Rekabet Kurumu - Karar Sayı 18-11/206-96

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-99 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 18-11/206-96
Karar Tarihi : 18.04.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Dr. Metin ARSLAN, Adem BİRCAN,
Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Esin AYGÜN, Cüneyd DAL, Nazif IŞIK
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Çınarlar Madencilik Sanayi Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Ahmet AKGÜL
Onur Sokak, Yılmaz Apt. 26/7 Maltepe/ANKARA
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Türkiye’de faaliyet gösteren mevduat bankaları
(1) E. DOSYA KONUSU: Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin, kullandırdığı kredinin
kapanması aşamasında ipotek fek ücreti adı altında bir ücret almasına yönelik
uygulamasının rekabet yasalarına aykırılık teşkil ettiği iddiasına ilişkin verilen
09.06.2011 tarih ve 11-36/761-M sayılı Kurul kararının, Danıştay 13. Dairesinin
04.12.2017 tarih ve 2011/3354 E., 2017/3548 K. sayılı kararı ile iptal edilmesi
üzerine dosyanın yeniden değerlendirilmesi ve mahkeme kararının gereğinin
yerine getirilmesini teminen bankaların kullandırdıkları kredilere ilişkin olarak faiz
dışında aldıkları ücretler konusunda gizli bir anlaşma içinde olup olmadıklarının
tespiti.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 31.03.2011 tarih, 2453
sayı ile intikal eden başvuruda Yapı Kredi Bankası Porsuk Şubesi ile bir kredi
sözleşmesi imzalandığı ve kredi borcunun teminatı olarak taşınmaz ipoteği tesis edildiği,
kredi borcunun ödenerek kapatılması üzerine banka şubesine başvurularak ipoteğin
kaldırılması (fekki) konusunda tapu sicil müdürlüğüne yazı yazılmasının talep edildiği,
ancak banka şubesinin kredi sözleşmesinin 7. maddesine dayanarak 525,00 TL ücret
talep ettiği, kredi borçlusundan yasaya ve usule aykırı olarak "ipotek fek ücreti" adı
altında bir bedel talep edilmesinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a
(4054 sayılı Kanun) aykırılık oluşturduğu iddia edilmiştir.
18-11/206-96
2/21


(3) G. DOSYA EVRELERİ: Anılan başvuruya istinaden hazırlanan 01.06.2011 tarihli ve
2011-4-99/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun (Kurul) 09.06.2011 tarihli
toplantısında görüşülmüş ve 11-36/761-M sayı ile şikâyet konusu iddiaların 4054 sayılı
Kanun kapsamında inceleme olanağının bulunmaması nedeniyle aynı Kanun’un 42.
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca reddine karar verilmiştir. Bunun üzerine şikâyetçi
tarafından Danıştay 13. Dairesine ilgili Kurul kararının iptali istemiyle dava açılmış ve
şikâyet konusu iddialara yönelik soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti
için önaraştırma yapılması gerekirken bu sürece uyulmayarak ilk inceleme raporunun
değerlendirilerek karar verilmesinin 4054 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil ettiği ve
şikâyetçinin, kredilerden “sair masraf” adı altında faiz dışında pek çok ücretin
müşterilerden talep edildiği, alınan ücretler konusunda bankalar arasında gizli bir
anlaşma olup olmadığının incelenmesi gerektiği yönündeki iddiasına ilişkin herhangi bir
değerlendirmenin yapılmamış olması gerekçeleriyle anılan Kurul kararı iptal edilmiştir.
Danıştay 13. Dairesinin söz konusu kararı üzerine hazırlanan 13.02.2018 tarihli ve
2011-4-99/BN-1 sayılı Bilgi Notu, Kurul’un 20.02.2018 tarihli toplantısında görüşülmüş
ve 18-06/97-M sayılı karar ile şikâyet konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı
Kanun’un 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir.
(4) Yapılan önaraştırma kapsamında; 06.03.2018 tarihli ve 2977 sayılı bilgi isteme yazısı ile
Akbank T.A.Ş. (AKBANK), Denizbank A.Ş. (DENİZBANK), QNB Finansbank A.Ş.
(QNB), HSBC Bank A.Ş. (HSBC), ING Bank A.Ş. (ING), Türk Ekonomi Bankası A.Ş.
(TEB), Türkiye Vakıflar Bankası A.Ş. (VAKIFBANK), Türkiye Garanti Bankası A.Ş.
(GARANTİ), Türkiye Halk Bankası A.Ş. (HALKBANK), Türkiye İş Bankası A.Ş. (İŞ
BANKASI), Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (YAPI KREDİ) ve T.C. Ziraat Bankası A.Ş.’den
(ZİRAAT) çeşitli hususlarda bilgi ve belge talep edilmiştir. Ayrıca konu ile ilgili olarak
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumundan (BDDK) 07.03.2018 tarihli ve 3029
sayılı yazı ile bilgi talebinde bulunulmuştur.
(5) İŞ BANKASI’nın cevabi yazısı 19.03.2018 tarih 2278 sayı, ING’nin cevabi yazısı
19.03.2018 tarih 2282 sayı, HSBC’nin cevabi yazısı 20.03.2018 tarih 2286 sayı,
DENİZBANK’ın cevabi yazısı 20.03.2018 tarih 2290 sayı, YAPI KREDİ’nin cevabi yazısı
20.03.2018 tarih 2299 sayı, HALKBANK’ın cevabi yazısı 20.03.2018 tarih 2306 sayı,
GARANTİ’nin cevabi yazısı 21.03.2018 tarih 2354 sayı, QNB’nin cevabi yazısı
21.03.2018 tarih 2361 sayı, AKBANK’ın cevabi yazısı 22.03.2018 tarih 2397 sayı,
VAKIFBANK’ın cevabi yazısı 22.03.2018 tarih 2400 sayı, TEB’in cevabi yazısı
23.03.2018 tarih 2440 sayı, ZİRAAT’in cevabi yazısı 26.03.2018 tarih 2495 sayı ve
BDDK’nın cevabi yazısı 23.03.2018 tarih 2424 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(6) Önaraştırma sonucunda düzenlenen 04.04.2018 tarihli ve 2011-4-99/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu 18.04.2018 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 18-11/206-96
sayı ile karara bağlanmıştır.
(7) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; YAPI KREDİ’nin kullandırdığı kredinin
kapanması aşamasında ipotek fek ücreti adı altında bir ücret almasına yönelik
uygulamasının rekabet yasalarına aykırılık teşkil ettiği iddiasının 4054 sayılı Kanun
kapsamında olmadığı, Türkiye’de faaliyet gösteren mevduat bankalarının faiz dışındaki
sair ücret ve masraflara ilişkin tutarların belirlenmesi noktasında bankalar arasında gizli
bir anlaşma olup olmadığı iddiasına ilişkin olarak herhangi bir bulguya rastlanamadığı ve
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı ifade edilmiştir.
18-11/206-96
3/21


I. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
I.1. Hakkında İnceleme Yapılan Teşebbüsler
(8) Önaraştırmanın konusunu, YAPI KREDİ’ye yönelik iddiaların yanı sıra mahkeme
kararının gereğinin yerine getirilmesini teminen bankaların kullandırdıkları kredilere
ilişkin olarak faiz dışında aldıkları ücretler konusunda gizli bir anlaşma içinde olup
olmadıklarının tespiti oluşturmakta ve bu nedenle önaraştırma, Türkiye’de faaliyet
gösteren mevduat bankalarının tümünü kapsamaktadır. Bununla birlikte, yürütülen
önaraştırmada, aşağıdaki tabloda yer verilen bankalar üzerine yoğunlaşılmış ve bu
çerçevede bu bankalardan bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur:
Tablo 1: Önaraştırma Sürecinde Bilgi/Belge İstenen ve İşlemleri İncelenen Bankalar
Banka Adı Sermaye Yapısı Faaliyet Türü Faaliyet Alanları
AKBANK Özel sermayeli
Mevduat
Bankası
Bireysel, kurumsal ve özel bankacılık, KOBİ
bankacılığı ve uluslararası ticaretin finansmanı
(Mevduat, kredi, kredi kartı)
DENİZBANK
Türkiye’de Kurulu
yabancı sermayeli
Mevduat
Bankası
Bireysel, kurumsal, ticari bankacılık ile kamu
bankacılığı, işletme ve tarım bankacılığı
hizmetlerinin yanı sıra iştirakleri aracılığıyla
yatırım, finansal kiralama, faktoring ve sigortacılık
hizmetleri (Mevduat, kredi, kredi kartı)
QNB
Türkiye’de Kurulu
yabancı sermayeli
Mevduat
Bankası
Bireysel, kurumsal, ticari bankacılık ve KOBİ
bankacılığı (Mevduat, kredi, kredi kartı)
GARANTİ
Türkiye’de Kurulu
yabancı sermayeli
Mevduat
Bankası
Bireysel, kurumsal, ticari bankacılık ve KOBİ
bankacılığı (Mevduat, kredi, kredi kartı)
HALKBANK Kamu sermayeli
Mevduat
Bankası
Bireysel, kurumsal ve ticari bankacılık ile KOBİ
bankacılığı (Mevduat, kredi, kredi kartı)
HSBC
Türkiye’de Kurulu
yabancı sermayeli
Mevduat
Bankası
Bireysel, kurumsal ve ticari bankacılık ile işletme
ve yatırım bankacılığı
ING
Türkiye’de Kurulu
yabancı sermayeli
Mevduat
Bankası
Bireysel, kurumsal ve ticari bankacılık ile KOBİ
bankacılığı (Mevduat, kredi, kredi kartı)
İŞ BANKASI Özel sermayeli
Mevduat
Bankası
Bireysel, kurumsal ve ticari bankacılık, KOBİ
bankacılığı (Mevduat, kredi, kredi kartı)
TEB Özel sermayeli
Mevduat
Bankası
Bireysel, kurumsal ve ticari bankacılık ile işletme
bankacılığı (Mevduat, kredi, kredi kartı)
VAKIFBANK Kamu sermayeli
Mevduat
Bankası
Bireysel, kurumsal ve ticari bankacılık (Mevduat,
kredi, kredi kartı)
YAPI KREDİ Özel sermayeli
Mevduat
Bankası
Kurumsal ve ticari bankacılık ile bireysel
bankacılık
(Mevduat, kredi, kredi kartı)
ZİRAAT Kamu sermayeli
Mevduat
Bankası
Bireysel, ticari ve KOBİ bankacılığı (Mevduat,
kredi, kredi kartı)
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(9) İlgili ürün pazarı, belirli bir ürün ile tüketici gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri
bakımından benzer olan ürünlerden oluşmaktadır. Başka bir deyişle ilgili ürün pazarı;
ürün özellikleri, fiyatları ve kullanım amaçları bakımından tüketici tarafından ikame
edilebilir sayılan bütün ürünleri kapsamaktadır. İlgili ürün pazarı tanımında talep
ikamesinin yanında, talep ikamesine eşdeğer etkisi olduğu durumlarda arz ikamesi de
hesaba katılmaktadır.
18-11/206-96
4/21


(10) Bankacılık sektörü, esas olarak tasarruf sahipleri ile yatırımcılar arasında fon transferi
konusunda aracılık hizmetleri görmektedir. Bu çerçevede bankalar çeşitli düzenleyici
kısıtlara tabi olarak fon bulma ve kredi verme faaliyetlerini sürdürmektedirler. Kredi
faaliyetleri genel itibariyle bireysel ve kurumsal krediler olarak iki ana başlıkta
toplanmakta olup, bireysel krediler; tüketici, araç, mortgage kredileri gibi alt branşlardan
oluşmaktadır. Kurumsal krediler ise ticari işletmelere sunulan yatırım, finansman,
yeniden finansman vb. kredilerden meydana gelmektedir1.
(11) Bankacılık hizmetlerine yönelik Kurul kararlarına bakıldığında, ilgili pazarın en geniş
tanımı ile “bankacılık hizmetleri” şeklinde, yahut her bir ana hizmet türü baz alınmak
suretiyle “mevduat hizmetleri”, “kredi hizmetleri” ve “kredi kartı hizmetleri” şeklinde ya da
daha alt segmentler bazında “konut kredileri” veya “KOBİ’lere sunulan kredi hizmetleri”
ve “bireysel ve ticari kredi hizmetleri” şeklinde tanımlanabileceği görülmektedir.2
(12) Önaraştırma konusu, Türkiye’de faaliyet gösteren mevduat bankalarının kredi kullanan
taraftan talep ettiği anapara ve faiz ödemesi dışındaki sair ücret ve masraf tutarlarının
belirlenmesine yöneliktir. Dolayısıyla ilgili pazarın en dar haliyle “bankalarca verilen kredi
hizmetleri” olarak tanımlanması mümkündür. Bununla birlikte, ilgili pazarın geniş ya da
dar tanımlanması teşebbüsler üzerinde olumlu ya da olumsuz bir etkide bulunmayacak
ve ihlale ilişkin değerlendirmeyi etkilemeyecektir. Dolayısıyla, bu açıklamalar dikkate
alındığında mevcut önaraştırma bakımından ilgili ürün pazarının tanımlanmasına gerek
görülmemiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(13) Önaraştırma kapsamında incelenen bankacılık hizmetlerinin, ülke genelinde sunuluyor
olması dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tanımlanmıştır.
I.3. Dosya Kapsamında Yapılan İnceleme ve Tespitler
I.3.1. Taraflardan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(14) Yapılan önaraştırma kapsamında, Türkiye’de mevduat bankacılığı alanında faaliyet
gösteren başlıca bankalardan kredi işlemlerinde uygulanan faiz dışı ücret kalemlerinin
neler olduğuna, bu ücretler belirlenirken hangi unsurların dikkate alındığına, kredi
işlemleri kapsamında talep edilen teminatlara ve bu teminatlar kapsamında talep edilen
ücretler ile söz konusu ücretlerin müşteri özelinde farklılaşıp farklılaşmadığına, konuyla
ilgili müşteri şikayetlerinin olup olmadığına yönelik çeşitli sorular yöneltilmiştir. Buna ek
olarak inceleme konusu döneme ait sair ücret ve masraflara ilişkin uygulanan fiyatlar
talep edilmiştir. Elde edilen bilgi ve belgelere aşağıda yer verilmektedir.
I.3.1.1. AKBANK’dan Elde Edilen Bilgiler
(15) AKBANK tarafından her bir kredi için komisyon kalemlerinin tümünün alınmadığı,
kredinin türüne, krediyle ilgili yapılan işlemin karşılığına, kredinin özelliğine veya kredinin
kullandırımı için şartların sağlanmasına bağlı olarak farklı komisyon tahsilatı yapıldığı
belirtilmiştir. 2012-2014 yılları arasındaki dönemde tahsil edilen ücret-komisyon
kalemleri arasında ipotek fek ücreti sayılırken bu ücretin 04.07.2014 tarihinde
uygulamadan kaldırıldığı ifade edilmiştir.


1 Kurul’un 07.03.2011 tarihli ve 11-13/243-78 sayılı Banka-1 (Maaş Promosyonları) kararı.
2 Kurul’un 08.03.2013 tarihli ve 13-13/198-100 sayılı Banka-2 (Faiz) kararı.
18-11/206-96
5/21


(16) Ticari krediler için masraf komisyon oranı/tutarlar belirlenirken; maliyetler, kamuya açık
rekabet uygulamaları, müşterinin riskliliği, müşteri ilişki düzeyi, tutar, vade, döviz cinsi,
müşteri teminat gücü, müşterinin mevcuttaki işlem hacmi vb. unsurların beraber
değerlendirilmesi sonucunda fiyatlama yapıldığı ifade edilmiştir. Bireysel krediler
bakımından da müşterilerin banka ile çalışma şekli, müşterinin bankanın hedef
kitlesinde yer alması, ürün hacmi, bankadaki diğer varlıkları gibi unsurların
değerlendirilerek masraf/ücret kalemlerinde farklılaştırma yapılabildiği belirtilmektedir.
(17) Banka tarafından kullandırılan bireysel ve ticari kredilerde talep edilen teminatlara
yönelik olarak ise ticari krediler bakımından farklı çeşitlerde kredilerin farklı teminat
türleri ile kullanılabildiğine dikkat çekilmiştir. Bununla birlikte doğası gereği bazı
kredilerin ağırlıklı teminatlarının belli olduğu ve taşıt kredileri için taşıt rehini, işyeri
kredileri için ipotek, tedarikçi finansmanı sistemi kredileri için alacak temliki ve stok
finansmanı için araç menkul rehni örneklerinin bu bağlamda verilebileceği ifade
edilmiştir. Bireysel kredilerde ise taşıt kredisi için araç rehini/garanti taahhüdü,
konut/işyeri kredisi için gayrimenkul ipoteği/garanti taahhüdü, ipotekli ihtiyaç kredisi için
ise gayrimenkul ipoteği kredi türüne göre talep edilen teminatlar olarak sayılmıştır.
Bireysel ve ticari kredilerde, her kredi çeşidi özelinde talep edilen teminatlar kapsamında
kredi kullanan tarafa yansıtılan masraf/ücretler ise ipotek fek ücreti, ipotek tesis ücreti,
vekâletname ücreti, rehin kaldırma ücreti, temlik karşılığı kredi, teminat çek giriş
istihbarat ücreti olarak sıralanmıştır. Bireysel kredilerde gayrimenkul ipoteği talep
edilmesi halinde kredi kullanan tarafa ekspertiz, ipotek tesis ve ipotek fek ücretinin
Tüketici Kredi Sözleşmesi’nin ilgili maddesi kapsamında yansıtıldığı ifade edilmiştir.
İpotek fek ücretinin bireysel müşterilerden alınamayacağına ilişkin düzenlemenin
03.10.2014 tarihinde yürürlüğe giren Ücretler Yönetmeliği ve 29.01.2015’te kabul edilen
izahname ile yapıldığı ifade edilmektedir. Ticari krediler bakımından ise Genel Kredi
Sözleşmelerinde yer alan maddelere dayanarak krediyi kullanandan tahsilat yapılabildiği
belirtilmektedir. Bununla birlikte yukarıda da belirtildiği üzere ipotek fek ücreti,
04.07.2014 tarihinde uygulamadan kaldırılmıştır.
I.3.1.2. DENİZBANK’tan Elde Edilen Bilgiler
(18) 2010-2012 yılları arasındaki dönemde DENİZBANK tarafından kullandırılan bireysel ve
ticari kredilerde, krediyi kullanan taraftan tahsil olunan ücret ve masrafların her bir işkolu
bazında değişiklik gösterdiği belirtilmektedir. Genel olarak ücret ve masrafların
müşterilerden tahsil olunmaya çalışıldığı, ancak müşterinin banka ile çalışma derinliği,
banka ile mevcut ve potansiyel kârlılığı, belirli bir firma veya müşteri grubuna özel
uygulanan kampanyalara bağlı olarak bu tutarların farklılaşabildiğine dikkat çekilmiştir.
Bu kapsamda; yasal denetleyici ve düzenleyici kurum ve kanunlarca belirtilen sınırlara
bağlı kalmak koşulu ile bankanın krediyi kullandıran şube veya alternatif dağıtım kanalı
ve pazarlama, tahsis, operasyon, hazine grubu gibi birimlerinin her bir kredi dosyası
üzerinde harcadığı ortalama işgücü, zaman, kira gibi operasyonel maliyetler ile
bankanın ilgili kredi grubundaki gecikme ve ödenmeme riskine bakılarak elde edilen
potansiyel temerrüt riski maliyetleri, ekonomik piyasa koşulları gibi unsurların göz
önünde bulundurularak asgari ve azami alınması gereken masraf/ücretlerin tutar
ve/veya marj olarak yıllık, dönemsel veya peşin olacak şekilde dikkate alınmak suretiyle
ilgili işkolları tarafından belirlendiği açıklanmaktadır.
(19) Bireysel ve ticari kredilerde alınan teminatların da her bir kredi çeşidine özel
değişebildiği, teminat çeşitlerinin bir veya birden fazla alınabildiği gibi bazı kredi
türlerinde teminat alınmadan da kredi tahsis edilebildiği belirtilmektedir. Teminat
özelinde alınan sair masraf/ücretlerin belirlenmesinde de yukarıda belirtilen usulün takip
edildiği ifade edilmektedir.
18-11/206-96
6/21


(20) 2010-2012 yılları arasındaki dönemde DENİZBANK tarafından kullandırılan bireysel
kredilerde teminat olarak bir taşınmaz üzerinde ipotek tesis edilmesi durumunda,
kredinin geri ödenmesi aşamasında söz konusu ipoteğin fek edilmesi işlemlerine yönelik
masrafların kredi kullanan müşteri tarafından karşılandığı belirtilmiştir. Bahse konu
masraf ve ücretlerin müşteri ile imzalanan “Sabit Faizli Konut Finansmanı Kredisi
Sözleşme Öncesi Bilgi Formu”nda detaylıca yer aldığı, ayrıca ilgili sözleşmede de
konunun düzenlendiği ifade edilmektedir. Ticari kredilerde de masrafların müşteri
tarafından karşılandığı ve bu durumun 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 5411 sayılı
Bankacılık Kanunu, konuya ilişkin Bakanlar Kurulu kararı, Türkiye Cumhuriyet Merkez
Bankası (TCMB) tarafından çıkarılan 2006/1 sayılı “ Mevduat ve Kredi Faiz Oranları ve
Katılma Hesapları Kar ve Zarara Katılma Oranları İle Kredi İşlemlerinde Faiz Dışında
Sağlanacak Diğer Menfaatler Hakkında Tebliğ” (2006/1 sayılı T.C. Merkez Bankası
Tebliği) ve banka ile müşteri arasında imzalanan Genel Kredi Sözleşmesi uyarınca
gerçekleştiği açıklanmaktadır.
I.3.1.3. GARANTİ’den Elde Edilen Bilgiler
(21) GARANTİ tarafından gönderilen cevabi yazıda, 2010-2012 yılları arasındaki dönemde
bu banka tarafından kullandırılan kredilerde, anapara ve faiz ödemeleri dışında, krediyi
kullanan taraftan tahsil olunan ücretlere ilişkin bilgi verilmiştir. Bu kapsamda, özel olarak
belli kredi türlerinde kapsamı değişebilmekle birlikte genel olarak bireysel kredilerde;
dosya masrafı (tahsis ücreti), hizmet bedeli, ekspertiz ücreti, taşıt rehini fek ücreti (e-
rehin sistemine geçilene kadar), ipotek tesis ücreti ve ipotek fek ücretlerinin tahsil
edildiği belirtilmiştir.
(22) Teşebbüsün cevabi yazısında, yukarıda zikredilen ücretlere/masraflara ilişkin tarifelerin,
müşteri özelinde farklılaşıp farklılaşmadığına ilişkin yapılan açıklamada, bireysel
kredilerde ilgili ücretlerin standart tutarlarda uygulandığı, bununla birlikte, istisnai olarak
bu ücretlerde müşteri özelinde aşağı yönlü bir farklılaşmanın olabileceği ifade edilmiştir.
Bu farklılaşmanın, müşterinin talep ettiği kredinin tutar ve vadesine, müşterinin banka ile
çalışma yoğunluğuna ve müşterinin kredibilitesine bağlı olarak şekillenebileceği
belirtilmiştir. Ticari, kurumsal ve KOBİ kredilerinde ise yine söz konusu ücretlerin,
belirlenen masraf aralığı içinde kalacak şekilde, kredinin tutarı ve müşterinin rating notu
da dâhil olmak üzere müşterinin kredibilitesine bağlı olarak farklılaşabileceği bildirilmiştir.
(23) Söz konusu ücret ve masrafların hangi kıstaslara göre belirlendiğine ilişkin olarak ise,
genel olarak hem bireysel hem de ticari kredilerde, kredi tahsis, kullandırım ve kredi
takip süreçlerinde katlanılan operasyonel maliyetler, varsa üçüncü taraflara yapılan
ödemeler ve toplam ürün getirisinin dikkate alındığı ifade edilmiştir. Buna ilaveten,
bireysel müşteriler için BDDK tarafından yayınlanıp 03.10.2014 tarihinde yürürlüğe giren
ve faiz dışında alınacak her türlü ücret, komisyon ve masraflara ilişkin esasları
düzenleyen “Finansal Tüketicilerden Alınacak Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik” hükümlerine de riayet edildiği bildirilmiştir.
(24) GARANTİ’nin cevabi yazısında yer alan açıklamada, bu banka tarafından kullandırılan
bireysel kredilerde her bir kredi özelinde değişkenlik gösterebilmekle birlikte genel olarak
talep edilen teminatlar olarak; taşınmaz ipoteği, mevduat rehini, yüklenici firma
garantörlüğü, kefalet ve taşıt rehini sayılmıştır. Ticari, kurumsal ve KOBİ kredileri için
talep edilen teminatların ise banka özelinde belirlenmemiş olduğu, BDDK’nın “Kredilerin
Sınıflandırılması ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik”te düzenlenen teminatların dikkate alındığı belirtilmiştir.
18-11/206-96
7/21


(25) 2010-2012 arasındaki dönemde, hem bireysel hem de ticari müşterilerden ipotek fek
masrafının talep edildiği ifade edilmiş, bu uygulamanın dayanağı olarak da ilgili
masrafların serbestçe belirlenebileceğine yönelik 2006/1 sayılı T.C. Merkez Bankası
Tebliği’nin 4. maddesi gösterilmiştir. Bununla birlikte, ipotek masrafının, ilgili dönemde
müşteri şikâyetlerine ve yargılamalara konu olduğu belirtilmiştir. Güncel durumda ise,
03.10.2014 tarihinde yürürlüğe giren ve faiz dışında alınacak her türlü ücret, komisyon
ve masraflarla ilgili esasları düzenleyen “Finansal Tüketicilerden Alınacak Ücretlere
İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” gereği, konut dâhil bireysel kredilerde bu
ücretin alınmasının durdurulduğu, öte yandan güncel durumda ticari krediler için de
anılan ücretin tahsil edilmediği ifade edilmiştir.
I.3.1.4. HALKBANK’tan Elde Edilen Bilgiler
(26) 2010-2012 yılları arasındaki dönemde bireysel kredi kullanan taraftan dosya masrafı,
ekspertiz ücreti, ipotek fek ücreti, rehin haciz kaldırma ücreti, vade değişiklik ücreti,
ödeme planı değişiklik ücreti, gecikme ücreti, konut kredisi erken kapama ücretlerinin
alındığı belirtilmiştir. HALKBANK tarafından kullandırılan bireysel kredilerde ipotek fek
ve ekspertiz ücreti haricinde diğer tüm sair masraf/ücretlerde müşteri özelinde
farklılaşma yapılabildiği ifade edilmiştir. Kredi kullanandan tahsil edilen sair
masraf/ücretlerin müşteriden sağlanan verim, müşterinin HALKBANK ile çalışma yılı,
kullandığı ürün sayısı, kullanılan kredilerdeki teminat durumu, firma kredilibitesi gibi
unsurların göz önünde bulundurularak müşteri özelinde farklılaşabildiği ifade edilmiştir.
Bireysel müşteriler tarafından kullanılan ürünlere ilişkin sair masraf/ücretlerin BDDK
tarafından yayımlanan Finansal Tüketicilerden Alınacak Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’e göre belirlendiği, ticari kredilerde ise HALKBANK maliyetleri göz
önünde bulundurularak sektörde yer alan diğer bankalar paralelinde konjonktüre uygun
olarak belirlendiği ifade edilmiştir.
(27) Bireysel ve ticari kredilerde her bir kredi çeşidi özelinde talep edilen teminatlara yönelik
olarak ise ticari krediler bakımından müşterinin kredi değerlendirme notunun ve
HALKBANK politikalarının bir arada değerlendirildiği ifade edilmektedir. Bireysel
kredilerde sadece gayrimenkul ipoteği karşılığında kullandırılan kredilerden ekspertiz
ücreti ve ipotek tesis ücreti alındığı, müşterinin kredi değerliğine göre teminatına ipotek
alınarak kullandırılan krediler ve her koşulda HALKBANK tarafından birinci derece
ipotek tesis edilmesi gereken tüm ticari gayrimenkul alım kredisi kullandırımlarında
ekspertiz rapor ücreti, gözden geçirme rapor ücreti, anlaşmalı şirketler aracılığı ile
gerçekleştirilen ipotek tesis bedeli ücretlerinin tahsil edildiği açıklanmaktadır.
(28) 2010-2012 yılları arasında bireysel konut kredilerinde ve ipotek teminatlı bireysel
kredilerde ipoteğin terkini aşamasında ipotek fek ücretinin müşterilerden tahsil edildiği
ifade edilmiştir. 03.10.2014 tarihinde yürürlüğe giren Finansal Tüketicilerden Alınacak
Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’e kadarki zamanda bankacılık
sektöründe bireysel kredilerden alınacak ücret komisyonlarında herhangi bir kısıtlama
olmaması nedeniyle ilan edilen ücretlerin sözleşme serbestisi ilkesi çerçevesinde
düzenlendiği belirtilmektedir. Ticari kredilerde ise teminat olarak bir taşınmaz üzerinde
ipotek tesis edilmesi durumunda kredinin geri ödenmesi aşamasında söz konusu
ipoteğin sicilden terkin edilmesi işlemlerine yönelik olarak müşteriden ipotek fek masrafı
tahsil edildiği ve bu miktarın 2010-2012 yılları arasında peşin (…..) TL olduğu
açıklanmıştır.
18-11/206-96
8/21


I.3.1.5. HSBC’den Elde Edilen Bilgiler
(29) Banka tarafından kullandırılan bireysel kredilerde anapara ve faiz dışında kredi kullanan
müşterilerden kredinin türüne göre; kredi talep ve tahsis ücreti, komisyon, ekspertiz
ücreti, özel ekspertiz ücreti, ipotek tesis ücreti, taşıt rehin kaldırma ücreti, erken
kapama/ara ödeme ücreti, refinansman ücretinin talep edildiği, uygulanan kredi
kampanyasına ve krediyi kullanacak müşteriye göre alınan komisyon ve
masraflarda indirim uygulaması yapıldığı ifade edilmiştir. Masraf ve ücret tutarlarının ilgili
işlemin maliyeti ile diğer bankaların kamuya açık alanlarda ilan ettiği tarifeler ve
bankanın kârlılık durumu göz önünde bulundurularak bağımsız olarak belirlendiği ifade
edilmiştir.
(30) Her bir kredi özelinde “Kredilerin Sınıflandırılması ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara
İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” hükümlerinde belirtilen teminatların kabul
ve talep edildiği belirtilmiştir. Kredi özelinde talep edilen teminatlara ilişkin olarak, ihtiyaç
kredilerinde; ferdi kaza sigortası veya kredili hayat sigortası, nakit veya kefil teminatı
talep ve kabul edildiği, taşıt kredilerinde; ferdi kaza sigortası veya kredili hayat sigortası,
kasko, zorunlu trafik sigortası, kefil, taşıt rehni, nakit para teminatlarının talep edildiği,
konut kredilerinde; ferdi kaza sigortası veya kredili hayat sigortası, konut sigortası,
zorunlu deprem sigortası, kefil ve konut ipoteği teminatları talep edildiği, ipotek teminatlı
ihtiyaç kredilerinde; (bireysel finansman kredisi) ferdi kaza sigortası veya kredili hayat
sigortası, konut veya işyeri sigortası, zorunlu deprem sigortası, kefil, konut veya işyeri
ipoteği teminatlarının kabul edildiği, yatırım amaçlı işyeri kredilerinde; ferdi kaza
sigortası veya kredili hayat sigortası, işyeri sigortası, zorunlu deprem sigortası, kefil ve
işyeri ipoteği teminatlarının talep edildiği ifade edilmiştir.
(31) İpotek fek ücretine ilişkin olarak; ipotek fek ücreti sebebi ile doğacak olan her türlü vergi,
resim, harç ve benzeri masraflara kredi kullanan tarafın katlanacağı hususunun kredi
sözleşmelerinde yer aldığı, müşterinin bilgisi ve onayı olmadan masraf talebinde
bulunulmadığı, kredi kullanan taraftan bahse konu masrafları aşan ücret alınmamasına
özen gösterildiği ancak bazı şubelerin operasyonel hatadan kaynaklı olarak fazla ücret
tahsil ettiği bilgisinin kendilerine ulaştığı ve alınan bu fazla ücretlere ilişkin iadelerinin
yapıldığı ifade edilmiştir. Banka tarafından ayrıca, kredinin tamamının tahsil edilmesi
üzerine talep edilen teminat veya rehnin kredi kullanan müşteriye teslim edilmesinden
ya da talep edilen ipoteğin ilgili sicilden terkininden doğan masrafların kredi kullanan
tarafa ait olacağı hususunun müşteriye ait olduğunun kredi sözleşmesinde açıkça
belirtildiği, konuya ilişkin olarak ilgili dönemde BDDK aracılığı ile kendilerine bir adet
şikâyet ulaştığı, BDDK’ya gerekli izahatın yapılarak bankanın haklılığının ispat edildiği
ve herhangi bir geri ödemenin yapılmadığı belirtilmiştir.
I.3.1.6. ING’den Elde Edilen Bilgiler
(32) Kredi kullanan taraftan alınan kredi anapara ve faiz ödemesi dışındaki ücret ve
masraflara ilişkin olarak bireysel kredilerde; kredi dosya/tahsis, istihbarat, ipotek tesis,
ipotek fek, ekspertiz, erken kapama, komisyon, rehin fek ücretlerinin, ticari kredilerde;
nakdi ve gayri nakdi kredi kullanım, dosya masrafı, kredi tahsis, ekspertiz, ipotek fek,
ipotek tesis, rehin kaldırma, rehin tesis, temdit ücretlerinin talep edildiği, talep edilen bu
masraflara ilişkin tutarların kredi kullanan taraf özelinde değiştiği, söz konusu ücret
tutarlarının; operasyonel maliyetler, piyasadaki rekabet koşulları, kullandırılan kredinin
türü, tutarı, vadesi, bankanın nakit akışı gibi hususların göz önünde alınarak belirlendiği
ifade edilmiştir. Banka tarafından ayrıca şube pazarlama personeli, şube müdürü, bölge
ve genel müdürlük personeline bahse konu masraflara ilişkin olarak feragat ve indirim
yetkisinin verildiği bu kapsamda ücret ve komisyonların bazı müşterilere indirimli
18-11/206-96
9/21


uygulandığı bazı müşterilerden ise bu ücret ve komisyonların talep edilmediği
belirtilmiştir.
(33) Kullandırılan kredi kapsamında talep edilen teminatlar neticesinde ortaya çıkan ücret ve
masrafların ödenmesi noktasında; bireysel kredilerde; ipotek tesis, ekspertiz, rehin fek,
ipotek fek ücretlerinin kredi kullanan taraftan talep edildiği, ticari kredilerde; ekspertiz
ücreti, rehin ve ipoteğe ilişkin teminat çözüm ve ücret komisyonları ile teminat tesis ücret
ve komisyonlarının teminat veren taraftan talep edildiği ifade edilmiştir.
(34) İpotek fek ücretine ilişkin olarak bahse konu işlem için katlanılan masrafların kredi
kullanan müşteri tarafından ödendiği, bu masrafların müşterilerden talep edilmesi
hususunun ilgili mevzuata aykırılık teşkil etmediği ve müşterilere konuya ilişkin gerekli
bilgilendirmenin yapıldığı belirtilmiştir. ING tarafından ayrıca Genel Kredi
Sözleşmeleri’nin 16. maddesinin 3. bendinde yer alan “Müşteri ipotekle ilgili tapu sicil
masrafları da dâhil olmak üzere verilecek vesikalara ait borçların ve sair bilcümle
masraf, resim ve vergilerin kendisine ait olduğunu kabul eder.” hükmü uyarınca ipotek
fekkine ilişkin masrafları kullandığı kredi kapsamında ipotek ettiren taraftan talep etme
haklarının olduğu ifade edilmiştir.
I.3.1.7. QNB’den Elde Edilen Bilgiler
(35) Bireysel kredilerde QNB tarafından belirlenen müşteri segmentine, kârlılığına ya da ilgili
müşterinin çalışma koşullarına, bireysel kredinin teminine bağlı olup olmadığına ve
pazarlama faaliyetlerine bağlı olarak farklı uygulamaların gerçekleşmesi söz konusu
olabilmektedir. Ticari kredilerin ise müşterinin banka ile olan çalışma derinliğine,
müşterinin banka ile çalışmasının kârlı olup olmadığına, aktif ürün sayısına, kredi
vadesi/teminat yapısına ve dönemsel olarak düzenlenen pazarlama faaliyetlerine göre
farklılaşabildiği belirtilmiştir. Ayrıca ticari kredilerde tüzel kişi müşteriler açısından masraf
ve ücret kalemlerinin uygulanmasında müşterinin yıllık cirolarının ve içsel değerlendirme
notunun da dikkate alınabildiği belirtilmiştir.
(36) Edinilen bilgilere göre, 2010-2012 yılları arasında kullandırılan bireysel ve ticari
kredilerde anapara ve faiz ödemesi dışında müşteriden tahsil edilen sair masraf ve
ücretler, kredi kullandırımında bankanın katlandığı maliyetler dikkate alınmak suretiyle
belirlenmiştir.
(37) Teminatlar bakımından ise ticari krediler özelinde müşterilerden talep edilen teminatların
kredi çeşidinden bağımsız olarak müşteriyle çalışma derinliğine ve müşterinin
kredibilitesine göre belirlendiği ifade edilmektedir.
(38) 2010-2012 yılları arasında kullandırılan bireysel ve ticari kredilerde teminat olarak ipotek
tesis edilmesi halinde kredinin geri ödenmesi aşamasında söz konusu ipoteğin tapu
sicilinden terkin edilmesine yönelik oluşan ücret ve masrafların ilgili kredi müşterisinden
tahsil edildiği anlaşılmaktadır. Bu kapsamda Türk Ticaret Kanunu, Bankacılık Kanunu ve
2006/1 sayılı T.C. Merkez Bankası Tebliği dayanak gösterilmiş ve ilgili dönemde ticari
kredilere yönelik olarak imza altına alınan Genel Kredi Sözleşmesi’ne ve Konut
Finansmanı Sözleşmesi’ne atıfta bulunulmuştur.
18-11/206-96
10/21


I.3.1.8. TEB’den Elde Edilen Bilgiler
(39) Bireysel kredilerde anapara ve faiz ödemesi dışında kredi kullanan taraftan başlıca;
istihbarat, ipotek hizmet, ipotek fek, ekspertiz, erken ödeme, vade uzatma, rehin
kaldırma ücretlerinin, ticari kredilerde başlıca; kredi kullandırma, erken kapama, limit
tahsis, limit revize, istihbarat, ekspertiz, ipotek hizmet, ipotek fek, taşıt rehin kaldırma
ücretlerinin talep edildiği, kredi kullanan müşterilerden tahsil edilen bu masraf ve
ücretlerin müşteri özelinde farklılaşabildiği, masraf ve ücretlerin belirlenmesi noktasında;
müşterinin banka ile çalışma geçmişi, banka ürünlerini kullanma sıklığı ve potansiyel
çalışma hacimlerinin etkili olduğu bunun yanı sıra kredinin konusu, tutarı ve vadesi ile
bankanın kredi hizmeti için katlandığı maliyetlerin dikkate alındığı ifade edilmiştir.
(40) Bireysel ve ticari krediler kapsamında Bankacılık mevzuatına uygun olarak müşterinin
mali durumu ve kredinin özelliğine göre teminatlandırma yoluna gidildiği, müşterinin
itibar ve güvenilirliğine göre teminat alınmaksızın kredi verilebildiği, teminat talebinde
bulunulduğunda ise bireysel ve ticari kredilerde teminat olarak kefalet, maddi teminat
(altın, hisse senedi, çek, senet rehni, ipotek, alacağın temliki) nakdi teminat (devlet
tahvili, hazine bonosu) talep ve kabul edildiği belirtilmiş, krediler kapsamında talep
edilen teminatlara ilişkin olarak ekspertiz ücreti, ipotek tesis ücreti, ipotek fek ücreti, taşıt
rehin kaldırma ücretlerinin kredi kullanan taraftan talep edildiği belirtilmiştir.
(41) İpotek fek ücretine ilişkin olarak söz konusu ücrete 2010-2012 yılları arasındaki
dönemde müşterilerin katlandığı Ocak 2013 yılından itibaren ise bu masrafın banka
tarafından karşılandığı ifade edilmiştir. İpotek fek ücretinin alındığı döneme ilişkin olarak
kredi sözleşmelerinde bu hususun yer aldığı, bankanın söz konusu ücreti almasının
önünde yasal bir engel bulunmadığı, nitekim 2006/1 sayılı T.C. Merkez Bankası Tebliği
uyarınca bankalar tarafından kullandırılan kredilerde uygulanacak faiz dışındaki diğer
masrafların nitelik ve sınırlarının tarafların serbest iradeleri ile belirleneceğinin hükme
bağlandığı, ipotek fek ücretinin de bu hükme dayanarak belirlendiği ifade edilmiştir.
Banka tarafından ayrıca ipotek fek ücretinin alınmasına ilişkin müşteri şikâyetleri ve
açılan davaların olduğu belirtilmiş ancak söz konusu şikâyet ve davaların akıbetine
ilişkin bir açıklamaya yer verilmemiştir.
I.3.1.9. İŞ BANKASI’ndan Elde Edilen Bilgiler
(42) Anapara ve faiz ödemesi dışında bireysel kredilerde kredi tahsis, ihbarname, ihtarname,
ekspertiz, ipotek tesis ve ipotek ücretlerinin, ticari kredilerde kullanılan kredinin türüne
göre; kredi tahsis, posta, protesto, muamelesiz iade, gecikme komisyonu, istihbarat,
ekspertiz, ipotek tesis ve ipotek fek ücretlerinin kredi kullanan taraftan talep edildiği, bu
ücretlere ilişkin tutarların kredi kullanacak tarafın kredi değerliliğine, kredi için verilen
teminatın türüne, uygulanan kampanyalara, kredinin türüne göre değiştiği, bahse konu
ücretlerin bankanın bu hizmeti vermesi nedeniyle katlandığı masraflara ilave olarak bu
masrafların üzerine belli bir kâr marjı eklenerek belirlendiği ifade edilmiştir.
(43) İpotek fek ücretine ilişkin olarak; 01.06.2010 tarihinde alınmaya başlanan ipotek fek
ücretinin kredi kullanan taraftan talep edildiği, bu hususun kredi sözleşmelerinde açıkça
belirtildiği, müşterilerce imzalanan “İpotek Fek Talimatnamesi” uyarınca ipotek fek
ücretinin tahsil edildiği ifade edilmiştir. Banka tarafından ayrıca ilgili dönemde bankaya
ulaşan şikâyet sayısının 271, konuya ilişkin açılan dava sayısının ise 16 olduğu
belirtilmiştir.
18-11/206-96
11/21


I.3.1.10. VAKIFBANK’tan Elde Edilen Bilgiler
(44) VAKIFBANK tarafından gönderilen cevabi yazıda, 2010-2012 yılları arasında bu banka
tarafından kullandırılan kredilerde, anapara ve faiz ödemeleri dışında krediyi kullanan
taraftan tahsil olunan sair masraf ve ücret kalemleri sayılmıştır. Banka tarafından
sunulan bilgiler incelendiğinde; konut, tüketici, araç ve konut dışındaki ipotek karşılığı
verilen krediler gibi bireysel kredilerde başta kredi tahsis ücreti, ekspertiz ücreti, ipotek
tesis ücreti, ipotek fek ücreti, ihbarname ücreti ve inceleme ücretleri gibi farklı isimler
altında çeşitli ücretlerin krediyi kullanan taraftan alındığı anlaşılmaktadır. Yine banka
tarafından ulaştırılan veriler incelendiğinde, söz konusu ücret ve masraf kalemlerinin,
kredi çeşidine göre farklılık gösterebildiği ve her bir bireysel kredi türüne göre kimi ücret
kalemlerinin kredi kullanandan talep edilmeyebildiği anlaşılmaktadır. Benzer şekilde
ticari krediler açısından da başta operasyon ücreti, istihbarat ücreti, ekspertiz ücreti,
ipotek fek ücreti, ipotek tesis ücreti, teminat mektubu teyit ücreti ve rehin kaldırma ücreti
gibi çeşitli ücretlerin, ticari kredilerin özelliğine göre (ör. kredinin taksitli olup olmamasına
göre), krediyi kullanan taraftan tahsil edildiği anlaşılmaktadır.
(45) Teşebbüsün cevabi yazısında krediye ilişkin sair masraf ve ücretlerin piyasa koşulları,
operasyonel maliyetler ile kredi kullandırım aşamasında katlanılan evrak maliyeti dikkate
alınarak belirlendiği, kredi ürününün çeşidi ve özelliklerine göre kredi ürünlerinin standart
fiyatlarının tespit edildiği ve piyasa koşullarına bağlı olarak fiyatlarda değişikliklerin
yapıldığı beyan edilmiştir. Bahsi geçen sair masraf ve ücretlerde, müşteri özelinde
indirimlerin uygulanabildiği ve bu kapsamda fiyatlamada, bankanın kaynak maliyeti ve
ürüne ilişkin maliyetleri göz önünde bulundurularak; müşterinin segmenti, riskliliği, banka
ile çalışma hacmi, kârlılığı, verimliliği ve potansiyel çalışma hacmi ile talep edilen krediye
bağlı unsurların (para cinsi, tutarı, vadesi, teminat şartları) değerlendirildiği ifade
edilmiştir.
(46) Bireysel kredilerde talep edilen teminatlar olarak ise; kefalet, araç rehini, gayrimenkul
ipoteği, nakit ve benzeri değerler rehini sayılmıştır. Her bir kredi ilişkisinde, kullandırılan
kredinin güvencesi olarak söz konusu teminatlardan bir veya daha fazlasının alınabildiği
belirtilmiştir. Benzer şekilde her bir kredi özelinde farklılaşabilmekle birlikte ticari
kredilerde talep edilen teminatlar olarak; kefalet, banka teminat mektubu, kambiyo
senetleri, ticari işletme rehini, alacak/kira geliri rehini, mevduat rehini, araç rehini,
alacağın devri (temliki) ve gayrimenkul ipoteği gibi çeşitli teminat türleri sıralanmıştır.
Kredi teminatları kapsamında banka tarafından krediyi kullanan tarafa yansıtılan ücretler
olarak; ipotek tesis ve fek ücreti, ekspertiz ücreti ve rehin kaldırma ücreti sayılmıştır.
Talep edilen teminatlar kapsamında müşteriye yansıtılan bu ücretlere ilişkin tarifelerin,
piyasa koşulları, operasyonel süreç, personel maliyeti, fatura bedeli, kredi kullandırım
aşamasında kullanılan evrak maliyeti ve teminat özellikleri dikkate alınarak tayin edildiği
açıklanmıştır.
18-11/206-96
12/21


(47) 2010-2012 arası dönemde, VAKIFBANK tarafından kullandırılan bireysel kredilerde
teminat olarak bir taşınmaz üzerinde ipotek tesis edilmesi durumunda, kredinin geri
ödenmesi aşamasında söz konusu ipoteğin sicilden terkin edilmesine yönelik masraflara
müşterinin katlandığı ifade edilmiştir. Bu uygulamaya dayanak olarak ise, 6102 sayılı
Türk Ticaret Kanunu’nun “Tacir olan veya olmayan bir kişiye, ticari işletmesiyle ilgili bir iş
veya hizmet görmüş olan tacir, uygun bir ücret isteyebilir. Ayrıca, tacir, verdiği avanslar
ve yaptığı giderler için, ödeme tarihinden itibaren faize hak kazanır.” şeklindeki hükmü,
5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 144. maddesi ve Bakanlar Kurulunun verdiği yetki
çerçevesinde TCMB tarafından çıkarılan 2006/1 sayılı T.C. Merkez Bankası Tebliği
hükümleri gösterilmiştir. Buna ilave olarak, ilgili dönemde müşteri ile akdedilen
sözleşmelerde konuya ilişkin kredi kullanan tarafa bilgilendirme yapıldığı belirtilmiştir.
Söz konusu ücretin müşterilerden tahsil edilmesi uygulamasına yönelik olarak bankaya
şikâyetlerin geldiği ve dava taleplerinin bulunduğu ifade edilmiştir.
I.3.1.11. YAPI KREDİ’den Elde Edilen Bilgiler
(48) YAPI KREDİ tarafından gönderilen cevabi yazıda, 2010-2012 yılları arasında
kullandırılan bireysel kredilerde; kredi açılış ve istihbarat ücreti, ekspertiz ücreti, ipotek
tesis ücreti, ipotek fek ücreti, ihtarname masrafı ve rehin kaldırma ücretlerinin talep
edilebildiği belirtilmiştir. Bankanın sunduğu bilgiler incelendiğinde, ticari krediler
açısından da benzer ücretlerin talep edildiği, bununla birlikte, söz konusu ücretlerin
içeriğinin kredi türüne göre farlılık arz edebildiği anlaşılmaktadır (ör. ipotek fek ücretinin,
ticari kredilerde, ticari işletme rehini kaldırma ücreti olarak belirtilmesi).
(49) Söz konusu ücretlere ilişkin fiyatlamalarda, krediyi kullanan tarafın banka ile çalışma
derinliği, çalışma süresi ve müşterinin yer aldığı segmente göre çeşitli indirimlerin ya da
ücretsiz uygulamaların benimsenebildiği, ayrıca dönemsel olarak, kampanya özelinde,
firma bazında ücretsiz ya da indirimli tekliflerin sunulabildiği beyan edilmiştir. Bu
ücretlerin genel olarak hangi miktar ya da oranlarda belirlendiği hususunda ise,
bankanın ve/veya işlemi gerçekleştiren üçüncü tarafların (ekspertiz firması, hukuk
bürosu, tapu, belediye vb.) operasyonel ve diğer işlem maliyetlerinin dikkate alındığı
ifade edilmiştir.
(50) İlgili dönemde kullandırılan bireysel kredilerde, kredi türüne ve kapsamına bağlı olarak,
gayrimenkul ipoteği, taşınır rehini, kefalet, alacağın temliki gibi teminat türlerinin talep
edilebildiği belirtilmiştir. Ticari kredilerde de her müşterinin kendi finansal kredibilitesine,
piyasadaki repütasyonuna, faaliyetlerinin sürdürülebilirliğine, ortaklarının gücüne ve
kredinin amacına göre teminatların belirlendiği ve bu kapsamda; Avrupa Yatırım Fonu
Garantisi, menkul kıymet rehini, emtia rehini, nakit blokaj, kefalet, ipotek, taşıt rehini ve
çek/senet gibi teminatların krediyi kullanan taraftan talep edilebildiği belirtilmiştir.
(51) Kullandırılan kredilerde talep edilen teminatlara ilişkin olarak kredi kullanan tarafa
yansıtılan ücret kalemleri olarak; ekspertiz ücreti, ipotek tesis ücreti, ipotek fek ücreti,
ticari işletme rehini kaldırma ücreti ve çek tahsilat ücreti sayılmıştır. Teminatlara ilişkin
söz konusu ücretlerin tarifeleri belirlenirken, yapılan işlemler özelinde bankanın ve/veya
işlemi gerçekleştiren üçüncü tarafların (ekspertiz firması, hukuk bürosu, tapu, belediye
vb.) operasyonel ve diğer işlem maliyetlerinin dikkate alındığı ifade edilmiştir.
18-11/206-96
13/21


(52) 2010-2012 arası dönemde, YAPI KREDİ tarafından kullandırılan bireysel kredilerde
teminat olarak bir taşınmaz üzerinde ipotek tesis edilmesi durumunda, kredinin geri
ödenmesi aşamasında söz konusu ipoteğin sicilden terkin edilmesine yönelik masraflara
kimin katlandığı sorusuna ilişkin olarak YAPI KREDİ’nin cevabi yazısında yer alan
açıklamada; teminatın değerlemesi, tesisi, sigortalanması ve kaldırılmasına yönelik
masraf ve ücretlerin birçoğunun yasal gereklilik olduğu ve bu ücretlerin, oluşabilecek
bazı istisnai durumlar dışında, ekseriyetle müşteriden tahsil edildiği ifade edilmiştir. Bu
uygulanın dayanakları olarak, “sözleşme serbestisi ilkesi” olarak da anılan ve belirtilen
tarihte yürürlükte bulunan Borçlar Kanunu’nun 19. maddesi ile yine aynı tarihler
arasında yürürlükte bulunan 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 22. maddesinde yer
alan ve ticaret işletmesi ile bir iş görmüş tacirlere tanınan ücret isteme hakkına ilişkin
hüküm gösterilmiştir. Yargı uygulamasının da ücret isteme hakkının, ücretin taraflar
arasındaki sözleşmelerde öngörülmesinden bağımsız olarak var olduğunun kabulüne
yönelik olduğu belirtilmiştir. Ayrıca ticari kredilerde, müşteriyle banka arasındaki ilişkiyi
düzenleyen “Genel Kredi ve Teminat Sözleşmeleri”nde ipotek fek ücretinin müşteri
tarafından ödeneceğine yönelik hükmün yer aldığı, tüketici kredileri kategorisinde yer
alan konut finansman kredisi sözleşmelerinde de 2011’den itibaren ipotek fek ücretinin
açıkça yer aldığı, 2011’den önceki dönemde ise bu ücretin diğer komisyon ve masraf
kalemleriyle birlikte değerlendirildiği ifade edilmiştir.
(53) Son olarak, banka tarafından müşterilerden ipotek fek ücreti talep edilmesi
uygulamasına yönelik olarak, 2010-2012 yılları arasında 712 banka müşterisinin 975
adet şikâyet başvurusunun bulunduğu, bu şikâyetlerin 952’sinde müşterinin sorumluluğu
olduğunun değerlendirildiği, 23 şikâyette ise bankanın hatalı olduğu değerlendirilerek
müşterilere ücret iadesinin yapıldığı belirtilmiştir. Aynı dönemde, 143 dosyada YAPI
KREDİ müşterilerinin ipotek fek ücretlerine ilişkin olarak dava yoluna gittiği, bu
dosyalardan 129 adedinin banka aleyhine, 13 adedinin ise banka lehine sonuçlandığı ve
bir davanın da halen derdest olduğu beyan edilmiştir.
I.3.1.12. ZİRAAT’ten Elde Edilen Bilgiler
(54) Kredi kullanan taraftan alınan kredi anapara ve faiz ödemesi dışında ticari kredilerde;
kredi kullandırım komisyonu, değerlendirme ücreti, limit tahsis ücreti, ipotek yapılmış ise
ipotek tesis, ekspertiz, ipotek fek ücretlerinin, taşıt rehni yapılmış ise rehin kaldırma
ücretinin talep edildiği, bireysel kredilerde; kredinin türüne göre değişebilen dosya,
istihbarat, erken kapama, ekspertiz, rehin, haciz kaldırma, ipotek tesis ve ipotek fek
ücretlerinin talep edildiği, kredi kullanan taraftan talep edilen bu ücret ve masrafların
Finansal Tüketicilerden Alınacak Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in yürürlükte olmadığı 2010-2012 yılları arasındaki dönemde BDDK’nın
gözetim ve denetiminde, bankanın operasyonel maliyetleri dikkate alınarak eşit
durumdaki müşterilere aynı oranlar uygulanarak belirlendiği ifade edilmiştir.
(55) İpotek fek ücretine ilişkin olarak 2006/1 sayılı T.C. Merkez Bankası Tebliği’nin 4.
maddesinin birinci fıkrasında belirtilen faiz dışında sağlanacak diğer menfaatlerin ve
tahsil olunacak masrafların nitelik ve sınırlarının banka tarafından serbestçe
belirlenebileceği hükmü uyarınca bahse konu dönemde uygulanan ipotek fek ücretinin
kredi kullanan taraftan talep edildiği, bu ücretin talep edilmesine yönelik olarak
müşterilerine gerekli bilgilendirmelerin yapıldığı ve kredi sözleşmelerinde bu hususun
yer aldığı ifade edilmiştir. Banka tarafından ayrıca 2010 yılından itibaren ipotek fek ücreti
alınmasının haksız olduğuna ilişkin kendilerine ulaşan şikâyet sayısının 275 olduğu,
Tüketici hakem Heyetlerine yapılan başvuru sayısının ise 40 olduğu ifade edilmiştir.
18-11/206-96
14/21


I.3.2. Bankaların Talep Ettiği Sair Masraf ve Ücretlere İlişkin Hukuki Çerçeve
(56) Bankaların belli dönemlerde ekspertiz ücreti, ipotek tesis ücreti, ipotek fek ücreti ve
dosya masrafı gibi çeşitli isimler altında farklı ücret kalemleri belirlediği ve bu ücretleri
krediyi kullanan taraftan talep ettiği görülmektedir. Bu noktada, işbu önaraştırmanın
konusunu teşkil eden ve kredi işlemlerinde talep edilen sair masraf ve ücretlere ilişkin
bankalar arası gizli bir anlaşma bulunduğuna yönelik iddia kapsamında, bankalar
tarafından krediyi kullanan taraftan talep edilen sair ücret ve masraflara ilişkin hukuki
çerçevenin ortaya konmasının faydalı olacağı görülmektedir.
(57) Söz konusu ücretlerin hukuki dayanaklarına ilişkin bankalardan ve BDDK’dan elde
edilen bilgiler incelendiğinde, konunun 03.10.2014 tarihinde yürürlüğe giren “Finansal
Tüketicilerden Alınacak Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” (Ücretler
Yönetmeliği) öncesi ve sonrası olarak ikili bir ayrımda incelenebileceği, yönetmeliğin
yürürlüğe girmesinden sonraki dönemin ise bireysel krediler ile ticari krediler açısından
ayrı ayrı değerlendirilebileceği değerlendirilmektedir.
(58) Ücretler Yönetmeliği’nin yürürlüğe girmesinden önceki dönem incelendiğinde, 5411
sayılı Bankacılık Kanunu’nun “Faiz Oranları ile Diğer Menfaatler” başlıklı 144. maddesi
dikkat çekmektedir. Söz konusu maddede, “Bakanlar Kurulu, bankaların ödünç para
verme işlemleri ve mevduat kabulünde uygulanacak azami faiz oranlarını, katılma
hesaplarında kâr ve zarara katılma oranlarını, özel cari hesaplar dâhil bu maddede
belirtilen işlemlerde sağlanacak diğer menfaatlerin nitelikleri ile azami miktar ya da
oranlarını tespit etmeye, bunları kısmen veya tamamen serbest bırakmaya yetkilidir.
Bakanlar Kurulu, bu yetkilerini Merkez Bankasına devredebilir.” hükmü yer almaktadır.
(59) Bakanlar Kurulu, Bankacılık Kanunu’nun verdiği söz konusu yetkiyi yine aynı kanun
hükmü uyarınca Merkez bankasına devretmiş, Merkez Bankası da, çıkardığı 2006/1
sayılı T.C. Merkez Bankası Tebliği ile bankalar tarafından kullandırılan kredilerde
uygulanacak faiz dışındaki diğer masrafların nitelik ve sınırlarının tarafların serbest
iradeleri ile belirleneceğini hükme bağlamıştır3. Bu kapsamda, ilgili dönemde söz konusu
tebliğ hükmü ve sözleşme serbestisi ilkesi çerçevesinde bankalar ile krediyi kullanan
taraf arasındaki kredi sözleşmelerinde sair masraf ve ücretler yer almıştır.
(60) Önaraştırma sürecinde bankalardan elde edilen bilgilerde, bankalar tarafından talep
edilen sair masraf ve ücretlere ilişkin yukarıda zikredilen tebliğ hükmünün yanı sıra,
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 20. maddesindeki, “Tacir olan veya olmayan bir
kişiye, ticari işletmesiyle ilgili bir iş veya hizmet görmüş olan tacir, uygun bir ücret
isteyebilir. Ayrıca, tacir, verdiği avanslar ve yaptığı giderler için, ödeme tarihinden
itibaren faize hak kazanır.” şeklindeki hükmün de, kredi ilişkisi kapsamında sair masraf
ve ücretlerin talep edilmesinin hukuki zeminini oluşturduğu ifade edilmiştir.


3 Tebliğ’in 4. maddesinin birinci fıkrasındaki düzenleme şu şekildedir: “Bankalarca, reeskont kaynaklı
krediler dışındaki kredilere uygulanacak faiz oranları ile faiz dışında sağlanacak diğer menfaatlerin ve
tahsil olunacak masrafların nitelikleri ve sınırları serbestçe belirlenir.”
18-11/206-96
15/21


(61) BDDK tarafından hazırlanan Ücretler Yönetmeliği’nin 03.10.2014 tarihinde yürürlüğe
girmesiyle bankalar tarafından talep edilen sair masraf ve ücretlere bireysel müşteriler
açısından kısıtlama getirilmiştir. Ücretler Yönetmeliği ile birçok ücret kaleminin bireysel
kredilerde krediyi kullanan taraftan tahsil edilmesi yasaklanarak söz konusu ücret
kalemlerinin kredi sözleşmelerinden kaldırılması sağlanmıştır. İpoteğin fekki ve ekspertiz
ücretleri gibi bazı ücret kalemlerinde ise bankaların krediyi kullanan taraftan tahsil
edebileceği miktara üst sınır getirilmiştir. Bu kapsamda, Ücretler Yönetmeliği’nin tüketici
ve konut kredilerini düzenleyen 10. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, “Taşınır ve
taşınmazlara ilişkin rehin, ipotek ve ekspertiz işlemlerinde yalnızca üçüncü kişilere
ödenen ücretler alınabilir.” hükmü ile bireysel müşteriler açısından ipotek fek
işlemlerinde bankaların fek işlemi için tapu, belediye gibi kurumlara ve bu tip işlemleri
avukat ve diğer aracıları kullanarak yaptırması halinde üçüncü kişilere ödemiş olduğu
masrafları bireysel müşteriden tahsil edebileceği, söz konusu masraflar dışında
herhangi bir ücret tahsil edilemeyeceği düzenlenmiştir. Ticari müşterilerden alınan sair
masraf ve ücretler açısından ise Ücretler Yönetmeliği’nde herhangi bir hüküm tesis
edilmemiş ve yönetmelik öncesinde var olan hukuki çerçevede herhangi bir değişiklik
olmamıştır.
I.4. Değerlendirme
(62) Gerek şikâyet dilekçesi gerekse 04.12.2017 tarihli ve 2011/3354 E. ve 2017/3548 K.
sayılı Danıştay 13. Dairesi Kararı çerçevesinde dosya konusu iddialar;
- YAPI KREDİ’nin kullandırdığı kredinin kapanması aşamasında ipotek fek ücreti
adı altında bir ücret almasına yönelik uygulamasının rekabet yasalarına aykırılık
teşkil ettiği,
- Uyuşmazlık konusu iddiaya ilişkin olarak şikâyetçinin, kredilerden “sair menfaat”
adı altında faiz dışında pek çok ücretin müşterilerden talep edildiği ve alınan
ücretler konusunda bankalar arası gizli bir anlaşma olup olmadığının incelenmesi
gerektiği yönündeki iddiası hakkında gerekli değerlendirmenin yapılmadığı
şeklinde sıralanabilir. Söz konusu iddialara ilişkin olarak yapılan değerlendirmelere
aşağıda sırasıyla yer verilmektedir.
I.4.1. YAPI KREDİ’nin Kullandırdığı Kredinin Kapanması Aşamasında İpotek Fek
Ücreti Adı Altında Bir Ücret Almasına Yönelik Uygulamasının 4054 Sayılı Kanun’a
Aykırılık Teşkil Ettiği İddiası
(63) Kurum kayıtlarına 31.03.2011 tarih ve 2453 sayı ile intikal eden dilekçede, YAPI KREDİ
Porsuk şubesi ile bir kredi sözleşmesi imzalandığı ve kredi borcunun teminatı olarak
taşınmaz ipoteği tesis edildiği, kredi borcunun ödenerek kapatılması üzerine banka
şubesine başvurularak ipoteğin kaldırılması (fekki) konusunda tapu sicil müdürlüğüne
yazı yazılmasının talep edildiği, ancak banka şubesinin kredi sözleşmesinin 7.
maddesine dayanarak 525,00 TL ücret talep ettiği, kredi borçlusundan yasaya ve usule
aykırı olarak “ipotek fek ücreti” adı altında bir bedel talep edilmesinin 4054 sayılı
Kanun’a aykırılık oluşturduğu iddia edilmiş ve gereğinin yapılması talep edilmiştir.
Şikayet dilekçesinde ayrıca genel olarak bankalar ve özel olarak YAPI KREDİ tarafından
Bakanlar Kurulu kararında ve TCMB Tebliğinde yer alan “serbestçe belirleme” ibaresine
dayanılarak tüm kredi borçlularından değişik adlarla (ücret, masraf vb) sözleşmede dahi
açıkça tutarı belirtilmeyen bedellerin talep edildiği ifade edilmiştir. Dosya masrafı, fek
ücreti, rehin kaldırma ücreti vb. adlarla bir hizmet çizelgesinin düzenlendiği ve orantısız
bedellerin talep edildiği iddia edilmiştir. Bu kapsamda bankacılık işlemlerinde ücret ve
masraf adı altında talep edilen tutarların haksız ölçülere ulaştığı ifade edilmiştir.
18-11/206-96
16/21


(64) Bu çerçevede belirtilmesi gereken ilk husus, şikâyete konu uygulamanın banka ve
müşterisi arasında imzalanan bir sözleşmeden kaynaklandığıdır. Şikâyetin eki olarak
sunulan bilgilerden YAPI KREDİ’nin müşterileri ile imzaladığı “Genel Kredi ve Teminat
Sözleşmesi’nin “Faiz, Komisyon, Vergi, Fon ve Masraflar”a ilişkin 7. maddesinde;
"MÜŞTERİ, BANKA'nın bu sözleşmeye dayanarak açtığı veya açacağı her türlü
nakdi ve gayrinakdi krediler ile hesaplara ve aldığı teminatlara yetkili merciler veya
BANKA tarafından (bankalar arası para piyasasında oluşan günlük faiz ortalamasına
spread eklenerek günlük olarak belirlenen oranlarda faiz uygulanan krediler hariç)
saptanan en yüksek oranları geçmemek üzere belirleyeceği oranlarda anapara faizi,
temerrüt faizi ve (muhabir, akreditif, teminat mektubu ve aval-kabul komisyonları
dahil) her nevi komisyonları ve Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu ile Banka
Sigorta Muamele Vergisi gibi yasal ve BANKA düzenlemelerine veya teamüllerine
göre talep edilecek her türlü ücret, masraf vesair giderleri, MÜŞTERİ'ye ihbarda
bulunmaksızın uygulayarak bunları, gider vergileri vesair resim ve harçları ile birlikte
MÜŞTERİ'nin cari hesabına borç yazabileceğini, bu hususlarda herhangi bir itiraz
hakkının bulunmadığını kabul ve beyan eder.”
hükmünün yer aldığı görülmektedir. İlgili belgede ayrıca, YAPI KREDİ tarafından
uygulanan komisyon, masraf ve ücret tutarlarının yapılan hizmetlerin bedeli olarak
belirlenmiş olduğu, kredi tahsis ve kullandırımının belirli bir operasyonel işlem
gerektirmesinden ötürü, verilen hizmet karşılığında, yürürlükte bulunan Hizmet
Komisyonları Çizelgesi’ne istinaden; söz konusu ücret ve masrafların tahsil edildiği
belirtilmiştir. Şikâyet dilekçesinde, bahsi geçen hükmün serbest rekabeti engelleyici ve
bozucu nitelikte olduğu öne sürülerek bu düzenlemenin rekabet ihlali niteliğinde
olduğunun tespiti talep edilmiştir.
(65) Diğer taraftan, işbu dosya kapsamında konuya ilişkin olarak YAPI KREDİ’den ilave bilgi
talep edilmiştir. Bu kapsamda söz konusu ücretin talep edilmesine esas olan 2010-2012
arası dönemde, YAPI KREDİ tarafından kullandırılan bireysel kredilerde teminat olarak
bir taşınmaz üzerinde ipotek tesis edilmesi durumunda, kredinin geri ödenmesi
aşamasında söz konusu ipoteğin sicilden terkin edilmesine yönelik masraflara kimin
katlandığı sorusuna ilişkin olarak YAPI KREDİ’nin cevabi yazısında yer alan
açıklamada; teminatın değerlemesi, tesisi, sigortalanması ve kaldırılmasına yönelik
masraf ve ücretlerin birçoğunun yasal gereklilik olduğu ve bu ücretlerin, oluşabilecek
bazı istisnai durumlar dışında, ekseriyetle müşteriden tahsil edildiği ifade edilmiştir. Bu
uygulamanın dayanakları olarak, “sözleşme serbestisi ilkesi” olarak da anılan ve
belirtilen tarihte yürürlükte bulunan Borçlar Kanunu’nun 19. maddesi ile yine aynı tarihler
arasında yürürlükte bulunan Türk Ticaret Kanunu’nun 22. maddesinde yer alan ve
ticaret işletmesi ile bir iş görmüş tacirlere tanınan ücret isteme hakkına ilişkin hüküm
gösterilmiştir. Yargı uygulamasının da ücret isteme hakkının, ücretin taraflar arasındaki
sözleşmelerde öngörülmesinden bağımsız olarak var olduğunun kabulüne yönelik
olduğu belirtilmiştir. Tüketici kredileri kategorisinde yer alan konut finansman kredisi
sözleşmelerinde de 2011’den itibaren ipotek fek ücretinin açıkça yer aldığı, 2011’den
önceki dönemde ise bu ücretin diğer komisyon ve masraf kalemleriyle birlikte
değerlendirildiği ifade edilmiştir.
18-11/206-96
17/21


(66) Gerek şikâyetin eki olarak sunulan belgeler gerek YAPI KREDİ’nin konuya yönelik
cevabı taraflar arasındaki uyuşmazlığın rakip teşebbüsler arasında gerçekleşen bir
işlemden ziyade özel hukuk uyuşmazlığı olarak kabul edilebileceğini göstermektedir.
Zira şikâyetçi, sözleşmede yer alan hükmün haksız ve orantısız kazançlara yol açtığını
iddia etmekte ve YAPI KREDİ ile olan sözleşmesinin rekabet ihlali niteliğini taşıdığının
tespitini talep etmektedir. Bu kapsamda müşteri ile banka arasında yapılan ve yukarıda
ilgili maddesine yer verilen sözleşmenin;
“Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya
da bu piyasaları etkileyen her türlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti
engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar ile piyasaya hâkim
olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde
azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her türlü hukukî işlem ve davranışlar,
rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve denetlemeye ilişkin
işlemler bu Kanun kapsamına girer"
ifadeleriyle kapsamı belirlenen 4054 sayılı Kanun’un 2. maddesi çerçevesinde
değerlendirilemeyeceği açıktır. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 7. İdari Dava Dairesinin
2017/815 E., 2018/28 K. sayılı kararında “ …Rekabet Kurulu’na yapılan başvurunun
rekabet ihlaline ilişkin somut iddiaları içermesi, taraflar arasındaki özel hukuku
ilgilendiren bir ihtilaf şeklinde olmaması ve ancak rekabeti sınırlayan bir anlaşma,
sözleşme, uyumlu eylem veya karara dair olması durumunda 4054 sayılı kanunun
öngördüğü önaraştırma prosedürünün işletileceği açık olup…” ifadeleri yer almakta olup
başvuru konusu uyuşmazlığın içeriği dikkate alındığında şikâyete konu iddiaların 4054
sayılı Kanun kapsamında yer almadığı, dolayısıyla herhangi bir işlem tesisine gerek
olmadığı değerlendirilmektedir.
I.4.2. Şikayetçinin Alınan Ücretler Konusunda Bankalar Arası Gizli Bir Anlaşma
Olup Olmadığının İncelenmesi Gerektiği İddiası Hakkında Gerekli
Değerlendirmenin Yapılmadığı Yönündeki Danıştay Kararına İlişkin
Değerlendirme
(67) Yukarıda da belirtildiği üzere Kurul’un 09.06.2011 tarihli ve 11-36/761-M sayılı kararı,
Danıştay 13. Dairesinin 04.12.2017 tarihli ve 2011/3354 E. 2017/3548 K. sayılı kararı ile
iptal edilmiştir. İptal gerekçesinde “davacının, kredilerden sair menfaat adı altında faiz
dışında pek çok ücretin talep edildiği, alınan ücretler konusunda bankalar arasında gizli
bir anlaşma olup olmadığının incelenmesi gerektiği yönündeki iddiası hakkında herhangi
bir değerlendirme yapılmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, davalı idarece davacının
iddialarıyla ilgili olarak soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için
önaraştırma yapılmasına karar verilmesi gerekirken, belirtilen sürece uyulmaksızın
Kurul’ca doğrudan ilk inceleme raporu değerlendirilerek karar verilmesinde 4054 sayılı
Kanun’a uygunluk görülmemiştir.” ifadelerine yer verilmiştir. İlgili kararın
incelenmesinden Kurul’ca doğrudan ilk inceleme raporu değerlendirilerek karar
verilmesinin yanı sıra şikâyetçinin alınan ücretler konusunda bankalar arasında gizli bir
anlaşma olup olmadığının incelenmesi gerektiği yönündeki iddiası hakkında herhangi bir
değerlendirme yapılmadığının da iptale esas gerekçelerden biri olduğu anlaşılmaktadır.
Bu kapsamda belirtilmesi gereken ilk husus gerek şikâyet dilekçesinde gerek dilekçe
eklerinde bu yönde bir iddia bulunmadığıdır. Bununla birlikte iptal gerekçesinden
hareketle işbu dosya kapsamında alınan ücretler arasında bankalar arasında gizli bir
anlaşmanın olup olmadığının incelenmesine esas olmak üzere, konuya yönelik banka
uygulamaları ve bu uygulamaların hukuki dayanakları araştırılmıştır.
18-11/206-96
18/21


(68) Dosya mevcudu bilgiler kapsamında bankaların farklı isimler altında kredi işlemlerinde
faizin yanı sıra ücret/masraf ödenmesini talep edebildiği, bu durumun banka ile müşteri
arasındaki sözleşme esaslarına dayandırıldığı anlaşılmıştır. Dosya çerçevesinde elde
edilen bilgiler, farklı isimler altında bu tutarların tüketicilere yansıtıldığını gösterse de bu
durumun taraflar arasındaki gizli anlaşmadan kaynaklanıp kaynaklanmadığına yönelik
iddialar bakımından yapılan değerlendirmeye aşağıda yer verilecektir.
(69) Yukarıda da belirtildiği gibi, bankaların belli dönemlerde ekspertiz ücreti, ipotek tesis
ücreti, ipotek fek ücreti ve dosya masrafı gibi çeşitli isimler altında farklı ücret kalemleri
belirlediği ve bu ücretleri krediyi kullanan taraftan talep ettiği görülmektedir. Bilgi edinilen
bankaların söz konusu ücret politikaları değerlendirilmiş ve ortak bir başlık altında
değerlendirilebilecek benzer masraflar grafik üzerinde incelenmiştir. İlgili grafiklere
aşağıda yer verilmektedir:
Grafik-1: 2010-2012 Yılları Arasında Bireysel Kredilerde İpotek Tesis Ücretleri (TL)



(…..TİCARİ SIR…..)



(70) Grafik-1 incelendiğinde, AKBANK’ın (…..), bu dönemden sonra ise yaklaşık (…..) TL
tutarında ücret talep ettiği görülmektedir. Bununla birlikte, AKBANK’ın ipotek tesis ücreti
talep etmediği Ocak 2010 - Ekim 2010 döneminde DENİZBANK, YAPI KREDİ, ZİRAAT
ve ING’nin, (…..) ila (…..) TL arasında değişen farklı ücretler talep ettiği, ilave olarak
YAPI KREDİ’in aynı dönemde ipotek tesis ücretlerinde (…..) TL’lik bir artışa gittiği
görülmektedir.
(71) Benzer şekilde, GARANTİ, HALKBANK ve VAKIFBANK farklı (…..) aynı dönemlerde
diğer bankaların, bireysel kredi kullanan müşterilerden farklı oranlarda bu ücreti tahsil
ettiği anlaşılmaktadır. Söz konusu ücrete ilişkin bankalar tarafından uygulanan fiyat
artışları incelendiğinde ise bu artışların büyük ölçüde farklı dönem ve oranlarda
gerçekleştiği anlaşılmaktadır.
Grafik-2: 2010-2012 Yılları Arasında Bireysel Kredilerde İpotek Fek Ücretleri (TL)


(…..TİCARİ SIR…..)



(72) Bankaların 2010-2012 yılları arasında bireysel kredi müşterilerine uyguladığı ipotek fek
ücretlerini gösteren Grafik-2 incelendiğinde, neredeyse her bir bankanın söz konusu
ücreti farklı tutarlarda uyguladığı göze çarpmaktadır. Örnek vermek gerekirse, 2010
yılının Ocak ayında AKBANK yaklaşık (…..) TL tutarında ipotek fek ücreti tahsil
etmekteyken, aynı dönemde DENİZBANK (…..) TL, GARANTİ (…..) TL, HALKBANK
(…..) TL, ING ve QNB (…..) TL, TEB (…..) TL, YAPI KREDİ (…..) TL, ZİRAAT (…..) TL
olacak şekilde bu ücreti talep etmektedir. Yine aynı dönemde HSBC, İŞ BANKASI ve
VAKIFBANK’ın ise (…..) görülmektedir.
18-11/206-96
19/21


(73) Söz konusu ücrete ilişkin bankalar tarafından uygulanan fiyat artışları incelendiğinde ise
bu artışların her bir banka özelinde büyük ölçüde farklı dönem ve oranlarda
gerçekleştiği, HALKBANK ve QNB gibi bankaların ilgili tüm dönem boyunca (…..),
VAKIFBANK, DENİZBANK ve YAPI KREDİ gibi bir kısım bankaların ise uyguladığı
ücretlerde farklı dönemlerde sırasıyla (…..), (…..) ve (…..) TL’lik artışa gittiği
anlaşılmaktadır. AKBANK, İŞ BANKASI ve TEB’in uyguladığı ücretlerde ise (…..) ve
farklı dönemlerde artışların gerçekleştiği, bununla birlikte, TEB ve VAKIFBANK’ın
muhtelif dönemlerde ücretlerde indirim de uyguladığı görülmektedir.
Grafik-3: 2010-2012 Yılları Arasında Bireysel Kredilerde Ekspertiz Ücretleri (TL) 4


(…..TİCARİ SIR…..)



(74) Bankaların 2010-2012 yılları arasında bireysel kredi müşterilerine uyguladığı ekspertiz
ücretlerini gösteren Grafik-3 incelendiğinde, ele alınan dönemin başlangıcı olan Ocak
2010’da bankaların (…..) TL ila (…..) TL arasında değişen tutarlarda söz konusu ücreti
talep ettiği, incelenen dönemin sonu olan Aralık 2012’de ise bankalarca uygulanan
fiyatların (…..) TL ila (…..) TL aralığına geldiği görülmektedir. İŞ BANKASI’nın dâhil
edilmediği senaryoda ise Aralık 2012’de uygulanan fiyatların (…..) TL ila (…..) TL
arasında sıkışması dikkat çekmektedir. Bununla birlikte, her ne kadar bankaların
uyguladığı fiyatlarda bir yakınlaşma görülse de, söz konusu ücretlerin (…..) TL ila (…..)
TL arasında farklılaşabildiği göze çarpmaktadır. Örneğin, fiyatların en yakın hale geldiği
dönem olan Aralık 2012’de; HALKBANK (…..) TL tutarında ekspertiz ücreti
uygulamakta, aynı dönemde bu bankaya en yakın ekspertiz ücreti benimseyen banka
olan VAKIFBANK ise söz konusu ücreti (…..) TL olarak uygulamaktadır. İki banka
arasındaki ücret farkının toplam ücrete oranlanması sonucunda VAKIFBANK’ın
uyguladığı fiyatın, HALKBANK’ın uyguladığı fiyattan %(…..) oranında yüksek kaldığı ve
söz konusu oranın VAKIFBANK’ın uyguladığı fiyat ile diğer her bir bankanın uyguladığı
fiyat özelinde daha da arttığı anlaşılmaktadır.
Grafik-4: 2010-2012 Yılları Arasında Bireysel Kredilerde Dosya Masrafı/Kredi Tahsis Ücretleri (TL) 5


(…..TİCARİ SIR…..)





4 ZİRAAT, 2011 yılının Nisan ayından itibaren ekspertize konu ürünlerde ekspertiz şirketi tarafından
“Ekspertiz Hizmet Bedeli” olarak belirlenen tutarı tahsil etmeye başlamıştır.
5 ING’nin dosya masrafından ayrı olarak talep ettiği “İstihbarat Ücreti” ve VAKIFBANK’ın dosya
masrafından ayrı olarak talep ettiği “Bireysel Kredi Araştırmaları İçin Alınacak İnceleme Ücreti” kalemleri
“Dosya Masrafı” kalemine dâhil edilmiştir. TEB’in talep ettiği “İstihbarat Ücreti” ise “Dosya Masrafı” olarak
dikkate alınmıştır.
18-11/206-96
20/21


(75) Grafik-4 incelendiğinde bankaların kredi kullanan müşterilerinden büyük ölçüde farklı
tutarlarda dosya masrafı ücreti talep ettiği, ZİRAAT ve HSBC’nin müşterilerinden talep
ettiği dosya masrafı ücretinde inceleme konusu dönemde (…..), AKBANK ve TEB’in
uyguladığı dosya masrafı tutarında bazı dönemlerde artış bazı dönemlerde indirim
yaptığı, DENİZBANK, GARANTİ, ING, İŞ BANKASI ve YAPI KREDİ’nin incelenen
dönemde farklı tarih ve oranlarda bir defa fiyat artışı yaptığı, İŞ BANKASI’nın Ocak
2010-Mart 2012 döneminde kredi kullanan taraftan talep ettiği dosya masrafı tutarını
(.....), bu tarihten sonra ise (…..) TL tutarında bir fiyat artışına gittiği, HALKBANK’ın da
inceleme konusu dönemde iki defa fiyat artışına gittiği ve Ocak 2010’da (.....) TL olarak
tahsil ettiği dosya masrafı ücretini 2012 yılı Ocak ayında (…..) TL olarak tahsil etmeye
başladığı görülmektedir.
(76) Önaraştırma sürecinde yapılan araştırmalar ve elde edilen tüm verilerin incelenmesi
neticesinde, bankalar tarafından uygulanan sair ücret ve masrafların birlikte
belirlenmesine yönelik bankalar arası gizli bir anlaşma veya uyumlu eyleme dair
herhangi bir bulguya rastlanılmamıştır.
J. SONUÇ
(77) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere, OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.


18-11/206-96
21/21


Dr. Metin ARSLAN’ın 18.04.2018 tarih ve 18-11/206-96 sayılı Kararın Toplantı
Tutanağında Yer Alan Karşı Oy Gerekçesi

18.04.2018 tarih ve 18-11/206-96 sayılı Rekabet Kurulu kararına ilişkin kısa karar
tutanağında Dr. Metin ARSLAN karşı oy gerekçesini;

“Kurul toplantılarına ait görüşmelerin Rekabet Kurumunun çalışma ilkelerinden olan
şeffaflık ve açıklık ilkeleri doğrultusunda kayıt altına alınması gerekirken, bu
yapılmadan alınan kararlara usul yönünden karşıyım.”

şeklinde ifade ederek imzalamıştır.

KARŞI GÖRÜŞ
30.07.2018
(18.10 ve 18.11 Sayılı Toplantılar)

Şeffaflık ve hesap verilebilirlik kamu adına denetim ve gözetim görevini yerine getiren
kurumların temel çalışma esaslarındandır. Söz konusu prensiplerin Rekabet Kurulu
tarafından sıklıkla göz ardı edilmek suretiyle ülke ekonomisi ve kamu menfaatleri
açısından telafi edilemez tahribatlara yol açtığı müşahade edilmektedir.
Görev yaptığım gerek Nurettin Kaldırımcı gerekse de Ömer Torlak’ın başkanlık
dönemleri boyunca, enflasyon, kurum organizasyonu ve FETÖ ile ilgili ısrarla dile
getirdiğim hususlar dikkate alınmamıştır. Hatta 15 Temmuz akabinde dahi, FETÖ’nün
Kurum ve Kurul içindeki mensupları hakkında gerekli işlemlerin yapılmamış olması
nedeniyle Kurul toplantılarının meşru bir zeminde devam edemeyeceği ve bu
kapsamda süreç tamamlanıncaya kadar Kurul toplantılarına katılmayacağım
hususunda başkanlık makamına verdiğim 09.08.2016 tarihli dilekçem üzerine dahi
konuyla ilgili gerekli adımlar atılmamıştır.
Serdettiğim görüşlerden duyulan rahatsızlık sebebiyle, Ömer Torlak’ın başkanlığı
döneminde Kuruldaki görev süremi tüketmeyi amaçlayan bir buçuk yıla kadar uzanan
bir yargı tuzağı kurulmuştur. Söz konusu yargı tuzağına zemin hazırlamak amacıyla,
milletin temsilcisi olan Bakanlar Kurulu ve Cumhurbaşkanı’nın uhdesinde olan bir
yetkiyi pervasızca ve aleni bir şekilde gasp ederek, şahsımın kurul üyeliğini sona
erdirme zehabıyla Kurul tarafından utanç verici bir karar alınmıştır.
Bahse konu hazin kararla ilgili olarak, Kalkınma Bakanlığı’nın yoklukla muallel olduğunu
belirten cevabi yazısı (11.11.2016) ve Devlet Personel Başkanlığı’nın yetki gaspı
yapıldığı şeklindeki tespiti (24.01.2017) kale alınmamıştır.
Mahkeme kayıtlarına girmiş ekteki 05.12.2016 tarihli kendi tutanağımda tafsilatıyla
açıklandığı üzere, Ömer Torlak tarafından Kurula davet edilmem ve şahsımın söz
konusu davete icabet etmesi kapsamında yapılan görüşmede 09.08.2016 tarihli
dilekçemi geri çekmem durumunda kurul toplantılarına katılabileceğim tarafıma
bildirilmiştir. Söz konusu dilekçeyi geri çekmeyi reddetmem üzerine, Kurul tarafından o
gün yaşananlarla ilgili olarak yalan beyan niteliğinde bir tutanak tutulmuştur.
Diğer taraftan, eski bir Kurul üyesinin de ortağı olduğu FETÖ ile irtibatlı ve iltisaklı
avukatlık şirketinin Kurul içindeki uzantısı gibi faaliyet gösteren Fevzi Özkan’ın,
oğlunun Bank Asya’da üst düzey yönetici olması hasebiyle gözaltına alınması
akabinde, olayın üzerini örtmek maksadıyla hakkında gerekli işlem yapılmaksızın
Temmuz/2017’de emekli edilmesine müsaade edilmiştir. Bir önceki yönetimin son iki
promosyonunda işe alınan 30 uzman yardımcısından 25’inin by-lock gerekçesiyle
Kurumdan uzaklaştırılmasına rağmen, bunları planlı bir biçimde işe alan Kurumun eski
yöneticileri hakkında da herhangi bir işlem tesis edilmemiştir.
Kurumun varlık sebebi olan rekabeti bozucu eylemlerin engellenmesi ve sonuçta
tüketici refahının artırılması amacı çerçevesinde, 2016 yılı başında enflasyon henüz %8
düzeyinde iken enerji ve tarım sektörüne yapılacak müdahalelerle %5’lere çekilmesinin
mümkün olduğunu, aksi takdirde yıl içinde %10’u geçme tehlikesinin bulunduğunu dile
18-11/206-96



getiren ikaz ve önerilerim Kurul gündemine alınmamıştır. Nitekim, tarım sektörüne dahi
müdahale edemeyen, sadece bir ön araştırma yaptırmakla yetinen aciz durumdaki
Rekabet Kurulu mevcut durumda enflasyonun %15 bandına dayanmasından mesuldür.
Kasıtlı bir şekilde işlenen ve çoğu da esasında ceza hukukunun kapsamına giren hukuk
ihlallerine ilaveten, Kurul çarpık mantığı ile istifa ettiğimi varsaymasına rağmen,
Kurumdan ayrılmam ile ilgili SGK Hizmet Takip Programına (HİTAP) “İstifa nedeniyle
ilişiğin kesilmesi” yönünde bilgi girişi yapılmamış, sicilimi bozma anlamına gelen
“Mahkeme Kararı Gereği İlişik Kesme” şeklinde gerçeğe aykırı bildirimde
bulunulmuştur.
Ne hazindir ki, tüm bu süreçlerden haberdar olan sözde ilişkili Bakanlık, hakemlik
görevini yerine getireceğine, Cumhurbaşkanı’nın ve Bakanlar Kurulu’nun iradesini hiçe
sayan, yalancı şahitlik yapan, gerçeğe aykırı yazılı beyanda bulunan ve karakter
katliamı yapan Rekabet Kuruluyla beraber hukuk ihallerinin tarafı olmuştur.
Asli amacına hizmet etmeyen, gelecek nesillere de maliyetler yükleyen, görevlerini
ihmal eden ve kötüye kullanan sorumluların, kamuoyu nezdinde sorgulanıp hesap
vermeleri gerekir. Bürokrasi tarihinde benzeri görülmeyen bu hukuk rezaletinin
tekrarının yaşanmaması için Kurumda şeffaflık ve hesap verilebilirlik ilkelerinin hayata
geçirilmesi elzemdir. Bu anlamda Rekabet Kurulu toplantılarının kayıt altına alınması
gerekmektedir.




Dr. Metin ARSLAN
Kurul Üyesi

Ek : 05.12.2016 Tarihli Kendi Tutanağım




Full & Egal Universal Law Academy