Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-1-2 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 18-14/255-121
Karar Tarihi : 08.05.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Remzi Özge ARITÜRK, Hakan EREK, Abdullah ATEŞ,
Öykü SARIASLAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Aygaz A.Ş.
Büyükdere Cad. No:145-1 34394 Zincirlikuyu/İstanbul
- İpragaz A.Ş.
19 Mayıs Cad. Nova Baran Plaza No: 4 Kat: 13-17 34360
Şişli/İstanbul
- Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Şişhane Yokuşu Demirören Han No:2 Azapkapı Şişhane
Beyoğlu/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Aygaz A.Ş., İpragaz A.Ş. ve Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve
Sanayi A.Ş.’nin tüplü LPG pazarında birlikte hareket ederek fiyat düşürmek
suretiyle bölgesel dağıtım şirketlerini piyasa dışına çıkardıkları iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Ülke genelinde tüplü LPG (sıvılaştırılmış petrol gazı) sektöründe faaliyet gösteren
dağıtım şirketleri Aygaz A.Ş. (AYGAZ), İpragaz A.Ş. (İPRAGAZ) ve Milangaz
LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş.’nin (MİLANGAZ); yerel/bölgesel dağıtım
şirketlerinin satışlarının yoğun olduğu yerlerde birlikte hareket ederek fiyatlarını
düşürdükleri, bunun sonucunda söz konusu firmaların piyasa dışında kaldıkları,
takiben söz konusu bölgelerde birlikte fiyat yükselttikleri,
- Nakliye maliyetlerinin düşük olduğu illerde fiyatlar yüksek olduğu halde, yerel
firmaların faaliyet gösterdiği illerde nakliye maliyetleri yüksek olmasına rağmen
fiyatların daha düşük olduğu; yerel firmaların bulunmadığı illerde söz konusu üç
şirketin aralarında rekabet etmediği,
- Söz konusu şirketlerin 1960-2003 yılları arasında tüpün kap maliyetini tüketicilere
yüklediği, ancak yerel firmaların piyasaya girmeleriyle tüpün kap fiyatını birlikte
hurda fiyatına çektikleri,
- Bu bağlamda Şanlıurfa ve Kayseri’deki bölgesel firmaların tamamen kapandığı;
Konya, Kahramanmaraş, Erzurum, Adıyaman, Elazığ, Ordu, Samsun ve
Trabzon’da bulunan bölgesel firmaların ise satışlarının önemli ölçüde azaldığı
hususları ifade edilmekte ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054
sayılı Kanun) kapsamında AYGAZ, İPRAGAZ ve MİLANGAZ hakkında işlem yapılması
talep edilmektedir.
18-14/255-121
2/18
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.01.2018 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 27.02.2018 tarih ve 2018-1-2/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu Kurulumuzun
08.03.2018 tarihli toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir.
(4) İlgili karar uyarınca düzenlenen 02.05.2018 tarih ve 2018-1-2/ÖA sayılı Rapor
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Aygaz, İpragaz ve Milangaz’ın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
birlikte hareket ederek fiyatları düşürdüğü ve rakiplerini dışladığı iddialarına ilişkin
somut herhangi bir veriye ulaşılmadığından söz konusu teşebbüsler hakkında
anılan Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve
şikâyetin reddedilmesi gerektiği,
- Samsun/Alaçam bölgesinde teşebbüsler arasında rekabetin biteceğine dair bir
iletişimin varlığı nedeniyle, bu tür iletişim ve davranışların 4054 sayılı Kanun
kapsamında değerlendirilebileceği konusunda teşebbüslerin uyarılması ve söz
konusu Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında mezkur şirketlere bu
yönde görüş gönderilmesi gerektiği,
- Rakiplerin bayilerine teklif verilmemesi şeklindeki davranışların tekrarlanmaması
yönünde 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında İpragaz
ve Milangaz’a görüş gönderilmesi gerektiği,
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler
I.1.1. Aygaz A.Ş.
(6) 1961 yılında kurulmuş olan AYGAZ, LPG’nin temini, stoklanması, dolumu ve otogaz,
dökme gaz, tüplü gaz olarak dağıtımı ile LPG’li cihaz üretimi/satışını kapsayan süreçleri
gerçekleştiren entegre bir LPG şirketidir. Şirketin halihazırda 81 ilde 2.359 tüplü gaz
bayisi ve 1.710 otogaz istasyonu bulunmaktadır. AYGAZ aslen Koç Holding ve Koç
Ailesi mensubu gerçek kişiler tarafından kontrol edilmektedir. Hisselerinin %40,68’sı
Koç Holding, %4,76’si Koç Ailesi, %5.77’si Temel Ticaret ve Yatırım A.Ş. ve %24,52’si
Liquid Petroleum Gas Dev. Co.’ya ait olup, %24,27’si ise halka açıktır.
(7) AYGAZ ayrıca Mogaz ve Lipetgaz markalarıyla dağıtım yapan Mogaz A.Ş’yi (MOGAZ)
22.01.2013 tarihinden beri doğrudan kontrol etmektedir. Enerji Piyasası Düzenleme
Kurumu’nun (EPDK) 2018 Ocak ayı LPG Piyasası Sektör Raporu’na göre AYGAZ’ın
tüplü LPG segmentindeki pazar payı %42,29’dur.
I.1.2. İpragaz A.Ş.
(8) 1961 yılında Eureka Metal A.Ş. adıyla kurulan ve 1992 yılında özelleştirilerek Fransız
Primagaz bünyesine katılan İPRAGAZ, 1999 yılında Primagaz’ın da Hollandalı SHV
Energy (SHV) tarafından satın alınması ile SHV’nin kontrolüne geçmiştir. Türkiye
genelinde LPG’nin otogaz, dökme gaz ve tüplü gaz olarak dağıtımı ve LNG satışı
alanlarında hizmet vermekte olan İPRAGAZ’ın, yaklaşık 2.000 tüplü ve 400’ü aşkın
otogaz bayisi bulunmaktadır.
(9) EPDK’nın 2018 Ocak ayı LPG Piyasası Sektör Raporu’na göre teşebbüsün tüplü LPG
segmentindeki pazar payı %29,40’dır.
18-14/255-121
3/18
I.1.3. Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş.
(10) MİLANGAZ, 1960’ların başında İzmir’de kurulmuş olup halihazırda Demirören Holding
bünyesinde faaliyet gösteren bir LPG dağıtım şirketidir. Türkiye’nin 81 ilinde 900’e yakın
ilçede dökme gaz, otogaz ve tüplü gaz segmentlerinde LPG hizmeti vermektedir.
MİLANGAZ, bünyesinde Likidgaz ve Güneşgaz da dahil olmak üzere pek çok markayı
barındırmakta olup 25 depolama ve dolum tesisi, dört deniz terminali ve 10.000’in
üzerinde ana ve tali bayisi bulunmaktadır. Ayrıca, MİLANGAZ Türkiye’de 1.100’ün
üzerinde tüplü bayi, 200'ün üzerinde perakende satış mağazasında, yaklaşık 600
otogaz istasyonunda ve 110 anlaşmalı ihale ve 250 dökmegaz müşterisine hizmet
vermektedir.
(11) EPDK’nın 2018 Ocak ayı EPDK LPG Piyasası Sektör Raporu’na göre MİLANGAZ’ın
tüplü LPG segmentindeki pazar payı %16,16’dır.
I.2. İlgili Pazarlar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(12) LPG ısıtma, pişirme ve aydınlatmada kullanılan yaygın bir enerji kaynağıdır. LPG
renksiz ve kokusuz bir gazdır. Dosyada incelenen teşebbüslerin her biri EPDK’dan
aldıkları dağıtıcı lisansı çerçevesinde LPG dağıtım faaliyeti göstermektedir. 5307 sayılı
LPG Piyasası Kanunu ve Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun’un (5307 sayılı Kanun) 5. maddesi uyarınca LPG dağıtım lisansına bağlı olarak
yürütülen faaliyetler sair çalışma alanları saklı kalmak üzere esas itibarıyla otogaz,
dökme ve tüplü LPG olmak üzere üç segmente ayrılmaktadır. Geçmiş tarihli Kurulumuz
kararlarında1 da benzer şekilde otogaz, dökme LPG ve tüplü LPG şeklinde bir ayrıma
gidilmiştir. Bunun temel sebebi, LPG’nin homojen bir ürün olmasına ve belirtilen
segmentler arasında arz ikamesi bulunmasına rağmen, ürünlerin dolum ve nakliye
maliyetlerinde gerçekleşen farklılıklar ile ürünlerin pazarlanması ve satış koşullarının da
farklılaşmasıdır. Örneğin otogaz ve tüplü LPG’nin nihai kullanıcıya ulaşması için bir
bayilik sistemi gerekirken, dökme LPG doğrudan dağıtım şirketlerince temin
edilmektedir. Buna ek olarak, ürünlerin tüketici nezdindeki kullanım amaçları ve talep
edilen miktarın da değişiklik gösterdiği değerlendirilmektedir.
(13) LPG faaliyetinin farklı segmentleri göz önüne alındığında, dosya konusu başvurunun
AYGAZ, İPRAGAZ ve MİLANGAZ’ın tüplü LPG dağıtımı alanındaki faaliyetlerine yönelik
olması da dikkate alınarak ilgili ürün pazarı “tüplü LPG pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(14) Dosya konusu iddialar her ne kadar belirli illerdeki uygulamalara yönelik olsa da ilgili
teşebbüslerin Türkiye çapında faaliyet gösteren LPG dağıtım şirketleri olması ve bayilik
ağının oluşturulma koşullarının iller nezdinde benzer olması nedeniyle ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.3. Yapılan İncelemede Elde Edilen Belgeler
I.3.1. AYGAZ’da Yapılan Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler
(15) “(…..)” başlıklı belgede şu ifadelere yer verilmektedir:
“(…..).”
(16) “(…..)” adlı belgenin “(…..)” başlıklı bölümünde şu hususlara yer verilmektedir:
“(……).”
1 Rekabet Kurulu’nun 03.07.2003 tarihli ve 03-48/544-237 sayı (BP Gaz-Ocakgaz) ve 30.12.2009 tarih ve
09-61/1498-394 sayılı kararları
18-14/255-121
4/18
(17) 08.12.2017 tarihinde (…..) tarafından (…..)’e gönderilen “(…..)” başlıklı e-postada şu
ifadelere yer verilmektedir:
“(…..)”
(18) 10.03.2018 tarihinde AYGAZ çalışanı (…..) tarafından (…..) ve bazı AYGAZ
çalışanlarına gönderilen e-postada şu ifadeler yer almaktadır:
“(…..).”
(19) 09.03.2018 tarihinde (…..) ile (…..) arasında gerçekleşen “(…..)” başlıklı e-postalarda şu
ifadeler bulunmaktadır:
“(…..).”
(20) 11.12.2017 tarihinde (…..) tarafından (…..)’a gönderilen “(…..)” başlıklı e-postada şu
ifadelere yer verilmektedir:
“(…..)”
(21) 23.02.2018 tarihinde (…..) tarafından (…..)’a gönderilen “(…..)” başlıklı e-postada şu
ifadeler bulunmaktadır:
“(…..)”
(22) 03.04.2018 tarihinde (…..) tarafından (…..)’a gönderilen “(…..)” başlıklı e-postada şu
ifadeler bulunmaktadır:
“(…..).”
I.3.2. İPRAGAZ’da Yapılan Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler
(23) 08.01.2014 tarihinde (…..) tarafından (…..)’e gönderilen “(…..)” başlıklı e-postada şu
ifadelere yer verilmektedir:
“(…..)”
(24) 02.02.2018 tarihinde (…..) tarafından (…..)’ye gönderilen “(…..)” başlıklı e-postada şu
hususlara yer verilmektedir:
“(…..). ”
(25) 10-25.01.2018 tarihlerinde (…..) ve (…..) arasında (…..).” konulu e-posta
yazışmalarında şu hususlara yer verilmektedir:
(…..):
(…..)”
(26) 27.02.2018 tarihinde (…..) tarafından (…..)’e gönderilen “(…..)” başlıklı e-postada şu
hususlara yer verilmektedir:
“(…..)”
(27) 15.03.2018 tarihinde (…..) tarafından (…..)’a gönderilen “(…..)” başlıklı e-postada şu
ifadeler bulunmaktadır:
“(…..).”
(28) 24.03.2017 tarihinde (…..) tarafından (…..)’e gönderilen “(…..)” başlıklı e-postada şu
hususlara yer verilmektedir:
“(…..).”
18-14/255-121
5/18
(29) 31.05.2017 tarihinde (…..) tarafından (…..)’e gönderilen “(…..)” başlıklı e-postada şu
hususlara yer verilmektedir:
“(…..).”
(30) 31.05.2017 tarihinde (…..) tarafından (…..)’e (…..)” başlıklı e-postada şu hususlara yer
verilmektedir:
“(…..).”
(31) 17.04.2017 - 27.04.2017 tarihleri arasında (…..), (…..) ve (…..) arasında gerçekleşen
yazışmalar arasında yer alan “(…..)” konu başlıklı e-postalarda şu ifadeler yer
almaktadır:
“(…..)”
(32) 12.04.2007 tarihinde (…..) ve (…..) tarafından (…..)’e gönderilen yazıda;
“(…..).”
ifadeleri yer almaktadır.
(33) 28.03.2007 tarihinde (…..) tarafından (…..)’e gönderilen “(…..)” başlıklı e-postada şu
ifadelere yer verilmektedir:
“(…..).”
(34) 23.01.2018 - 24.01.2018 tarihleri arasında (…..), (…..), (…..) ve (…..) arasında
gerçekleşen yazışma içinde yer alan “(…..)” konu başlıklı e-postalarda şu ifadeler
bulunmaktadır:
“(…..).”
(35) 28.03.2005 tarihinde (…..) tarafından İPRAGAZ Tüplü Bölge Müdürlerine, gönderilen
“(…..)” başlıklı e-postada şu ifadeler bulunmaktadır:
“(…..).”
(36) 09.12.2004 - 10.12.2004 tarihleri arasında (…..), (…..) ve (…..) arasında gerçekleşen
yazışma içinde yer alan “(…..)” başlıklı e-postalarda şu ifadeler bulunmaktadır:
“(…..).”
I.3.3. MİLANGAZ’da Yapılan Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler
(37) 18.09.2014 tarihli, Yönetim Kurulu Üyesi ve CFO (…..) imzalı “(…..)” başlıklı belgede şu
ifadelere yer verilmektedir:
“(…..).”
17.08.2011 tarihinde (…..) tarafından “(…..)” adresine gönderilen “(…..).” başlıklı e-
postada şu ifadeler yer almaktadır:
“(…..)”
(38) 11.05.2011 tarihinde (…..) tarafından “(…..)” adresine gönderilen “(…..)” başlıklı e-
postada şu ifadeler yer almaktadır:
“(…..).”
(39) (…..) isimli çalışandan (…..) e-posta adreslerine gönderilen 01.02.2014 tarihli ve “(…..)”
başlıklı belgede:
“(…..).”
ifadeleri yer almaktadır.
18-14/255-121
6/18
(40) Yine (…..) isimli çalışandan (…..) e-posta adreslerine gönderilen 01.06.2013 tarihli ve
“(…..)” başlıklı e-postada:
“(…..).”
ifadeleri yer almaktadır.
I.4. Değerlendirme
I.4.1. Birlikte Hareket Ederek Yerel Firmaların Piyasa Dışına Atılması İddiasına
Yönelik Değerlendirme
(41) Şikâyet başvurusundaki ilk iddia, incelemeye konu teşebbüslerin, yerel firmaların
bulundukları illerde birlikte hareket ederek fiyatı aşağıya çektikleri ve bu yolla yerel
firmaları pazar dışına çıkardıkları yönündedir. Yapılan incelemede önaraştırmanın
muhatabı konumunda bulunan AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın yerel tüplü LPG
firmalarını pazar dışına çıkarmak için birlikte fiyat indirimi yaptıklarına dair herhangi bir
bulguya rastlanmamıştır.
(42) Bununla birlikte, söz konusu teşebbüslerin 2006-2018 yılları arasında başvuruda geçen
Kahramanmaraş, Konya ve Adıyaman illerindeki satışları ve maliyetleri incelenmiştir:
Grafik-1: 2006-2018 Döneminde Kahramanmaraş 2 KG’lik Tüp Fiyatları2 (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-2: 2006-2018 Döneminde Kahramanmaraş 12 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-3: 2006-2018 Döneminde Kahramanmaraş 24 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
2 Grafiklerde gösterilen fiyatlar ilgili aydaki fiyatların aritmetik ortalaması alınarak hesaplanmıştır. Buna ek
olarak söz konusu fiyatlar teşebbüslerin bayilerine verdikleri fiyatlardır. İlgili bayiler aldıkları fiyatın
üstünde veya altında bir satış fiyatı uygulayabilmektedirler.
18-14/255-121
7/18
Grafik-4: 2006-2018 Döneminde Kahramanmaraş 45 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
(43) AYGAZ, İPRAGAZ ve MİLANGAZ’ın 2006-2018 döneminde Kahramanmaraş ilinde
yaptıkları fiyatlamalar incelendiğinde fiyatlar arasında bir çakışma olmadığı; bununla
birlikte, üç teşebbüsün fiyatları arasında korelasyon bulunduğu anlaşılmıştır.
(44) Dosya kapsamında ileri sürülen bir diğer husus da AYGAZ, İPRAGAZ ve MİLANGAZ
tarafından uygulanan indirimli fiyatların söz konusu teşebbüslerin maliyetlerinin altında
olduğudur. Bu hususu test etmek için teşebbüslerin verdikleri fiyatlarla, katlandıkları
maliyetler arasındaki marja bakılmıştır:
Grafik-5: 2006-2018 Döneminde Kahramanmaraş 2 KG’lik Tüplerde Marj
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-6: 2006-2018 Döneminde Kahramanmaraş 12 KG’lik Tüplerde Marj
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-7: 2006-2018 Döneminde Kahramanmaraş 24 KG’lik Tüplerde Marj
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-8: 2006-2018 Döneminde Kahramanmaraş 45 KG’lik Tüplerde Marj
(…..TİCARİ SIR…..)
18-14/255-121
8/18
(45) Yukarıda verilen marj grafiklerinden de görüleceği üzere, incelenen teşebbüslerden
hiçbirinin marjı irdelenen dönemde negatif seyretmediği gibi %(…..)’nin altına dahi
düşmemiştir. Buna ek olarak her üç teşebbüsün de marjları belli alt ve üst sınırlar
dahilinde sürekli olarak dalgalı bir seyir izlemiştir.
(46) Ayrıca iddiaların doğru olması durumunda, incelenen üç teşebbüsün fiyatlarının, ilgili
bölgede faaliyet gösteren yerel firma piyasa dışına çıkarıldıktan sonra istikrarlı bir seyir
izlemesi beklenecektir. Ancak incelenen 2006-2018 döneminde herhangi bir tüp gaz
ürününün fiyatlarında istikrarlı bir seyir bulunmamaktadır. Buna ek olarak şikayet
başvurusunda sunulan 2007-2016 yılları arasında Kahramanmaraş’taki tüp gaz
satışlarına bakılmıştır.
Tablo-1: 2007-2016 Yıllarında Kahramanmaraş’taki Tüp Gaz Satış Miktarları (TON)
(…..TİCARİ SIR…..)
(47) Tablodan da görüleceği üzere, Kahramanmaraş’taki yerel firma olan Margaz’ın pazar
payı %(…..)’den %(…..)’ye gerilemiş durumdadır, ancak aynı dönemde yerel firmaları
pazardan dışladığı iddia edilen teşebbüslerden AYGAZ ve MİLANGAZ’ın da pazar payı
kaybettiği, İPRAGAZ’ın ise pazar payının yükseldiği görülmektedir. Adı geçen
teşebbüslerin yerel firmaları dışlayıcı davranışları olsaydı, dışlanan firmanın satışlarının
adı geçen üç teşebbüs arasında dağılması beklenirdi. Ancak gerçekleşen satış
miktarları böyle bir durumu desteklememektedir. Bu bağlamda AYGAZ, MİLANGAZ ve
İPRAGAZ’ın birlikte indirimde bulunarak Kahramanmaraş’taki yerel firmaları pazarın
dışına ittiğine yönelik herhangi bir bilgi veya bulguya ulaşılmamıştır.
(48) Başvuruda dile getirilen bir diğer il olan Konya’ya ilişkin grafiklere aşağıda yer
verilmektedir:
Grafik-9: 2006-2018 Döneminde Konya 2 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-10: 2006-2018 Döneminde Konya 12 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
18-14/255-121
9/18
Grafik-11: 2006-2018 Döneminde Konya 24 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-12: 2006-2018 Döneminde Konya 24 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
(49) Yukarıdaki grafiklerden İPRAGAZ ile MİLANGAZ’ın 2006-2018 döneminde Konya ilinde
yaptıkları fiyatlamalar incelendiğinde fiyatların birbirine yakın olduğu, AYGAZ’ın
fiyatlarının ise oldukça ayrıksı hareket ettiği, bununla birlikte her üç teşebbüsün fiyatları
arasında korelasyon bulunduğu anlaşılmaktadır.
(50) Kahramanmaraş’a ilişkin yapılan marj analizi Konya ili için de yapılmıştır:
Grafik-13: 2006-2018 Döneminde Konya 2 KG’lik Tüplerde Marj
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-14: 2006-2018 Döneminde Konya 12 KG’lik Tüplerde Marj
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-15: 2006-2018 Döneminde Konya 24 KG’lik Tüplerde Marj
(…..TİCARİ SIR…..)
18-14/255-121
10/18
Grafik-16: 2006-2018 Döneminde Konya 45 KG’lik Tüplerde Marj
(…..TİCARİ SIR…..)
(51) Yukarıda verilen marj grafiklerinden de görüleceği üzere, incelenen teşebbüslerden
hiçbirinin marjı inceleme konusu dönemde negatif seyretmemiş, aksine tüm ürünlerde
%(…..) oranının altına düşmemiştir. Ayrıca yine grafiklerden görülebileceği üzere her üç
teşebbüsün marjları da belli limitler dahilinde sürekli olarak dalgalanmıştır. Bu durum
anılan teşebbüsler arasındaki yoğun rekabetin bir göstergesidir.
(52) Ayrıca başvurudaki iddiaların doğru olması durumunda, ilgili yerel firma pazardan
çıkıncaya kadar ya da en azından yerel firmayı pazardan çıkarmak adına incelenen
teşebbüslerin fiyatları toplu olarak aşağı çekmeleri beklenirdi. Nitekim bu maliyetlerin
sabit olması halinde marjların toplu olarak aşağıya inmesi anlamına gelecektir. Ancak
özellikle marj grafiklerine bakıldığında böyle bir durumun gerçekleşmediği
görülmektedir.
(53) Buna ek olarak, şikayet başvurusunda sunulan 2007-2016 döneminde Konya’daki tüp
gaz satış miktarına aşağıda yer verilmiştir:
Tablo-2: 2007-2016 Yıllarında Konya’daki Tüp Gaz Satış Miktarları (TON)
(…..TİCARİ SIR…..)
(54) Tablodan görüleceği üzere, Konya ilindeki yerel firma konumunda olan Kongaz’ın sahip
olduğu pay 2007-2016 döneminde %(…..)’den %(…..)’a gerilerken, AYGAZ, MİLANGAZ
ve İPRAGAZ’ın pazardaki payının arttığı görülmektedir. Buna ek olarak Kongaz’ın en
fazla pazar payı kaybını 2011-2012 döneminde yaşadığı ve aynı dönemde AYGAZ,
MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın fiyatlarını aşağıya çektikleri görülmektedir. Söz konusu
durum şikayet başvurusunda ifade edilen resmi doğrular gibi gözükmekle birlikte, hiçbir
şüpheye yer bırakmamak adına AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın ilgili dönemdeki
maliyetlerine bakılmıştır. Zira söz konusu dönemde anılan teşebbüslerin maliyetlerinde
bir düşüş varsa, aynı dönemde fiyatlarda yaşanan düşüş, azalan maliyetlerin son
kullanıcıya yansıtılması olarak değerlendirilebilecektir.
Grafik-17: 2010-2013 AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın Konya İlindeki Maliyetleri (TL, 2 KG)
(…..TİCARİ SIR…..)
18-14/255-121
11/18
Grafik-18: 2010-2013 AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın Konya İlindeki Maliyetleri (TL, 12 KG)
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-19: 2010-2013 AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın Konya İlindeki Maliyetleri (TL, 24 KG)
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-20: 2010-2013 AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın Konya İlindeki Maliyetleri (TL, 45 KG)
(…..TİCARİ SIR…..)
(55) Yukarıda yer verilen maliyet grafiklerinden de görüleceği üzere, 2011-2012 döneminde
her üç teşebbüsün maliyetlerinde aşağı yönlü bir hareket bulunmaktadır. Bu bağlamda
AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın Konya ilinde yaptıkları fiyat indiriminin azalan
maliyetlerle bağlantılı olduğu, bu kapsamda maliyet düşüşünün pazardaki rekabet
aracılığıyla son kullanıcıya yansıtıldığı değerlendirilmektedir.
(56) Ayrıca yukarıda yer verilen değerlendirmelerin yanında, İPRAGAZ’dan elde edilen
“(…..)” başlıklı e-postada; yerel bir firma olan ERGAZ’ın, İPRAGAZ’ın Konya ve
Antalya’daki dolum tesislerini kullanmasına yönelik işbirliği hakkında mesajlaşmalar
bulunduğu anlaşılmaktadır. Rakibini dışlamak niyetinde olan bir teşebbüsün rakibine
belli ölçüde avantaj sağlayacak bu tip bir işbirliğine gitmemesi beklenirken, İPRAGAZ’ın
böyle bir işbirliğine yönelmesinin, İPRAGAZ’ın yerel rakiplerini dışlama niyetinde
olmadığına işaret ettiği değerlendirilmektedir.
(57) İncelenen diğer bir il ise Adıyaman’dır. Aşağıdaki grafiklerde AYGAZ, MİLANGAZ ve
İPRAGAZ’ın 2006-2018 yılları arasındaki fiyatlarına yer verilmektedir:
Grafik-21: 2006-2018 Döneminde Adıyaman 2 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
18-14/255-121
12/18
Grafik-22: 2006-2018 Döneminde Adıyaman 12 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-23: 2006-2018 Döneminde Adıyaman 24 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-24: 2006-2018 Döneminde Adıyaman 45 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
(58) Yukarıdaki grafiklerden İPRAGAZ ile MİLANGAZ’ın 2006-2018 döneminde Adıyaman
ilinde yaptıkları fiyatlamalar incelendiğinde fiyatlar arasında yakınlık olduğu, AYGAZ’ın
fiyatlarının ise oldukça ayrıksı hareket ettiği, bununla birlikte her üç teşebbüsün fiyatları
arasında korelasyon bulunduğu anlaşılmaktadır. Kahramanmaraş ve Konya için yapılan
marj analizi Adıyaman için de yapılmıştır:
Grafik-25: 2006-2018 Döneminde Adıyaman 2 KG’lik Tüplerde Marj
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-26: 2006-2018 Döneminde Adıyaman 12 KG’lik Tüplerde Marj
(…..TİCARİ SIR…..)
18-14/255-121
13/18
Grafik-27: 2006-2018 Döneminde Adıyaman 24 KG’lik Tüplerde Marj
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-28: 2006-2018 Döneminde Adıyaman 45 KG’lik Tüplerde Marj
(…..TİCARİ SIR…..)
(59) Yukarıda verilen marj grafiklerinden, incelenen teşebbüslerden hiçbirinin marjının
incelenen dönemde negatif seyretmediği, tam tersine oldukça yüksek bir oranda
tutunduğu anlaşılmaktadır. Daha önce incelenen illere benzer şekilde belli limitler
dahilinde her üç teşebbüsün marjları oldukça dalgalı bir seyir izlemiştir.
(60) Ayrıca iddiaların doğru olması halinde, ilgili yerel firma pazardan çıkıncaya kadar ya da
en azından yerel firmayı pazardan çıkarmak adına incelenen teşebbüslerin toplu olarak
fiyatları aşağı çekmeleri beklenir. Nitekim bu, maliyetlerin sabit olduğu durumda
marjların toplu olarak aşağıya inmesi anlamına gelecektir. Ancak özellikle marj
grafiklerine bakıldığında bunun gerçekleşmediği görülmektedir. Marjlara ek olarak,
şikayetçi tarafından sunulan 2007-2016 döneminde Adıyaman’daki tüp gaz satışlarına
aşağıda yer vermiştir.
Tablo-3: 2007-2016 Yıllarında Adıyaman’daki Tüp Gaz Satış Miktarları (TON)
(…..TİCARİ SIR…..)
(61) Yukarıdaki tablodan, Adıyaman’da faaliyet göstermekte olan yerel firmaların 2007-2012
döneminde pazar payı kaybetmekle birlikte, 2012-2016 döneminde pazar payı
kazandıkları; AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın da 2012-2016 döneminde ciddi pazar
payı kaybettiği görülmektedir. Yerel firmaların pay kaybı eğiliminin devam etmemesi
başvuru konusu iddiaları desteklememektedir.
18-14/255-121
14/18
(62) İncelenen iller bakımından fiyatlar arasında korelasyon olduğu görülmektedir. Bu
durumun genel olarak iki sebebi bulunmaktadır. Bunlardan ilki daha önce yer verilen
belgelerden anlaşılacağı üzere, her teşebbüsün birbirinin fiyat ve satışlarını yakından
takip etmesi ve herhangi bir değişikliğe çok hızlı bir şekilde karşılık vermesidir. İkinci
neden ise, LPG girdi fiyatlarının tüm oyuncular için benzer olmasıdır. Yapılan bir vergi
düzenlemesi veya kurdaki değişiklik bütün oyuncuların maliyet yapı ve düzeyini aynı
anda ve benzer şekilde etkileyebilmektedir. Bu nedenle fiyatlar arasındaki korelasyonun
birlikte hareket etmek kapsamında yorumlanamayacağı değerlendirilmiştir.
(63) İncelenen iller bakımından dikkat çekici olan bir diğer husus, AYGAZ’ın rakiplerinden
fiyat anlamında ayrışmasıdır. Bu durumun temel sebebi, AYGAZ’ın akaryakıt
piyasasının tüm ürünlerinde ve değer zincirinde dikey bütünleşik olarak faaliyet
gösteren bir ekonomik bütünlüğün parçası olması, buna bağlı olarak da tedarik, dağıtım,
nakliye ve bayi ağı bağlamında belli maliyet avantajlarına sahip olmasıdır. Bu bağlamda
AYGAZ’ın sahip olduğu maliyet avantajlarını müşterilerine düşük fiyatlama yoluyla
yansıttığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak şikayet başvurusunda, AYGAZ, MİLANGAZ ve
İPRAGAZ’ın fiyatlama davranışları nedeniyle yerel firmaların pazar dışına çıktığı ya da
önemli ölçüde pay kaybettiği ifade edilen illerden Kahramanmaraş, Konya ve
Adıyaman’da gerçekleşen fiyat, maliyet, satış miktarı bilgileri ve tüp gaz pazarının
özellikleri dikkate alındığında ve bu hususlar bir bütün olarak incelendiğinde, söz
konusu teşebbüslerin yerel rakiplerini dışlamak adına birlikte hareket ettiklerine işaret
edebilecek herhangi bir bilgi ve bulgunun söz konusu olmadığı değerlendirilmektedir.
I.4.2. İlgili Teşebbüslerin Yerel Firmaların Bulunmadığı İllerde Rekabet Etmedikleri
İddiasına Yönelik Değerlendirme
(64) Şikayet başvurusundaki bir diğer iddia, AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın yerel
firmaların bulunmadığı illerde rekabet etmediklerine ilişkindir. Söz konusu iddiayı
incelemek amacıyla yerel firmaların bulunmadığı veya çok kısıtlı olduğu Ankara, İzmir
ve Bursa’daki fiyat hareketleri incelenmiştir:
Grafik-29: 2006-2018 Döneminde Ankara 2 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-30: 2006-2018 Döneminde Ankara 12 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-31: 2006-2018 Döneminde Ankara 24 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
18-14/255-121
15/18
Grafik-32: 2006-2018 Döneminde Ankara 45 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
(65) Yukarıdaki grafiklerden görüleceği üzere, Ankara’da AYGAZ, MİLANGAZ ve
İPRAGAZ’ın fiyatlandırmalarının seyri daha önce incelenmiş olan üç ildeki
fiyatlamalardan farklı gözükmemektedir. Diğer illerdekine benzer şekilde, MİLANGAZ ve
İPRAGAZ’ın fiyatları birbirini yakından takip ederken, AYGAZ’ın fiyatları diğer iki
teşebbüsün fiyatlarının altında seyretmekte ve her üç teşebbüsün fiyatları arasında belli
oranda korelasyon bulunmaktadır. Daha önce de ifade edildiği üzere, piyasadaki
oyuncular birbirlerinin fiyatlarını yakından takip etmekte ve gerçekleşen değişikliklere
anında tepki vermektedirler, bu nedenle korelasyonun pazarın yapısından
kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
(66) Bu başlık altında incelenebilecek bir diğer il de İzmir’dir. Aşağıdaki grafiklerde dört farklı
tüp türündeki fiyatlara yer verilmektedir:
Grafik-33: 2006-2018 Döneminde İzmir 2 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-34: 2006-2018 Döneminde İzmir 12 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-35: 2006-2018 Döneminde İzmir 24 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
18-14/255-121
16/18
Grafik-36: 2006-2018 Döneminde İzmir 45 KG’lik Tüp Fiyatları (TL)
(…..TİCARİ SIR…..)
(67) Yukarıdaki grafiklerden görüleceği üzere, AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın
fiyatlandırmalarının seyri daha önce incelenmiş olan üç ildeki fiyatlamalardan farklı
gözükmemektedir. Diğer illerdekine benzer şekilde, MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın fiyatları
birbirini yakından takip ederken, AYGAZ’ın fiyatları diğer iki teşebbüsün fiyatlarının
altında seyretmekte ve her üç teşebbüsün fiyatları arasında belli oranda korelasyon
bulunmaktadır. Daha önce de ifade edildiği üzere, piyasadaki oyuncular birbirlerinin
fiyatlarını yakından takip etmekte ve gerçekleşen değişikliklere anında tepki
vermektedirler, bu nedenle korelasyonun pazarın yapısından kaynaklandığı sonucuna
ulaşılmıştır.
(68) Bu başlık altında incelenen son il ise Bursa’dır. Aşağıdaki grafiklerde dört farklı tüp
türündeki fiyatlara yer verilmektedir:
Grafik-37: 2006-2018 Döneminde Bursa 2 KG’lik Tüp Fiyatları
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-38: 2006-2018 Döneminde Bursa 12 KG’lik Tüp Fiyatları
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-39: 2006-2018 Döneminde Bursa 24 KG’lik Tüp Fiyatları
(…..TİCARİ SIR…..)
Grafik-40: 2006-2018 Döneminde Bursa 45 KG’lik Tüp Fiyatları
(…..TİCARİ SIR…..)
18-14/255-121
17/18
(69) Bursa ilindeki fiyatları gösteren grafikler incelendiğinde fiyatların daha önce incelenen
illerdekine paralel seyrettiği görülmektedir.
(70) Sonuç olarak, AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ’da yapılan yerinde incelemelerde söz
konusu teşebbüslerin yerel firmaların faaliyet göstermedikleri illerde rekabet etmemeye
yönelik bir danışıklık içinde olduklarını gösteren herhangi bir belge veya bulguya
ulaşılmamıştır. Buna ek olarak, yukarıda yer verilen grafiklerden de görüleceği üzere,
AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın 2006-2018 döneminde Ankara, İzmir ve Bursa
illerinde yaptığı fiyatlamaların seyri yerel firmaların faaliyet gösterdiği illerden farklı bir
seyir izlememektedir. Yapılan inceleme ve değerlendirmeler sonucunda AYGAZ,
MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın yerel firmaların faaliyet göstermediği illerde rekabet
etmemesi durumunun söz konusu olmadığı anlaşılmıştır.
I.4.3. Tüpün Kap Maliyetinin Birlikte Hareket Edilerek Aşağıya Çekilmesi İddiasına
Yönelik Değerlendirme
(71) AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın 1960-2003 yılları arasında tüpün kap maliyetini
tüketicilere yüklediği3, ancak yerel firmaların piyasaya girmeleriyle tüpün kap fiyatını
birlikte hurda fiyatına çektikleri iddiası şikayet başvurusunda dile getirilen bir diğer
husustur.
(72) Yapılan inceleme neticesinde tüpün kap maliyetinin hep birlikte aşağıya çekilmesine
veya genel olarak tüpün kap maliyetinin fiyatlanmasına ilişkin herhangi bir belge, bilgi,
bulgu elde edilmemiştir.
I.4.4. Rakip Firmaların Tüp Kaplarının Mevzuata Aykırı Şekilde Kullanıldığı
İddiasına Yönelik Değerlendirme
(73) 4054 sayılı Kanun’un kapsamı dışında kaldığı anlaşılan söz konusu iddia hakkında
herhangi bir inceleme ve değerlendirmede bulunulmamıştır.
I.5. Yerinde İncelemede Elde Edilen Diğer Belgelere İlişkin Değerlendirme
(74) Yukarıda da ifade edildiği üzere, önaraştırmanın konusu AYGAZ, MİLANGAZ ve
İPRAGAZ’ın birlikte fiyatlarını düşürerek yerel ölçekli tüp gaz oyuncularını pazardan
dışlaması iddiası olsa da, önaraştırmaya konu teşebbüslerde yapılan incelemelerde tüp
gaz piyasasındaki fiyatlamalara ve tüp gaz bayilerine verilen tekliflere ilişkin birtakım
belgeler bulunmuştur. Söz konusu belgelere aşağıda yer verilmektedir.
(75) 23.01.2018 - 24.01.2018 tarihleri arasında (…..) ve (…..) arasında gerçekleşen
yazışmalar arasında bulunan “(…..)” konu başlıklı e-postalarda şu ifadeler yer
almaktadır:
“(…..).”
(76) 28.03.2005 tarihinde (…..) tarafından İPRAGAZ Tüplü Bölge Müdürlerine, iletilen “(…..)”
başlıklı e-postada şu ifadeler bulunmaktadır:
“(…..).”
(77) 09.12.2004-10.12.2004 tarihleri arasında (…..), İPRAGAZ Tüplü Bölge Müdürleri,
İPRAGAZ Tüplü Bölge Sorumluları, İPRAGAZ Tüplü Satış Bölgelerindeki Satış Destek
Elemanları ve (…..) arasında gerçekleşen yazışma içinde “(…..)” konu başlıklı e-
postalarda şu ifadeler yer almaktadır:
“(…..).”
3 1960 ile 2003 yıllarında incelenen teşebbüsler kendilerinden ilk defa tüp alacak son kullanıcılara tüpü
satarken tüpün kap maliyetinin tamamını yansıtırken, sonraki yıllarda söz konusu maliyeti oldukça
aşağılara çekmeleri kastedilmektedir.
18-14/255-121
18/18
(78) AYGAZ, MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın fiyatlarına ilişkin yapılan incelemeler sonucunda
her ne kadar ilgili teşebbüslerin rekabet etmediğine ilişkin bir bulguya ulaşılmamış olsa
da, 23.01.2018-24.01.2018 tarihli belgede yer alan;
“(…..).”
ifadelerinden Samsun/Alaçam’da tüp gaz için uygulanan indirimlerin ve buna bağlı
gelişen rekabetin biteceğine ilişkin tüp gaz alanında faaliyet gösteren oyuncular
arasında bir iletişim olduğu anlaşılmaktadır.
(79) Söz konusu belgeye ek olarak, 28.03.2005 tarihinde (…..) tarafından İPRAGAZ Tüplü
Bölge Müdürlerine gönderilen iletide yer alan;
(…..).”
ifadesiyle, yukarıda yer verilen (…..) tarafından gönderilen 10.12.2004 tarihli iletideki
ifadelerin MİLANGAZ ve İPRAGAZ’ın zaman zaman birbirlerinin tüp gaz bayilerine teklif
vermemeye yönelik bir eğilim içinde olabilecekleri şüphesi yaratsa da, hem elde edilen
belgelerden hem de yapılan analizlerden fiyat ve ürün/hizmetin kalitesine ilişkin çok
ciddi bir rekabet olması, tespit edilen belgelerdeki hususların niyet düzeyinde kaldığı ve
gerçeklemediği, aksine teşebbüsler arasında bayileri elde tutmak için de ciddi bir
rekabet olduğu kanaatine varılmaktadır.
(80) Yukarıda da yer verilen 23.01.2018 - 24.01.2018 tarihleri arasında (…..), (…..), (…..) ve
(…..) arasında gerçekleşen yazışmalar arasında bulunan “(…..)” konu başlıklı e-
postalarda, Samsun/Alaçam’da faaliyet gösteren tüp gaz şirketleri arasında rekabetin
biteceğine ilişkin ifadeler bulunmakla birlikte, yerinde incelemelerde elde edilen ve
yukarıda yer verilen birçok belgede AYGAZ, MİLANGAZ, İPRAGAZ ve diğer yerel
firmalar arasında ciddi bir rekabet bulunduğunun görülmesi ve buna ek olarak ayrıntılı
olarak incelenen altı il bakımından benzer bir duruma rastlanmaması nedeniyle belgede
geçen ifadenin gerçeği yansıtmadığı değerlendirilmektedir.
J. SONUÇ
(81) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy