Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2015-3-1; 2016-3-40
Karar Sayısı : 18-21/360-177
Karar Tarihi : 28.06.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN,
Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER : İsmail Yücel ARDIÇ, Nimet KAVAK, Ömer Volkan YAZAR,
Berkay KURDOĞLU
C. İLGİLİ
TARAFLAR : - Anadolu Endüstri Holding A.Ş.
Fatih Sultan Mehmet Mah. Balkan Cad. No: 58 Buyaka E Blok
Tepeustu 34771 Umraniye iSTANBUL
- Migros Ticaret A.Ş.
Atatürk Mah. Turgut Özal Bulvarı No:7 Ataşehir/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Rekabet Kurulunun Anadolu Endüstri Holding A.Ş.
tarafından Migros Ticaret A.Ş. üzerinde kontrol sağlanmasına yönelik 09.07.2015
tarih ve 15-29/420-117 sayılı ve Migros Ticaret A.Ş.’nin Tesco Kipa Kitle
Pazarlama Tic. Lojistik ve Gıda San. A.Ş.’nin hisselerini devralmasına yönelik
09.02.2017 tarih ve 17-06/56-22 sayılı şartlı izin kararları çerçevesinde belirtilen
taahhütlerin uygulanma süresinin yeniden değerlendirilmesi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Anadolu Endüstri Holding A.Ş.1 (AEH) tarafından Migros
Ticaret A.Ş. (MİGROS) üzerinde kontrol sağlanmasına yönelik 09.07.2015 tarih ve 15-
29/420-117 sayılı Rekabet Kurulu (Kurul) kararı ile MİGROS’un Tesco Kipa Kitle
Pazarlama Tic. Lojistik ve Gıda San. A.Ş.’nin (TESCO KİPA) hisselerini devralmasına
yönelik 09.02.2017 tarih ve 17-06/56-22 sayılı Kurul kararı neticesinde söz konusu
işlemlere şartlı izin verilmiştir.
(3) 09.07.2015 tarih ve 15-29/420-117 sayılı karar kapsamında sunulan AEH - MİGROS
Taahhüt Metni’nin 5. maddesinde; “Yukarıda AEH tarafından verilen taahhütler
Devralma İşlemi’nin kapanışından itibaren 3 yıllık süre için geçerlidir. Söz konusu
sürenin sonunda Rekabet Kurulu, yukarıda belirtilen taahhütleri ve taahhütlerin
uygulanma süresini yeniden değerlendirebilecektir.” şeklindedir. MİGROS-KİPA
Taahhüt Metni’nin 1 numaralı maddesinde ise: “Migros, işlem sonrasında iki (2) yıllık
süre boyunca her halükarda Migros’un 09.07.2015 tarih ve 15-29/420-117 sayılı Kurul
kararı kapsamında yükümlendiği taahhütlerin süresini aşmayacak şekilde AEH’nin
Migros ve Anadolu Efes ve Tesco Kipa üzerinde kontrol hakkı devam ettiği müddetçe
….. taahhüt eder.” ifadelerine yer verilmiştir. The Nielsen Company (NİELSEN)
tarafından yapılan raporlamalar 1 Ocak-30 Haziran ve 1 Temmuz-31 Aralık olmak
üzere altı aylık periyotları kapsamaktadır. Bu kapsamda AEH - MİGROS Taahhüt
1 Kurul’un 27.09.2017 tarih ve 17-30/503-BD sayılı kararı ile AEH ve Özilhan Sınai Yatırım A.Ş. Yazıcılar
Holding tarafından tüm aktif ve pasifleriyle birlikte devralınmış ve söz konusu şirketler Yazıcılar Holding
bünyesinde birleşmiş ve Yazıcılar Holding ticaret unvanını AG Anadolu Grubu Holding A.Ş. olarak
değiştirmiştir.
2/26
Metni kapsamında ilk yapılan raporlamanın 31.12.2015, son raporlama döneminin ise
30.06.2018 tarihinde bitmesi (31 Temmuz 2018’e kadar rapor olarak sunulması) ve
ayrıca 09.02.2017 tarih ve 17-06/56-22 sayılı karar kapsamında sunulan MİGROS -
KİPA Taahhüt Metni’nde AEH-MİGROS’taki süre üst sınır olarak belirlendiğinden,
sunulan taahhütlere ilişkin sürenin 30.06.2018’te biteceği anlaşılmaktadır. Bu
doğrultuda, mağazalardaki raf dizilimlerinin 01.07. 2018’de ne şekilde yapılacağının
bilinmesi bakımından taahhüdün devam edip etmeyeceği konusunda hazırlanan
25.06.2018 tarih ve 2016-3-40/BN-6 sayılı Bilgi Notu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Kurul’un 09.07.2015 tarih ve 15-29/420-117
sayılı şartlı izin kararı çerçevesinde belirtilen üç yıl boyunca uygulanacak olan
davranışsal taahhütler ile 09.02.2017 tarih ve 17-06/56-22 sayılı şartlı izin kararı
çerçevesinde belirtilen iki yıl boyunca uygulanacak olan davranışsal taahhütlerin
uygulanma süresinin 01.01.2019 tarihinden itibaren sona erdirilmesi gerektiği ifade
edilmiştir.
G. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
G.1. İlgili Devralma İşlemleri Kapsamında Sunulan Taahhütlerin Uygulanması
(5) Kurul’un 09.07.2015 tarih ve 15-29/420-117 sayılı kararında ilgili işleme AEH
tarafından 30.06.2015 tarih ve 3048 sayı ile sunulan ve davranışsal taahhütleri içeren
aşağıdaki taahhüt sonucunda izin verilmiştir.
“1. Devralma İşlemi sonrasında 3 yıllık süre boyunca ve AEH’nin Migros ve
Anadolu Efes üzerinde kontrol hakkı devam ettiği müddetçe:
a. Migros; bira kategorisinde, genel bira pazar şartlarını, HTM organize
perakende pazarı dinamiklerini, kendi müşterilerinin tercihlerini, süregelen
mevcut (mevcut durumun tespiti bakımından dosya hakkındaki Rekabet Kurulu
kararı tarihinden önceki üç ayın ortalaması ve sonraki her dönem için bir önceki
dönem itibariyle) ticari ilişkilerini, bu ilişkilerin içerdiği sözleşmeler ve
teamüllerdeki ticari şartları göz önüne alarak; Anadolu Efes’in tüm rakipleri ile
ticari ilişkilerine, mevcut ve çıkaracağı yeni ürünler bakımından, işbu paragrafta
belirtilen kriterlere uygun ve objektif olarak devam edeceğini;
b. Migros; bira kategorisinde, yukarıda belirtilen kriterlere uygun olarak; bira
pazarına giriş yaparak Anadolu Efes’e yeni rakip olacak üretici/tedarikçiler ile,
yine yukarıda belirtilen kriterlere uygun ve objektif olarak, ticari ilişki kuracağını;
c. Migros; bira kategorisinde, yukarıda belirtilen kriterlere uygun olarak; Anadolu
Efes’in ürünlerine rakip olan ürünlerin satışını engellemeyeceğini ve bira
kategorisinde müşterilerine sunduğu tüm tedarikçi/üretici, ürün ve marka
çeşitliliğini ve yine yukarıda belirtilen kriterlere uygun olarak sıcak/soğuk
alanlarındaki raf paylarını ve teşhirlerini devam ettireceğini;
d. AEH, Migros’un; bira kategorisinde, Anadolu Efes’in tüm rakipleri ile olan ticari
ilişkilerine, kendisinin ya da herhangi bir iştirakinin ve/veya ilişkili şirketinin,
herhangi bir yöntemle (toplantı yapmak, talimat vermek, tavsiyede bulunmak
gibi) müdahil olmayacağını taahhüt etmektedir.
2. 1 taahhüdün fiilen uygulanmasının takip edilmesi ve raporlanması
konusunda ise AEH tarafından, aşağıdaki gözetim ve raporlama sistematiğinin
Devralma İşlemi akabinde 3 yıllık süre ile tesisi taahhüt edilmektedir:
3/26
a. AEH, Rekabet Kurulu’nun kısa kararının tebliğinden itibaren 45 gün
içerisinde;
Migros’un bağımsız üçüncü kişi bir firma (“Denetçi Uzman”) ile anlaşmasını
sağlayacaktır. Denetçi Uzman, Migros mağazalarında yukarıda 1/a, b ve c
maddede belirtilen kriterlere uygun olarak bira kategorisi ürünlerine raf payı
verildiğini ve teşhir edildiğini düzenli olarak gözlemleyerek, Rekabet Kurumu’na
gerekirse önerilerini de içerecek şekilde raporlanmasını sağlayacaktır. Bu
kapsamda AEH:
i. Rekabet Kurulu’nun kısa kararının tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde
Denetçi
Uzman ile yapılacak anlaşmanın genel koşullarını içerir ihale şartnamesini
Rekabet Kurumu’na sunacaktır.
ii. Rekabet Kurulu’nun kısa kararının tebliğinden itibaren 30 gün içerisinde ilgili
ihale kapsamında aday bağımsız üçüncü kişi araştırma firmalarının konu
hakkındaki tekliflerini alacak ve yine aynı süre içerisinde taslak sözleşmeyi
Rekabet Kurumu’na sunacaktır.
iii. Rekabet Kurulu’nun kısa kararının tebliğinden itibaren 45 gün içerisinde
Denetçi
Uzman ile akdedilen ilgili sözleşmenin bir suretini Rekabet Kurumu’na
sunacaktır.
b. Söz konusu raporlar, Denetçi Uzman tarafından Devralma İşlemi’nin
kapanışını takiben 3 yıl boyunca her yılın 1 ve 7’inci ayı sonuna kadar Rekabet
Kurumu’na ve eşzamanlı olarak AEH’ye sunulacaktır. Denetçi uzman, Rekabet
Kurumu’nun talebi üzerine veya gerekli gördüğü takdirde re’sen, yukarıda bahsi
geçen 1 ve 7’inci aylar dışında ara rapor sunabilecektir.
c. AEH ve Migros, ilgili raporlamanın gerçekleşmesi için dürüstlük kuralı
çerçevesinde, Migros’un bira kategorisinde akdettiği ilgili sözleşmelerin, Denetçi
Uzman’dan her türlü gizlilik taahhüdü alınması kaydı ile sunulması dâhil olmak
üzere, gerekli her türlü desteği sağlayacaktır.
3. Koordinasyon hususu ve bu husus kapsamında Rekabet Kurumu tarafından
belirtilen çekinceleri gidermek üzere, Devralma İşlemi sonrasında:
a. AEH, Migros’un operasyonel yönetimi, personel ve organizasyon yapısı
itibariyle
Anadolu Grubu şirketlerinden ayrı yapılanmasına devam edeceğini taahhüt
etmektedir. Bu kapsamda, Migros operasyonel yönetiminde yer alan yöneticiler,
aynı anda AEH’nin kendi bünyesinde ya da AEH’nin iştirakleri ve/veya ilişkili
şirketlerinde görev almayacaktır. Aynı bağlamda AEH’nin kendi bünyesinde ya
da
AEH’nin iştirakleri ve/veya ilişkili şirketlerinde operasyonel yönetimde yer alan
yöneticiler aynı zamanda Migros bünyesinde görev almayacaklardır.
(Operasyonel yönetim, günlük işlerin yönetimi ve idaresi anlamında
tanımlanmakta olup, işlerin günlük yönetimi ile ilgili sorumlu olmayan yönetim
kurulu üyeleri, bu kapsamında değerlendirilmeyecektir. Bununla birlikte,
yukarıda ifade edilen operasyonel ayrıştırma, söz konusu ticari ilişkilerin genel
4/26
müdür yardımcısı seviyesine kadar ayrı kişi ve ekiplerin sorumluluğunda takip
edilmesini kapsamaktadır.)
b. Bunun yanında AEH:
i. Herhangi bir iştirakinin ve/veya ilişkili şirketinin, perakende sektöründe
Migros’un rakipleri konumunda olan perakendeciler ile sürdürdüğü ticari ilişkiler
kapsamında elde ettiği ticari açıdan hassas her türlü bilgiyi, doğrudan veya
herhangi bir iştiraki ve/veya ilişkili şirketi aracılığıyla Migros ile
paylaşmayacağını;
ii. Migros’un, AEH’nin herhangi bir iştirakinin ve/veya ilişkili şirketinin faaliyet
gösterdiği pazarlardaki rakipleri ile sürdürdüğü ticari ilişkiler kapsamında elde
ettiği ticari açıdan hassas her türlü bilgiyi (tedarik koşulları, kampanyalar,
insertler, bunlara ilişkin takvimler başta olmak üzere), AEH’nin herhangi bir
iştiraki ve/veya ilişkili şirketi ile paylaşmayacağını; bu kapsamda AEH, hassas
bilgilere erişim konusunda bahsi geçen organizasyonlar arasında bu amaca
uygun ve hizmet eden erişim kısıtlamalarını sağlayacağını taahhüt etmektedir.
c. AEH, Migros’un, bira pazarı özelinde, Anadolu Efes’in rakipleri ve rakip
üretici/tedarikçilerin sunduğu ürünleri tercih eden tüketiciler hakkındaki ticari
olarak hassas nitelikteki CRM verilerini, doğrudan ya da dolaylı olarak Anadolu
Efes ile paylaşmayacağını ve onun kullanımına açmayacağını, ayrıca bira
pazarı özelinde
AEH ile sadece Anadolu Efes’e ilişkin CRM verilerini paylaşabileceğini taahhüt
etmektedir.
4. AEH tarafından verilen taahhütler, 2010/4 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin
Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ m. 6/1/(a) kapsamında
Migros’un “kontrol değişikliğine yol açmayan grup içi işlemlerle” devredilmesi
halinde de devralan grup içi şirketler tarafından uygulanmaya devam edecektir.
5. Yukarıda AEH tarafından verilen taahhütler Devralma İşlemi’nin
kapanışından itibaren 3 yıllık süre için geçerlidir. Söz konusu sürenin sonunda
Rekabet Kurulu, yukarıda belirtilen taahhütleri ve taahhütlerin uygulanma
süresini yeniden değerlendirebilecektir.”
(6) 09.02.2017 tarih ve 17-06/56-22 sayılı kararda ise benzer dikey endişelere ilişkin
olarak ve ayrıca yatay örtüşmeyle ortaya çıkan yatay endişelere ilişkin olarak MİGROS
tarafından hem davranışsal hem de yapısal taahhütleri içeren taahhüt paketi
sunulmuştur2. Yeni işlem kapsamındaki dikey endişelere yönelik sunulan taahhüt
paketi AEH - MİGROS kararı kapsamında sunulan taahhütler çerçevesinde belirlenmiş
olup; taahhüdün süresi, bira raf paylarının tespiti için referans alınacak “mevcut
dönem”in belirlenmesi, devre konu TESCO KİPA mağazalarındaki mevcut döneme
ilişkin bira raf paylarının hesaplanması, devre konu TESCO KİPA mağazaları
bakımından gündeme gelebilecek mağaza adı/unvanı değişiklikleri halinde taahhüdün
uygulanma esasları gibi hususlar açısından yeniden kaleme alınmıştır
2 MİGROS - KİPA kararında dikey endişelere ek olarak yatay endişeler de ortaya çıktığından aynı
taahhüt metni içerisinde yatay endişeleri gidermek amacıyla da elden çıkarma taahhütleri sunulmuş,
tanımlanan süreçte MİGROS tarafından yatay endişelere yönelik sunulan taahhütler yerine getirilmiştir.
Kurul’un 08.02.2018 tarih ve 18-04/55-MB sayılı kararı ile işlemin yatay boyutu çerçevesinde sunulan
taahhütlerin tamamlandığına ilişkin olarak bilgi alınmıştır.
5/26
(7) AEH - MİGROS Taahhüt Metni’nin 5. maddesi; “Yukarıda AEH tarafından verilen
taahhütler Devralma İşlemi’nin kapanışından itibaren 3 yıllık süre için geçerlidir. Söz
konusu sürenin sonunda Rekabet Kurulu, yukarıda belirtilen taahhütleri ve taahhütlerin
uygulanma süresini yeniden değerlendirebilecektir.” şeklindedir. MİGROS-KİPA
Taahhüt Metni’nin 1 numaralı maddesinde ise: “Migros, işlem sonrasında iki (2) yıllık
süre boyunca her halükarda Migros’un 09.07.2015 tarih ve 15-29/420-117 sayılı Kurul
kararı kapsamında yükümlendiği taahhütlerin süresini aşmayacak şekilde AEH’nin
Migros ve Anadolu Efes ve Tesco Kipa üzerinde kontrol hakkı devam ettiği müddetçe
….. taahhüt eder.” ifadelerine yer verilmiştir.
(8) NİELSEN tarafından yapılan raporlamalar 1 Ocak-30 Haziran ve 1 Temmuz-31 Aralık
olmak üzere altı aylık periyotları kapsamaktadır. Bahsedilen devralmaların
gerçekleşmesinden itibaren geçen süreç içerisinde NİELSEN tarafından Migros
mağazalarına ilişkin beş döneme ait, Kipa mağazalarına ilişkin olarak ise iki döneme
raporlama yapılmıştır. 31.07.2018 son rapor tarihi olup, bu raporla birlikte NİELSEN
tarafından Migros mağazaları için altı dönem-üç yıllık, Kipa mağazaları için ise
toplamda üç dönem-1,5 yıllık raporlama yapılmış olacaktır.
(9) Bu kapsamda AEH - MİGROS Taahhüt Metni kapsamında ilk raporlama döneminin
31.12.2015, son raporlama döneminin ise 30.06.2018 tarihinde bitmesi (31 Temmuz
2018’e kadar rapor olarak sunulması) ve ayrıca MİGROS - KİPA Taahhüt Metni’nde
AEH-MİGROS’taki sürenin üst sınır olarak belirlenmesi nedeniyle, sunulan taahhütlere
ilişkin süre 30.06.2018’te bitmektedir.
(10) AEH-MİGROS devralması kapsamında, NİELSEN tarafından Aralık 2015 dönemine
ilişkin yapılan raporlamada regresyon analizi sonucunda 09.04.2015-09.07.2015
tarihine ait raf payları tahmin edilmiştir. Teşebbüslerin taahhüt boyunca
uygulayacakları bu tahmini raf payları aşağıda sunulmuştur.
Tablo 1: 09.04.2015-09.07.2015 Dönemine Yönelik Raf Paylarına İlişkin Regresyon Analizi Tahminleri
TUBORG3 EFPA4 Diğer
Tahminlenen Sıcak Raf Payı % (…..) (…..) (…..)
Tahminlenen Migros Konsept Dolap Raf Payı % (Soğuk Alan) (…..) (…..) (…..)
Tahminlenen Markalı Dolap Raf Payı % (Soğuk Alan) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: NİELSEN Aralık 2015 Raporlaması
(11) Öte yandan MİGROS-KİPA kararında “… Ardından, söz konusu kararda kabul edilen
taahhütlerden ayrışan hususların ele alınması gerekmektedir. Bunlardan ilki,
taahhüdün 1/a bendinde yer alan “mevcut ticari ilişkiler” ifadesidir. Bahse konu taahhüt
metninde mevcut durum, 2016 yılının Mayıs ayı olarak belirlenmiştir (3 numaralı
taahhüt). MİGROS, taahhüt metni ekinde yer alan çalışmaları uyarınca işleme konu
mağazalarda, Mayıs 2016 itibarıyla kullanımda olan planogramlara5 dayanarak ortaya
çıkan EFES ve başlıca rakibine ait raf payları, her bir mağazada bira satışına ayrılan
raf metrajları ile ağırlıklandırılarak ortalamasını almıştır. Söz konusu ağırlıklı raf payı
ortalama değerlerinin (EFES için %(…..), TUBORG için %(…..)), ileriki dönem
bakımından referans ortalama değer olarak kabul edileceği, işleme konu
mağazalardaki raf paylarının ağırlıklı ortalamasının, 1.a no’lu bentte sayılan diğer
koşullar da gözetilerek bu değer ile uyumlu olmasının sağlanacağı belirtilmiştir.”
ifadeleri ile TUBORG bakımından %(…..) değerinin referans alındığı ve devir sonrası
dönem boyunca bu raf payının korunacağı taahhüt edilmiştir. Bu doğrultuda soğuk
3 Tuborg Pazarlama A.Ş. (TUBORG)
4 Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. (EFPA)
5 Ürünlerin raflara nasıl yerleştirileceğini/satılacağını gösteren model veya şemalar.
6/26
bulunurluğun bira pazarı bakımından önemi vurgulanarak teşebbüsten bu ortalamayı
sıcak ve soğuk raflar için ayrı ayrı tutturması beklenmiştir.
(12) Aşağıda NİELSEN tarafından Kuruma yapılan raporlamaların özetine öncelikle
MİGROS sonrasında KİPA için olmak üzere aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir.
7/26
Tablo 2: MİGROS Mağazalarında Yapılan Beş Dönemlik NİELSEN Gözlemleri
Kaynak: NİELSEN
1. Raporlama Aralık
2015 Dönemi
(n=1.051 ziyaret için)
2. Raporlama Ocak-
Haziran 2016 Dönemi
(n=2.324 ziyaret için)
3. Raporlama Haziran-
Aralık 2016 Dönemi
(n=2.444 ziyaret için)
4. Raporlama Ocak-
Haziran 2017 Dönemi
(n=2.425 ziyaret için)
5. Raporlama
Temmuz-Aralık 2017
Dönemi
(n=2.425 ziyaret için)
Ara.2015 Ocak-Haziran 2016 Temmuz-Aralık 2016 Ocak-Haziran 2017 Temmuz-Aralık 2017
Kriterler Tuborg Efes Diğer Tuborg Efes Diğer Tuborg Efes Diğer Tuborg Efes Diğer Tuborg Efes Diğer
NİELSEN Saha ziyareti bulguları:
Toplam Sıcak Alan Raf Payı % (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Migros Konsept Soğuk Alan Raf Payı % (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Markalı Soğuk Alan Raf Payı % (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Havuz Dolap Hariç Sergileme Alanı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sergileme Alanı (Ortalama ek teşhir adedi) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sergileme Alanı (Ortalama ek teşhir %) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Havuz Dolap (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sergileme Alanı (Ortalama ek teşhir adedi) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sergileme Alanı (Ortalama ek teşhir %) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Sergileme Alanı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sergileme Alanı (Ortalama ek teşhir adedi) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sergileme Alanı (Ortalama ek teşhir %) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
MİGROS tarafından paylaşılan değerler: (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Sıcak Alan Planogram Payı % (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Migros Konsept Soğuk Alan Planogram
Payı %
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Migros Tarafından Paylaşılan Markalı
Soğuk Alan Metraj Payı %
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
8/26
(13) Yukarıda MİGROS mağazaları için karşılaştırmalı özetine yer verilen raporlamaların
sonuç bölümünde NİELSEN tarafından, MİGROS’un bira kategorisinde taahhütler
kapsamındaki kriterlere uygun ve objektif olarak bir önceki dönem şartlarını devam
ettirdiğinin tespit edildiği ve dönemler arasındaki farkların TUBORG için istatiksel
olarak anlamlı olmadığı ifade edilmiştir. Yukarıdaki tabloda yer alan NİELSEN saha
ziyareti bulgularının beş dönem için ortalaması alındığında TUBORG bakımından
sıcak raf için %(…..), konsept soğuk raf için %(…..), markalı soğuk raf için %(…..)
oranlarında raf paylarının ölçüldüğü görülmüş olup bu üç değerin de Tablo 1’de
gösterilen başlangıç referans değerlerinden (sıcak raf için (…..), konsept soğuk raf için
%(…..), markalı soğuk raf için %(…..)) yüksek olduğu anlaşılmaktadır.
Tablo 3: KİPA Mağazalarında Yapılan İki Dönemlik NİELSEN Gözlemleri
1. Raporlama Ocak-
Haziran 2017 Dönemi
(n=2.425 ziyaret için)
2. Raporlama Temmuz-
Aralık 2017 Dönemi
(n=2.425 ziyaret için)
Ocak-Haziran 2017 Temmuz-Aralık 2017
Kriterler Tuborg Efes Diğer Tuborg Efes Diğer
NİELSEN Saha ziyareti bulguları:
Toplam Sıcak Alan Raf Payı % (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Migros Konsept Soğuk Alan Raf Payı % (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Markalı Soğuk Alan Raf Payı % (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Havuz Dolap Hariç Sergileme Alanı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sergileme Alanı (Ortalama ek teşhir
adedi)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sergileme Alanı (Ortalama ek teşhir %) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Havuz Dolap (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sergileme Alanı (Ortalama ek teşhir
adedi)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sergileme Alanı (Ortalama ek teşhir %) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Sergileme Alanı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sergileme Alanı (Ortalama ek teşhir
adedi)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Sergileme Alanı (Ortalama ek teşhir %) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Migros tarafından paylaşılan değerler: (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Sıcak Alan Planogram Payı % (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Migros Konsept Soğuk Alan Planogram
Payı %
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Migros Tarafından Paylaşılan Markalı
Soğuk Alan Metraj Payı %
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: NİELSEN
(14) Yukarıda KİPA mağazaları için karşılaştırmalı özetine yer verilen raporlamaların sonuç
bölümünde NİELSEN tarafından, KİPA’nın bira kategorisinde verilen taahhütler
kapsamındaki kriterlere uygun bir dönem geçirdiğinin tespit edildiği ve dönemler
arasındaki farkların TUBORG için istatiksel olarak anlamlı olmadığı ifade edilmiştir.
Yukarıdaki tabloda yer alan NİELSEN saha ziyareti bulgularının iki dönem için
ortalaması alındığında TUBORG bakımından sıcak raf için %(…..), konsept soğuk raf
için %(…..), markalı soğuk raf için %(…..) oranlarında raf paylarının ölçüldüğü
9/26
görülmüş olup, bu üç değer ile Mayıs 2016 tarihli referans değer (%(…..)) arasındaki
farkın +(…..) puan ile -(…..) puan arasında değiştiği anlaşılmaktadır.
G.2. Pazardaki Gelişmeler
(15) AEH-MİGROS ve MİGROS-KİPA devralmalarının 2015 ve 2017 yıllarında
gerçekleştiği dikkate alınarak, devralmaların gerçekleştiği dönem ile mevcut
dönemdeki bira pazarı ve perakende pazarı koşullarına bakmakta fayda görülmektedir.
G.2.1. Bira Pazarı Hakkında Bilgi ve Pazardaki Gelişmeler
(16) Yıllar itibarıyla alkollü içki satış belgesine sahip olan kapalı satış noktası (KSN) ve açık
satış noktası (ASN) sayıları aşağıda sunulmaktadır.
Tablo 4: Alkollü İçki Satış Belgesine Sahip KSN ve ASN Sayıları
Yıl KSN ASN Toplam
2012 87.736 25.249 112.985
2013 78.960 22.763 101.723
2014 57.840 26.631 84.471
2015 53.143 26.793 79.936
2016 52.041 27.107 79.148
2017 50.4306 27.653 78.083
Kaynak: 09.11.2017 tarih ve 17-36/583-256 sayılı karar ve teşebbüslerden alınan veriler
(17) Yukarıda yer alan tablodan, yıllar itibarıyla alkollü içki satış belgesine sahip KSN
sayısında ciddi bir düşüş yaşandığı dikkat çekmektedir7. Bununla birlikte alkollü içki
satış belgesine sahip ASN sayısında büyük bir değişiklik yaşanmadığı görülmektedir.
Kapalı bira pazarı, Efes ve Tuborg ürünlerinin bulunduğu (sözleşmeli + sözleşmesiz
çalışılan) geleneksel KSN8, Ekomini9 ve Key Account10 türünde noktalardan oluşmakta
olup, nokta sayılarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir11:
Tablo 5: Efes ve Tuborg Ürünlerinin Bulunduğu Geleneksel KSN, Ekomini ve Key Account Sayıları
Yıl
EFPA TUBORG
Gelenekse
l KSN Ekomini
Key
Account
Toplam
KSN
Geleneksel
KSN
Ekomin
i
Key
Account
Toplam
KSN
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
201812 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: 09.11.2017 tarihli ve 17-36/583-256 sayılı karar ve teşebbüslerden alınan veriler
6 TUBORG tarafından 42.000 noktada fiilen alkol satıldığının tespit edildiği ifade edilmiştir.
7 TUBORG tarafından, KSN sayısında yaşanan düşüşün büyük ölçüde, saat 22:00 yasağı, 100 metre
kuralı, iş koşullarındaki zorluklar ve organize perakende ticaretin önem kazanmasına bağlı olarak ortaya
çıktığı ifade edilmiştir.
8 Geleneksel kanalda satış yapan, bakkal, market, büfe, kuruyemişçi gibi satış noktaları.
9 EFPA tarafından kurulan, alkollü içecek, tütün mamulleri, cips, şekerli ürünler/şeker, kuruyemiş/kuru
meyve, gazlı-gazsız içecek, dondurma gibi hızlı tüketim mallarının modern kanalda perakende olarak
satıldığı bir franchise sistemidir.
10 Cash & Carry olarak adlandırılan ve daha çok KSN ve ASN’lere toptan satış yapan marketler ile
ağırlıklı olarak nihai tüketicilere perakende satış gerçekleştirmekte olan zincir marketler
kastedilmektedir.
11 Söz konusu noktalar teşebbüslerce yıl içinde fatura kesilen noktalardan oluşmaktadır. Diğer bir deyişle
yıl sonu itibarıyla çalışılan nokta sayısını ifade etmemektedir.
12 Bu tabloda ve Tablo 6, 7, 8, 9, 10 ve 11’de sunulan 2018 verileri Nisan ayı sonu itibarıyladır.
10/26
(18) Yukarıdaki tablodan, özellikle EFPA’nın bulunduğu toplam KSN sayısının 2012
yılından 2017 sonuna13 yaklaşık (…..) civarında azaldığı görülmektedir. Bununla
birlikte, pazarda alkollü içki satış belgesine sahip olan toplam KSN sayısında yıllar
itibarıyla yaşanan daralmadan, TUBORG’un çok etkilenmediği ve nokta sayısını
görece koruduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan teşebbüslerin özellikle son yıllarda yakın
sayıda Key Account noktasında faaliyet gösterdiği, bununla birlikte Anadolu Efes
Biracılık ve Malt Sanayii A.Ş. (ANADOLU EFES) tarafından kurulan bir franchise
sistemi olan Ekomini’lerle belirgin bir şekilde EFPA’nın çalıştığı görülmektedir. Bu
kapsamda her iki teşebbüsçe de Ekomini’lerin geleneksel kanal müşterisi olarak
addedildiği ve şirket tarafından geleneksel kanal içinde takip edildiği ifade edilmektedir.
(19) Kapalı bira pazarında ithalatın önemli bir boyutta olmaması, pazardaki yüksek giriş
engelleri ve diğer küçük üretici ve ithalatçıların pazardan fazla pay alamaması
nedenleriyle EFPA ve TUBORG pazardaki iki ana oyuncu konumundadır.
(20) Öncelikle, 2012 yılından günümüze kadar bira pazarında yaşanan gelişmeleri
özetlemek adına, aşağıda EFPA ve TUBORG’un verilerine dayanarak genel anlamda
kapalı-açık, EFPA-TUBORG, kapalı ve açık pazarlarda EFPA ve TUBORG’un ayrı ayrı
satış verilerine yer verilmiş ve pazar payları hesaplanmıştır.
Tablo 6: Ciro Bakımından Kapalı-Açık Bira Pazarı Büyüklükleri (TL)14
Yıl Kapalı Bira Pazarı
Kapalı Bira
Pazarı/Toplam
Bira Pazarı
Açık Bira
Pazarı
Açık Bira
Pazarı/Toplam
Bira Pazarı
Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: 09.11.2017 tarihli ve 17-36/583-256 sayılı karar ve teşebbüs verileri
Tablo 7: Satış Miktarı Bakımından Kapalı-Açık Bira Pazarı Büyüklükleri (lt)
Yıl Kapalı Bira Pazarı
Kapalı Bira
Pazarı/Toplam
Bira Pazarı
Açık Bira
Pazarı
Açık Bira
Pazarı/Toplam
Bira Pazarı
Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: 09.11.2017 tarihli ve 17-36/583-256 sayılı karar ve teşebbüs verileri
13 Ara dönemlerde sunulan veriler bira tüketiminin sezonsal farklılık göstermesinden dolayı karşılaştırma
amaçlı kullanılmamıştır.
14 Bira pazarında faaliyet gösteren diğer üreticiler ile ithalatçıların kapasiteleri ve dolayısıyla üretim
miktarlarının çok küçük bir paya sahip olduğu dikkate alınarak, rapordaki tüm analizlerde bahsi geçen
teşebbüslere ait veriler dahil edilmemiştir. EFPA ve TUBORG’a ait cirolara, KDV hariç, ÖTV dahil olup
cirolara; noktalara yapılan parasal yatırım ve iskontolar, bayi kar marjı, bayi nakit iskonto, bayi primleri
dahil değildir.
11/26
Tablo 8: EFPA ve TUBORG’un Tüm Bira Pazarındaki Ciroları (TL)15 ve Pazar Payları (%)
Yıl EFPA Cirosu Pazar Payı TUBORG Cirosu Pazar Payı Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: 09.11.2017 tarihli ve 17-36/583-256 sayılı karar ve teşebbüs verileri
Tablo 9: EFPA ve TUBORG’un Tüm Bira Pazarındaki Satış Miktarları (lt) ve Pazar Payları (%)
Yıl EFPA Satış Miktarı Pazar Payı TUBORG Satış Miktarı Pazar Payı Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: 09.11.2017 tarihli ve 17-36/583-256 sayılı karar ve teşebbüs verileri
Tablo 10: EFPA ve TUBORG’un Kapalı ve Açık Bira Pazarındaki Ciroları (TL) ve Pazar Payları (%)16
EFPA TUBORG
Yıl Kapalı Bira Pazarı Açık Bira Pazarı Toplam Kapalı Bira Pazarı Açık Bira Pazarı Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: 09.11.2017 tarihli ve 17-36/583-256 sayılı karar ve teşebbüs verileri
Tablo 11: EFPA ve TUBORG’un Kapalı ve Açık Bira Pazarındaki Satış Miktarları (LT) ve Pazar Payları (%)17
EFPA TUBORG
Yıl Kapalı Bira Pazarı Açık Bira Pazarı Toplam Kapalı Bira Pazarı Açık Bira Pazarı Toplam
2012 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2013 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2014 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: 09.11.2017 tarihli ve 17-36/583-256 sayılı karar ve teşebbüs verileri
15 Cirolar içinde KDV hariç olup, ÖTV ise dolaylı olarak vardır. EFPA ve TUBORG üretici firmadan alarak
satış yaptıklarından, ÖTV mükellefi (ÖTV beyan ederek ödeyen) üretici firmanın satış tutarının içerisinde
ÖTV rakamı bulunmakta, dolayısıyla EFPA ve TUBORG’un maliyetinin ve dolayısıyla satış fiyatının
içinde ÖTV bulunmaktadır.
16 Kapalı bira pazarı satışlarına Ekominiler ile zincir market ve Cash and Carry’leri içine alan Key
Account noktalarına yapılan satışlar dahildir.
17 Kapalı bira pazarı satışlarına Ekominiler ile zincir market ve Cash and Carry’leri içine alan Key
Account noktalarına yapılan satışlar dahildir.
12/26
(21) Aşağıda EFPA ve TUBORG’un NİELSEN verilerine göre kapalı bira pazarında, 2014-
2017 arası dönemdeki pazar paylarına, bulunurluk oranlarına18 ve satış verilerine yer
verilmektedir:
Tablo 12: EFPA ve TUBORG'un Pazar Payları, Bulunurluk Oranları ve Satış Verileri
Yıl
Miktar (lt) Bazlı Pazar Payı (%) Değer (TL) Bazlı Pazar Payı (%)
EFPA TUBORG EFPA TUBORG
2014 (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..)
2018 Ocak-Nisan (…..) (…..) (…..) (…..)
Yıl
Sayısal Dağıtım Oranı (%) Ağırlıklı Dağıtım Oranı (%)
EFPA TUBORG EFPA TUBORG
2014 (…..) (…..) (…..) (…..)
2015 (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 (…..) (…..) (…..) (…..)
2017 (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: NİELSEN
(22) Yukarıda yer alan NİELSEN verilerden hareketle, 2014 yılından itibaren 2018 Ocak-
Nisan dönemine kadar TUBORG’un pazar payını düzenli olarak artırarak satış miktarı
ve ciro bazında %(…..)’den %(…..)’e çıktığı görülmektedir. Bu kapsamda TUBORG’un
2014 yılından itibaren 2018 Ocak-Nisan sonuna kadar NİELSEN verilerine göre satış
miktarı ve ciro bakımından (…..) puanlık bir pazar payı kazandığı, bu veriye göre yıl
başına ortalama yaklaşık (…..) puanlık bir pazar payı artışı yaşadığı görülmektedir.
Benzer şekilde, şirket verileri esas alındığında, 2012 yılından 2017 yılı sonuna kadarki
dönemde, TUBORG’un pazar payının satış miktarı bazında %(…..)’den %(…..)’ye, ciro
bazında ise %(…..)’dan %(…..)’a yükseldiği; EFPA’nın pazar payının ise sürekli bir
düşüş halinde olduğu dikkat çekmektedir. Bu verilere göre 2012-2017 sonu arasında
TUBORG’un sırasıyla satış miktarı ve ciro bakımından sırasıyla (…..) ve (…..) puanlık
bir pazar payı artışı yaşadığı, yıl başına ortalamada yaklaşık (…..) puan pazar payı
kazandığı anlaşılmaktadır. Bu durum, yıllar itibarıyla EFPA tarafından kaybedilen
pazar payının istikrarlı bir şekilde TUBORG’a kaydığını göstermektedir. Yukarıdaki
Tablo 7 ve Tablo 9’da yer verildiği üzere, kapalı bira pazarı satış miktarı ve KSN sayısı,
yıllar itibarıyla azalan bir özellik göstermektedir. Daralan pazar yapısı karşısında,
TUBORG’un satışlarını artırarak istikrarlı bir şekilde pazar payı kazanması ve KSN
sayısını görece koruması ise, TUBORG’un pazar gücü kazandığına işaret etmektedir.
(23) Diğer yandan, yukarıda yer alan NİELSEN verilerine bakıldığında, TUBORG’un
bulunurluk oranlarının 2014 yılından günümüze kadarki dönemde genel olarak artış
eğiliminde olduğu ve mevcut durumda kapalı bira pazarında sayısal ve ağırlıklı olarak
sırasıyla %(…..) ve %(…..) oranında yüksek bir bulunurluğa sahip olduğu
anlaşılmaktadır.
(24) Bu çerçevede, söz konusu teşebbüslerin yatırım tutarlarına da bakılmıştır. Aşağıda
EFPA tarafından kanal bazında sunulan yatırım tutarları yıllar itibarıyla verilmektedir:
18 Teşebbüslerden alınan bilgiye göre, sayısal dağıtım oranı Efes/Tuborg ürünü satan perakendecilerin,
bira satan toplam perakendeci uzayına oranı olarak tanımlanırken; ağırlıklı dağıtım oranı Efes/Tuborg
ürünü satan perakendecilerin cirosunun toplam bira ürün grubu satış cirosu içindeki payı olarak
tanımlanmaktadır.
13/26
Tablo 13: EFPA Tarafından KSN’lere Yapılan Yatırımlar (TL)19
KSN Türü 2012 2013 2014 2015 2016 2017 (İlk altı ay)
Geleneksel (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ekomini (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Cash&Carry (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer Zincir
Mağazalar
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Yatırım
Tutarı
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: 08.02.2018 tarih ve 18-04/54-30 sayılı karar
(25) Yukarıdaki tablodaki yatırımlar, nokta sayıları ile kıyaslandığında EFPA’nın (Tablo 8),
Cash& Carry ve diğer zincir mağazalar altında sınıflanan noktalara daha yoğun yatırım
yaptığı, Ekomini’lere yaptığı ortalama yatırımın, geleneksel KSN’ler dışında kalan
KSN’lere yapılan yatırıma göre daha yüksek olduğu anlaşılmaktadır.
(26) Aşağıdaki tabloda ise, TUBORG tarafından yatırım türü bazında sunulan tutarları yıllar
itibarıyla verilmektedir:
Tablo 14: TUBORG Tarafından KSN’lere Yapılan Yatırımlar (TL)
2012 2013 2014 2015 2016
2017 Ocak-
Haziran
Fatura Altı İskonto ve Nakit
Katkı, Kampanya
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Eğitim/İş
Geliştirme/Personel Desteği
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Vitrin/Tabela/Dekorasyon/
Soğutucu
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Yatırım Tutarı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: 08.02.2018 tarih ve 18-04/54-30 sayılı karar
(27) TUBORG verilerini gösteren yukarıdaki tablodan ise, yatırımların çoğunluğunun nakit
yatırımlardan oluştuğu ve özellikle 2014 yılından itibaren TUBORG’un yatırımlara
ağırlık verdiği görülmektedir. Hem EFPA hem de TUBORG’a ait toplam yatırım tutarları
karşılaştırıldığında, yıllar itibarıyla pazar payını artıran ve EFPA’ya nazaran daha az
pazar payına sahip olan TUBORG’un, noktalara büyük oyuncu kadar yatırım
yapabilecek bir finansal gücü olduğu hatta kimi yıllarda yarısı civarında pazar payı
olmasına karşın neredeyse EFPA ile aynı tutarda toplam yatırım yaptığı görülmektedir.
(28) Yatırımların bir alt kümesi olan dolap sayılarına bakıldığında da teşebbüslerin yıllar
itibarıyla KSN’lerdeki dolap sayılarını artırdıkları gözlenmektedir.
19 EFPA tarafından yatırımlar tür bazında değil kanal bazında sunulabildiğinden tabloda bu şekilde yer
verilmiştir. Yatırım tutarları, fatura altı iskonto ve nakit katkı, kampanya, eğitim/iş geliştirme/personel
desteği, vitrin/tabela/dekorasyon/soğutucu kalemlerinden oluşmaktadır.
14/26
Tablo 15: EFPA ve TUBORG Ürünü ve Dolabı Bulunan KSN Sayıları ile Bu Noktalardaki Dolap Sayıları20
EFPA 2012 2013 2014 2015 201621 2017
EFPA Ürünlerinin Bulunduğu Toplam KSN
Sayısı (a)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan KSN Sayısı (b) (…..) (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan KSN'lerdeki EFPA
Dolap Sayısı (c)
(…..) (…..) (…..)
EFPA Dolabı Olan KSN'lerdeki Ortalama
EFPA Dolap Sayısı (c/b)
(…..) (…..) (…..)
KSN Başına Ortalama EFPA Dolap Sayısı
(c/a)
(…..) (…..) (…..)
TUBORG 2012 2013 2014 2015 2016 2017
TUBORG Ürünlerinin Bulunduğu Toplam
KSN Sayısı (d)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan KSN Sayısı (e) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan KSN'lerdeki
TUBORG Dolap Sayısı (f)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Dolabı Olan KSN'lerdeki
Ortalama TUBORG Dolap Sayısı (f/e)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KSN Başına Ortalama TUBORG Dolap
Sayısı (f/d)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: 09.11.2017 tarihli ve 17-36/583-256 sayılı karar
(29) Yukarıda yer verilen hususlar bir arada değerlendirildiğinde, hâlihazırdaki pazar
yapısının eski dönemdeki yapıdan oldukça farklılaştığı, o dönemde EFPA’nın pazarda
çok güçlü bir konumda olduğu, mevcut durumda ise TUBORG’un da güç kazandığı
anlaşılmaktadır. Nitekim TUBORG’un gerek pazar payı ve satışları, gerek bulunurluk
oranları gerekse de finansal gücü itibarıyla EFPA ile yarışabilir düzeye geldiği
görülmektedir. Bu bağlamda kapalı bira pazarındaki rekabetin son yıllarda en yoğun
düzeye geldiği söylenebilecektir.
(30) 09.11.2017 tarih ve 17-36/583-256 sayılı kararla TUBORG’un kapalı bira pazarındaki
münhasırlık içeren sözleşmelerine tanınan bireysel muafiyetin 4054 sayılı Kanun’un
13. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca geri alınmasına karar verilmiştir.
03.07.2017 tarih ve 17-20/320-142 sayı ile, EFPA’nın bayi ve distribütörleri ile kapalı
satış noktaları arasında imzalanması planlanan münhasırlık hükmü içeren
sözleşmelerine menfi tespit belgesi verilemeyeceğine, bu sözleşmelerin grup
muafiyetinden yararlanamadığına ve bireysel muafiyet alamayacağına karar
verilmiştir. Dolayısıyla mevcut durumda her iki teşebbüsün de kapalı bira pazarında
münhasırlık içeren sözleşme ile çalışma hakkı bulunmamaktadır.
(31) Öte yandan EFPA tarafından yapılan başvuru üzerine dolap kuralı yeniden
değerlendirilmiş, Kurul’un 08.02.2018 tarih ve 18-04/54-30 sayılı kararında, 2008
yılında sınırları netleştirilerek (100 m2’nin altındaki noktalarda dolabın %20’sinin diğer
bira üreticilerine ayrılması kuralı) getirilen dolap kuralının karşılıklı ve etkin bir şekilde
devam ettirilmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.
20 Bu tablodaki verilere, Key Accounts ve Ekomini’lere ait veriler dahildir.
21 EFPA tarafından 2012, 2013 ve 2014 yıllarındaki dolap sayılarına ilişkin sağlıklı veri çekilemediği
belirtilmiş olup, tabloda 2016 yılında sunulan veriler 20.03.2017 tarihi itibarıyla sistemden çekilen
verilerdir.
15/26
G.2.2. Hızlı Tüketim Malları (HTM) Organize Perakende Pazarı Bakımından
Gelişmeler
(32) Mevcut durumda MİGROS, AEH ve MOONLIGHT tarafından ortak kontrol
edilmektedir. 2017 yılında TESCO KİPA hisselerinin %95,495’inin MİGROS tarafından
devralınması ile birlikte Kipa Marketler de MİGROS Grubuna dahil olmuştur22. Söz
konusu devralma işlemi kapsamında MİGROS tarafından bazı mağazaların elden
çıkarılması için taahhütler sunulmuştur. Sunulan taahhütlerin yerine getirilmesi
amacıyla, 2017 yılı içinde 20 Migros/Kipa mağazası CarrefourSA Carrefour Sabancı
Ticaret Merkezi A.Ş.’ye (CARREFOURSA) devredilmek suretiyle taahhüte konu 25
mağazanın devri tamamlanmıştır.
(33) MİGROS’un sektörde gerçekleştirdiği izne tabi bir diğer işlem, CARREFOURSA’nın
Kayseri’de işlettiği 11 adet mağazayı sabit değerleri ve mağazalara ilişkin kira
sözleşmeleri ile devralması işlemidir. Bununla birlikte CARREFOURSA Kayseri ilindeki
faaliyetlerine son vermiştir23. Son olarak, Makro Market A.Ş. tarafından İstanbul,
Antalya ve Tekirdağ illerinde Makromarket ve Uyum Market adı ile işletilen toplam 73
mağazanın 71’inin kira sözleşmesinin devri yoluyla, ikisinin ise mülk olan mağazanın
doğrudan kiralanması yoluyla MİGROS tarafından devralınması işlemine Kurul’un
18.04.2018 tarih ve 18-11/204-95 sayılı kararı ile izin verilmiştir.
(34) MİGROS tarafından son dönemde yapılan devralma işlemlerine yukarıda yer verdikten
sonra, HTM organize perakende pazarında bulunan nokta sayıları aşağıda
sunulmaktadır.
Tablo 16: HTM Organize Perakende Sektöründe Faaliyet Gösteren Nokta Sayısı ve Dağılımı
Ara.14 Ara.15 Ara.16 Ara.17 Nis.18
Mağaza Sayısı
Mağaza
Sayısı
Mağaza
Sayısı
Mağaza
Sayısı
Mağaza
Sayısı
Süpermarket Segmenti (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Migros Süpermarketleri (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Migros & Kipa Süpermarketleri (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Rakip Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
-CarrefourSA (Carrefour Exp.) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
-Makromarket-Uyum24 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
-Tesco-Kipa (Kipa Exp.) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
-Pehlivanoğlu (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
-File (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
-Yerel Zincirler & Diğer Süpermarketler (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Hipermarket Segmenti (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Migros Hipermarketleri (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Migros & Kipa Hipermarketleri (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Rakip Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
-CarrefourSA
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
22 Kurul’un 09.02.2017 tarih ve 17-06/56-22 sayılı kararı.
23 Kurul’un 28.12.2017 tarih ve 17-44/689-303 sayılı kararı.
24 Makromarket-Uyum mağazalarının 73 adedi 2018 Nisan’da MİGROS’un kontrolüne geçmiş olup bu
tabloda MİGROS altında sunulmamıştır. (…..).
16/26
Tablo 16’nın devamı:
Ara.14 Ara.15 Ara.16 Ara.17 Nis.18
Mağaza Sayısı
Mağaza
Sayısı
Mağaza
Sayısı
Mağaza
Sayısı
Mağaza
Sayısı
- Real (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
- Özdilek (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
İndirim Segmenti (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
-BIM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
-A101 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
-Şok (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
-DiaSA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
-Hakmar Ekspress (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
-Diğer İndirim Marketler (Çağrı Semt, Adesem, Teda) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Convenience Segmenti (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
-Ekomini (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
-Ucz & Ucz Sistem & Seç (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
-Şok Mini (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: MİGROS
(35) Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere HTM organize perakende pazarında bulunan
nokta sayıları son beş yılda (…..)’ten (…..)’e çıkmış, bu artışın nerdeyse tamamı,
sayısını %(…..)’den fazla artıran indirim marketlerden kaynaklanmıştır. Benzer şekilde
süpermarket segmentindeki artış, MİGROS’un mağaza sayısını yeni açtığı mağazalar
ve gerçekleştirdiği devralmalar sonucunda %(…..) oranında artırmasından dolayıdır.
Bu segment altındaki yerel zincirler ve diğer süpermarketlerin sayısı ise durağandır.
Ulusal zincir market kategorisinde CARREFOURSA mağaza sayısını 2014 yılına
nazaran artırsa da nokta sayısı 2016 sonundan itibaren azalma göstermektedir.
Hipermarket segmentinde görece durağan bir seyir olmakla birlikte nokta sayısı
giderek azalmaktadır. MİGROS tarafından Convenience Segmenti altında
sınıflandırılan market sayısındaki artış da ANADOLU EFES tarafından kurulan Ekomini
sistemindeki nokta sayısındaki artıştan kaynaklanmaktadır.
(36) Dosya konusunu oluşturan MİGROS ve KİPA mağazalarında rakip bira
bulunurluğunun korunmasına yönelik davranışsal taahhüt bağlamında noktaların
kaçında alkollü içki satıldığı önem arz etmektedir. Yukarıda yer alan segmentlerden
MİGROS süpermarketleri, Carrefoursa, Pehlivanoğlu ve bazı diğer yerel zincirler ve
süpermarketler ile Ekomini noktaları alkollü içecek satmaktadır. Alkollü içki satışı
yapan bu noktalar kabaca toplandığında 2018 Nisan itibarıyla Yerel Zincirler & Diğer
Süpermarketler ve Ekomini kategorisi hariç yaklaşık (…..)’dır. Bu kapsamda HTM
organize perakende kanalda kaç noktanın alkollü içki sattığına ilişkin olarak EFPA ve
TUBORG tarafından aşağıdaki NİELSEN verileri sunulmuştur.
17/26
Tablo 17: HTM Organize Perakende Sektöründe NİELSEN Tarafından Ölçülen Nokta Sayısı ve Alkollü
İçki Satan Nokta Sayısı
EFPA Tarafından Sunulan TUBORG Tarafından Sunulan
Yıl
Toplam Perakende
Nokta Sayısı
(İndirim Mağazaları
Hariç)
Alkollü İçki Satışı
Yapan Perakende
Nokta Sayısı
Toplam HTM
Organize
Perakende Nokta
Sayısı (İndirim
Mağazaları Dahil)
Alkollü İçki
Satışı Yapan
Perakende
Nokta Sayısı
Oran %
2013 - 2.235 - - -
2014 - 2.488 - - -
2015 11.181 2.489 22.186 2.502 %11,3
2016 11.799 2.746 25.331 2.778 %11,0
2017 11.881 2.908 28.134 2.908 %10,3
2018 11.890 3.035 30.640 3.035 %9,9
Kaynak EFPA tarafından sunulan NİELSEN Verileri TUBORG tarafından sunulan NİELSEN Verileri
(37) Yukarıdaki iki tablodan da yaklaşık olarak 2.500 ila 3.000 noktada alkollü içki satışının
mümkün olduğu görülmekte, bu sayının HTM organize perakende pazarındaki toplam
nokta sayısına oranlandığında toplam noktaların %10-11’ine tekabül ettiği
anlaşılmaktadır. Yukarıda yer verilen Tablo 5’ten de EFPA ve TUBORG’un
(…..)civarında Key Account noktasında ürün sattıkları bilinmektedir.
(38) HTM organize perakende pazarındaki toplam ve alkollü içecek satan nokta sayılarına
ilişkin yapılan bu değerlendirmeler sonrasında hem EFPA’nın hem TUBORG’un kapalı
bira pazarındaki satışlarının kırılımını ve kapalı bira pazarındaki gelirlerinin
kompozisyonunu göstermek teşebbüslerin hangi kanallarda kuvvetli olduklarını
görmek bakımından açıklayıcı olacaktır.
18/26
Tablo 18: Yıllar İtibarıyla EFPA ve TUBORG’un Kapalı Bira Pazarındaki Satışlarının Kırılımı ve Payları
2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Nisan Sonu
Ciro (TL) Hacim (LT) Ciro (TL) Hacim (LT) Ciro (TL) Hacim (LT) Ciro (TL) Hacim (LT) Ciro (TL) Hacim (LT) Ciro (TL) Hacim (LT) Ciro (TL) Hacim (LT)
EFPA
Ekomini (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KSN (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam
Kapalı
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG
Ekomini (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KSN (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam
Kapalı
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFPA
Ekomini (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KSN (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam
Kapalı
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG
Ekomini (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KSN (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam
Kapalı
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: 09.11.2017 tarihli ve 17-36/583-256 sayılı Kurul Kararı ve teşebbüs verileri
(39) Bu tablodan TUBORG’un satışlarının EFPA’ya göre çok daha büyük bir kısmının geleneksel KSN kanalından geldiği, Key Account
kanalında TUBORG satışlarının %(…..) ila %(…..) oranında bir kısmının gerçekleştiği görülmektedir. Aşağıdaki tabloda kapalı bira
pazarında ve alt pazarlarındaki pazar payları sunulmaktadır.
19/26
Tablo 19: Yıllar İtibarıyla EFPA ve TUBORG’un Kapalı Bira Pazarındaki ve Alt Pazarlarındaki Pazar Payları
(40) Teşebbüslerin kapalı bira pazarındaki ve alt pazarlardaki durumunun incelenmesinin ardından, uygulanan taahhüdün satışlara etkisini
görebilmek amacıyla 2014 yılından itibaren MİGROS ve MİGROS tarafından devralınan mağazalardaki bira satış verilerini incelemek
gerekmektedir. Aşağıdaki tablodan TUBORG’un genel pazardaki pay artışını ve bazı yıllarda pazarın geneline oranla daha fazla bir
pazar payı artışını AEH bünyesinde bulunan Migros mağazalarında da gerçekleştirdiği görülmektedir.
2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Nisan Sonu
Ciro (TL) Hacim (lt) Ciro (TL) Hacim (lt) Ciro (TL) Hacim (lt) Ciro (TL) Hacim (lt) Ciro (TL) Hacim (lt) Ciro (TL) Hacim (lt) Ciro (TL) Hacim (lt)
Ekomini’lerdeki pazar
payı
EFPA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Geleneksel KSN'lerdeki pazar payı
EFPA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Key Account'lardaki
pazar payı
EFPA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Kapalı Bira
Pazarındaki Pazar Payı
EFPA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
20/26
Tablo 20: Yıllar İtibariyle MİGROS Mağazalarında Satılan Bira Hacmi (LT) ve Satış Gelirleri (TL)
Migros (Toptan Hariç) Migros (Toptan ve CC Hariç)
Migros (Toptan ve CC
Hariç)
Migros (Toptan ve CC
Hariç)
Migros (Toptan ve CC
Hariç) Carrefoursa'dan
Alınan Mağazalar Hariç
BİRA 2014 2015 2016 2017 2018 Nisan Kümüle
Miktar Tutar Miktar Tutar Miktar Tutar Miktar Tutar Miktar Tutar
EFES (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DİĞER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFES (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DİĞER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Carrefoursa'dan Alınan
Mağazalar Kipa Kipa
2018 Nisan Kümüle 2017 Mart-Aralık 2018 Nisan Kümüle
Miktar Tutar Miktar Tutar Miktar Tutar
EFES (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DİĞER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
EFES (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DİĞER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: MİGROS
21/26
G.3. TUBORG’un AEH-MİGROS ve MİGROS- TESCO KİPA Kararları Kapsamında
Verilen Taahhütlere Yönelik Görüşleri
(41) TUBORG tarafından sunulan 28.05.2018 tarih ve 4168 sayı ile taahhüt süresinin
uzatılması talepli başvurusunda, ilgili kararlar doğrultusunda alınan ve 2018 Temmuz
ayında süreleri dolacak olan taahhütlere ilişkin olarak,
Kurul’un ilgili kararlarında ilgili ürün pazarının “kapalı bira pazarı” olarak
tanımlandığı ancak alkol satılan organize perakende noktalarının geleneksel
kanala kıyasen birden çok ürünün bulunduğu ve alkol de içeren bir alışveriş sepeti
hizmeti sağlayabildiği, tüketicilerin geleneksel kanala göre organize kanalda
alışveriş hacminin daha yüksek olduğu, ürünlerin arz imkanları25 açısından
farklılıklar gösterdiği ve organize kanal ile geleneksel kanaldaki noktalara
uygulanan indirim ve kampanyaların birbirlerinden bağımsız olarak belirlendiği
argümanları ışığında işbu dosya kapsamında ilgili ürün pazarının “alkol satan
organize perakende kanalı” olarak tanımlanması gerektiği ve bu tanımı destekler
nitelikte literatürde kaynakların bulunduğu,
MİGROS’un son üç yıldaki hem organik hem de devralmalar yoluyla inorganik
büyümesinin artan oranda devam ettiği, buna karşın alkol satan organize
perakende pazarındaki tek rakibi konumunda olan CARREFOURSA’nın 2015 -
2018 yılları arasında mağaza sayısı bakımından küçüldüğü,
Mevcut durumda MİGROS’un bira satışları bakımından organize perakende
kanalındaki payının tahminen %(…..)’e ulaştığı, bira pazarında reklam ve tanıtımın
yasak olduğu göz önüne alındığında zincir marketlerin tüketiciler için platform
özelliği taşıdığı; dolayısıyla MİGROS’un büyüklüğü, yaygınlığı, alkollü içki
tüketicilerine ulaşmadaki gücü, ekonomik ve teknolojik altyapısı ve buna bağlı
sunduğu hizmetler dikkate alındığında alkollü içecek üreten firmalar için en önemli
ve geniş bir platform olduğu,
MİGROS’un geleneksel kanal için bir gösterge olduğu ve yalnızca organize kanal
değil, geleneksel kanaldaki perakendecilerin de MİGROS’u takip ettikleri,
MİGROS’un bu anlamda bir kaldıraç etkisi oluşturarak tüm kanala sirayet ettiği, bu
anlamda genel bira pazarındaki rekabet koşullarının temel belirleyicisi haline
geldiği,
Bira pazarının durağan olduğu ve belirli bir doygunluğa ulaştığı, alkol satan nokta
sayısının diğer hızlı tüketim ürünlerinden farklı olarak oldukça az olduğu ve son üç
yıllık süreçte azalmaya devam etmesinden dolayı 2015 öncesi döneme göre
MİGROS’un bira pazarındaki öneminin daha arttığı,
2016 yılında dünyanın en büyük bira üreticisi olan AB Inbev’in (Anheuser-Busch
InBev-ABI), dünyanın en büyük ikinci bira üreticisi olan ve ANADOLU EFES’in %24
hissesine sahip Sab Miller’ı satın aldığı, bu işlem sonucu hâlihazırda TUBORG’un
dağıtım portföyünde önemli bir ağırlığı bulunan Corona, Leffe ve Hoegaardan
markalarının 2018 yılı sonunda dağıtım haklarının ANADOLU EFES’e verileceği,
sonuç olarak TUBORG’un süper premium/premium bira segmentindeki pazar
payının %(…..)’den %(…..)’e düşeceği, ANADOLU EFES’in payının ise %(…..)’den
%(…..)’a çıkacağı, gelecekte ABI markalarının da artık Türkiye pazarında
ANADOLU EFES tarafından dağıtılacağı,
25 Farklı türde biralar sergilemek için büyük soğutucu ve/veya rafların bulunması gibi.
22/26
MİGROS mağazalarında TUBORG’un organize perakende bira satışları içindeki
payı AEH-MİGROS devralması öncesi %(…..) iken MİGROS’un TESCO KİPA’yı da
satın alması sonrası bu payın %(…..)’e ulaştığı ve ülke genelinde MİGROS ve
TESCO KİPA’nın organize perakende bira pazarında hâkim durumda bulunduğu
öte yandan alkol satan organize perakende pazarındaki tek takipçisi olan
CARREFOURSA payının ise %(…..) olduğu dolayısıyla TUBORG ve diğer bira
üreticilerinin organize perakende kanalındaki tüketicilere ulaşabilmesinin Anadolu
Grubu’nun inisiyatifinde bulunduğu,
Mevcut taahhütlerin yokluğunda Anadolu Grubu’nun rakiplerinin ürünlerinin
bulunurluğunu/etkin bulunurluğunu26 sınırlandırabileceği veya tamamen
dışlayabileceği, böylece hem tüketiciler hem de ilgili pazarın bütününü açısından
zarar ve maliyetlerin ortaya çıkacağı ve ANADOLU EFES’in hakim durumunu
güçlendireceği,
ANADOLU EFES’in kontrolünde olan ve TUBORG’un dolap bulunurluk oranının
sadece %(…..) olduğu Ekomini sayısının son üç yılda 600 adet arttığı, toplam 1.750
Ekomini noktasında TUBORG’un dışlandığı, bu durumun MİGROS ve TESCO
KİPA’larda da dışlanma olasılığını arttırdığı ve buna bir örnek teşkil ettiği,
Anadolu Grubu’nun kapalı bira pazarının %(…..)unu27 tek başına kontrol ettiği bu
bağlamda Kurul’un 03.07.2017 tarih ve 17-20/320-142 sayılı kararında ANADOLU
EFES’in kapalı bira pazarının toplam satış litresinin %5’ini aşmamak kaydıyla
münhasırlık hakkı talep etmesine karşın bu talebinin kabul edilmediği, verilen
taahhütlerin devam etmemesi halinde pazardaki kapanma etkisinin çok daha
yüksek olacağı ve Kurul’un kendi kararıyla çelişeceği,
TUBORG’un AEH-MİGROS kararı öncesi, MİGROS’taki soğuk bulunurluk oranının
%(…..) iken, 2018 Nisan ayı için %(…..)’e düşürüldüğü ve bu seviyelerde
sabitlendiği, aynı durumun sıcak raflarda da mevcut olduğu, söz konusu raf payı
seviyelerinin TUBORG’un 2017 kapalı bira pazarındaki payı olan %(…..)’in altında
olduğu, dolayısıyla anılan kararlar kapsamında verilen taahhütlere gereği gibi
uyulmadığı,
MİGROS tarafından satın alınan TESCO KİPA mağazalarında da sıcak ve soğuk
bulunurluk oranlarında raf paylarının %(…..) seviyelerine sabitlendiği, mevcut
taahhütlerin uzatılmaması veya esnetilmesi durumunda Anadolu Grubu’nun yeni
açacağı MİGROS ve TESCO KİPA mağazalarında veya devralma yoluyla
bünyesine katacağı mağazalarda TUBORG’un ticari açıdan dezavantajlı duruma
düşürülme olasılığının yüksek olduğu,
ANADOLU EFES’in son yıllarda TUBORG’a kaybettiği pazar payını geri almak için
TUBORG’u MİGROS ve TESCO KİPA mağazalarından dışlayabileceği,
TUBORG’un organize perakende kanalındaki tüm satışları içinde MİGROS ve
TESCO KİPA’ya satışlarının payının %(…..) olduğu dikkate alındığında, olası bir
dışlanma durumunda TUBORG’un organize kanaldaki pazar payının 2017
verileriyle %(…..)’den %(…..) 28 düşerken ANADOLU EFES’in payının %(…..)’dan
26 Teşebbüse ait birden çok ürünün tüketicilere teşhiri imkanının sağlandığı bulunurluk.
27 MiGROS ve TESCO KİPA’nın organize perakende bira satışlarındaki payının tahminen %(…..)
olduğu ve 2017 NİELSEN verilerine göre, kapalı bira pazarındaki satışların %(…..)’si organize
perakende kanalında gerçekleştiği göz önüne alınarak yapılan hesaplamada (…..)
28 TUBORG’un organize perakende bira pazarındaki payının %(…..)olduğu ve MİGROS/KİPA
satışlarının bu payın %(…..)’ini oluşturduğu göz önüne alınarak yapılan hesaplamada; (…..)
23/26
%(…..)’a çıkacağı ve ANADOLU EFES’in hâkim durumunu ilgili pazarda oldukça
güçlendireceği,
TUBORG’un MİGROS ve TESCO KİPA’lar ile etkin çalışamadığı veya hiç
çalışamadığı durumda, CARREFOURSA ve diğer yerel zincirlere olan ekonomik
bağımlılığının artmasından dolayı TUBORG’dan daha maliyetli çalışma
koşullarının29 talep edilebileceği,
İlgili kararlarda tespit edilen rekabetçi endişelerin artarak günümüze kadar devam
ettiği, taahhütlerin sona ermesi veya hafifletilmesi halinde ANADOLU EFES’in
mutlak olarak hakim duruma geleceği ve organize perakende bira kanalındaki
rekabete geri döndürülemez biçimde zarar vereceği, bu yüzden taahhütleri sona
erdirmek için yasal bir zeminin bulunmadığı,
Yukarıda açıklanan analiz ve olgular doğrultusunda, Kurum’un hukuki bağlayıcılık
açısından taahhütlerin gözden geçirilme sürecinde gerekli gördüğü geçici tedbirler
alması, ilgili taahhütlerin Migros ve Kipa mağazaları için ayrı ayrı ve gerektiği
takdirde süre bitiminde tekrar uzatılmak koşuluyla en az beş yıl süreyle uzatılması
ve taahhütlerin tam olarak uygulanmasını sağlamak amacıyla taahhütlerin daha da
sıkılaştırılması30 gerektiği
ifade edilmiştir.
G.4. Genel Değerlendirme
(42) AEH-MİGROS ve MİGROS–TESCO KİPA devralmaları kapsamında sunulan taahhüt
metinleri birlikte değerlendirildiğinde taahhütlere ilişkin sürenin 30.06.2018 tarihinde
biteceği, taahhütlerin ve taahhütlerin uygulanma süresinin ise süre sonunda Kurul
tarafından yeniden değerlendirilebileceği anlaşılmaktadır.
(43) NİELSEN tarafından yapılan raporlamalara göre Migros ve Kipa mağazalarında
TUBORG’un raf paylarının korunmasına yönelik taahhüdün yerine getirilmiş olduğu,
ayrıca MİGROS mağazalarında TUBORG’un satış performansının arttığı
anlaşılmaktadır. Bu kapsamda TUBORG’un Migros ve Kipa mağazalarındaki
satışlarının hem kendi satışları içindeki hem de genel pazar seviyeleri içindeki payına
bakılması gerekmektedir. Aşağıdaki tabloda TUBORG’un Migros ve Kipa
mağazalarındaki satışları ile bu satışların kendi Key Account, kapalı pazar ve tüm
satışları ile pazardaki toplam Key Account, toplam kapalı pazar ve toplam bira pazarı
içindeki satışlarına oranları sunulmuştur. Bu tablodan TUBORG’un Migros ve Kipa
kanalında satış yaptığı nokta sayısının yıllar itibarıyla arttığı, bu kanalın payının;
mağaza sayısındaki artış ve bira satışlarının geleneksel kanaldan organize kanala
doğru yönelmesinin de etkisiyle önemli hale gelen satış potansiyeli dolayısıyla, hem
TUBORG hem tüm pazar açısından yıldan yıla yükseldiği veya önemini koruduğu
görülmektedir.
(44) Öte yandan aşağıdaki tablodan Migros ve Kipa mağazalarındaki satışların
TUBORG’un tüm pazar seviyesindeki satışlarına etkisi de gösterilmiştir. Bu bağlamda
TUBORG Nisan 2018 sonu itibarıyla toplam Key Account kanalı içinde %(…..), toplam
kapalı pazar içinde %(…..) ve toplam bira pazarında %(…..) bir pazar payını bu
mağazalardaki satışlarından kazanmaktadır.
29 Ürünlere daha yüksek iskonto uygulanması, ödeme vadelerinin uzatılması, ilave bütçe talep edilmesi,
süpermarket raflarına ilk girişte ödenen listeleme maliyetlerindeki orantısız artış vb.
30 Örneğin mağazalardaki bulunurluk oranlarının pazardaki koşullar dikkate alınarak güncellenmesi.
24/26
Tablo 21: TUBORG tarafından Migros ve Kipa mağazalarında yapılan satışların TUBORG satışları ve tüm bira pazarı ile alt seviyeler içindeki payları
2013 2014 2015
Nokta Sayısı Ciro (TL) Hacim (lt) Nokta Sayısı Ciro (TL) Hacim (lt) Nokta Sayısı Ciro (TL) Hacim (lt)
Migros (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kipa (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Key Account’a Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG KSN'ye Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Toplam Satışına Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Key Account 'a Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam KSN'ye Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Bira Pazarına Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
2016 2017 2018 Nisan Sonu
Nokta Sayısı Ciro (TL) Hacim (lt) Nokta Sayısı Ciro (TL) Hacim (lt) Nokta Sayısı Ciro (TL) Hacim (lt)
Migros (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kipa (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Key Account'a Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG KSN'ye Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TUBORG Toplam Satışına Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Key Account'a Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam KSN'ye Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Bira Pazarına Oranı (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: 09.11.2017 tarihli ve 17-36/583-256 sayılı Kurul Kararı ve teşebbüs verileri
24/26
(45) Devralma işlemlerinin gerçekleştiği dönemden günümüze kadar pazarda yaşanan
gelişmeler taahhütlere ilişkin yapılacak değerlendirme açısından kritik önem arz
etmektedir. Yukarıda yer verildiği üzere yıllar itibarıyla KSN sayısında ciddi azalma
meydana gelmiştir (Tablo 4). Bu daralmadan EFPA’nın TUBORG’a nazaran daha fazla
etkilendiği görülmektedir. Devralmadan önceki yıl olan 2014 yılından günümüze kadar
TUBORG’un pazar payı ciro ve satış miktarı bazında artış gösterirken, buna karşılık
EFPA pazar payı azalmaktadır. Söz konusu pazar payı artışının daralan pazarda
gerçekleşmesinin TUBORG’un pazar gücü kazandığına işaret ettiği söylenebilecektir.
Öte yandan TUBORG’un bulunurluk bakımından EFPA ile benzer seviyelere ulaşmış
olduğu görülmektedir. Nokta başına yapılan yatırımlara ilişkin veriler karşılaştırıldığında
ise TUBORG’un EFPA kadar yatırım yaptığı, dolap sayısını artırdığı ve bu durumun da
TUBORG’un pazar gücüne işaret ettiği söylenebilecektir. Devralmalar öncesi 2014 yılı
sonundan 2017 yılı sonuna TUBORG’un tüm bira pazarındaki payı ciro bakımından
%(…..)’dan %(…..)’e, miktar bakımından %(…..)’den %(…..)’a çıkmış, sayısal
bulunurluk oranı aynı dönemde %(…..)’dan %(…..)’e, ağırlıklı bulunurluk oranı ise
%(…..)’den %(…..)’e yükselmiştir. Sonuç olarak devralma işleminden ve önceki
yıllardan bu yana TUBORG’un pazardaki konumunun farklılaştığı değerlendirilmektedir.
(46) Bununla birlikte HTM organize perakende pazarında yaşanan değişimler ve
MİGROS’un söz konusu pazardaki konumu taahhütlere ilişkin yapılacak
değerlendirmelerde önem teşkil eden bir başka husustur.
(47) Taahhütlerin sunulduğu dönemden günümüze kadar HTM organize perakende
pazarında faaliyet gösteren oyuncuların, mağaza sayısı indirim marketleri hariç olmak
üzere durağan bir seyir izlemektedir. Bununla birlikte AEH-MİGROS kararından sonra
MİGROS’un yukarıda detaylarına yer verilen devralmalar ve yeni mağaza açılışları
sonucunda, 2015 yılı sonunda (…..) olan mağaza sayısı günümüzde yaklaşık (…..)
yükselmiştir. HTM organize perakende pazarında kaç noktanın alkollü içki sattığına
ilişkin verilere baktığımızda indirim marketleri dahil yaklaşık 30.000 noktanın 2.500 ila
3.000 tanesinde alkollü içki satışı yapıldığı görülmektedir.
(48) EFPA ve TUBORG’un elde ettikleri gelirlerin nokta türüne göre dağılımına bakıldığında
ise TUBORG’un geleneksel kanalda, EFPA’nın Key Account kanalında görece güçlü
olduğu görülmektedir.
(49) Söz konusu taahhütlerin etkisini görebilmek amacıyla MİGROS ve MİGROS tarafından
devralınan mağazalardaki bira satış verileri incelendiğinde TUBORG’un genel
pazardaki pay artışını ve bazı yıllarda daha fazlasını AEH bünyesinde bulunan MİGROS
mağazalarında gerçekleştirdiği görülmektedir.
(50) TUBORG’un Migros ve Kipa mağazalarında yaptığı satışların olası alt pazarlara ve
genel olarak kapalı bira pazarı ve tüm bira pazarına oranı yukarıda hesaplanmıştır.
Böylece TUBORG’un Nisan 2018 sonu itibarıyla toplam Key Account kanalı içinde
%(…..), toplam kapalı pazar içinde %(…..) ve toplam bira pazarında %(…..) bir pazar
payını Migros ve Kipa mağazalarında yaptığı satışlardan kazandığı görülmüştür.
(51) Bu kapsamda yıllar itibarıyla Migros ve Kipa mağazalarında, Pepsico satışlarına yer
vermenin taahhüt sunulmayan bir kategori (gazlı içecekler pazarı) içindeki rakip ürün
satışlarına bakmak açısından değerli olduğu dile getirilmelidir.
18-21/360-177
26/27
Tablo 22: Migros ve Kipa Mağazalarında Hacim Bazında Kolalı İçecek Satış Oranları
Migros 2014 2015 2016 2017 2018 Mayıs Sonu
AEH (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Pepsico (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ülker (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kipa
2017 2018 Mayıs Sonu
AEH (…..) (…..)
Pepsico (…..) (…..)
Ülker (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..)
Kaynak: MİGROS
(52) Bu tablodan yıllar itibarıyla Migros ve Kipa mağazalarındaki Pepsico markalı kolalı
içecek satışlarında oransal olarak bir azalma olmadığı ve artış olduğu görülmektedir. Bu
veriler Pepsico’nun yıllar itibarıyla organize pazarda azalan pazar payı ile
kıyaslandığında Migros ve Kipa mağazalarında Pepsico markası aleyhine bir uygulama
olmadığı aksine bu mağazalarda Pepsico’nun daha iyi bir satış performansı
gerçekleştirdiği sonucuna ulaşılabilmekte, bu husus teşebbüsün tüm kanaldaki artan
pazar payı ile karşılaştırıldığında da uyumlu görünmektedir.
Tablo 23: Pepsico’nun Türkiye Pazarında Organize ve Geleneksel Ayrımında Hacim Bazında Kolalı
İçecek Pazarında Pazar Payları (%)
Tedarikçi Kanal 2014 2015 2016 2017
Pepsico
Organize (…..) (…..) (…..) (…..)
Geleneksel (…..) (…..) (…..) (…..)
Türkiye (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: MİGROS
(53) Son olarak Migros mağazalarında TUBORG ürünleri için referans başlangıç değerlerine
yakın gözlemlenen raf paylarına (referans başlangıç değerleri: sıcak raf için %(…..),
konsept soğuk raf için %(…..), markalı soğuk raf için %(…..)) karşın TUBORG’un 2016
sonu ve Nisan 2018 sonu itibarıyla ciro veya miktar bazında Migros mağazalarında
%(…..)’den başlayarak ve artarak %(…..)’e varan oranlarda paya sahip olduğu
anlaşılmaktadır. Kipa mağazalarında sıcak raf için %(…..), konsept soğuk raf için
%(…..), markalı soğuk raf için %(…..)oranlarında gözlemlenen raf paylarına karşın, ciro
veya miktar bazında TUBORG’un payı 2017 Mart-Aralık’ta %(…..), 2018 Nisan sonunda
%(…..). Dolayısıyla TUBORG’un raf paylarının ötesinde bir satış performansına sahip
olduğu anlaşılmaktadır.
(54) Sonuç olarak;
Reklamın kısıtlı, bu nedenle bilinirliğin ve teşhirin önemli olduğu pazar yapısında
TUBORG’un %(…..) pazar payı seviyesine ulaştığı, teşebbüsün yatırım gücü ve
boyutunun EFPA kadar olduğu hususu dikkate alındığında, TUBORG’un mevcut
bilinirliği ve pazar gücünün müşteri talebi oluşturacağı, bu nedenle Migros ve Kipa
mağazalarında TUBORG’un dışlanma ihtimalinin zayıf bir ihtimal olarak belirdiği,
Makromarket’in MİGROS devri öncesinde alkollü içki satmayan bir teşebbüs iken bu
devir sonrasında alkollü içki satan bir market haline geldiği, bu bakımdan benzer
örneklerin gerçekleşebileceği, böylelikle alkollü içki satan yeni noktaların
oluşabileceği,
Her iki devralma kapsamında rekabetin korunması amacıyla bir süreliğine
davranışsal taahhütler getirilerek pazarda faaliyet gösteren bira üreticilerinin strateji
18-21/360-177
27/27
geliştirmesi ve uygun aksiyonu alması için gerekli zamanın sunulmuş olduğu,
devralmaların gerçekleştiği günün koşullarına kıyasla (2014 sonundan 2017 sonuna
kadar) TUBORG’un tüm bira pazarında (…..) puan pazar payı kazanmış olduğu,
Şirketlerin aynı grup içinde olsa da öncelikle kendi kar maksimizasyon hedefleri
doğrultusunda karar alma eğiliminde olduğu, nitekim Migros ve Kipa
mağazalarındaki Pepsico markalı kolalı içecek satışlarındaki seyirden dolayı
teşebbüsün bu güdü içinde olmasının beklenmediği dolayısıyla teşebbüsün rakibini
dışlama motivasyonu içinde olmadığı/olmayacağı,
hususları dikkate alındığında, mevcut piyasa koşullarında taahhüdün devam ettirilmesi
gerektiği yönünde bir kanaate ulaşmanın mümkün olmadığı, bu nedenle Migros ve Kipa
mağazalarında uygulanan süreli davranışsal taahhüdün sona erdirilmesi gerektiği
sonucuna ulaşılmıştır.
H. SONUÇ
(55) Düzenlenen Bilgi Notu ve incelenen dosya kapsamına göre, Rekabet Kurulunun
Anadolu Endüstri Holding A.Ş. tarafından Migros Ticaret A.Ş. üzerinde kontrol
sağlanmasına yönelik 09.07.2015 tarih ve 15-29/420-117 sayılı şartlı izin kararı
çerçevesinde belirtilen 3 yıl boyunca uygulanacak olan davranışsal taahhütler ile Migros
Ticaret A.Ş.’nin Tesco Kipa Kitle Pazarlama Tic. Lojistik ve Gıda San. A.Ş.’nin
hisselerini devralmasına yönelik 09.02.2017 tarih ve 17-06/56-22 sayılı şartlı izin kararı
çerçevesinde belirtilen 2 yıl boyunca uygulanacak olan davranışsal taahhütlerin
30.06.2018 tarihinde sona erdirilmesine gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün
içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy