Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2017-3-83 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 18-12/214-100
Karar Tarihi : 24.04.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Hatice YAVUZ, Mehmet GERÇEK, Ebrar KOCAMAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : İntron Sağlık Ürünleri İthalat İhracat Tic. Ltd. Şti.
İsmet Kaptan Mah. Sezer Doğan Sok. No:20/1 Konak/İzmir
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Medsantek Laboratuar Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti.
Mahmutbey Mah. Taşocağı Yolu Cad. Balance Plaza No:19/6
C Blok Kat:9 Daire:92 Bağcılar/İstanbul
- Genomed Sağlık Hizmetleri A.Ş.
Yeşilköy Mah. Atatürk Cad. No: 12/1 (EGS Business Park
Blokları B1 Blok) Kat:17 Ofis:473 Bakırköy/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: ThermoScientific firmasının DNA dizi analizi cihazlarının
Türkiye'deki yetkili distribütörleri olan Medsantek Laboratuar Malzemeleri San. ve
Tic. Ltd. Şti. ve Genomed Sağlık Hizmetleri A.Ş.'nin söz konusu tıbbi cihazların
satış, servis ve bakım pazarındaki hakim durumunu, cihazlarda kullanılan kit
pazarında kötüye kullandığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Thermo Fisher Scientific (THERMO) firmasının DNA dizi analizi cihazları1 pazarında
faaliyet gösterdiği, teşebbüsçe üretimi yapılan cihazların küresel pazarda %(…..)
pazar payı ile hakim durumda bulunduğu, teşebbüsün Türkiye pazar payının da
benzer seviyelerde olduğu,
- THERMO’nun Türkiye'de Medsantek Laboratuar Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti.
(MEDSANTEK) ve Genomed Sağlık Hizmetleri A.Ş. (GENOMED) unvanlı iki yetkili
distribütörü bulunduğu,
- İntron Sağlık Ürünleri İthalat İhracat Ltd. Şti.’nin (INTRON) 2009 yılından beri DNA
dizi analiz cihazlarında kullanılan kitlerin satışı faaliyetinde bulunduğu, söz konusu
kitlerin üniversite hastaneleri ve Sağlık Bakanlığı hastanelerine satışının
gerçekleştirilebilmesi için DNA dizi analizi cihazlarının bu hastanelere temin edilmesi
gerektiği,
- INTRON'un 2013 yılına kadar GENOMED firması ile çalıştığı, daha sonra ise diğer
distribütör olan MEDSANTEK firması ile çalışmaya başladığı, bu süreçte üç adet
cihazın ve çeşitli sarf malzemelerinin MEDSANTEK'ten temin edildiği,
1 DNA dizi analizi cihazları temel olarak, kalıtsal hastalıkların tanısında kullanılmaktadır.
18-12/214-100
2/9
- Devam eden süreçte INTRON'un faaliyet gösterdiği kit pazarında MEDSANTEK'in
de faaliyet göstermeye başladığı ve bu pazarlarda ortaya çıkan rekabet sonrasında
MEDSANTEK'in cihazlar için INTRON'a servis hizmetini ve ihaleler için gerekli olan
yetki belgesini 2017 yılından sonra temin etmediği, cihaza ilişkin bu yetki belgesi
olmaksızın ihalelere teklif verilemediği, başka bir ifadeyle yetki belgesi verilmeyen
cihazı almanın bir anlam ifade etmediği,
- INTRON'un yaşanan bu olaydan sonra üretici firma THERMO ile iletişime geçerek
servis hizmetini yurtdışından almak zorunda kaldığı, yurtdışından almış olduğu bu
hizmetin ücretinin yurtiçinde alabileceği servis hizmeti ücretinden oldukça fazla
olduğu ve bunun sürdürülebilir bir çözüm olmadığı, yetki belgesinin ise üretici
firmadan da Türkiye distribütörlerinden de temin edilemediği,
- Cihaza ilişkin yetki belgesi verilmemesinin nedeni olarak MEDSANTEK'in de aynı
ihaleye2 katılacak olmasının gösterildiği ancak INTRON'un söz konusu cihazları
satın alma sebebinin kamu ihalelerine katılmak olduğu, bu yetki belgesinin temin
edilememesi durumunda kit pazarında faaliyet göstermesinin de mümkün
olamayacağı,
hususları ifade edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.11.2017 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 29.12.2017 tarih ve 2017-3-83/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 11.01.2018
tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 18-02/15-M sayı ile önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 17.04.2018 tarih ve 2017-3-83/ÖA
sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- MEDSANTEK ve GENOMED’in sattıkları cihazlara ilişkin yetki belgesini alıcıya
vermemesi uygulamalarının 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
(4054 sayılı Kanun) 6. maddesi kapsamında kit pazarındaki rekabeti olumsuz yönde
etkiler nitelikte olduğu,
- Söz konusu teşebbüslere, sattıkları DNA dizi analizi cihazlarına cihazı satın alan
taraflara yetki belgesi vermesi gerektiği yönünde anılan Kanun’un 9. maddesinin
üçüncü fıkrası uyarınca görüş bildirilmesinin yerinde olacağı
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar
I.1.1. Hakkında Önaraştırma Yürütülen Teşebbüs: MEDSANTEK
(5) Dosya mevcudu bilgilere göre MEDSANTEK, Türkiye’de laboratuvar sistemleri alanında
cihazların satışı ve satış sonrası hizmetlerin sunulması pazarında 2000 yılından beri
faaliyetlerini sürdürmektedir. DNA dizi analizi alanındaki faaliyetlerine 2011 yılında
başlayan MEDSANTEK’, bu alanda THERMO’nun sanger ve yeni nesil dizileme
cihazlarının satışını ve satış sonrası hizmetlerini gerçekleştirmektedir. Ayrıca bu
cihazlarda kullanılan sarf malzeme ve kitlerin satışına yönelik alanda da faaliyet
göstermektedir. MEDSANTEK ile aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer alan Bio Cem
Sağlık Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti. de aynı alanda benzer faaliyetlerde bulunmaktadır.
2 Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Hastanesi'nin "3 Kısım 27 Kalem
TıbbiGenetik Laboratuvarı Tanı Kitleri Karşılığı Geçici Cihaz Temini" ihalesi.
18-12/214-100
3/9
I.1.2. Hakkında Önaraştırma Yürütülen Taraf: GENOMED
(6) 1992 yılında kurulan GENOMED, Randox ve Digene firmalarının temsilciliğini yaptıktan
sonra 1998 yılında THERMO ürünlerinin o zamanki ismiyle Applied Biosystems’in
distribütörlüğünü almıştır. GENOMED’in faaliyet alanlarının genel olarak; moleküler tanı,
PCR tabanlı sistemler, sanger tabanlı ve yeni nesil DNA dizileme teknolojileri olduğu
belirtilmiştir. Dosya mevcudu bilgilere göre, GENOMED’in müşteri portföyünü; Sağlık
Bakanlığına bağlı tüm teşhis ve tedavi kurumları, üniversitelere bağlı tüm teşhis ve
tedavi kurumları, özel/vakıf hastaneleri, özel laboratuvarlar, kamu özel ortaklığı ile
yapılan şehir hastaneleri vb. tüm teşhis/tedavi kurumları oluşturmaktadır. GENOMED
ilgili kurumlara THERMO markasına sahip ilgili sistemlerin yine aynı markaya sahip kit
ve sarf malzemelerini satmakta ve satış sonrası servis hizmeti vermektedir. 2017 yılının
Ocak ayından itibaren kit karşılığı cihaz kurulumu ve tanı kitleri satışlarının THERMO
onaylı Biodpc Teşhis Sistemleri San. Tic. A.Ş.; sarf satışı ve cihaz bakım onarım
işlerinin ise THERMO onaylı EYS Medikal ve Laboratuvar Projeleri İns. Tic. Ltd. Sti.
tarafından yürütülmeye başlandığı, GENOMED’in ise bu firmalara ürün tedariki,
uygulama desteği, teknik destek gibi hizmetler verdiği dosyadaki bilgilerden
anlaşılmaktadır.
I.1.3 Başvuru Sahibi: INTRON
(7) Dosyadaki bilgilere göre INTRON, moleküler biyoloji ve genetik alanında hizmet vermek
amacıyla 2009 yılında İzmir'de kurulmuştur. 2012 yılına kadar Türkiye içindeki tedarikçi
ve bayi konumundaki firmalardan DNA dizi analizi kitlerini alarak son kullanıcılara kit
karşılığı ihaleler ile satışını gerçekleştirdiği, ayrıca 2012 yılı itibarıyla yurtdışı firmaların
distribütörlüklerini almaya başladığı ifade edilmiştir. Bu çerçevede INTRON, 2012
yılından başlayarak günümüze kadar İsveç menşeli Cybergene, Singapur menşeili TNR
Diagnostic, ABD menşeli, Mclab ve Alman menşeli Centogene'in Türkiye
distribütörlüklerini yapmıştır. 2015 yılından itibaren ise Türkiye’de kamu ve özel
hastanelere ve özel laboratuvarlara yeni nesil cihazları kit karşılığı kurma işiyle iştigal
etmektedir.
I.2. Değerlendirme
(8) INTRON tarafından gönderilen şikayet dilekçesi ve ek bilgi ve belgelerde esas olarak,
DNA dizi analizi cihaz, kit ve sarf malzemesi üreticisi THERMO’nun Türkiye’deki yetkili
distribütörlerinden satın aldığı cihazlar ile kit karşılığı hizmet alım ihalelerine katılmaya
çalışan INTRON’un kamu hastaneleri tarafından ihale şartnamelerinde talep edilen
cihaz için üretici ve yetkili distribütörden alınması gereken yetki belgelerini GENOMED
ve MEDSANTEK’ten temin edememesi nedeniyle kit pazarında piyasadan dışlandığı
iddia edilmektedir. Bu bağlamda, söz konusu iddialar 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
kapsamında incelenebilecek niteliktedir.
(9) Dosya kapsamında incelenen başvurudan ve elde edilen bilgi ve belgelerden,
GENOMED ve MEDSANTEK’in kamu ihalelerinde yetki belgesi vermediği iddia edilen
ürünün, söz konusu yetkili distribütörlerin gerek doğrudan hastanelere, gerekse kit
pazarında faaliyet gösteren bayilere satışını yaptığı cihaza ilişkin olduğu
anlaşılmaktadır. Diğer yandan, söz konusu cihaza ilişkin yetki belgesinin alınamaması,
INTRON’un temel olarak Thermo Fisher marka sanger ve yeni nesil dizileme
pazarlarındaki kit satışı faaliyetlerine engel teşkil eder niteliktedir.
18-12/214-100
4/9
(10) İncelenen teşebbüsler THERMO’nun Türkiye’deki yetkili distribütörleri olarak faaliyet
göstermektedir. THERMO hem yeni nesil DNA dizi analizi cihazlarının hem de sanger
adı ile anılan DNA dizi analizi cihazlarının üretimini gerçekleştirmektedir. THERMO aynı
zamanda bu cihazlara uyumlu tanı kitlerinin üretimi işiyle de iştigal etmektedir.
MEDSANTEK ve GENOMED ise THERMO tarafından üretimi yapılan bu cihazların ve
tanı kitlerinin Türkiye’ye satışının yanında bu cihazlarda kullanılan sarf malzemesinin
satışı ve cihazların bakım/onarımı alanlarında faaliyet göstermektedir. Şikayetçi
INTRON ise bu cihazlara uyumlu tanı kitlerinin satışını gerçekleştirmektedir.
(11) Tanı kitlerinin satışı pazarında kamu alımları önemli bir yer tutmaktadır. Kamu alım
ihalelerinin ise önemli bir bölümü hizmet alım ihalesi şeklinde gerçekleşmektedir. Bu
yöntemde ihaleyi kazanan firmanın, cihazın kurulumundan sonucun verilmesi
aşamasına kadar tüm edimleri yerine getirmesinin beklenmesi sebebiyle ihaleye
katılacak olan firmaların kit pazarındaki rakipleri ile rekabet edebilmesi için bu kitlerin
kullanılacağı cihazları da hastaneye temin etmesi gerekmektedir.
(12) Diğer taraftan hastaneler hizmet alım ihalelerine ilişkin şartnamelerinde bu cihazlara
ilişkin yetki belgelerini talep etmektedirler. İhaleyi kazanan firmalar kimi durumda cihazı
yetkili distribütörden kiralama veya satın alma suretiyle temin ederek, kimi durumda ise
mülkiyetine sahip oldukları cihazlarla birlikte hastanelere kurulum yapmaktadırlar. Bu
noktada cihazın mülkiyetini elinde bulunduran ve bulundurmayan teşebbüsler açısından
bir ayrıma gidilmesi gerekmektedir.
(13) Cihazın mülkiyetine sahip olmayıp distribütör tarafından yetkilendirilen teşebbüsler
cihaz için henüz bir yatırım gerçekleştirmemiş durumdadırlar. Buna karşılık cihazı elinde
bulunduran teşebbüsler için aynı şeyleri söylemek mümkün değildir. Cihaz bir kere
alındıktan sonra cihazın alım maliyetlerinden kaynaklanan yüksek geçiş maliyetleri
dolayısıyla farklı bir marka cihaza geçiş yapılması mümkün bulunmamaktadır.
Dolayısıyla söz konusu cihazların satın alınmasının akabinde müşteriler “kilitlenmiş”
konuma gelmektedir.
(14) Aşağıda Tablo 1’de GENOMED ve MEDSANTEK tarafından 2014-2017 yılları arasında
satışı yapılan THERMO üretimi DNA dizi analizi cihaz sayısı yer almaktadır3:
Tablo 1: 2014-2017 Yılları Arasında Satışı Yapılan DNA Dizi Analizi Cihazları
Teşebbüs Yeni Nesil Sanger Toplam
GENOMED (…..) (…..) (…..)
MEDSANTEK (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..)
(15) Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere, THERMO üretimi DNA dizi analizi cihazlarında
ilgili dönem içerisinde satışların yaklaşık %(…..)’ni GENOMED; %(…..)’ini ise
MEDSANTEK gerçekleştirmiştir.
3 Teşebbüslerin yıllık bazda satış adetleri düşük olduğundan yıllık veriler daha sağlıklı bir değerlendirme
yapabilmek adına toplulaştırılmıştır.
18-12/214-100
5/9
(16) Aşağıda Tablo 2’de ise 2014-2017 yılları arasında GENOMED ve MEDSANTEK’in
sanger DNA dizi analizi cihazlarında kullanılan kit, sarf malzemesi ve servis pazarında
elde ettikleri cirolar yer almaktadır:
Tablo 2: 2014-2017 Yılları Arasında Sanger DNA Dizi Analizi Cihazlarında Kullanılan Kit, Sarf Malzemesi
ve Bu Cihazlara Verilen Servis Hizmetinden Elde Edilen Gelirler (TL)4
Yıllar KİT Sarf Malzeme Servis
GENOMED MEDSANTEK GENOMED MEDSANTEK GENOMED MEDSANTEK
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(17) Aşağıdaki tabloda ise 2014-2017 yılları arasında GENOMED ve MEDSANTEK’in yeni
nesil DNA dizi analizi cihazlarında kullanılan kit, sarf malzemesi ve servis pazarında
elde ettikleri cirolar yer almaktadır:
Tablo 3: 2014-2017 Yılları Arasında Yeni Nesil DNA Dizi Analizi Cihazlarında Kullanılan Kit, Sarf
Malzemesi ve Bu Cihazlara Verilen Servis Hizmetinden Elde Edilen Gelirler (TL)
Yıllar KİT Sarf Malzeme Servis
GENOMED MEDSANTEK GENOMED MEDSANTEK GENOMED MEDSANTEK
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(18) Tablo 2 ve 3’ten görüleceği üzere, THERMO üretimi yeni nesil DNA dizi analizi
cihazlarında kullanılan kit, sarf malzemesi ve bu cihazların servisi pazarlarında
MEDSANTEK’in GENOMED’den daha büyük bir oyuncu olduğu görülmektedir.
THERMO üretimi sanger DNA dizi analizi cihazlarında kullanılan sarf malzeme
pazarında yine MEDSANTEK daha büyük bir oyuncu iken; bu cihazlarda kullanılan sarf
malzeme ve cihazların servisi pazarında ise GENOMED’in satışlarının daha fazla
olduğu anlaşılmaktadır.
(19) Dosya mevcudu bilgilerden THERMO marka sanger DNA dizi analizi cihazlarının
mülkiyetine sahip olmasına rağmen söz konusu cihazın satışını yapmaya yetkili
olduklarına dair belgeleri temin edemeyen teşebbüslerin, kit pazarında etkin bir rakip
olarak kamu ihalelerinde rekabet etme imkanlarının bulunmadığı anlaşılmıştır.
Dolayısıyla cihaza ilişkin yetki belgesi talep edilmesi kit pazarına ilişkin önemli bir giriş
engeli oluşturmaktadır. Söz konusu yetki belgesinin Türkiye’de yalnızca
distribütörlerden temin edilmesinin mümkün olması ise DNA dizi analizi cihazını
GENOMED veya MEDSANTEK’ten alan firmaların alıcı gücünü olumsuz yönde
etkilemektedir. Zira hem GENOMED hem de MEDSANTEK kendi aralarındaki
mukayeseli pazar gücünden bağımsız olarak sattıkları cihazların alt pazarı olan kit
pazarında kendileri ile rekabet edecek şekilde kullanılmasını bloke edecek güce sahip
durumdadır.
4 MEDSANTEK’ten elde edilen veriler ilgili yıllardaki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ortalama döviz
alış kurları esas alınarak TL’ye dönüştürülmüştür.
18-12/214-100
6/9
(20) Teşebbüslerin cihazı sattıktan sonra elde ettikleri söz konusu gücü MEDSANTEK’te
yapılan yerinde incelemede elde edilen bir belgeden teyit etmek mümkündür.
INTRON’un cihaz için yetki belgesi talep etmesi üzerine MEDSANTEK çalışanları
arasında geçen yazışmalarda “… Amacımızı ellerindeki cihazları çöp etmekse bu güç
elimizde, eğer amaç bize gelmelerini sağlamaktıysa şu anda gelmiş gibi duruyorlar.”
ifadesi yer almaktadır. Dolayısıyla söz konusu ifadelerden de anlaşılacağı üzere cihazı
satın alan teşebbüslerin yetki belgesi alamamaları anılan cihazların tamamen atıl
kalmasına yol açmakta ve cihazı satan tarafların bu güce sahip olduğu anlaşılmaktadır.
(21) Dosya kapsamında yapılan yerinde incelemelerde elde edilen belgelerden
MEDSANTEK ve INTRON’un birbirlerinden aktif olarak ürün aldıkları ve 2016 yılı
sonuna kadar ticari ilişkilerinin devam ettiği anlaşılmaktadır. Bu noktada söz konusu
ticari ilişkinin bozulmasının nedeni gerek MEDSANTEK gerekse INTRON yetkililerine
sorulmuştur. MEDSANTEK tarafından INTRON ile yaklaşık olarak 2016 yılı sonuna
kadar ortak çalışmalar yürüttükleri, MEDSANTEK’in de INTRON’dan distribütörü olduğu
malzemeleri temin ettiği, bu tarihten beri devam eden ihaleler dışında yeni işler için
birlikte çalışmadıkları, bunun nedeninin ise, öncesinde kendilerinden satın aldıkları
sekans cihazı sarflarını, Türkiye yetkili distribütörleri yerine yurtdışından farklı yollar ile
temin etmelerinin olduğu ifade edilmiştir. Buna karşılık olarak INTRON ise
MEDSANTEK’in başlarda sadece araştırma firması olduğunu, ilerleyen zamanlarda
INTRON’un rekabette ön plana çıkmaya başlamasıyla MEDSANTEK’in de rutin tanı
işlerine girmeye başladığını, INTRON’un aktif olarak pazarda faaliyet göstermesi ve
yatırımlarını, yeni nesil dizileme cihazlarının üretimi alanında faaliyet gösteren Illumina
Inc. tarafına yapmış olmasının da MEDSANTEK’i rahatsız ettiğini, ayrıca
MEDSANTEK’in INTRON’un ana distribütörü olduğu Fragile-X adlı ürünün muadilinin
distribütörlüğünü de aldığını ve söz konusu bu gelişmelerin iki firma arasındaki ticari
ilişkileri olumsuz etkilediğini belirtmiştir. Ayrıca INTRON tarafından ellerindeki THERMO
marka cihazların sarf malzemelerini ana distribütörlerin bayileri üzerinden ana
distribütörlerin haberi olmadan temin edildiği, diğer türlü söz konusu malzemeleri
doğrudan ana distribütörlerden satın alamadıkları ifade edilmiştir. MEDSANTEK’ten
elde edilen belgelerden; iki taraf arasındaki ticari ilişkinin sona erdiği ve taraflar
arasında devam eden ticari bir davanın bulunduğu anlaşılmıştır.
(22) Diğer yandan INTRON tarafından sunulan bilgilere göre, INTRON ve GENOMED
arasındaki ticari ilişkilerin de 2013 yılında son bulduğu bunun temel nedeninin ise,
GENOMED’den aldıkları cihazın bakım onarımında GENOMED’in ikinci el yedek parça
kullanması sonucunda INTRON’un ticari zarara uğraması olduğu belirtilmiştir.
18-12/214-100
7/9
(23) GENOMED ve MEDSANTEK tarafından sattıkları cihaza ilişkin yetki belgesi
verilmemesinin kit pazarında rakip teşebbüsler üzerindeki etkisinin ve herhangi bir
rekabet karşıtı piyasa kapamaya yol açıcı nitelikte olup olmadığının incelenmesi
gerekmektedir. Bu noktada ele alınması gereken ilk husus, INTRON’un dosya konusu
yetki belgelerini doğrudan üretici firmadan temin edip edemeyeceği, bir diğer ifadeyle
teşebbüsün söz konusu iki distribütöre ne ölçüde bağımlı olduğudur. Bu hususta
INTRON tarafından, ellerinde bulunan Thermo Fisher marka cihazların yetki belgesi ve
cihaza ilişkin bakım onarım hizmetinin doğrudan THERMO’dan talep edildiği, bunun
üzerine söz konusu üretici firmanın cihazın servisini sağladığı ancak yetki belgesi
konusunda yapabilecekleri bir şey olmadığını belirttiği bilgisi verilmiştir. Nitekim
MEDSANTEK’ten elde edilen ve üretici ile MEDSANTEK çalışanları arasında geçen e-
posta silsilesinde THERMO, bakım onarım hizmeti ve sarf konusunda INTRON’un
kendilerine talepte bulunduğunu MEDSANTEK’e bildirmiş ve sarf konusunda yetkinin
MEDSANTEK’te olduğunu ve bu nedenle INTRON’a karşı gücün MEDSANTEK’te
bulunduğunu ifade etmiştir. Bu bilgiler doğrultusunda kit pazarında faaliyet gösteren
firmaların yetki belgesi ve cihazın sarf malzemelerini doğrudan THERMO firmasından
almasının mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.
(24) İkinci olarak vurgulanması gereken husus, DNA dizi analizi alanında kamu
hastanelerinin kit karşılığı hizmet temini ihalelerinde kit veya cihaz için yetki belgesi
talep edilmesini gerektiren bir düzenlemenin bulunmadığıdır. Ancak hastanelerin satın
aldıkları kit veya cihaz ile ilgili sorun yaşanması durumunda söz konusu sorunu
giderebilecek konumda bir yüklenici ile çalışmayı istemelerinden dolayı yetki belgesi
uygulamasının genel bir uygulama haline geldiği anlaşılmaktadır. Yetki belgesi talebinin
ihale şartnamelerinde yer alması söz konusu belgeyi temin edemeyen teşebbüslerin
ihaleye teklif verememesine yol açmaktadır. Zira başvuru konusu olayda da Süleyman
Demirel Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Hastanesi şartnamesinde yer alan
yetki belgesi hükmü nedeniyle başvuru sahibi teşebbüs, THERMO cihazı için teklif
sunamamıştır. Zira MEDSANTEK’te elde edilen bir belgede, INTRON’un sanger cihazı
için teklif vermediği, sanger cihazında MEDSANTEK ve “Duduyavuz Medikal
(Genomed)” şeklinde ifade edilen teşebbüsün teklif verdiği görülmektedir. Ayrıca
MEDSANTEK’ten elde edilen ve teşebbüs çalışanları arasında geçen bir başka belge
ise, 2017 yılında INTRON ile MEDSANTEK arasında yaşanan gelişmeler nedeniyle
INTRON’un sarf malzemesi satışlarında düşüş yaşandığını ve bu nedenle söz konusu
gelişmelerin rakibin pazardaki faaliyetlerini doğrudan etkileyebilecek nitelikte olduğunu
işaret etmektedir.
(25) Yukarıda da belirtildiği üzere, THERMO markası dahil olmak üzere DNA dizi analizi
cihazlarının bir kısmı açık sistemlerdir. Diğer bir ifade ile söz konusu cihazların başka
marka tanı kitleri ile çalışması mümkündür. Dolayısı ile cihazın THERMO’nun yetkili
distribütörlerinden alınması kitlerin de sadece bu markadan elde edinilmesini
gerektirmemektedir. Fakat cihazın satın alındıktan sonra herhangi bir kit ile çalışması
ancak cihazın yetki belgesinin temin edilebilmesi ile mümkün olmaktadır. Dolayısıyla
söz konusu yetki belgesinin verilmemesi kit pazarında yalnızca marka içi değil daha
önemlisi markalararası rekabeti olumsuz etkilemektedir. Dosya kapsamında edinilen
bilgilere göre THERMO marka sanger cihazında çalışan yaklaşık olarak ondan fazla kit
bulunmakta ve farklı kitler GENOMED ve MEDSANTEK dışında farklı temsilciler
tarafından piyasaya sunulmaktadır.
18-12/214-100
8/9
(26) Dolayısıyla, her ne kadar cihaz pazarında GENOMED ve MEDSANTEK yetkili
distribütör olsa da kit pazarında bu teşebbüslerin cihaz sağladığı firmalar ile rekabet
ettiği görülmektedir. Bu bağlamda, MEDSANTEK tarafından da açıkça dile getirildiği
üzere söz konusu teşebbüslerin kendi girdikleri ihalelerde başka teşebbüslere yetki
vermemesi söz konusu rakiplerin ilgili ihaleden tamamen dışlanması ve kit satamaması
sonucunu doğurmaktadır.
(27) Ayrıca, dosya mevcudu bilgilere göre sanger cihazlarının ortalama bedeli yaklaşık
olarak 110-130 bin ABD Doları iken yeni nesil cihazların fiyatı 400 bin ABD Doları’na
kadar çıkabilmektedir. Bu husus söz konusu cihaza yatırım yapan firmalar için bir geçiş
engeli yaratmaktadır. Nitekim kit karşılığı hizmet alım ihalelerinde hastaneler, cihaz için
ayrı bir ücret ödememekte, yükleniciler yapacakları kit satışları ile cihaz bedelini amorti
edebilmektedirler. Bu nedenle kit pazarında kullanılamayan bir cihaz firmalar üzerinde
batık maliyet yaratmaktadır. Bir diğer husus ise özellikle sanger cihazları açısından
THERMO ile etkin şekilde rekabet eden farklı markaların bulunmaması ve üretilen
kitlerin genellikle THERMO ile uyumlu olmasıdır. Bu durum sanger cihazı piyasasında
faaliyet göstermek isteyen kit sağlayıcılarının THERMO’ya bağımlılığını artırmaktadır.
Mevcut dosya özelinde de başvuru sahibi, elinde bulunan tüm THERMO marka
cihazlarının sanger cihazlar olduğunu, yeni nesil dizileme piyasasında ILLİMUNA
cihazlarını kullanabildiklerini belirtmiştir.
(28) Öte yandan GENOMED’de yapılan yerinde incelemede elde edilen bir belgede,
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıbbi Genetik 1 Yıllık Kit Karşılığı NGS ihalesi
kapsamında GENOMED’in ihalede en iyi fiyat teklifi verdiği anlaşılan rakibi INTRON’u
piyasadan dışlama amacıyla yaptığı plan yer almaktadır.
(29) Buna ek olarak GENOMED’de yapılan incelemede elde edilen bir grup belgeden
GENOMED’in piyasaya satış yaptığı sarf malzemesi satışlarını ciddi ölçüde takip ettiği
ve söz konusu sarf satışlarının yalnızca kendi sattıkları kitler için kullanıldığını izlemeye
azami ölçüde gayret gösterdiği anlaşılmaktadır. Özetle elde edilen belgelerde,
planlamaların satılan sarfların başka kitlerde kullanılmasına engel olmak niyetiyle
yapıldığı kanaatine ulaşılmıştır. GENOMED’den elde edilen söz konusu belgeler
dosyadaki diğer bulgular ile birlikte değerlendirildiğinde teşebbüsün rakiplerinin kit
pazarındaki rekabetini sınırlandırma niyetini ortaya koymaktadır.
(30) Yukarıda aktarılan bilgi, belge ve tespitler doğrultusunda, dosya kapsamındaki temel
şikayet konusu olan, THERMO marka DNA dizi analizi cihazının satın alınmasından
sonra yetki belgesinin temin edilememesi hususunun rakiplerin kit pazarındaki
faaliyetlerini zorlaştıran ve rekabet karşıtı piyasa kapamaya yol açan nitelikte olabileceği
kanaatine varılmıştır.
18-12/214-100
9/9
J. SONUÇ
(31) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. 24.04.2018 tarih ve 18-12/214-M sayılı karar ile açılan soruşturma sonucunda
alınacak nihai karara kadar “ciddi ve telafi olunamayacak zararların ortaya çıkma
ihtimali” bulunması nedeniyle; 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin dördüncü fıkrası
uyarınca, Medsantek Laboratuar Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Genomed
Sağlık Hizmetleri A.Ş.’nin, sattıkları DNA dizi analizi cihazları için cihazı satın alan
taraflara işbu kararın tebliğ tarihinden itibaren talep etmeleri halinde yetki belgesi
vermelerine,
2. Kurulca öngörülen ve yukarıda belirtilen tedbirleri yerine getirmemeleri durumunda
Kanun’un 17. maddesi uyarınca süreli para cezası verilebileceğinin Medsantek
Laboratuar Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Genomed Sağlık Hizmetleri A.Ş.'ye
bildirilmesine
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy