Rekabet Kurumu - Karar Sayı 18-19/338-168

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2016-4-2 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 18-19/338-168
Karar Tarihi : 12.06.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN
Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER : Dr. Hakan BİLİR, Damla YAZ, Sebahat Gözde SAVAŞ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Türkiye Bankalar Birliği
Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Gazi Umur Paşa Sk. Bimar Plaza 38/8 Balmumcu,
Beşiktaş/ İSTANBUL
(1) D. DOSYA KONUSU: Türkiye Bankalar Birliği tarafından yabancı para çek takas
uygulamasına ilişkin olarak takas komisyon ücretinin, Rekabet Kurulunun
04.08.2016 tarih ve 16-26/441-199 sayılı kararında belirtilen hususlar dikkate
alınmak suretiyle işlem bazında 17,95 TL ve karşılığı ABD Doları değeri olarak
belirlenip, uygulanmasının tavsiye edilmesine yönelik Yönetim Kurulu Kararı’na
bireysel muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 12.01.2016 tarih ve 250
sayı ile intikal eden ve Türkiye Bankalar Birliği (TBB) tarafından yapılan başvuru ile
TBB ’nin yabancı para (YP) çek takas uygulamasına ilişkin olarak takas komisyon
ücretinin, maliyetlerde hissedilir değişiklikler olması ve üyeler tarafından TBB’ye
başvuru yapılıncaya kadar işlem bazında 15 TL olarak uygulanmasının tavsiye
edilmesine yönelik 02.12.2015 tarihli yönetim kurulu kararına 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 5. maddesi kapsamında bireysel
muafiyet tanınması talep edilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda Rekabet Kurulunun
(Kurul) 04.08.2016 tarih ve 16-26/441-199 sayılı kararı ile başvuru konusu yönetim
kurulu kararının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu belirtilmiş,
bildirime konu karara hesaplamalarda bankaların YP çek işlemlerindeki büyüklüğünü
dikkate alan ağırlıklandırılmış ortalama yönteminin kullanılması halinde muafiyet
tanınmasına ve muafiyetin süresinin bu koşulun yerine getirildiğinin 30 gün içinde
tevsik edilmesinden itibaren iki yıl olarak belirlenmesine karar verilmiş, bunlara ek
olarak kararda hesaplamalara dâhil edilen bankaların maliyetlerinin bütün piyasanın
maliyetlerini önemli ölçüde yansıtacak şekilde diğer bankaların da katılımı sağlanarak
genişletilmesi gerektiği ve TBB tarafından hangi maliyet kalemlerinin hangi usuller
çerçevesinde hesaplamalara dâhil edilmesi gerektiğine yönelik bir kılavuz hazırlanması
gerektiği belirtilmiştir.
(3) TBB tarafından gerekçeli kararda belirtilen şartların yerine getirildiğini gösterir bilgi ve
belgeler gönderilmiş, ardından kararda belirtilen şartların yerine getirildiğine dair bilgi
notu Kurul’a sunulmuştur. Tanınan muafiyetin süresi 04.08.2018 tarihinde bitmeden
önce TBB tarafından YP çek takas uygulamasına ilişkin olarak takas komisyon
ücretinin, Kurul’un 04.08.2016 tarih ve 16-26/441-199 sayılı kararında belirtilen
hususlar dikkate alınmak suretiyle işlem bazında 17,95 TL ve karşılığı ABD Doları
18-19/338-168
2/17

değeri olarak belirlenip, uygulanmasının tavsiye edilmesine yönelik yönetim kurulu
kararına yeniden bireysel muafiyet tanınması talebi ile 02.03.2018 tarih ve 1800 sayı ile
Kurum’a başvuruda bulunulmuştur.
(4) Yapılan başvuruya ilişkin olarak TBB’den bilgi talep edilmiş, cevabi yazı 12.04.2018
tarih ve 2997 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Ayrıca bildirime konu işlem
hakkında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ile Bankacılık Düzenleme ve
Denetleme Kurumunun (BDDK) görüşlerine başvurulmuş olup, ilgili cevabi yazılar
sırası ile 06.04.2018 tarih ve 2860 sayı ve 21.05.2018 tarih, 4014 sayı ile Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir.
(5) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; TBB’nin YP çek takas uygulamasına ilişkin
olarak takas komisyon ücretinin, maliyetlerde hissedilir değişiklikler olması ve üyeler
tarafından TBB’ye başvuru yapılıncaya kadar işlem bazında 17,95 TL olarak
uygulanmasının tavsiye edilmesine yönelik Yönetim Kurulu Kararı’nın 4054 sayılı
Kanun’un kapsamında bir teşebbüs birliği kararı olduğu ve Kanun’un 4. maddesinin (a)
bendine aykırılık oluşturduğu, YP çek ile ödemelerin gerçekleştirildiği hizmet pazarının
kendine özgü koşulları nedeniyle, birlikte kararlaştırılan takas komisyon ücretinin
sigorta maliyetleri dâhil edilmeden (17,77 TL olarak) belirlenmesi koşulunun
sağlanması halinde Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyetten yararlanabileceği,
muafiyet süresinin yukarıda yer verilen koşulun yerine getirildiğinin 30 gün içinde tevsik
edilmesinden itibaren süresiz olarak belirlenebileceği sonucuna ulaşılmıştır.
G. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
G.1. TBB Hakkında Bilgi
(6) TBB, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 79. maddesi hükümlerine göre tüm mevduat
bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarının üye olmak zorunda oldukları tüzel kişiliği
haiz kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur. Birliğin yönetim merkezi
İstanbul’da bulunmaktadır.
(7) TBB, serbest piyasa ekonomisi ve tam rekabet ilkeleri çerçevesinde, bankacılık
düzenleme ilke ve kuralları doğrultusunda bankaların hak ve menfaatlerini savunmak;
bankacılık sisteminin büyümesi, sağlıklı bir şekilde çalışması, bankacılık mesleğinin
gelişmesi, bankacılık sektörünün rekabet gücünün artırılması amacıyla çalışmalar
yapmak; rekabetçi bir ortamın yaratılması ve haksız rekabetin önlenmesi için gerekli
kararları almak/alınmasını sağlamak, uygulamak ve uygulanmasını sağlamak
amaçlarını gerçekleştirmek için kurulmuştur1.
(8) TBB, Milletlerarası Ticaret Odası, İktisadi Kalkınma Vakfı, Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu,
T.C. İstanbul Kalkınma Ajansı, TOBB Türkiye Bankacılık ve Finans Meclisi, Kalite
Derneği, Avrupa Bankacılık Federasyonu, Uluslararası Finans Enstitüsü, Asya
Bankalar Birliği, Balkan Bankalar Forumu ile Merkezi Avrasya Bankacılık Federasyonu
üyesidir.
(9) Aşağıdaki tabloda detaylarına yer verildiği üzere, TBB’nin hâlihazırda 47 adet üyesi
bulunmaktadır.

1
18-19/338-168
3/17

Tablo 1: TBB Üye Sayısı
Üye Unvanı Üye Sayısı
Kamusal Sermayeli Mevduat Bankaları 3
Özel Sermayeli Mevduat Bankaları 9
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna Devredilen Bankalar 1
Yabancı Sermayeli Bankalar
a) Türkiye’de Kurulmuş Yabancı Sermayeli Bankalar 16
b) Türkiye’de Şube Açan Yabancı Sermayeli Bankalar 5
Kalkınma ve Yatırım Bankaları
a) Kamusal Sermayeli Kalkınma ve Yatırım Bankaları 3
b) Özel Sermayeli Kalkınma ve Yatırım Bankaları 6
c) Yabancı Sermayeli Kalkınma ve Yatırım Bankaları 4
Toplam 47
G.2. Çek Takas Uygulaması
(10) Çek, hukuki mahiyeti itibariyle poliçe gibi bir havaledir ve aynı zamanda da kanunen
emre yazılı bir senet olup, diğer kıymetli evraklardan farklı olarak özel bir kanunla
düzenlenmiş ödeme aracıdır. Ayrıca, çek, ekonomi içinde paranın fiziki olarak el
değiştirmesine alternatif olacak şekilde kullanılan bir varlıktır. Banka çeki, bir bankaya
hitaben yazılmış ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile 5941 sayılı Çek Kanunu (5941
sayılı Kanun) hükümlerine göre düzenlenmiş, ödeme emri niteliğinde olan bir kıymetli
evraktır. Çek takası ise, çeklerin farklı bankalar arasında hesaben mutabakatını
sağlayan bir ödeme sistemidir. Diğer bir ifadeyle, farklı bankaların şubelerine ibraz
edilen çeklerin, ait oldukları bankalardaki hesaplarından tahsil edilmesini sağlayan
sistem çek takas sistemidir. TL çek takas işlemleri ile YP çek takas işlemleri arasında
birtakım farklılıklar bulunduğundan, her iki sistem aşağıda ayrı ayrı değerlendirilecektir.
G.2.1. Türk Lirası Çek Takas İşlemleri
(11) 03.04.1985 tarih ve 10714 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan mülga 3167 sayılı Çekle
Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun’un (Mülga
3167 sayılı Kanun) 6. maddesi ile TCMB, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben
mutabakatını sağlayacak tüzel kişiliği haiz sistemi kurmaya ve gözetimi altında
yürütmeye yetkili kılınmıştır. Bu yetki uyarınca tüzel kişiliği haiz, merkezi Ankara’da
bulunan ve faaliyetlerinde özel hukuk hükümlerine tabi Bankalararası Takas Odaları
Merkezi (BTOM) kurulmuştur. BTOM bir ödeme aracı olarak çekin farklı bankalar
arasında dolaşımını sağlayarak para nakil hareketlerini ve bundan kaynaklanabilecek
riskleri azaltmakta ve bu suretle emek ve zaman tasarrufu sağlamaktadır.
(12) 03.10.1985 tarihine kadar takas işlemleri 1969 yılında tek tip hale getirilen ve takas
odalarına üye bankalarca da imzalanan ana sözleşme esasları çerçevesinde
yürütülmüştür. Anılan tarihten itibaren çek takası faaliyetleri Mülga 3167 sayılı
Kanun’un 6. maddesi uyarınca TCMB tarafından yayımlanan Bankalararası Takas
Odaları Merkezi Yönetmeliği (BTOM Yönetmeliği) ve bu Yönetmeliğe bağlı çıkarılan
Bankalararası Takas Odaları İşlemleri İzahnamesi esasları çerçevesinde
yürütülmektedir. 5941 sayılı Kanun’un 8. maddesinin üçüncü fıkrası ile çeklerin fiziki
olarak ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden bankalararası takas odaları
aracılığı ile elektronik ortamda muhatap bankaya gönderilebileceği düzenlenmiştir.
Elektronik ortamda yapılan çek takasının toplam takas içerisindeki payının %99,9 gibi
bir orana ulaşması ve artan maliyetlerin azaltılmasını teminen elektronik takas
yapılabilen Ankara ve İstanbul Takas Odası dışındaki diğer odalar kapatılmıştır.
(13) BTOM Yönetmeliği’nin “Mali Hükümler” başlıklı 12. maddesinde BTOM’un
finansmanına ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Yıllık bütçe üzerinden bankalardan
alınacak avansın hesaplanmasında, bankalararası takas odalarına katılan tüm
18-19/338-168
4/17

bankaların, bütün takas odalarındaki bir önceki yıla ilişkin işlem hacimleri (bankalarca
muhatap bankalara fiziken ibraz edilen, elektronik ortamda işlem görmeyen ve
elektronik ortamda işlem gören çekler ile bankalarca muhatap bankalara fiziken ibraz
edilmeyen çeklerin toplamının genel işlem gören çek toplamı içindeki payları) esas
alınır. Bankalararası takas odaları faaliyetleri için yapılan masraflar, bankalar arasında
tüm takas odalarındaki toplam işlem hacimlerine göre paylaştırılmaktadır. Yıllık bütçe
içinde yer almayan ancak eşit gider yapılmasını gerektirecek durumların ortaya çıkması
halinde, bu tür giderlere katılım payları yönetim kurulunca ilgili takas odalarına gerekli
ek ödenekler verilmek suretiyle işlemlerin yapılması sırasında bankalardan eşit olarak
tahsil edilmektedir. Diğer yandan, BTOM Yönetmeliği’nde bankaların takas işlemleri
sırasında kendi bünyelerinde yaptıkları masrafların ücretlerine ilişkin bir düzenleme yer
almamaktadır. Uygulamada bankalararası takas odalarında takas komisyon ücreti
uygulaması bulunmamakla birlikte, BTOM yönetim kurulu kararları ile provizyon işlemi
sırasında oluşan haberleşme masrafları için 0,25 TL provizyon ücreti belirlenmiştir ve
bu tutar günlük olarak netleştirme işlemi sırasında nihai bakiyeye dahil edilmektedir.
Çek hamili tarafından tahsil edilmek üzere çek hesabının bulunduğu bankaya ibraz
edilen çekler BTOM’ da işlem görmemektedir.
G.2.2. Yabancı Para (YP) Çek Takas İşlemleri
(14) Bildirime konu YP çek takas işlemleri bakımından, 2004 yılından önce hamil,
bulunduğu yerde şubesi bulunmayan bankanın çekini, herhangi bir banka üzerinden
takas aracılığıyla tahsil edememekte ve tahsilat bankasının2 muhatap bankasına
giderek veya tahsilat bankalarının ödeme bankalarında3 hesap açtırarak müşterilerinin
YP çeklerinin takasını gerçekleştirmekteydi.
(15) 2004 yılında dört banka tarafından (Koçbank A.Ş., Alternatifbank A.Ş., DenizBank A.Ş.
ve Finansbank A.Ş.) YP çek takas sistemi kurulmuş ve YP çek takas komisyon ücreti
taraflar arasında akdedilen ikili anlaşmalarla 15 TL olarak belirlenmiştir. Zaman
içerisinde Türkiye Garanti Bankası A.Ş., Yapı ve Kredi Bankası A.Ş., Türkiye İş
Bankası A.Ş., T.C. Ziraat Bankası A.Ş. gibi bankalar da sistem içerisine dahil olmuştur.
(16) YP cinsinden çeklerin takas işlemleri, bankaların bu iş için özel oluşturdukları birimler
kanalı ile ve ikili anlaşmada belirtilen kurallar dâhilinde, Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin
Karaköy’deki binasında katılan tüm bankalar için tahsis etmiş olduğu takas odasında
gerçekleşmektedir. Tahsilat bankasının yetkili personeli ibraz edeceği her bir çekin
arkasını banka kaşesiyle kaşelemekte, imzalamakta ve tahsil cirosu ile ödeme
bankasına teslim etmektedir. Temel prensip, takasa girecek YP çeklerin üzerlerindeki
keşide tarihinden bir işgünü önce ibraz edilmesidir. Ödeme bankası kendisine ibraz
edilen çeklerin karşılığını (tutar) çekin tahsilat günü en geç saat 16:30’a kadar
sorgulayarak çeklerin akıbetlerini swift4 mesajı ile tahsilat bankasına bildirmektedir.
Tahsilat bankasına bildirilen tutar aynı gün valörle muhabir banka hesaplarına transfer
edilmektedir. Ödeme muhabir banka tarafından tahsilat bankasına yapılır. Belirtmek
gerekir ki YP çek takas işlemlerinin gerçekleştirilebilmesi için ilgili bankaların yurt
dışından bir banka ile bu konuda anlaşmaları gerekmektedir.


2 Tahsilat Bankası: Müşteriye vekâleten çeki tahsil etmek için Ödeme Bankasına ibraz eden bankanın
genel müdürlük, şube ve birimlerini ifade etmektedir.
3 Ödeme Bankası: Çekin üzerine keşide edildiği bankanın genel müdürlük, şube ve birimlerini ifade
etmektedir.
4 Swift, Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication’ın kısaltmasıdır. Türkçeye
Küresel Bankalarararası Finansal Telekomünikasyon Birliği olarak çevrilmektedir.

18-19/338-168
5/17

(17) Bildirim Formunda YP çek takas sistemi uyarınca tahsilat bankasının ödeme bankasına
her YP çek başına “maktu işlem masrafı” adı altında ödemekle yükümlü olacağı maliyet
temelli 17,95 TL’lik çek takas komisyon ücretinin yalnızca YP çek takas sistemine
katılmış olan bankalara yönelik olduğu ifade edilmiştir. YP Çek Takas Uygulaması
2016 yılı katılımcıları; Akbank T.A.Ş., Aktif Yatırım Bankası A.Ş., Alternatifbank A.Ş.,
Anadolubank A.Ş., Arap Türk Bankası A.Ş., Burgan Bank A.Ş., Citibank A.Ş.,
Denizbank A.Ş., Fibabanka A.Ş., HSBC Bank A.Ş., ICBC Turkey Bank A.Ş., ING Bank
A.Ş., Odea Bank A.Ş., QNB Finans Bank A.Ş., Şekerbank T.A.Ş., Turkland Bank A.Ş.,
Türk Ekonomi Bankası A.Ş., Türkiye Garanti Bankası A.Ş., Türkiye İş Bankası A.Ş.,
Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O, Yapı ve Kredi Bankası A.Ş., T.C. Ziraat Bankası A.Ş.,
Türkiye Halk Bankası A.Ş., Albaraka Türk Katılım Bankası A.Ş., Kuveyt Türk Katılım
Bankası A.Ş. ve Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş. olmak üzere üçü katılım bankası
toplam 26 bankadan oluşmaktadır. YP çek takas oranının belirlenebilmesi için yukarıda
sayılan bu 26 bankadan veri alınmış, ancak Aktif Yatırım Bankası A.Ş., Arap Türk
Bankası A.Ş., ICBC Turkey Bank A.Ş. ve Odea Bank A.Ş.’nin çek adetlerinin düşük
olması nedeniyle çek başına maliyetlerinin yüksek çıkması ve Şekerbank T.A.Ş.’nin
operasyon maliyeti ile personel maliyetini kırılımlandıramaması dolayısıyla, Kurul’un
04.08.2016 tarih ve 16-26/441-199 sayılı kararında da belirtildiği üzere, ortak komisyon
tutarının daha aşağı çekilmesi için bu bankalar çıkarılmak suretiyle ve ağırlıklı
ortalama yöntemiyle hesaplama yapılarak komisyon oranı 17,95 TL olarak
bulunmuştur.
(18) Söz konusu komisyon oranının hesaplanmasında kullanılan veriler şunlardır: personel
maliyeti5, takas odası kirası maliyeti6, ulaşım/taşıma maliyeti7, swift maliyeti8, muhabir
masrafları9, sigorta maliyeti10 ve operasyon maliyeti11.








5Personel Maliyeti: Münhasıran YP çek takası için çalıştırılan genel müdürlük personeli maliyetini ifade
etmektedir. YP çek takas işlemleri için çalışan adedi de belirtilerek; vergi, maaş, ikramiye, prim, yemek,
servis, özel sağlık sigorta kalemleri dâhil edilip personelin brüt maliyeti tespit edilmektedir.
6Takas Odası Kirası Maliyeti: Takas odalarına ödenen yıllık kira bedelini ifade etmektedir.
7Ulaşım/Taşıma Maliyeti: Takas odasında takası gerçekleştirilen YP çeklerin şubeden genel müdürlüğe,
genel müdürlükten takas odasına ulaşım bedelini (taksi, güvenli taşıma, kurye, kargo, zırhlı araç/ banka
aracı, şoför) ifade etmektedir.
8Swift Maliyeti: Swift güvenilir bir uluslararası haberleşme yöntemi olup, müşterilerin eksiksiz ve
güvenilir bir şekilde finansal bilgilerine ulaşmalarına ve bu bilgilerini değiş-tokuş yapmalarına imkân
sağlayan platform, ürün ve hizmetlerdir. Swift maliyeti ise YP çek takasında yabancı bankaya
gönderilen mesaj ücretini ifade etmektedir.
9Muhabir Masrafları: Muhabir bankanın mesaj başına aldığı ücretleri ifade etmektedir. Muhabir masrafı
oluşturan sözleşmeler uyarınca muhabir masrafı oluşturan mesaj tiplerinin sayısından hesaplanır.
10Sigorta Maliyeti: YP çek takasında çeklerin taşınması, saklanması gibi işlemler gerçekleştirilirken
karşılaşılabilecek risklere karşı yapılan sigortadan kaynaklanan maliyeti ifade etmektedir.
11Operasyon Maliyeti: YP çek takas operasyonunun yürütülmesi için gereken diğer harcama kalemlerini
ifade etmektedir. Bunlar; elektrik, su, ısıtma ve soğutma, güvenlik, kira, aidat, temizlik, telefon, internet,
demirbaş bakım maliyeti, genel kırtasiye maliyetlerinden oluşur. (Hesaplama formülü şu şekilde
belirlenmiştir: YP çek takas işlemlerinin gerçekleştirildiği merkez olan binanın sabit giderleri / toplam
personel adedi * YP çek çalışan sayısı)
18-19/338-168
6/17

Tablo 2: Bankaların Toplam Maliyetleri
Banka Verileri Takip Formu
TBB Üyesi Bankalar Aralık 2016
YP Çek
Takası
Toplam
Maliyeti (TL)
YP Çek
Adedi
YP Çek
Başına
Maliyet
(TL)
Adabank A.Ş. YOK
Akbank T.A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
Aktif Yatırım
Bankası A.Ş. 1
Sadece toplamları vermiş,
detay yok. (…..) (…..)
Alternatifbank A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
Anadolubank A.Ş. 1 Sadece toplamları vermiş, detay yok. (…..) (…..) (…..)
Arap Türk Bankası
A.Ş. 1 (…..) (…..)
Bank Mellat YOK (…..) (…..) (…..)
Bank of Tokyo-
Mitsubishi UFJ
Turkey A.Ş.
YOK (…..) (…..) (…..)
BankPozitif Kredi ve
Kalkınma Bankası
A.Ş.
YOK (…..) (…..) (…..)
Birleşik Fon Bankası
A.Ş. YOK (…..) (…..) (…..)
Burgan Bank A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
Citibank A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
Denizbank A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
Deutsche Bank A.Ş. YOK (…..) (…..) (…..)
Diler Yatırım
Bankası A.Ş. YOK (…..) (…..) (…..)
Fibabanka A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
Finans Bank A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
GSD Yatırım
Bankası A.Ş. YOK (…..) (…..) (…..)
Habib Bank Limited YOK (…..) (…..) (…..)
HSBC Bank A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
ICBC Turkey Bank
A.Ş. 1
Operasyon maliyeti toplam
formülü farklı. (…..) (…..)
İller Bankası A.Ş. YOK
ING Bank A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
Intesa Sanpaolo
S.p.A. YOK (…..) (…..) (…..)
İstanbul Takas ve
Saklama Bankası
A.Ş.
YOK (…..) (…..) (…..)
JPMorgan Chase
Bank N.A. YOK
Merrill Lynch Yatırım
Bank A.Ş. YOK (…..) (…..) (…..)
Nurol Yatırım
Bankası A.Ş. YOK
Odea Bank A.Ş. 1 Bilgilerini yeniden iletti. (…..) (…..)
Pasha Yatırım
Bankası A.Ş. YOK (…..) (…..) (…..)
Rabobank A.Ş. YOK (…..) (…..) (…..)
18-19/338-168
7/17

Tablo 2’nin devamı:
Şekerbank T.A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
Société Générale
(SA) YOK (…..) (…..) (…..)
Standard Chartered
Yatırım Bankası
Türk A.Ş.
YOK (…..) (…..) (…..)
Turkland Bank A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
Türk Ekonomi
Bankası A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
Türk Eximbank YOK (…..) (…..) (…..)
Turkish Bank A.Ş. YOK (…..) (…..) (…..)
Türkiye Cumhuriyeti
Ziraat Bankası A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
Türkiye Garanti
Bankası A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
Türkiye Halk
Bankası A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
Türkiye İş Bankası
A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
Türkiye Kalkınma
Bankası A.Ş. YOK (…..) (…..) (…..)
Türkiye Sınai
Kalkınma Bankası
A.Ş.
YOK (…..) (…..) (…..)
Türkiye Vakıflar
Bankası T.A.O. 1 (…..) (…..) (…..)
Yapı ve Kredi
Bankası A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)

TBB Üyesi Bankalar 23 BİLGİ İLETEN BANKA TOPLAMI (…..) (…..) (…..)
23 BİLGİSİ OLMADIĞINI BİLDİREN BANKA SAYISI
TKBB Üyesi
Bankalar
Albaraka Türk
Katılım Bankası A.Ş. 1 (…..) (…..) (…..)
Kuveyt Türk Katılım
Bankası A.Ş. 1
Sadece toplamları vermiş,
detay yok. (…..) (…..) (…..)
Türkiye Finans
Katılım Bankası A.Ş. 1
Operasyon maliyeti toplam
formülü farklı. (…..) (…..) (…..)
Vakıf Katılım
Bankası A.Ş. YOK
Ziraat Katılım
Bankası A.Ş. YOK (…..) (…..) (…..)
TKBB Üyesi
Bankalar 3
BİLGİ İLETEN BANKA
TOPLAMI (…..) (…..) (…..)
2 BİLGİSİ OLMADIĞINI BİLDİREN BANKA SAYISI

TBB+TKBB Üyesi
Bankalar 26 Genel Toplam 5.964.135 332.331 17,95

Bilgi ileten banka sayısı 26
Bilgisi olmadığını bildiren bankalar 25
18-19/338-168
8/17

Tablo 3: YP Çek Takas Maliyeti Tablosu
YP Çek Takas Maliyeti Tablosu TL cinsinden Tutar
Personel Maliyeti (…..)
Takas Odası Kirası Maliyeti (…..)
Ulaşım/Taşıma Maliyeti (…..)
- Taksi (…..)
- Güvenli Taşıma (…..)
- Kurye (…..)
- Kargo (…..)
- Zırhlı araç / Banka aracı (…..)
- Şöför (…..)
SWIFT Maliyeti (…..)
Muhabir Masrafları (…..)
Sigorta Maliyeti (…..)
Operasyon Maliyeti (…..)
- Elektrik (…..)
- Su (…..)
- Isıtma ve Soğutma (…..)
- Güvenlik (…..)
- Kira (…..)
- Aidat (…..)
- Temizlik (…..)
- Telefon (…..)
- İnternet (…..)
- Demirbaş Bakım Maliyeti (…..)
- Genel Kırtasiye (…..)
YP Çek Takası Toplam Maliyeti 5.964.135
YP Çek Adedi (Bankaca İbraz Edilen YP Çek Adeti) 332.331
YP Çek Başına Maliyet 17,95
(19) Tablolarda yapılan incelemeler sonucunda swift maliyeti, sigorta maliyeti ve muhabir
masraflarının veri gönderen her bankada ortak olmadığı tespit edilmiş, TBB’den bu
maliyetlerin YP çek takas hizmeti ile ilişkisinin açıklanması, bu maliyetlerin neden bütün
bankalarda ortak olmadığı ve bu maliyetler dâhil edilmeden hesaplanacak takas oranı
ile ilgili bilgi talep edilmiştir. TBB tarafından gönderilen cevabi yazı 12.04.2018 tarih ve
2997 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Cevabi yazıda özetle;
- Swiftin tüm dünyada bankalar arasında elektronik fon transferi standardı
sağlayan bir sistem olduğu ve swift masrafının “mesajlaşma hizmet bedeli”
olarak tanımlanabileceği,
- Muhabir masrafının ise bankaların mesaj ile birbirlerine gönderdikleri çek
bedelleri için kendi anlaşmalı oldukları muhabirlerine (yabancı bankaya)
ödedikleri transfer masrafı olduğu,
- YP çeklerin taşınma sırasında kaybolma/çalınma riskine karşı sigorta yaptırıldığı
ancak bu sigortanın çek bedelini değil, çekin yerine koyma maliyetini teminat
altına aldığı ve bazı bankaların bu iş özelinde sigorta yaptırmadığı bazılarının ise
yaptırdığı,
18-19/338-168
9/17

- YP çek takası için swift ve muhabir masraflarının tüm bankalar için ortak ve
kaçınılmaz olduğu ancak bazı bankaların bu masrafları ayrıştıramadıkları için
tablolarda tek kalemde yazdıkları,
- İstisnai olarak muhabir bankası yabancı ortağı olan ya da karşılıklı yapılan özel
anlaşmalar çerçevesinde bazı bankaların ayrıca muhabir masrafı ödemedikleri
ancak bu anlaşmalar bitince söz konusu bankaların da aynı maliyetlere
katlanmaları gerekeceği,
- Sigorta maliyetinin ise kaçınılmaz bir maliyet kalemi olarak
değerlendirilemeyeceği,
- Dolayısıyla sigorta maliyeti çıkarılarak hesaplanan yeni YP çek takas oranının
17,77 TL olarak belirlendiği
ifade edilmiştir. Söz konusu belirlemenin yapıldığı maliyetleri gösterir tablo
aşağıdadır12:


12 Aktif Yatırım Bankası A.Ş., Arap Türk Bankası A.Ş., ICBC Turkey Bank A.Ş. ve Odea Bank A.Ş.’nin
çek adetlerinin düşük olması nedeniyle çek başına maliyetlerinin yüksek çıkması ve Şekerbank
T.A.Ş.’nin operasyon maliyeti ile personel maliyetini kırımlandıramaması dolayısıyla ortak komisyon
tutarının daha aşağı çekilmesi için bu bankalar çıkarılarak hesaplama yapılmıştır.
18-19/338-168
10/17

Tablo 4: YP Çek Takas Komisyon Maliyetleri
Maliyet
Kalemleri
(TL)/Bankalar
Personel
Maliyeti
Takas
Odası
Kirası
Maliyeti
Ulaşım/
Taşıma
Maliyeti
SWIFT
Maliyeti
Muhabir
Masrafları
Operasyon
Maliyeti
YP Çek
Takası
Toplam
Maliyeti
YP
Çek
Adedi
YP Çek
Başına
Maliyet
Akbank T.A.Ş. (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Aktif Yatırım
Bankası A.Ş.
Alternatifbank
A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Anadolubank
A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Arap Türk
Bankası A.Ş.
Burgan Bank
A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Citibank A.Ş. (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Denizbank A.Ş. (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Fibabanka A.Ş. (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
QNB Finansbank
A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
HSBC Bank A.Ş. (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ICBC Turkey
Bank A.Ş.
ING Bank A.Ş. (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Odea Bank A.Ş.
Şekerbank T.A.Ş.
Turkland Bank
A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türk Ekonomi
Bankası A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
T.C. Ziraat
Bankası A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türkiye Garanti
Bankası A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türkiye Halk
Bankası A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türkiye İş
Bankası A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türkiye Vakıflar
Bankası T.A.O.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Yapı ve Kredi
Bankası A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Albaraka Türk
Katılım Bankası
A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kuveyt Türk
Katılım Bankası
A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Türkiye Finans
Katılım Bankası
A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 5.904.373 332.331 17,77
18-19/338-168
11/17

G.3. İlgili Kurumların Bildirime Konu İşlem Hakkındaki Görüşleri
G.3.1. TCMB’nin Bildirime Konu İşlem Hakkındaki Görüşleri
(20) Bildirime konu işlem hakkında TCMB tarafından iletilen cevabi yazıda özetle;
- 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri
ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun (6493 sayılı Kanun) hükümleri
uyarınca ödeme ve menkul kıymet mutabakat sistemlerinin üç ya da daha fazla
katılımcı arasındaki transfer emirlerinden kaynaklanan fon ve menkul kıymet
aktarımlarının gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla yapılan takas ve
mutabakat işlemleri için gerekli altyapıyı sunan ve ortak kuralları olan yapıyı ifade
ettiği ve ödeme sistemi işleticisi olmak isteyen kuruluşların 6493 sayılı Kanun’da
belirtilen şartları sağlaması ve TCMB’den faaliyet izni alması gerektiği,
- “YP Çek Takası Uygulaması” olarak adlandırılan söz konusu uygulamaya ilişkin
dokümanlarda yer yer çek takas işlemi ifadesinin kullanıldığının görüldüğü, bu
kapsamda sistem işleticisi gibi faaliyet gösterildiği izlenimi yaratacak söz ve
deyimlerin kullanılmamasına özen gösterilmesi gerektiği,
- TBB üyesi bazı bankalar arasında ikili anlaşmalar aracılığıyla sürdürülen ve 6493
sayılı Kanun çerçevesinde ödeme sistemi olarak değerlendirilmeyen söz konusu
yapının; tüzel kişiliği haiz, kendi yönetim organları bulunan, teknik ve personel
donanıma sahip, mutabakat işlemleri dâhil kuralları yazılı olarak belirlenmiş, risk
yönetimi ve iş sürekliliği tedbirlerini almış BTOM ile karşılaştırılamayacağı
dolayısıyla yapıya ilişkin maliyet kalemlerinin gerçek maliyetleri yansıtıp
yansıtmadığına ve hesaplama usulüne ilişkin değerlendirme yapmalarının
mümkün olmadığı,
- Bankalarca YP çek takas uygulaması halihazırda ikili anlaşmalar şeklinde
yürütülürken, işlemlerin komisyon oranı gibi standartların belirlendiği organize bir
ortamda yürütülmesi ve bu süresin bir takas odası faaliyeti haline gelmesi gibi
muhtemel aşamalar göz önünde bulundurulduğunda, TL’nin kullanımını
daraltabilecek olan yabancı paranın ya da yabancı para cinsinden ödeme
araçlarının kullanım ve ödemelerini kolaylaştırıcı/ teşvik edici bu tür sistemlerin
TCMB tarafından dolarizasyon ve para politikası etkinliği bakımından da
değerlendirildiği
belirtilmiştir.
G.3.2. BDDK’nın Bildirime Konu İşlem Hakkındaki Görüşleri
(21) Bildirime konu işleme yönelik BDDK tarafından gönderilen cevabi yazıda özetle;
- Bildirime konu işlem hakkında ilave bir değerlendirmelerinin olmadığı,
- Swift maliyeti ve muhabir masraflarının işin ayrılmaz bir parçası olduğunun
anlaşıldığı,
- Çeklerin taşınması ve saklanması gibi işlemlerin gerçekleşmesi aşamasında
karşılaşılabilecek risklere karşı sigorta yaptırılmasının da YP çeklerin takasına
ilişkin operasyonel risklerin yönetilmesi kapsamında bankalar tarafından alınan
bir önlem olduğunun anlaşıldığı,
- TBB’ye iletilen 26 bankanın hepsinin maliyetleri içerisinde yer almamakla birlikte
diğer bankaların maliyetleri içerisinde yer alan swift maliyeti, muhabir masrafları
ve sigorta maliyetinin YP çek takas komisyon oranının hesaplanmasına dâhil
edilmesinde herhangi bir sakınca bulunmadığının düşünüldüğü
18-19/338-168
12/17

belirtilmiştir.
G.4. İlgili Pazar
G.4.1. İlgili Ürün Pazarı
(22) TL çekleri BTOM tarafından belirlenmiş iş akışlarına/düzenlemelere tabi olurken, YP
çek takası ikili anlaşmalarda düzenlenen iş akışlarına tabi olmaktadır. Diğer yandan,
YP çek çeşitleri, bu çeklerin yabancı para kurlarının değişkenliği, kullanım amaçları
sebebiyle haiz olduğu risk vb. sebepler ile TL çeklerinden ayrılmaktadır. TL çek takas
sisteminin elektronik ortamda da gerçekleştirilmesi takas işlemlerini daha kolay ve
güvenli kılsa da tüketiciyi özellikle dış ticaret odaklı düzenlenen YP çekleri yerine TL
çeklerini kullanmaya yöneltmeyecektir. Dolayısıyla, bu iki çek türü birbirine ikame
değildir. Bu çerçevede TBB’nin YP çek takas komisyon oranı tavsiye etmesine yönelik
ilgili ürün pazarının dar yorumlanması gerekmekte olup pazar “yabancı para çek ile
ödemelerin gerçekleştirildiği hizmet pazarı” olarak belirlenmiştir.
G.4.2. İlgili Coğrafi Pazar
(23) YP çek ile ödemelerin gerçekleştirildiği hizmetlere ilişkin faaliyetler ülke genelinde
yürütüldüğünden dosya konusu işlem bakımından ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
tespit edilmiştir.
G.5. Hukuki Değerlendirme
G.5.1. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesi Çerçeçevesinde Değerlendirme
(24) Teşebbüs birliği niteliğinde bulunan TBB’nin yönetim kurulu tarafından YP çek takas
komisyon ücreti belirlenerek, TBB tarafından YP çek takas işlemi bakımından birbirine
rakip konumda bulunan bankalara işlem bazında alınacak komisyon ücreti tavsiye
edilmektedir. Bu bakımdan ilgili karar 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a) bendi
çerçevesinde fiyat tespitine yol açabilecek bir teşebbüs birliği kararı niteliğindedir ve
dolayısıyla mezkûr Kanun’a aykırılık teşkil etmektedir.
G.5.2. 4054 Sayılı Kanun’un 5. Maddesi Çerçevesinde Değerlendirme
(25) Bildirime konu TBB kararına bireysel muafiyet tanınabilmesi için 4054 sayılı Kanun’un
5. maddesinin birinci fıkrasında öngörülen iki olumlu iki olumsuz koşulun birlikte
sağlanması gerekmektedir. Aşağıda, bildirime konu tavsiye kararının bu koşulları
sağlayıp sağlayamadığı incelenecektir.
a) Malların Üretim veya Dağıtımı İle Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(26) Bireysel muafiyet değerlendirmesinde aranan ilk olumlu koşulun sağlanıp
sağlanmadığının tespiti ve hangi hallerin ekonomik yarar sağladığı somut olayın
özelliklerine göre değerlendirilmektedir. Genel olarak, üretim ve dağıtım maliyetlerinin
düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması, yeni
piyasalara girişin kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin
bulunması hallerinde bu koşulun sağlandığı kabul edilmektedir.
(27) Bildirim Formunda YP çek takas sisteminin, pazar payı düşük olan bankaların YP çek
tahsilatı yapmasını sağlayarak anılan bankaların ulaşılabilirliğini arttırdığı, bununla
birlikte hâlihazırdaki YP çek takas sisteminin, meşakkatli ve çok sayıda masraf kalemini
kapsayan bir süreçten oluştuğu ve bu süreç boyunca çeklerin hızlı, ancak güvenli
taşınmasının oldukça önem arz ettiği belirtilmektedir. Öte yandan konuya ilişkin her bir
bankanın kendi hacmine göre oluşturduğu ve bu işe özel bir operasyonel birimi
olabildiği, bazı küçük hacimli bankaların ise ayrıca bir birim oluşturmaksızın diğer
18-19/338-168
13/17

birimleri aracılığıyla söz konusu işlemleri yürüttüğü anlaşılmıştır. Banka içerisinde
oluşturulacak her bir birim; kira, maaş, kırtasiye gibi ilave maliyetlere neden olmaktadır.
Takas ücretinin ortaklaşa belirlenmesi ise operasyonel yükü azaltacak niteliktedir. Zira
her tahsilat ve ödeme bankasının kendi arasında farklı bir oran belirlemesi ve her bir
çek bakımından maliyet hesabına gitmesi durumunda, bankalar arasında var olan
maliyet kalemi farklılıkları ilave iş yüküne, çeşitli hesap hatalarına, karışıklıklara ve
zaman kaybına yol açabilecektir. Dolayısıyla YP çek takas komisyon oranının TBB
tarafından bankalara tavsiye edilmesi durumunda bankalar arası anlaşma fazlalığından
kaynaklı yüksek işlem maliyetleri aza indirgenecek ayrıca yapılan anlaşmaların
maliyetlerinde değişiklik olursa anlaşmaların revize edilmesi zorunluluğundan
kaynaklanan sorunlar da engellenmiş olacaktır.
(28) Bu çerçevede yapılan değerlendirmelerde muafiyetinin ilk koşulunun sağlandığı
kanaatine ulaşılmıştır.
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
(29) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir
anlaşmanın Kanun kapsamında muafiyet alabilmesi için Kanun’un 5. maddesinin birinci
fıkrasının (a) bendinde koşul olarak getirilen mal ve hizmet sunumunda gelişme,
iyileşme veya ekonomik ve teknik gelişmelerden tüketicinin de faydalanması
gerekmektedir. Tüketicinin sağladığı faydanın ölçülmesi ve değerlendirilmesinde,
fiyatlarda yaşanan düşüş, satış sonrası hizmetlerde artan etkinlik, ürün çeşitliliği,
tüketicinin ürüne daha kolay ulaşımı, mal arzında devamlılık gibi unsurlar dikkate
alınmaktadır.
(30) Öncelikle belirtilmelidir ki, TBB kararında yer alan YP çek takas komisyon ücreti
bankalar arası uygulamaya ilişkin olup tavsiye niteliğindedir. Dolayısıyla söz konusu
karar, ilgili üye banka ve müşteriler arasındaki ilişkiyi yönetmemekte ve bankaların
bağımsızlığını etkilememektedir. TBB tarafından tavsiye edilen YP çek takas komisyon
ücreti bankaların birbirlerine uygulayacakları ücretlere ilişkin olup, YP çek takasından
kaynaklanan ortak maliyetler bankaların müşterilerine yansıttıkları nihai perakende
hizmet fiyatlarında yeknesaklığa neden olmamakta her banka kendi ticari stratejisi
çerçevesinde fiyatlarını belirleyebilmektedir.
(31) Öte yandan, çek takas sistemi müşteriyi ödeme bankasına gitmek zorunda bırakmadan
zaman tasarrufu sağlayarak ve bu süreçte üstleneceği riskleri de bertaraf ederek çekini
tahsil etme imkânı tanımaktadır. Gerek bankaların şubeleri nezdinde topladıkları diğer
banka çeklerine, gerekse tahsilata gönderilmiş kendi çeklerine hızlı ve güvenilir bir
ortamda cevap verilebilir olması müşteri memnuniyeti açısından da önem taşımaktadır.
Her bir bankanın işlem bazında hesaplama yapmaya çalışması durumunda yüksek
maliyetli bankaların YP çek takas işlemlerini gerçekleştirmelerinin zorlaşması ve bu
nedenle bazı müşterilerin mağdur olması söz konusu olabilecektir.
(32) Yapılan bildirimde, tüketici yararına hizmet eden bu sistemin işletilmesinin bankalar
açısından bir maliyeti olması nedeniyle hizmetin ücretsiz sunulmasının mümkün
olmadığına dikkat çekilmektedir.
(33) Kurul kararlarında13 rakipler arasında belirlenen ücretlerin “maliyet esaslı” olması
gerektiği değerlendirmesi yapılmıştır. 17.01.2008 tarih ve 08-06/63-20 sayılı Kurul

13Bkz: 01.07.2005 tarihli ve 05-43/602-153 sayılı, 13.03.2008 tarihli ve 08-24/249-82 sayılı, 19.08.2009
tarihli ve 09-36/905-217 sayılı, 21.08.2013 tarihli ve 13-48/672-288 sayılı, 26.02.2015 tarihli ve 15-
09/129-58 sayılı Kurul kararları.

18-19/338-168
14/17

kararında, tüketicinin yarar sağlaması ve rekabetin zorunlu olandan fazla
sınırlanmaması şartlarının karşılanabilmesi için, belirlenen ücretin gerçek maliyetleri
içermesi ve sistemin işleyişinin maliyet paylaşımı esasına göre yapılması gerektiği
yönünde tespitte bulunulmuştur. Bu halde, önceki Kurul kararları da dikkate alınarak
tavsiye edilen YP çek takas komisyonu ücretinin de sigorta maliyetlerini içermeyecek
şekilde maliyet esaslı olarak tespit edilmesi halinde, tüketicinin yararına olacağı
değerlendirilmektedir.
(34) Bildirim Formundaki verilere bakarak YP çek takas komisyonu oranının; banka
bazındaki toplam maliyetin ilgili bankanın toplam çek sayısına bölünmesi suretiyle her
bir bankanın çek başına maliyetinin elde edildiği ve bankaların YP çek takas
işlemlerinin büyüklüğü dikkate alınarak ağırlıklandırılmış ortalama yöntemiyle
hesaplandığı görülmüştür.
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
(35) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi bağlamında ilgili pazarın
önemli bir kısmında rekabetin ortadan kalkmaması şartının sağlanıp sağlanmadığının
analizi, anlaşmanın niteliği ve kapsamı, taraflarının ve rakiplerin pazardaki konumları,
pazarın ve işbirliğine konu ürünün özellikleri, giriş engelleri, pazarın doygunluk
seviyesi, tüketici tercihlerinin ne ölçüde kısıtlandığı gibi unsurların değerlendirilmesini
gerektirmektedir. Bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile
tüketicinin bundan yarar sağlaması, rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda elde
ediliyor olmamalıdır. İlgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkıp
kalkmadığı değerlendirilirken dikkate alınması gereken başlıca hususların ise; pazarda
hâlihazırda giriş engellerinin olup olmadığı, hâkim durumda olan bir teşebbüsün
bulunup bulunmadığı, dikey anlaşmalar aracılığıyla giriş engeli yaratılıp yaratılmadığı,
pazarın yapısı, tüketici tercihlerinin ne ölçüde kısıtlandığı olarak sıralanması
mümkündür.
(36) Bildirim Formunda YP çek takas komisyon oranının banka maliyetlerinin bildirimlerine
dayandığı, dolayısıyla bu komisyonun belirlenmesinin maliyet bazlı olduğu
belirtilmektedir. Ayrıca, TBB’ce bankalar tarafından gönderilen maliyet kalemi
bilgilerinin gizliliğinin korunduğu ve herhangi bir bankanın bir diğerinin maliyet bilgilerini
öğrenmesinin engellendiği ifade edilmektedir. Bununla birlikte, TBB tarafından
belirlenen ortak takas komisyonunun tavsiye niteliğinde olduğu ve bankaların TBB’nin
tespit etmiş olduğu oranı uygulamakla yükümlü kılınmadıkları ayrıca YP çek takas
sistemine katılmanın herhangi bir ücrete tabi tutulmadığı anlaşılmaktadır.
(37) Yapılan bildirimin incelenmesinden, bankalar tarafından bireysel müşterilere uygulanan
ücretlerin birbirinden farklılık gösterdiği anlaşılmaktadır. Bazı durumlarda banka
politikası olarak işlem hacmi ve müşteriyi kazanmak da önemli bir rol oynamakta ve her
banka kendi ticari stratejisi çerçevesinde fiyatlarını belirlemektedir.
(38) Tüm bu sayılan nedenlerle ortak takas komisyonu uygulamasının piyasanın önemli bir
bölümünde rekabeti ortadan kaldırmadığı görüşüne varılmıştır. Dolayısıyla, 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi yer alan koşulun da sağlandığı
değerlendirilmektedir.
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
(39) Bir anlaşmanın bireysel muafiyet alabilmesi için gerekli son koşul, anlaşmadan ilk iki
olumlu koşuldaki yararların elde edilmesi için rekabeti daha az sınırlayıcı bir yöntemin
söz konusu olmamasıdır. Bu koşul altındaki değerlendirmelerde genel olarak
18-19/338-168
15/17

sözleşmenin rekabeti kısıtlayıcı hükümlerinin, sözleşmeden elde edilecek faydaların
sağlanması için zorunlu olup olmadığı dikkate alınmaktadır.
(40) YP çek takas komisyonu ücretinin ikili anlaşmalar yoluyla belirlenmesinin makul
olmadığı, karmaşa ve zaman kaybı yaratabileceği kabul edilmekle birlikte, bunun
doğruluğunun kabul edilebilmesi için belirlenen ücretin, sigorta maliyetleri dâhil
olmayacak şekilde, gerçek maliyetleri içermesi ve sistemin işleyişinin maliyet paylaşımı
esasına göre yapılması gerekmektedir. Aşağıda muafiyet incelemesi süresi boyunca
TBB’den elde edilen veriler çerçevesinde yapılan değerlendirme yer almaktadır.
G.5.2.1. Muafiyet Şartlarına İlişkin Genel Değerlendirme
(41) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler doğrultusunda bildirime konu işlem, operasyonel
yükü azaltması, tavsiye niteliğinde olması ve bankalar tarafından bireysel müşterilere
uygulanan ücretlerin birbirinden farklılık göstermesi nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinde yer alan dört şarttan (a) ve (c) bentlerindekileri sağlamaktadır. Bununla
birlikte, (b) ve (d) bentlerinde yer alan şartların karşılanması için sistemin işleyişinin
maliyet esaslı olması gerekmektedir.
(42) Bildirim Formunda yer verilen 2016 yılına ait YP çek takas maliyetleri ve ortalamalarını
gösteren tablodaki tüm bankaların ortalamasını gösteren çek başına maliyet miktarının;
banka bazındaki toplam maliyetin ilgili bankanın toplam çek sayısına bölünmesi
suretiyle her bir bankanın çek başına maliyeti elde edildikten sonra bankaların YP çek
takas işlemlerinin büyüklüğü dikkate alınarak ağırlıklandırılmış ortalama yöntemiyle
17,77 TL olarak (sigorta maliyetleri dâhil edilmeden) hesaplandığı görülmüştür.
(43) Hesaplamalara dâhil edilmiş olan bankaların YP çek adet ve tutarına göre pazardaki
büyüklüklerinin pazarın yaklaşık %98,4’ünü oluşturduğu Bildirim Formundan
görülmektedir. Takas oranının hesaplanması aşamasında maliyetlere dâhil olan
bankalar aşağıdaki tabloda gösterilmektedir:
Tablo 5: Takas Oranı Belirlenirken Maliyet Hesaplamalarına Dâhil Olan Bankalar14
TBB Üyesi Bankalar Bankaların Hesaplamaya Dâhil Olup Olmadığı
Adabank A.Ş. Değil
Akbank T.A.Ş. Dâhil
Aktif Yatırım Bankası A.Ş. Dâhil
Alternatifbank A.Ş. Dâhil
Anadolubank A.Ş. Dâhil
Arap Türk Bankası A.Ş. Dâhil
Bank Mellat Değil
Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ Turkey A.Ş. Değil
BankPozitif Kredi ve Kalkınma Bankası A.Ş. Değil
Birleşik Fon Bankası A.Ş. Değil
Burgan Bank A.Ş. Dâhil
Citibank A.Ş. Dâhil
Denizbank A.Ş. Dâhil
Deutsche Bank A.Ş. Değil
Diler Yatırım Bankası A.Ş. Değil
Fibabanka A.Ş. Dâhil
Finans Bank A.Ş. Dâhil

14 Hesaplamalara dâhil olmayan bankalar TBB’ye bilgileri olmadığını ileten bankalardır.
18-19/338-168
16/17

Tablo 5’in devamı:
TBB Üyesi Bankalar Bankaların Hesaplamaya Dâhil Olup Olmadığı
GSD Yatırım Bankası A.Ş. Değil
Habib Bank Limited Değil
HSBC Bank A.Ş. Dâhil
ICBC Turkey Bank A.Ş. Dâhil
İller Bankası A.Ş. Değil
ING Bank A.Ş. Dâhil
Intesa Sanpaolo S.p.A. Değil
İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. Değil
JPMorgan Chase Bank N.A. Değil
Merrill Lynch Yatırım Bank A.Ş. Değil
Nurol Yatırım Bankası A.Ş. Değil
Odea Bank A.Ş. Dâhil
Pasha Yatırım Bankası A.Ş. Değil
Rabobank A.Ş. Değil
Şekerbank T.A.Ş. Dâhil
Société Générale (SA) Değil
Standard Chartered Yatırım Bankası Türk A.Ş. Değil
Turkland Bank A.Ş. Dâhil
Türk Ekonomi Bankası A.Ş. Dâhil
Türk Eximbank Değil
Turkish Bank A.Ş. Değil
Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş. Dâhil
Türkiye Garanti Bankası A.Ş. Dâhil
Türkiye Halk Bankası A.Ş. Dâhil
Türkiye İş Bankası A.Ş. Dâhil
Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. Değil
Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş. Değil
Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O. Dâhil
Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Dâhil
Albaraka Türk Katılım Bankası A.Ş. Dâhil
Kuveyt Türk Katılım Bankası A.Ş. Dâhil
Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş. Dâhil
Vakıf Katılım Bankası A.Ş. Değil
Ziraat Katılım Bankası A.Ş. Değil
(44) Ayrıca, Kurul’un 04.08.2016 tarih ve 16-26/441-199 sayılı kararı gereğince, TBB
tarafından YP çek takas oranının hesaplanmasında hangi maliyet kalemlerinin hangi
usuller çerçevesinde hesaplamalara dâhil edileceğine yönelik kılavuzun hazırlandığı ve
ilgililer ile paylaşıldığı Bildirim Formundan görülmüştür.
(45) Yukarıda yer verilen inceleme ve değerlendirmeler çerçevesinde Kurul’un 04.08.2016
tarih ve 16-26/441-199 sayılı kararında belirtildiği üzere bildirime konu karara
hesaplamalarda bankaların YP çek işlemlerindeki büyüklüğünü dikkate alan
ağırlıklandırılmış ortalama yönteminin kullanıldığı, hesaplamalara dâhil edilen
bankaların maliyetlerinin bütün piyasanın maliyetlerini önemli ölçüde yansıtacak şekilde
18-19/338-168
17/17

diğer bankaların da katılımı sağlanarak genişletildiği ve hesaplamalara katılan
bankaların pazardaki toplam büyüklüklerinin pazarın %98,4’ünü oluşturduğu ve TBB
tarafından hangi maliyet kalemlerinin hangi usuller çerçevesinde hesaplamalara dâhil
edilmesi gerektiğine yönelik bir kılavuz hazırlandığı göz önünde bulundurulduğunda
tavsiye edilecek YP çek takas komisyon ücretinin sigorta maliyetleri dâhil edilmeyerek
(17,77 TL olarak) belirlenmesi durumunda bildirime konu Yönetim Kurulu Kararı’nın
4054 sayılı Kanun’da sayılan bireysel muafiyet şartlarını sağlayacağı ve karara süresiz
olarak bireysel muafiyet tanınabileceği kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
(46) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Türkiye Bankalar Birliğinin yabancı para çek takas uygulamasına ilişkin olarak
takas komisyon ücretinin, maliyetlerde hissedilir değişiklikler oluncaya ve üyeler
tarafından Türkiye Bankalar Birliğine başvuru yapılıncaya kadar işlem bazında
17,95 TL olarak uygulanmasının tavsiye edilmesine yönelik Yönetim Kurulu
Kararı’nın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna,
2. Yabancı para çek ile ödemelerin gerçekleştirildiği hizmet pazarının kendine özgü
koşulları nedeniyle bildirime konu Yönetim Kurulu Kararı’na, hesaplamalara
sigorta maliyetlerinin dahil edilmemesi koşuluyla, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi
kapsamında muafiyet tanınmasına,
3. Muafiyetin söz konusu koşulun yerine getirildiğinin 30 gün içerisinde Rekabet
Kurumu’na tevsik edilmesinden itibaren süresiz olarak tanınabileceğine
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy