin de bulunduğu,
- Bunlara örnek olarak Üsküdar Devlet Hastanesi, Kürtün İlçe Devlet Hastanesi,
Adnan Menderes Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi, İznik Devlet
Hastanesi ve Denizli Devlet Hastanesi’nin verilebileceği,
- Bu hastanelere garanti sonrasında hangi bağımsız servis sağlayıcı tarafından
hizmet verildiğinin bilinmediği, fakat bu zamana kadar söz konusu hastanelerden
herhangi bir arıza veya durma gibi bir sorunla ilgili başvurunun gelmediği
ifade edilmiş olup, 15.12.2016 tarihinde yaşanan arıza ile ilgili olarak HASTANE
tarafından arızanın giderilmesi için CSR’ye gönderilen resmi yazı ile CSR’nin
HASTANE’ye gönderdiği, onarım sonrasında arızanın nasıl giderildiğini ve hizmetin
ücretini içeren belge de cevabi yazıya eklenmiştir.



4 Programmable Logic Controller / Programlanabilir Mantıksal Denetleyici.
18-07/110-57
7/15

I.2.3. PROTEK’in Yetkili Servisi CSR’den Edinilen Bilgiler
(13) CSR yetkilisi ile yapılan görüşmede özetle;
- CSR’nin PROTEK’in Ege Bölgesi yetkili servisi olduğu ve PROTEK tarafından
üretilen “Aquadem” marka cihazların teknik servis ve satış hizmetleri alanında
faaliyette bulunduğu,
- CSR’nin HASTANE dışında İstanbul, İzmir (Ege Üniversitesi), Soma Devlet
Hastanesi gibi başka yerlerde de PROTEK yetkili teknik servis bayisi olarak
faaliyetlerine devam eden bir şahıs işletmesi olduğu,
- Söz konusu cihazlarda dört haneli bir giriş şifresi bulunduğu ve bu şifrenin kurulum
aşamasında hastane personeline ve talep etmeleri halinde bağımsız servis
sağlayıcılara temin edildiği, hastane personelinin şifreyi kaybetmesi halinde şifrenin
yeniden ücretsiz temin edildiği,
- Cihazın bir arıza halinde kapanabileceği, ancak arıza yoksa kendiliğinden durma
gibi bir hususun söz konusu olmadığı,
- 15.12.2016 tarihinde HASTANE’de yaşanan durumun, bağımsız servis sağlayıcı
firmanın gerekli işlemleri yapmaması ve belli noktaları kurcalaması sebebiyle
meydana geldiği, cihazın diyalize devam ettiği ancak bazı parçaların çalışmasının
durduğu, arızadan önceki 3-4 aylık dönemde cihazın bakımının kendisi tarafından
yapılmamış olması sebebiyle cihazda tam olarak neye müdahale edildiğinin ilk
etapta anlaşılamadığı,
- PLC isimli yazılımın cihazın çalışmasını sağladığı, yazılımın iletkenlik, sıcaklık gibi
birtakım ayarların komut olarak girilmesine imkan verdiği, dokunmatik bir ekran
üzerinden cihazla ilgili çeşitli komutların oluşturulduğu, aynı zamanda Sağlık
Bakanlığı’nın su arıtma cihazlarında kontrol ettiği birtakım hususların bu yazılım
sayesinde kayıt altına alındığı, yazılımın cihaza herhangi bir süre sınırı koymaya
yaramadığı, yazılıma uzaktan erişimin mümkün olmadığı, her firmanın kendine ait
bir yazılım programı olduğu,
- Eğitimlerin hastaneler tarafından talep edildiğinde ücretsiz, bağımsız servis
sağlayıcıların talep etmesi halinde de belli bir ücret karşılığında verildiği, ancak
bugüne kadar bağımsız servis sağlayıcılardan böyle bir talep gelmediğinin bilindiği,
- Hemodiyaliz ünitesi su arıtma cihazları pazarında, tahminen, “Fresenius” marka
cihazların yaklaşık %(…..) civarı, PROTEK’in ürettiği “Aquadem” marka cihazın ise
kabaca %(…..) pazar payına sahip olduğu, geri kalan payın diğer firmalar arasında
paylaşıldığı,
- Halihazırda HASTANE’de cihazın bakım onarım işlerinin CSR tarafından yapıldığı
ifade edilmiştir.
(14) CSR tarafından gönderilen cevabi yazıda özetle;
- 15.12.2016 tarihinde dönemin hastane görevlilerinin CSR’yi arayarak sistemde
arıza olduğunu ve mevcut bağımsız servis sağlayıcının arızayı gideremediğini,
bağımsız servis sağlayıcı firmanın (DELTAMED) doğacak olan servis hizmeti
ücretini ödemeyi kabul ettiği, ücreti mukabilinde arızanın giderilmesi için CSR’ye
HASTANE tarafından resmi yazı gönderildiği,
- Aynı gün CSR’nin HASTANE’ye gittiği, sorumlu hastane personelleri ve hastane
teknik personeli gözetiminde cihazın incelendiği, öncelikle otomatik kontrol
panosunda arıza olup olmadığına bakıldığı, kontrol sisteminin devre dışı olduğu,
bağımsız servis sağlayıcı firmanın sistemi manuel olarak çalıştırdığı, diyaliz suyu-
saf su üretimi yapıldığı, cihazın selenoid vanalarının işlevini yerine getirmeye devam
ettiği, su geçişinin sağlandığı, aksi takdirde zaten cihazın manuel
çalıştırılamayacağının tespit edildiği ve cihazın kendiliğinden durması gibi bir
durumun görülmediği,
18-07/110-57
8/15

- CSR tarafından DELTAMED teknisyenlerine bakım onarım ve dezenfeksiyon
işleminin nasıl yapıldığı sorulduğunda, teknik açıklamadan ziyade iyi bakıldığı
şeklinde genel bir açıklamayla karşılaştıkları,
- “Aquadem” marka cihazların, arıza durumunda diyaliz işlemine kesintisiz şekilde
devam etme kapasitesinde üretilmiş oldukları için diyaliz tedavisinin durması gibi bir
ihtimalin olmadığı,
- CSR tarafından diyaliz suyunun günlük ölçüm parametrelerinin (iletkenlik, sertlik, Ph
değeri, klor seviyesi ve sıcaklık gibi) el tipi ölçüm cihazı ve kitleriyle kontrol edildiği
ve ilgili parametrelerin otomatik kontrol sistemindeki ölçüm değerleri ile aynı
olmadığının, birtakım sapmalar olduğunun gözlemlendiği,
- DELTAMED yetkililerinin arızanın giderilmesini beklemeden ve ücreti ödemeden
HASTANE’den ayrıldıkları,
- Son olarak CSR’nin otomatik kontrol sisteminin çalışır durumda olduğunu
gözlemledikten sonra, sızdırmazlık ve güç kontrollerini yaptığı, sistemi çalıştırdığı,
tekrar aynı durumun yaşanmaması için yazılım güncellemesinin yapıldığı, otomatik
dezenfeksiyon programı çalıştırılarak dezenfeksiyon işleminin de yapıldığı,
- Hastane personelinden edinilen bilgiye göre, DELTAMED’in cihazın otomatik
kontrol sisteminin dezenfeksiyon modülünü çalıştırmadığı, buradan hareketle
DELTAMED’in otomatik kontrol sisteminin çalışma prensiplerine dair bilgilerinin
olmaması sebebiyle bakım onarımı manuel işlemlerle devam ettirmeye
çalıştıklarının düşünüldüğü, yapılan veya yapılmaması gereken müdahalelerin
(otomatik dezenfeksiyon programının çalıştırılmaması gibi) otomatik kontrol
sisteminde fonksiyon kayıplarına sebep olduğu,
- “Aquadem” marka cihazlarda PLC-LCD dokunmatik ekranlı, mikro işlemcili,
PROTEK tarafından tasarlanan ve üretilen bir yazılım bulunduğu, yazılımın özel bir
adı olmadığı, yazılımın girişinde bir şifre olduğu ve bu şifrenin hastanelerdeki ilgili
personellerle paylaşıldığı, dolayısıyla yazılımda bir şifre bulunmasının başka
firmaların bakım onarım yapmasını engellemediği,
- Yasal olarak alt ve üst limitleri belirlenmiş olan bazı parametrelerin (suyun iletkenliği
gibi) ölçümünün cihazın çeşitli yerlerinde bulunan prob’lar ile ölçüldüğü ve saptanan
değerlerin dokunmatik ekrandan kullanıcıya bildirildiği, yazılım desteğinin bu
noktada kullanıcıya yasal sınırların aşılıp aşılmadığı konusunda uyarı verdiği,
- 15.12.2016 tarihinde HASTANE’de yaşanan olayın bağımsız servis sağlayıcı
firmanın bakım onarım için gerekli yetkinliğe sahip olmaması nedeniyle yaşandığı,
ayrıca DELTAMED’in CSR tarafından verilen bu hizmetin karşılığı olan (…..)TL +
KDV tutarındaki ücreti halen ödemediği
ifade edilmiştir.
I.2.4. Bağımsız Servis Sağlayıcı DELTAMED’den Edinilen Bilgiler
(15) DELTAMED ile yapılan görüşmede özetle;
- DELTAMED’in ithal bir marka olan “Fresenius”un hemodiyaliz ünitesi cihazları ile su
arıtma cihazlarının yetkili satış ve servis bayisi olduğu, ayrıca yaklaşık 20 yaşına
gelmiş cihazları hastanelerden alarak modifiye ettiği ve günümüz teknolojisine
uyarlama işiyle iştigal ettiği,
- 15.12.2016 tarihinde cihazda yaşanan sorun sebebiyle DELTAMED’in
HASTANE’ye bakım onarım için gereken şifrenin PROTEK’ten talep edilmesi
gerektiği yönünde e-posta gönderdiği,
- HASTANE’nin PROTEK ile sözleşmesinin olmaması sebebiyle ellerinde şifre
bulunmadığına dair beyanda bulunması üzerine DELTAMED’in PROTEK ile temasa
geçtiği, PROTEK’in şifre karşılığında (…..) Euro bedel talep etmesi üzerine
DELTAMED’in bu bedeli ödemeyi kabul etmediği,
18-07/110-57
9/15

- Akabinde DELTAMED’in HASTANE’ye cihazın yazılımında birtakım değişiklikler
yaparak cihazı manuel hale getirip bakım onarıma devam edebileceğini aktardığı ve
HASTANE’nin bu teklifi kabul ettiği,
- Cihazın menüsünde yapılacak bu değişikliklerin cihazın CE belgesini bozabileceği,
ancak hasta sağlığını etkileyen bir durumun yaşanmayacağı,
- CE belgesinin cihazın üretimi aşamasında alınması gereken bir belge olduğu ve
teknik servis aşaması ile ilgisinin olmadığı,
- PROTEK ürünlerinin pazarda (…..) civarı (…..) denebilecek sayıdaki hastanede
bulunması, buna karşın PROTEK tarafından eğitim verilecek kişi başına ücretin
tahminen (…..) Euro civarında olması sebebiyle DELTAMED’in şimdiye kadar
PROTEK’ten eğitim talebinde bulunmadığı,
- Tahminen “Fresenius” ürünlerinin %(…..)’tan fazla, PROTEK ürünlerinin ise %(…..)
civarında pazar payına sahip olduğu, kalan payın diğer firmalar arasında
bölüşüldüğü
ifade edilmiştir.
I.2.5. Aquadem Marka Su Arıtma Cihazı Kullanan Diğer Hastanelerden Edinilen
Bilgiler
(16) Önaraştırma kapsamında PROTEK’in, “Aquadem” marka cihazını kullanan ve garanti
sonrası bakım onarım hizmetini PROTEK veya CSR’den almayan, bununla birlikte
şimdiye kadar herhangi bir bakım onarım durumunda cihazdan yahut yazılımdan
kaynaklanan bir problem yaşanmadığını ileri sürdüğü hastanelerle 13.02.2018 ve
16.02.2018 tarihlerinde telefon görüşmeleri yapılmıştır. Görüşmelerde hastaneler
tarafından aşağıdaki hususlar belirtilmiştir5:
- Üsküdar Devlet Hastanesi’nin diyaliz teknikeri tarafından hastanelerinin 2013
yılında “Aquadem” marka cihazı satın aldığı, cihazın üç yıllık garanti süresinin
dolduğu, garanti bitiminden sonra bağımsız servis sağlayıcı Delta Medikal6 ile
çalışıldığı, bu dönemde herhangi bir arıza yaşanmadığı, yaklaşık üç ay önce (2017
yılının sonlarına doğru) cihaz ekranında bakıma ihtiyaç olduğuna dair bir yazının
göründüğü, bu konuyu Delta Medikal’e haber verdikleri, onların da üretici firma olan
PROTEK ile temasa geçtiği ve sorunun halledildiği, bunun dışında cihazın belli bir
süre sonunda kendiliğinden durması gibi bir vaka ile karşılaşmadıkları ifade
edilmiştir.
- Kürtün İlçe Devlet Hastanesi diyaliz ünitesi yetkilisi tarafından hastanelerinde
“Aquadem” marka cihaz kullanıldığı, garanti sonrası bakım onarım hizmetinin
Giresun merkezli bağımsız bir firma tarafından yerine getirildiği, cihazda daha
önceden membranlarda çatlak oluşması suretiyle bir arıza meydana geldiği, ancak
bağımsız firmanın bu arızayı giderdiği, altı ayda bir dezenfeksiyon işlemi yaptıkları,
üretici firma olan PROTEK’in yazılıma müdahale edilmesini istemediği, yine de
yazılımın belli bir süre sonunda kendiliğinden durma gibi bir arıza çıkarmadığı,
cihazın sorunsuz çalıştığı ifade edilmiştir.
- Adnan Menderes Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi diyaliz ünitesi
yetkilisi tarafından “Aquadem” marka cihazın 2010-2011 yıllarında satın alındığı,
cihazın garanti sonrası bakım onarım hizmetinin “Fresenius” marka cihazların bayisi
olan, İzmir merkezli Delta Teknik tarafından ifa edildiği, söz konusu firmanın
arızalara zamanında müdahale ettiği, dezenfeksiyon ve bakım işlemlerinin düzgün

5 Denizli Devlet Hastanesi diyaliz ünitesi yetkilisinin izinli olması sebebiyle görüşme gerçekleştirilememiştir.
6 Söz konusu bağımsız servis sağlayıcı firmanın, aynı sektörde faaliyet gösteren ve işbu önaraştırma
dosyasında HASTANE’ye garanti sonrası bakım onarım hizmeti veren DELTAMED olduğu şeklinde
değerlendirilmiştir.
18-07/110-57
10/15

bir şekilde yapıldığı, ekranda herhangi bir uyarı yazısı olmadığı, yazılımın belli bir
süre sonunda kendiliğinden durmadığı ifade edilmiştir.
- İznik Devlet Hastanesi diyaliz ünitesi sorumlusu tarafından, hastanenin üç yıl önce
kurulduğu ve kuruluştan hemen sonra hastaneye “Aquadem” marka cihaz satın
alındığı, cihazın iki yıllık garanti süresinin dolmasını takiben bu cihazın bakım
onarım işlerini yapmak üzere Yordam unvanlı bir firma ile anlaşıldığı, bu firmanın
ISO ve dezenfeksiyon yapma belgelerinin olmadığı ve bakım onarım işlerini
gerektiği gibi gerçekleştiremediği, o dönemde hastane yeni kurulduğundan hastane
müdürü ve başhekiminin henüz asaleten atanmamış olduğu ve Yordam unvanlı
firma ile yapılan sözleşmeden dönülmesinin bu yüzden geciktiği, bu firma ile üç ay
çalışıldıktan sonra sözleşmenin feshedildiği ve PROTEK’ten bakım onarım hizmeti
alınmaya başlandığı, bir yıl kadar önce cihazın arıza verdiği ancak aynı gün
PROTEK yetkililerinin bu arızayı giderdiği, hastanenin PROTEK’in kendilerine
sağladığı hizmetten çok memnun olduğu ve cihazın kendiliğinden durması gibi bir
sorunun hiç yaşanmadığı ifade edilmiştir.
I.3. İlgili Pazar
(17) Hemodiyaliz, ileri derecede böbrek yetmezliği vakalarında yiyeceklerin vücutta
parçalanması sırasında oluşan ve normalde idrarla atılan zararlı maddeler ile fazla suyun
vücuttan uzaklaştırılmasını sağlayan bir tedavi yöntemidir. Hasta kanı ince zardan
yapılmış borucukların içinden geçirilir ve zarın öbür tarafından geçen bir diyaliz
solüsyonuna karışarak vücuttan uzaklaştırılması sağlanır. Bu işlemi gerçekleştiren
hemodiyaliz ünitesindeki çok sayıda cihaza arıtılmış su gönderme görevini yerine getiren
ve “reverse osmosis” prensibiyle çalışan su arıtma sistemi/cihazı bulunmaktadır.
(18) Başta Yönetmelik olmak üzere sağlık mevzuatı gereğince CE belgesi ve kalite yönetim
sistemi bulunmak zorunda olan su arıtma cihazları Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Ulusal Bilgi
Bankası’na da kaydedilmek zorundadır. Sektörde genellikle iki veya üç yıllık garanti
süresi uygulaması bulunmaktadır. Garanti süresi içinde bakım, onarım ve yedek parça
hizmetleri ücretsiz ifa edilirken, bu sürenin sonunda anılan hizmetler ücreti mukabilinde
verilmektedir. Bakımların 1-2 ayda bir yapılması tavsiye edilmekle birlikte bu konudaki
takdir yetkisi hastanelere ait olup bakım periyotlarının 6-9 aylara kadar uzadığı da
görülmektedir. Bunun dışında sistemde bakteri üremesini önlemek için üç ayda bir
kimyasal dezenfeksiyon işlemi yapılması tavsiye edilmektedir. Rutin bakım, kimyasal
dezenfeksiyon ve kalibrasyon işlemleri düzenli şekilde yapılmazsa cihazın hatalı bilgi
verme ihtimali söz konusu olabilmektedir.
(19) Dosyada temel olarak PROTEK tarafından şifre veya yazılım gibi materyaller aracılığıyla
hemodiyaliz ünitesi su arıtma cihazlarının bakım ve onarımının bağımsız servis
sağlayıcılar tarafından karşılanmasının engellendiği ve söz konusu materyallerin cihazın
kullanıcısı olan HASTANE’ye sağlanmadığı iddiaları yer almaktadır. Bu durumda,
faaliyette bulunulan ana ilgili ürün pazarı olan hemodiyaliz ünitesi su arıtma cihazları
pazarının yanında, bu pazarla ilişki içerisinde olan bir yedek parça ve servis pazarı
bulunmaktadır.
(20) Ana ürün ile o ürüne ilişkin yedek parça, servis ve bakım gibi ürün ve hizmetler, farklı
zamanlarda ihtiyaç duyulan tamamlayıcı nitelikteki ürünlerdir. Dosya konusu tıbbi
cihazların da içerisinde yer aldığı pazarlar ürünün dayanıklı ürün oluşu ve 10-20 yıllık
kullanım ömrünün bulunması, ayrıca zamanla tamamlayıcı ürün ve hizmetlere de ihtiyaç
duyması sebebiyle, “birincil” veya “öncül” pazarlar olarak isimlendirilmektedir. Yedek
parça, sarf malzemesi, tamir, bakım onarım hizmetleri gibi birincil ürünle birlikte kullanılan
ve birincil ürünün satın alınmasından belli bir süre sonra ihtiyaç duyulan ürün ve
hizmetlerin bulunduğu pazarlar ise “ikincil” veya “ardıl” pazarlar olarak tanımlanır. Ardıl
pazarların marka-spesifik tanımlanıp tanımlanamayacağına karar verilirken, ürün veya
18-07/110-57
11/15

hizmetin gerek üretimde gerekse kullanımdaki ikame edilebilirliği, tüketici talebi ve başka
teşebbüslerce üretimin önünde herhangi bir engel olup olmadığı gibi faktörlerin göz önüne
alındığı anlaşılmaktadır.
(21) “Aquadem” marka cihazlar için bakım onarımın başka marka ve servis sağlayıcılarınca
yapılmadığı, sistemde arıza riski dolayısıyla sistemi tanımayan, eğitim almayan tarafların
sisteme müdahalelerinin önerilmediği, CE belgesi olan ve Yönetmeliğe tabi bulunan
cihazlara dışarıdan müdahalenin cihazın CE belgesini ve garantisini bozduğu, bir
bağımsız servis sağlayıcının bakım onarım hizmeti verebilmesi için PROTEK’ten
yetki/eğitim alması gerektiği, cihazın ikinci el piyasasının bulunmadığı, HASTANE’ye
satılan cihazın bedelinin (…..) TL+KDV, cihazın bakım onarım bedelinin ise (…..)
TL+KDV ile (…..) TL+KDV arasında değişkenlik arz ettiği, dolayısıyla birincil pazardaki
ürün bedelinin ikincil pazardaki hizmet bedeline göre yüksek kaldığı, dahası bakım
onarım hizmeti almaktansa yeni bir ürün temin edilmesi yoluna gidilmesinin işbu dosya
bakımından yeni ürün için de yine periyodik bakım onarım sağlanması gerekliliği
sebebiyle rasyonel olmadığı hususları dikkate alındığında, ilgili ürün pazarları
“hemodiyaliz ünitesi su arıtma cihazları pazarı” (birincil pazar) ve “Aquadem markalı
hemodiyaliz ünitesi su arıtma cihazlarına yönelik bakım onarım hizmeti pazarı” (ardıl
pazar) olarak ele alınabilecektir.
(22) Bununla birlikte dosya kapsamında yapılacak değerlendirmeyi değiştirmemesi nedeniyle
ilgili ürün ve coğrafi pazarların tanımlanmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
I.4. Değerlendirme
Aşağıda öncellikle benzer nitelikteki Kurul kararına yer verilmiş, daha sonra hâkim
durumun kötüye kullanılmasına ilişkin değerlendirme yapılmıştır.
I.4.1. 18.02.2009 tarihli ve 09-07/128-39 sayılı Kurul Kararı
(23) Başvuru konusu iddialarla benzer iddiaların değerlendirildiği çok sayıda Kurul kararı
bulunmaktadır. Söz konusu kararlardan getirdiği yükümlülükler bakımından en dikkat
çekici olanı tıbbi görüntüleme ve teşhis cihazları pazarında faaliyet gösteren firmaların,
bu cihazların teknik servisi pazarında şifre uygulaması ve yedek parça teminindeki
davranışlarıyla 4054 sayılı Kanun’u ihlal edip etmediklerinin incelenmesi amacıyla
yürütülen bir önaraştırma neticesinde alınan 18.02.2009 tarihli ve 09-07/128-39 sayılı
Kurul kararıdır.
(24) İlgili kararda, cihazların garanti süresi boyunca makul görülebilecek şifre ve benzeri
uygulamaların garanti süresi sona erdikten sonra, cihazların sahibi ve sorumlusu olan
hastanelerin, bu cihazlar üzerindeki tasarrufunu kısıtlayıcı hale dönüştürdüğü ve
hastaneleri cihazların servis ve bakımı için kullanım süresi boyunca üreticilere bağımlı
hale getirdiği değerlendirilmiştir. Bu durumun ise bağımsız servis sağlayıcıların servis
pazarına girememeleri veya girseler dahi pazarda tutunamamaları şeklinde etki
gösterdiğine kanaat getirilmiştir.
(25) Karar neticesinde şifre uygulamaları bakımından sektöre getirilen yükümlülükler
aşağıdaki şekildedir:
“-Tıbbi cihazların garanti sürelerinin bitiminden sonra, cihazları satın alan müşterilerin
yazılı talepte bulunması veya bu yazılı talepleri müşterilerden alan teknik servislerin yazılı
başvuruda bulunması durumunda, cihazlara ilişkin şifrelerin veya bu anlama gelecek her
türlü dahili sistemin firmalar tarafından mücbir sebepler haricinde, çalışma günlerinde
olmak kaydıyla, 24 (yirmidört) saat içerisinde ücretsiz olarak temin edilmesi
-Cihaz harici takılan ve anılan cihazlara ilişkin teknik servis verilmesine olanak sağlayan
aparatlar/cihazların, müşterilerin yazılı talepte bulunması veya bu yazılı talepleri
18-07/110-57
12/15

müşterilerden alan teknik servislerin yazılı başvuruda bulunması durumunda, talep
anından itibaren en çok 3 (üç) gün içerisinde müşteriye tesliminin yapılması,
-Bu aparatlara ilişkin kiralama ücretlerinin, ayrımcı olmayacak şekilde ve aparatın
maliyetiyle orantılı bir biçimde belirlenmesi,
-Cihazların ilk satımı aşamasında yukarıda yer verilen hususlar konusunda müşterilerin
yazılı olarak bilgilendirilmesi, …”
(26) Her ne kadar bir dizi yükümlülük getirse de, kararın bağımsız servis sağlayıcıların teknik
olarak yeterli oldukları, yani gerekli eğitime, sertifika ve belgelere sahip oldukları cihazlara
servis verebilmesine yönelik olduğu da vurgulanmalıdır. Üzerinde durulması gereken bir
diğer husus ise, talep halinde temin edilmesi yükümlülüğü getirilen şifre ve erişim
aparatlarının sadece bakım ve onarım hizmeti kapsamında cihazların teknik servis
bölümüne erişim için zorunlu olan, yokluğunda tamir ve bakım yapılamayan şifre ve
aparatlar olduğudur. Üretici firmalar tarafından geliştirilen ve cihazlara erişim için şart
olmayan, kolaylaştırıcı yazılımları edinmek için yapılan taleplere cevap verilip
verilmemesi ve bunun koşulları, rakipler ve müşteriler arasında objektif kriterlere
dayanmayan ayrımcılık yapılmaması genel kuralı dışında, üreticinin inisiyatifine
bırakılmaktadır.
I.4.2. Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması
(27) Başvuru sahibinin iddialarının temelini PROTEK tarafından şifre veya yazılım gibi
materyallerle bağımsız servis sağlayıcıların hemodiyaliz ünitesi su arıtma cihazlarının
bakım onarım hizmetinin engellendiği ve söz konusu materyallerin cihazın kullanıcısı olan
HASTANE’ye sağlanmadığı, bu suretle hâkim durumun kötüye kullanıldığı iddiası
oluşturmaktadır.
(28) 4054 sayılı Kanun’un “Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması” başlıklı 6. maddesine göre;
“Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya
hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı
anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır”.
Aynı maddenin (a) bendinde ise “Ticari faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine
doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin
zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler” kötüye kullanma hallerinden biri olarak sayılmıştır.
Dolayısıyla 6. madde bakımından değerlendirme yapılırken, ilk olarak teşebbüsün hâkim
durumda olup olmadığı ve bu durumunu kötüye kullanıp kullanmadığı incelenebileceği
gibi, eylemin kötüye kullanma hallerinden biri olmadığının tespit edilmesi halinde hâkim
durum analizine gidilmeden bir inceleme yapılması da mümkündür.
(29) PROTEK’in hemodiyaliz ünitesi su arıtma cihazları pazarındaki konumunun tespiti
bakımından öncelikle teşebbüsün ve rakiplerin pazar payları incelenmiştir. Buna göre,
Türkiye’de hemodiyaliz ünitesi su arıtma cihazları pazarının toplam büyüklüğüne ulaşmak
için PROTEK tarafından sunulan 2015 DİADER Raporu’ndaki veriler esas alınmıştır. İlgili
raporda diyaliz ünitesine sahip olan üniversite hastanelerinin, özel diyaliz merkezleri ve
Sağlık Bakanlığına bağlı hastanelerin toplam sayısı 841 olarak verilmiştir. Önaraştırma
kapsamında yapılan görüşmelerden, diyaliz merkezlerinde birden çok sayıda hemodiyaliz
cihazı bulunurken, bütün hemodiyaliz cihazlarına arıtılmış saf su gönderen bir adet su
arıtma cihazı bulunduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla Türkiye’deki toplam su arıtma cihazı
sayısının tespiti bakımından diyaliz merkezi sayısının dikkate alınması daha anlamlı
18-07/110-57
13/15

görünmektedir. PROTEK’in ise pazarda yerli üretim “Aquadem” markası ile son 20 yılda
(…..) adet su arıtma cihazı üretip sattığı ifade edilmektedir7.
(30) Diğer yandan, PROTEK, DELTAMED ve CSR’den edinilen bilgilere göre, pazardaki en
büyük rakibin %(…..) tahmini pazar payı ile DELTAMED’in yetkili bayiliğini yaptığı
“Fresenius” olduğu, bunu PROTEK’in %(…..) pay ile takip ettiği, pazarın kalan kısmının
ise GAMBROTÜRK ve RENALTÜRK gibi birkaç firmadan oluştuğu anlaşılmaktadır.
(31) Her ne kadar birincil pazarda PROTEK’in pazar payı itibarıyla doğrudan hakim durumu
işaret edecek bir konuma sahip olmadığı görülse de, teknik servis ve bakım onarım
hizmetinin CE belgesi ve Yönetmelik’te düzenlenen kalite ve diğer standartların getirdiği
korumadan faydalanabilmek adına ancak PROTEK’ten yetki/eğitim almış servisler
tarafından sağlanabildiği hususu PROTEK’in Türkiye’de “Aquadem” markalı hemodiyaliz
ünitesi su arıtma cihazlarına yönelik bakım onarım hizmeti pazarında hakim durumda
olduğuna işaret edebilecek niteliktedir. Bununla birlikte, sonucu değiştirmemesi
gerekçesiyle hâkim duruma yönelik kesin bir tespit yapılmaması yolu tercih edilmiştir.
(32) Dosya kapsamında iddiaya konu olayın aşağıdaki şekilde gerçekleştiği anlaşılmaktadır:
- HASTANE ile PROTEK arasında 11.07.2014 tarihinde akdedilen ihale sözleşmesini
takiben, PROTEK “Aquadem” marka cihazın kurulumunu gerçekleştirmiştir,
- Cihazın garantisinin devam ettiği süre boyunca, diğer bir deyişle 2016 yılı Ekim
ayına kadar periyodik bakım ve onarımı ile gerekli dezenfeksiyon işlemleri CSR
tarafından yapılmıştır.
- Garanti süresinin dolmasının ardından ise, HASTANE tarafından cihazın garanti
sonrası bakım ve onarımı için yapılan ihale DELTAMED tarafından kazanılmıştır.
- DELTAMED iki ay periyodik bakım hizmeti vermiş, ardından 15.12.2016 tarihinde
cihaz aniden durmuş ve DELTAMED yetkilileri cihazı çalıştıramamıştır.
- Sorunun çözümü için HASTANE CSR’den yardım istemiş, CSR’ye ilgili masrafların
DELTAMED tarafından karşılanacağına ilişkin resmi yazı da iletilmiş, CSR yetkilileri
arızayı aynı gün gidermiştir.
- CSR’nin söz konusu servis hizmeti esnasında DELTAMED yetkilileri de bir
süreliğine HASTANE’de bulunmuştur.
(33) Her ne kadar DELTAMED arızayı cihazın yazılımının belli bir süre bitiminde durmak üzere
programlandığı gerekçesine bağlasa da, CSR’nin arıza kaydından ve PROTEK’ten gelen
bilgilerden;
- Cihazın kendiliğinden durması gibi bir durumun söz konusu olmadığı, nitekim
cihazın diyalize devam ettiği ancak bazı parçalarının çalışmadığı,
- Arızadan önceki 3-4 aylık dönemde cihazın bakımının CSR tarafından yapılmamış
olması sebebiyle cihazda tam olarak neye müdahale edildiğinin anlaşılamadığı,
bunun üzerine CSR’nin DELTAMED’e yönelttiği bakım onarımın ve dezenfeksiyon
işleminin nasıl yapıldığı sorusuna karşılık DELTAMED yetkilileri tarafından verilen
yanıtın teknik bir açıklamadan ziyade genel ifadelerden ibaret kaldığı,
- Gerek HASTANE, gerek CSR, gerekse DELTAMED’in kendisi tarafından da
doğrulandığı üzere, DELTAMED’in cihazın otomatik kontrol sisteminin
dezenfeksiyon modülünü çalıştırmaması sebebiyle sistemin olması gereken şekilde
işlemi devam ettiremediği, bu sebeple bakım onarımı manuel şekilde yürütmeye

7 DİADER verilerinin 2015 yılına ilişkin olması, 2018 yılı itibarıyla pazarda toplam cihaz sayısı
bilinmediğinden bu aşamada PROTEK’in pazar payı net bir şekilde tespit edilememiştir. Ancak halihazırdaki
toplam cihaz sayısı 841 olarak ele alınırsa, PROTEK’in pazar payı %(…..) olarak hesaplanmaktadır.
18-07/110-57
14/15

çalıştığı, diğer deyişle yapılan veya yapılmaması gereken müdahalelerin (otomatik
dezenfeksiyon programının çalıştırılmaması gibi) otomatik kontrol sisteminde
fonksiyon kayıplarına sebep olduğu
anlaşılmaktadır.
(34) Diğer yandan, CSR’nin arızayı yalnızca yazılım saati belirlemek suretiyle giderdiği
iddiasının aksine, CSR tarafından diyaliz suyunun günlük ölçüm parametrelerinin
(iletkenlik, sertlik, ph değeri, klor seviyesi ve sıcaklık gibi) el tipi ölçüm cihazı ve kitleriyle
kontrol edildiği, ilgili parametrelerin otomatik kontrol sistemindeki ölçüm değerleri ile aynı
olmadığı, söz konusu değerlerden birtakım sapmalar olduğunun gözlemlendiği, otomatik
kontrol sisteminin çalışır durumda olduğunu tespit ettikten sonra, sızdırmazlık ve güç
kontrollerinin yapıldığı, sistemin çalıştırıldığı, nihayetinde tekrar aynı durumun
yaşanmaması için yazılım güncellemesi ve otomatik dezenfeksiyon programı
çalıştırılarak dezenfeksiyon işleminin yapıldığı belirtilmiştir. PROTEK ve CSR’den gelen
kontrol kayıtları da söz konusu ifadeleri doğrular niteliktedir.
(35) İddialara konu şifre uygulaması, dört haneli bir giriş şifresi olup sadece hastane/ünite
yetkilisi, doktor ve ünite teknisyeni tarafından belirlenen iletkenlik, su sıcaklığı limitlerini
oluşturmak üzere cihazın servis sayfasına giriş sırasında kullanılmaktadır. Söz konusu
şifre, kurulum aşamasında hastane personeline temin edilmekte, hastane personelinin
şifreyi kaybetmesi halinde yeniden ücretsiz bildirilmektedir. HASTANE’nin önaraştırma
sürecinde telefon görüşmesinde belirttiği üzere, esas iddia şifreden ziyade yazılıma
yöneliktir.
(36) Ancak dosya kapsamında cihazda kullanılan, PLC olarak adlandırılan yazılıma belirli bir
süre bitiminde durma fonksiyonu tanıtıldığını doğrular nitelikte herhangi bir bulgu elde
edilememiştir. Buna karşın, PROTEK tarafından iletkenlik, sertlik, ph değeri, klor seviyesi
ve sıcaklık gibi parametreleri ayarlamak üzere kendilerince geliştirilen PLC’ye uzaktan
erişimin mümkün olmadığı ve bahsi geçen yazılıma durma özelliği tanımlanmadığı
belirtilmektedir. Nitekim aynı marka cihazın başka hastanelerde garanti süresi bitiminden
sonra gerekli bakım onarım hizmetlerinin PROTEK tarafından sağlanmamasına rağmen
çalışır halde olduğu, söz konusu hastanelerin cihazlarında yazılımın durması gibi bir
sorunla karşılaşılmadığı tespit edilmiştir. Önceki bölümde yer verilen Kurul kararında
üretici firmalar tarafından geliştirilen ve cihazlara erişim için şart olmayan, kolaylaştırıcı
yazılımları edinmek için yapılan taleplere cevap verilip verilmemesi hususu ve buna
yönelik koşullar8 üreticinin inisiyatifine bırakılmıştır. Zira söz konusu yazılımın teşebbüsün
kendisi tarafından geliştirildiği ve cihazın diğer parçaları ile bir bütünlük arz ettiği ve telif
haklarına tabi olabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.
(37) Yukarıda yer verilen bilgi ve değerlendirmeler sonucunda, PROTEK’in cihazlarda
uyguladığı şifrenin yalnızca cihazın servis sayfasına giriş sırasında kullanıldığı, yazılımın
ise temel olarak ilgili parametreleri ayarlamak üzere hazırlandığı, dolayısıyla bağımsız
servis sağlayıcıların bakım onarım hizmeti vermesini engellemeye yönelik şifre veya
yazılım uygulamasının bulunmadığı, nitekim PROTEK’in iddia konusu davranışlarının
anlamlı olabilmesi için tüm cihazlarında benzer sorunların oluşması gerektiği, buna
karşılık iddia edildiği şekilde arızalanan başka cihazlara örnek tespit edilemezken, garanti
süresi bitmiş olmasına rağmen çalışır halde olan ve herhangi bir şekilde şifre veya yazılım
sebebiyle cihazın durması gibi bir arızayla karşılaşılmadığını teyit eden hastanelerin
bulunduğu, DELTAMED’in beyanlarının CSR’nin DELTAMED tarafından cihazın otomatik
kontrol sisteminin manuel hale getirildiği ve bunun da birtakım aksaklıklara yol açtığı
iddiasını doğrular nitelikte olduğu, dolayısıyla dosya konusu arızanın münferit bir olay

8 Rakipler ve müşteriler arasında objektif kriterlere dayanmayan ayrımcılık yapılmaması genel kuralı
dışında.
18-07/110-57
15/15

niteliği taşıdığı, PROTEK’in talep edilmesi halinde bağımsız servis sağlayıcılara
yetki/eğitim vermeye açık olduğu görülmektedir.
(38) Bu sebeplerle, PROTEK’in 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiğine ilişkin
herhangi bir bulgu veya belgeye ulaşılamamıştır.
J. SONUÇ
(39) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.







Full & Egal Universal Law Academy