Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-4-21 (Ortak Girişim)
Karar Sayısı : 18-20/351-172
Karar Tarihi : 21.06.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Bahar ERSOY ZENGİN, Mehmet Yavuz GÜNER,
Nezir Furkan KIRAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Conversions and Accessories Holding Company Limited
Temsilcisi: Av. Fatih ERBİCAN
İzzetpaşa Mah. Yeniyol Cad., Avcı Sk. No:1/6 Şişli/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Toyota Motor Corporation ve Conversions and Accessories
Holding Company Limited arasında Toyota ve Lexus markalı araçlar için aksesuar
geliştirme, üretme, montaj ve tedariki amacıyla bir ortak girişim şirketi kurulması
işlemine izin verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 08.05.2018 tarih ve 3622 sayı ile
giren ve en son 08.06.2018 tarih ve 4489 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine
düzenlenen 11.06.2018 tarih ve 2018-4-21/Öİ sayılı Ön İnceleme Raporu görüşülerek
karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; dosya konusu işleme izin verilmesinde
sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflar
(4) Toyota Motor Corporation (TMC); Japonya’da kurulu şirket olup Tokyo, Nagoya, New
York ve Londra borsalarına kotedir. Şirket, esas faaliyetini otomotiv endüstrisine yönelik
sürdürmekle birlikte finans ve diğer bazı sektörlerde de faaliyet göstermektedir. TMC’nin
otomotiv endüstrisindeki faaliyetleri; Toyota ve Lexus marka binek otomobil, minivan ve
kamyon gibi ticari araçlar ile bunların yedek parçalarının ve aksesuarlarının dizaynı,
üretimi, bir araya getirilmesi ve satışı olarak sayılabilir. Finans sektöründe ise, Toyota ve
Lexus marka araçların satın alınmasına yönelik olarak bayilerin müşterilerinin finanse
edilmesini sağlamaktadır. TMC’nin, Türkiye’de otomotiv imalatı ve satışı alanında faaliyet
gösteren, Toyota Otomotiv Sanayi Türkiye A.Ş (TOYOTA OTOMOTİV) unvanlı bir iştiraki
bulunmaktadır. Bu şirket Avrupa’da bulunan üretim üslerinden biri olup, ürettiği modellerin
(Corolla, Verso, Toyota C-HR) büyük bir kısmını 100 kadar ülkeye ihraç etmekte; geri
kalanını ise Türkiye’de münhasır distribütörü aracılığıyla satışa sunmaktadır. TMC’nin
Türkiye’deki satışları (Toyota ve Lexus marka araçlar ile bunların yedek parçaları ve
aksesuarları) münhasır olarak Abdul Latif Jameel International DMCC’nin (ALJ)
kontrolünde bulunan Toyota Pazarlama ve Satış A.Ş. (TOYOTA PAZARLAMA)
aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Bu çerçevede, TMC’nin -Türkiye’de satışa sunulmak
üzere- TOYOTA PAZARLAMA’ya Toyota ve Lexus marka araçları ve bunların yedek
parçaları ile aksesuarlarını doğrudan sattığı bilinmektedir.
18-20/351-172
2/5
(5) ALJ; Suudi Arabistan, Cezayir ve Fas’ta Toyota ve Lexus markalı araçların
distribütörlüğünü yapmakta olup; temel faaliyet alanları, otomotiv ve mühendislik, arazi
ve gayrimenkul, finansal hizmetler, tüketici finansmanı, reklam ve medya, enerji ve
çevresel hizmetler olarak sayılmıştır. Otomotiv sektörü bakımından ALJ, Türkiye, Cezayir,
Suudi Arabistan ve Fas’ta Toyota ve Lexus marka araçların ve bunların satış sonrası
ürünlerinin distribütörlüğünü; Cezayir, Fas ve Mısır'da Toyota Grubu'na ait olan Hino
kamyonların ve bunların satış sonrası ürünlerinin distribütörlüğünü; Suudi Arabistan'da
ise Toyota forkliftleri distribütörlüğü ile Çin, Almanya ve Birleşik Krallık’ta Toyota ve Lexus
araçların bayiliğini yürütmektedir. Buna ek olarak ALJ, Suudi Arabistan'da, kontrol ettiği
Abdul Latif Jameel Import and Distribution Company Ltd. aracılığıyla kendisine TMC
tarafından sağlanan lisans doğrultusunda, Toyota ve Lexus marka aksesuar dizayn
etmekte ve geliştirmektedir1.
(6) ALJ, iştiraki TOYOTA PAZARLAMA vasıtasıyla Türkiye’de Toyota ve Lexus marka
araçların, yedek parçaların ve aksesuarların münhasır distribütörlüğünü yapmaktadır.
ALJ ayrıca, Türkiye’de Toyota ve Lexus marka araçlar için perakende satış kanalı ve
servis (Toyota ve Lexus bayii) olarak faaliyet göstermekte; Toyota ve Lexus marka
araçlara yönelik tüketici finansmanı, tüm marka araçlara yönelik ikinci el araç satışı gibi
faaliyetlere ek olarak sigorta acenteliği hizmetleri de sunmaktadır. Bunun yanı sıra,
ALJ’nin Türkiye’de, ticari araçlara (otobüs ve kamyonlara) yönelik soğutma ve klima
cihazları kurulumu gerçekleştiren bir şirkette ortak kontrolü bulunmakta; diğer yandan
taşıtlar için yedek parça (amortisör, fren balatası ve fren diski), motor yağı, pil gibi
ürünlerin ithalatı, ihracatı ve toptan satışı ile iştigal eden bir iştiraki Türkiye’de faaliyet
göstermektedir.
(7) Conversions and Accessories Holding Company Limited (CAHCO); bildirim konusu ortak
girişimin kurulması amacıyla 2016 yılında Jersey’de kurulmuştur. ALJ tarafından kontrol
edilen şirketin, Türkiye’de ya da başka bir ülkede herhangi bir cirosu bulunmamaktadır.
(8) İşlem kapsamında kurulacak ortak girişim olan Toyota Accessories Development Middle
East Fzco (TADME); TMC’den alacağı lisansla Toyota ve Lexus markaları araçlar için
aksesuar üretip bunları Suudi Arabistan, Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkeleri ile
Türkiye’deki Toyota yetkili distribütörlerine satacaktır.
G.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
(9) Bildirim Formunda başvuru konusu işlemin, TMC ve CAHCO arasında 08.11.2017
tarihinde imzalanan Hissedarlar Sözleşmesi’ne dayandığı belirtilmiştir. Bu kapsamda,
anılan sözleşme uyarınca, bahse konu ortak girişimin gerçekleştirilmesine yönelik bir araç
olarak CAHCO tarafından kurulan ve hâlihazırda CAHCO’nun tamamına sahip olduğu
Jameel Conversions and Accesories Middle East FZE’nin2 sermaye artışına katkı
suretiyle hisselerinin %51’inin TMC tarafından alınacağı ve bir ortak girişim şirketine
dönüştürüleceği; kurulacak ortak girişimin ticaret unvanının ise değiştirilerek TADME
olacağı ifade edilmiştir.
(10) 2010/4 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in (2010/4 sayılı Tebliğ) 5. maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde, bir
ortak girişimin 2010/4 sayılı Tebliğ kapsamında bir devralma olarak değerlendirilebilmesi
için “ortak kontrol” ve “tam işlevsellik (bağımsız iktisadi varlık)” koşullarını taşıması
gerekmektedir.
1 Bildirim Formunda, ALJ’nin Suudi Arabistan’da Toyota ve Lexus marka araçlara yönelik olarak, TMC’den
aldığı lisans çerçevesinde aksesuar ürettiği bildirilmişse de, ortak girişimin faaliyete başlamasından sonra
söz konusu faaliyetini sonlandırmasının planlandığı belirtilmiştir.
2 Dosya içeriğinden, 28.05.2017 tarihinde kurulan şirketin hâlihazırda herhangi bir faaliyeti ve cirosunun
olmadığı anlaşılmıştır.
18-20/351-172
3/5
(11) Taraflar arasında imzalanan sözleşme uyarınca, ortak girişim şirketinin yönetim kurulu
dört kişiden oluşacak olup; bunların ikisi TMC, diğer ikisi ise CAHCO tarafından
belirlenecektir. Şirketin günlük yönetimi dışındaki kararlarını alacak olan yönetim kurulu,
en az biri TMC ve en az biri CAHCO tarafından belirlenen üyelerden olmak üzere en az
iki üyenin katılımı ile toplanacaktır. Yine sözleşmeye göre, yönetim kurulu başkanı TMC
tarafından atanacak olup, kararların alınmasında her bir üyenin bir oya sahip olacağı ve
yönetim kurulu başkanının oyunun belirleyici olmayacağı açıkça ifade edilmiştir. Ayrıca
üye tam sayısının çoğunluğunun arandığı bazı istisnai durumlar dışında, kararların basit
çoğunlukla alınacağı sözleşmede yer almıştır. Bunun yanı sıra, şirketin günlük
operasyonel ve yönetimsel işlerini yürütmek üzere kurulan yönetim komitesinin üyelerinin
de taraflar arasında eşit olarak paylaştırıldığı; şirket müdürlerinin atanması ve görevden
uzaklaştırılması, yıllık bütçe ve iş planının onaylanması gibi hususlarda hissedarların
%75’inin onayının arandığı; dolayısıyla tarafların stratejik kararlara yönelik veto yetkisine
sahip olduğu bildirilmiştir. Bu çerçevede, kurulacak ortak girişim şirketinin, işlem
taraflarının ortak kontrolünde olacağı değerlendirilmektedir.
(12) Bir ortak girişimin 2010/4 sayılı Tebliğ kapsamında bir yoğunlaşma olarak kabul edilmesi
için aranan kriterlerden bir diğeri de, kurulacak işletmenin bağımsız bir iktisadi varlık
niteliği taşımasıdır. Söz konusu kriter ile, kurulacak olan ortak girişimin kurucularından
bağımsız olarak ilgili pazarda faaliyetlerini kalıcı olarak sürdürebilen ayrı bir teşebbüs
olarak tanımlanıp tanımlanamayacağını tespit etmek amaçlanmaktadır. Bildirim
Formunda yer alan bilgiler çerçevesinde, ortak girişim şirketinin, kendi yönetim
organizasyonu, mali kaynaklar ve personeline sahip olacağı anlaşılmaktadır. Dosya
içeriğinden, TADME’nin yaklaşık 75 personel ile faaliyet göstereceği, şirketin kendi
CEO’su ve yönetim komitesinin bulunacağı, faaliyetlerini yürütebilmesi için 40 milyon
Birleşik Arap Emirlikleri Dirhemi tutarında sermayeye sahip olacağı ve Dubai’de kiralık bir
ofisinin olacağı anlaşılmıştır. Bunun yanı sıra, her ne kadar TADME’nin orijinal Toyota ve
Lexus marka araçlar için aksesuar3 geliştirmesi, üretmesi, bir araya getirmesi ya da temin
edebilmesi için gerekli olan lisans TMC tarafından sağlanacak olsa da; TADME, söz
konusu aksesuarları kendisi üretebileceği gibi, üçüncü taraflardan temin yoluna da
gidebilecek olup satın alma ve satış konularında ana şirketlerden bağımsız olarak faaliyet
gösterecektir. Dolayısıyla, işlem sonrasında kurulacak olan ortak girişim şirketinin
bağımsız olarak faaliyet göstermek için yeterli kaynağa sahip olduğu ve operasyonel
olarak bağımsız hareket edebilme kabiliyetinin bulunduğu; bu doğrultuda bağımsız bir
iktisadi varlık niteliği taşıdığı kanaatine varılmıştır.
(13) Yukarıda yer verilen bilgilerden, dosya konusu işlemin, bağımsız bir iktisadi varlığın tüm
işlevlerini kalıcı olarak yerine getirecek bir ortak girişim kurulması niteliğini taşıdığı
anlaşıldığından, söz konusu işlem 2010/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin üçüncü fıkrası
çerçevesinde bir devralma işlemidir. Dosya içeriğinden, işlem taraflarının cirolarının
2010/4 sayılı Tebliğ’in 7. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde öngörülen ciro
eşiklerini aştığı anlaşıldığından bildirime konu işlem izne tabidir.
(14) 2010/4 sayılı Tebliğ ekinde etkilenen pazarlar, bildirim konusu işlemden etkilenme ihtimali
olan ve taraflardan en az ikisinin aynı ürün pazarında veya taraflardan en az bir tanesinin
bir diğerinin faaliyette bulunduğu bir ürün pazarının alt veya üst pazarında faaliyette
bulunduğu ilgili ürün pazarları olarak tanımlanmıştır.
3 Bildirim Formunda, aksesuar olarak; temelde uydu navigasyon sistemi ve alüminyum alaşımlı jant
üretileceği belirtilmiştir.
18-20/351-172
4/5
(15) Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında, işlem tarafları TMC ve ALJ’nin dünya çapında
faaliyet gösterdikleri ilgili ürün pazarlarında yatay (yedek parça satışı ile tüketici
finansmanı bakımından)4 ve dikey (Toyota ve Lexus marka araçların, yedek parçaların
ve aksesuarların distribütörlüğü ve bayiliği; Hino kamyonların ve bunların satış sonrası
ürünlerinin distribütörlüğü; Toyota forkliftlerinin distribütörlüğü bakımından) bir örtüşme
söz konusudur. TMC ve ALJ’nin yalnızca Türkiye’deki faaliyetleri dikkate alındığında ise,
taraflar arasında dikey bir ilişkinin (Toyota ve Lexus marka araçların, yedek parçaların ve
aksesuarların distribütörlüğü ve bayiliği) söz konusu olduğu anlaşılmaktadır. Diğer
yandan, dünya çapında ana teşebbüsler ile ortak girişimin faaliyet alanları dikkate
alındığında, TMC ile ortak girişimin Toyota ve Lexus marka araçların aksesuar dizaynı,
geliştirilmesi, üretimi alanındaki faaliyetleri arasında yatay bir örtüşme bulunduğu
görülmektedir. Ana teşebbüsler ile ortak girişimin yalnızca Türkiye’deki faaliyet alanları
dikkate alındığında ise, ortak girişim ile ALJ’nin faaliyetleri açısından dikey bir kesişmenin
(Toyota ve Lexus marka araçlara yönelik aksesuarların distribütörlüğü ve bayiliği
bakımından) söz konusu olduğu anlaşılmaktadır.
(16) Bildirim konusu ortak girişimin faaliyet alanı otomotiv aksesuarlarının üretim ve tedarikine
ilişkin olduğundan, dosya kapsamında, ana teşebbüsler ile ortak girişimin Türkiye’de
faaliyet alanlarının kesiştiği otomotiv aksesuarları pazarı esas alınmıştır. Genel olarak
otomotiv aksesuarlarını; iç aksesuarlar (jantlar, paspaslar, koltuk kılıfları vs.), onarım
gereçleri (farlar, direksiyon simitleri vs.), araç multimedya ekipmanları (görsel ve işitsel
sistemler, uydu navigasyon sistemleri vs.) ve güvenlik sistemleri (hız ve mesafe uyarı
sistemleri, mikro-algılama ve tespit güvenlik sistemleri vs.) şeklinde sınıflandırmak
mümkündür. Bildirim Formunda, orijinal aksesuarlar ile isimsiz aksesuarların birbirlerine
ikame olduğu, dolayısıyla aynı pazarda yer aldığı, bu hususun Kurul tarafından da çeşitli
kararlarda5 benimsendiği belirtilmiştir. Bildirim Formunda, tarafların Türkiye’deki otomotiv
aksesuar pazarının toplam büyüklüğüne ilişkin güvenilir bir veriye sahip olmadıkları,
ayrıca söz konusu pazara ilişkin olarak bağımsız bir araştırmadan da haberdar
olmadıkları; bununla birlikte, yıl içinde marka bazında satılan araçların, aynı yıl
gerçekleşen toplam araç satışına oranının, o markaya ilişkin aksesuar satışları
bakımından bir referans teşkil edebileceği ifade edilmiştir. Bunun üzerine, bahse konu
pazar payının trafikte bulunan araç sayıları baz alınarak hesaplanıp hesaplanamayacağı
sorulmuşsa da, tarafların söz konusu bilgiye sahip olmamaları nedeniyle bu hususta
herhangi bir veri temin edilememiştir. Bu bağlamda, Toyota ve Lexus marka araçlar için
pazar payları, 2017 yılı için sırasıyla %(…..) ve %(…..) oranında sunulmuştur. Bu
çerçevede bildirim konusu devralma işleminin Türkiye’de yalnızca dikey bir ilişki
doğuracağı, işlem taraflarının otomotiv aksesuarları pazarındaki payının tahminen
oldukça düşük olduğu ve bu pazarda rekabetin yoğun olduğu hususları gözetilerek, ilgili
pazarda hâkim durum yaratılması veya mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi
sonucunu doğurmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
4 Hâlihazırda TMC ve ALJ’nin Toyota ve Lexus marka araçlara yönelik aksesuar üretimi alanında faaliyetleri
kesişmekle birlikte, işlemin gerçekleşmesiyle birlikte ALJ’nin belirtilen faaliyetleri sona ereceğinden, söz
konusu yatay ilişkiden söz edilmemiştir.
5 Örneğin 09.09.2009 tarihli ve 09-41/996-253 sayılı Kurul kararı.
18-20/351-172
5/5
(17) 2010/4 sayılı Tebliğ’in 13. maddesinin üçüncü fıkrasında; “Teşebbüsler arasında rekabeti
sınırlayıcı amacı veya etkisi olan ve bağımsız bir iktisadi varlığın tüm işlevlerini kalıcı
olarak yerine getirecek bir ortak girişimin oluşturulması, Kanunun 4 üncü ve 5 inci
maddeleri çerçevesinde de değerlendirilir” hükmüne yer verilmiştir. Bu çerçevede, bildirim
konusu işlemin, taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti
kısıtlama amaç ve/veya etkisinin bulunup bulunmadığı da değerlendirilmiştir. Yukarıda
yer verildiği üzere, ana teşebbüslerin Türkiye’deki faaliyetleri sadece dikey olarak
örtüşmekte olup; hâlihazırda ALJ, TMC’den tedarik ettiği Toyota ve Lexus marka araçlar
ile bu araçlara ait aksesuarlar ve yedek parçaları münhasıran Türkiye’de satmaktadır.
Bildirim konusu işlem akabinde de, ana teşebbüsler arasındaki dikey ilişkide bir değişiklik
öngörülmemektedir. Bunun yanı sıra, ALJ, bildirim konusu ortak girişim faaliyete geçtikten
sonra, Toyota ve Lexus marka araçlara ilişkin aksesuarları aynı zamanda ortak girişimden
de tedarik edebilecektir. Diğer yandan, ALJ’nin TMC’den aldığı lisans çerçevesinde,
Suudi Arabistan’da Toyota ve Lexus marka araçlara yönelik olarak gerçekleştirmekte
olduğu aksesuar geliştirilmesi ve üretimi faaliyetine son vereceği bilinmektedir. Tüm bu
bilgiler ışığında, bildirim konusu işlemin, ana teşebbüsler arasında rekabetçi davranışların
koordinasyonu riski doğurma ihtimali bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
H. SONUÇ
(18) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında
izne tabi olduğuna; işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde yasaklanan nitelikte hakim
durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin
verilmesine, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy