Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-1-26 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 18-24/421-199
Karar Tarihi : 02.08.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Mehmet AYAN, Ahmet ALGAN,
Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Şükran KODALAK,
B. RAPORTÖRLER: Çağlar Deniz ATA, Hakan EREK, Dilan TOPRAK, Ahmet YALÇIN,
Esma AKSU
C. BİLDİRİMDE
BULUNANLAR : IGA Havalimanı Akaryakıt Hizmetleri A.Ş.
Temsilcisi: Av. Erman ERALP
iTower Bomonti Merkez Mah. Akar Cad. No:3 Kat:26 34381
Şişli/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: İstanbul 3. Havalimanı’nın işletmeye alınmasından
itibaren, deniz yoluyla getirilecek olan havacılık yakıtının depolanması,
havayolu şirketlerine satılması ve hidrant sistemi vasıtasıyla uçaklara ikmali
faaliyetlerini 25 yıl süreyle yerine getirmek amacıyla Cengiz İnşaat Sanayi ve
Ticaret A.Ş., Mapa İnşaat ve Ticaret A.Ş., Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.,
Kolin İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Kalyon İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Ortak Girişim Grubu tarafından bir ortak girişim şirketinin (İGA Havalimanı
Akaryakıt Hizmetleri A.Ş.) kurulması işlemine menfi tespit verilmesi ya da
bireysel muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 02.05.2018 tarihinde giren ve eksiklikleri
18.07.2018 tarihinde tamamlanan başvuru üzerine hazırlanan 26.07.2018 tarih ve
2018-1-26/MM sayılı Rapor görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirim konusu işleme 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 8. maddesi uyarınca
menfi tespit belgesi verilebileceği ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Pazar
G.1.1. İlgili Ürün Pazarı
(4) Havacılık yakıtları “Avgas (aviation gas)” ve “Jet A1” isimleri altında ikiye
ayrılmaktadır. Avgas, yüksek oktanlı bir benzin türü olup pervaneli (içten yanmalı)
motorlara sahip uçaklarda, Jet A1 ise jet motorlu uçaklarda yakıt olarak
kullanılmaktadır. Her iki yakıt türü de ham petrolün rafine edilmesi suretiyle elde
edilmektedir. Benzin niteliğine sahip olan Avgas ile gazyağı türevi sayılan ve orta
distilat ürünler arasında kabul edilen Jet A1’in üretim süreçlerinde bazı farklılıklar
bulunmakla birlikte, rafineri çıkış fiyatları bakımından diğer beyaz ürünlere yakın bir
bedelle satılmaktadır.
18-24/421-199
2/5
(5) Pervaneli uçak sayısının azalmasına bağlı olarak, havacılık yakıtları pazarının büyük
bölümünü Jet A1 oluşturmaktadır. Buna bağlı olarak çoğu rafineri Jet A1 üretmekte,
nispeten küçük bir pazar oluşturan Avgas üretimi için yeni bir benzin zenginleştirme
tesisi kurmamaktadır.
(6) Havacılık yakıtları pazarı, ikmal zinciri bakımından ülkemizdeki geleneksel akaryakıt
dağıtım pazarından farklılık arz etmektedir. Akaryakıt dağıtım pazarında
“rafineri/ithalat-dağıtım şirketi-bayi-tüketici” şeklinde bir ikmal zinciri varken havacılık
yakıtları pazarındaki zincir “rafineri/ithalat-tedarikçi-tüketici” şeklindedir. Pazarın
yapısı itibarıyla bayilik sistemi bulunmamakta, tedarikçi şirketler genellikle doğrudan
nihai kullanıcıya satış yapmaktadırlar. Bununla birlikte bazı şirketlerin fiziki ikmal ve
depolama kapasitesine sahip olmadıkları bazı havaalanları bakımından “tahsilat
aracısı” olarak faaliyet göstermeleri de mümkündür.
(7) Kurul’un 09.07.2008 tarih, 08-44/606-231 sayılı ve 17.11.2011 tarih ve 11-57/1465-
222 sayılı kararları da dikkate alınarak, dosya konusu işlem bakımından ilgili ürün
pazarı “havacılık yakıtları pazarı” olarak belirlenmiştir.
G.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
(8) Havaalanlarında faaliyet gösterecek yakıt şirketleri her bir havaalanı için Devlet Hava
Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan
ayrı ayrı ruhsat almak zorundadırlar. Güvenlik, teknik, imkânsızlık ve karlılık gibi
kısıtlar nedeniyle havayollarının inilen havaalanından başka bir alanda yakıt ikmali
yapması, istisnalar dışında mümkün olmamaktadır. Bu bağlamda ilgili coğrafi pazar
her bir havaalanı için ayrı ayrı belirlenebilmektedir. Yukarıda açıklanan gerekçelerle
bildirime konu olan işlem açısından ilgili coğrafi pazar, “İstanbul 3. Havalimanı” olarak
tanımlanmıştır.
G.2. DEĞERLENDİRME
(9) Başvuruda, İstanbul 3. Havalimanı’nın işletmeye alınmasından itibaren, deniz yoluyla
getirilecek olan havacılık yakıtının depolanması, havayolu şirketlerine satılması ve
hidrant sistemi vasıtasıyla uçaklara ikmal faaliyetlerini 25 yıl süreyle yerine getirmek
amacıyla Cengiz İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Cengiz), Mapa İnşaat ve Ticaret A.Ş.
(Mapa), Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Limak), Kolin İnşaat Sanayi ve Ticaret
A.Ş. (Kolin) ve Kalyon İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve (Kalyon) tarafından İGA
Havalimanı Akaryakıt Hizmetleri A.Ş.’nin kurulması işlemine menfi tespit belgesi
verilmesi veya bunun mümkün olmaması halinde bireysel muafiyet tanınması talep
edilmektedir.
(10) Bahse konu işlem ilk olarak 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve 2010/4 sayılı
Rekabet Kurulundan İzin Alması Gereken Birleşme ve Devralmalara İlişkin Tebliğ
(2010/4 sayılı Tebliğ) çerçevesinde değerlendirilmiştir. 2010/4 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinin üçüncü fıkrasında; “Bağımsız bir iktisadi varlığın tüm işlevlerini kalıcı
olarak yerine getirecek bir ortak girişimin oluşturulması, bu maddenin birinci fıkrasının
(b) bendi kapsamında bir devralma işlemidir. Bu tür işlemlerde, işlem taraflarının her
biri devralan olarak kabul edilir.” hükmüne yer verilmiştir. Anılan hüküm çerçevesinde,
ortak girişimler bakımından aranan koşullar; kurulan şirketin, kurucu teşebbüsler
tarafından “ortak kontrol” altında tutulması ve “bağımsız bir iktisadi varlık” niteliği
taşımasıdır. Söz konusu şartlardan birinin taşınmaması halinde işlem bir devralma
olarak değil, işbirliği olarak kabul edilmekte ve bu bağlamda 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi çerçevesinde değerlendirmeye tabi tutulmaktadır.
18-24/421-199
3/5
(11) Söz konusu şartlardan ortak kontrol, iki veya daha çok sayıda teşebbüs ya da gerçek
kişinin başka bir teşebbüs üzerinde doğrudan ya da dolaylı bir şekilde uzun süreli
olarak belirleyici etki uygulama olanağına sahip oldukları durumu ifade etmektedir.
Belirleyici etki ise teşebbüsün stratejik ticari davranışlarına engel olabilme gücü
olarak ifade edilebilir.
(12) İGA Havalimanı Akaryakıt Hizmetleri A.Ş.’ye (İGA Akaryakıt) ilişkin Şirket Esas
Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 6. maddesine göre; şirket sermayesi beşe bölünmekte ve
her bir hissedar sermayenin %20’sine sahip olmaktadır. Sözleşme’nin 15.
maddesinde genel kurulun sermayenin %80’inin hazır bulunması ile toplanacağı ve
kararlarını çoğunluk oyu ile alacağı düzenlenmiştir. Ancak, anılan Sözleşme’nin
değiştirilmesi, şirket bilanço ve kar zarar cetvelinin onaylanması, kar dağıtımı
politikasının belirlenmesi, değiştirilmesi, dağıtılabilir net karın açıklanması ve
ödenmesi veya bu hususlarda uygulanabilir olduğu ölçüde, yönetim kuruluna yetki
verilmesi, sermaye artırımı ve azaltımı, yeni pay senedi veya herhangi bir menkul
kıymetin çıkarılması, taahhüdü itfası, rüçhan haklarının kısıtlanması, şirketin kendi
paylarını iktisap etmesi, şirketin borsaya kaydı ve paylarının halka arzı, bağımsız
denetçi seçilmesi veya azli ile şirketin bölünmesi, başka bir şirketle birleşmesi veya
tür değiştirmesi, tasfiye ve feshi için sermayenin en az %80’ini oluşturan pay
sahiplerinin olumlu oyunun aranacağı belirtilmiştir. Ayrıca Sözleşme’nin 10.
maddesinde; her sermaye grubunun önerdiği adaylar arasından bir yönetim kurulu
üyesi seçileceği ve 13. maddesinde yönetim kurulu toplantı nisabının dört olduğu,
önemli konular dışında kararların toplantıya katılan üyelerin çoğunluğu ile alınacağı
hükme bağlanmıştır. Önemli konularda karar alınabilmesi içinse dört yönetim kurulu
üyesinin olumlu oyu gerekmektedir.
(13) Açıklamalar çerçevesinde, ortak girişim taraflarından hiçbirinin şirketi tek başına
kontrol edemediği görülmektedir. Bu durumda, tarafların söz konusu nisaplara ulaşıp
karar alabilmeleri için aralarında çeşitli ittifakların oluşması gerekmektedir.
Dolayısıyla, şirketin genel kurul ve yönetim kurulunda karar alınabilmesi için gerekli
çoğunluğa ancak “değişen ittifaklar” ile ulaşılabilmektedir.
(14) Birleşme ve Devralma Sayılan Haller ve Kontrol Kavramı Hakkında Kılavuz’un
(Kılavuz) 66. paragrafında karar alma usulünde istikrarlı bir çoğunluk yoksa ve
çoğunluk her seferinde azınlık hissedarları arasındaki çeşitli ittifaklardan herhangi
biriyle elde ediliyorsa değişen ittifakların varlığından bahsedileceği ve bu durumda
azınlık hissedarlarının (ya da bunlardan belirli bir grubun) teşebbüsü ortaklaşa kontrol
ettiğinin varsayılamayacağı belirtilmiştir. Bununla birlikte Kılavuz’un 61. paragrafında,
azınlık hissedarlarının oy haklarının çoğunluğuna birlikte sahip olup oy haklarını
kullanırken birlikte hareket ederek hedef teşebbüsü kontrol ettiği durumlarda bu
hissedarların ortak kontrolünün söz konusu olacağı ifade edilmektedir. Bu tür bir ortak
kontrol ise, azınlık hissedarları arasında bu amaçla yapılan hukuken bağlayıcı bir
anlaşmanın sonucunda ortaya çıkabileceği gibi fiili olarak da gerçekleşebilecektir.
Kılavuz hukuken bağlayıcı anlaşmaya örnek olarak; azınlık hissedarlarının haklarını
devrettiği (ortaklaşa kontrol edilen) bir holding şirketi ya da aynı şekilde hareket
etmeyi taahhüt ettikleri bir anlaşmanın bulunmasını göstermiştir.
18-24/421-199
4/5
(15) Cengiz-Mapa-Limak-Kolin-Kalyon Ortak Girişim Grubu’nun hissedarlarının farklı
kombinasyonlarla ortak kontrol ettikleri çok sayıda şirket bulunmaktadır. Bununla
birlikte, söz konusu ilişkilerin tarafların oy verirken birlikte hareket edeceklerine dair
hukuki bağlayıcılık içeren bir sözleşme olarak kabul edilemeyeceği, ayrıca söz
konusu durumun kesin olarak tarafların her durumda paralel şekilde oy kullanacakları
anlamına gelmediği değerlendirilmektedir. İlaveten taraflar, aralarında birlikte hareket
etmeyi taahhüt ettikleri bir anlaşma olmadığını ve hiçbir tarafın İGA Akaryakıt’ın
stratejik kararlarını veto etme yetkisi bulunmadığını teyit etmişlerdir. Sonuç olarak,
İGA Akaryakıt’ın değişen ittifaklar yoluyla kontrol edilebildiği, bu nedenle işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve 2010/4 sayılı Tebliğ çerçevesinde devralma
sayılabilmesi için aranan unsurlardan biri olan ortak kontrol unsurunun sağlanmadığı
anlaşılmıştır. Dolayısıyla tarafların imzaladığı İGA Akaryakıt’ın kurulmasına ilişkin
sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında “işbirliği anlaşması”
olarak ele alınması gerekmektedir.
(16) Yukarıda belirtilen gerekçelerle, bildirim konusu işlem, havacılık yakıtları pazarında
taraflar arasında bir işbirliği anlaşması niteliğindedir. Rakipler arasında bir ekonomik
faaliyeti yerine getirmek için yapılan bir ya da birden fazla anlaşma şeklinde
tanımlanabilecek işbirliği anlaşmaları, genel olarak, teşebbüslerin faaliyet
gösterdikleri pazarlarda rekabet güçlerini artırabilmek ya da tek başlarına
gerçekleştirmelerinin zor olduğu faaliyetleri yürütmek amacıyla hayata geçirilen refah
artışı yaratabilecek anlaşmalardır. Ancak, önemli ekonomik faydalar ortaya
çıkarabilen işbirliği anlaşmaları, aynı zamanda çeşitli rekabet sorunlarına da yol
açabilmektedir.
(17) Yatay işbirliği anlaşmalarına ilişkin başlıca endişeler; tarafların fiyat, üretim, dağıtım
veya arz miktarlarını belirlemek üzere anlaşması veya işbirliğinin tarafların pazar
gücü elde etmesi, pazar gücünü koruması ya da artırmasına ve böylelikle, fiyat,
üretim miktarı, ürün kalitesi, ürün çeşitliliği ya da inovasyon bakımından pazarda
olumsuz etkilerin ortaya çıkmasına yol açmasıdır. Ayrıca yatay işbirliği anlaşmaları
gizli bir karteli oluşturmak veya danışıklı hareketler için kolaylaştırıcı unsur olarak
kullanılabilecek ve rakiplerin çıkarlarının ve motivasyonlarının değiştirilerek önceden
var olan bir kartelin sürdürülmesine, yeni bir kartel oluşturulmasına veya uyumlu
eylemlere yol açabilecektir.
(18) Rakip teşebbüsler arasında gerçekleştirilen yatay işbirliği anlaşmalarının yukarıda yer
verilen riskleri doğrudan ve kaçınılmaz olarak doğuracağı yönünde bir anlayış
modern iktisat ve hukuk anlayışından uzaktır. Bununla birlikte olay bazında yapılacak
bir inceleme ile dosya konusu yatay işbirliğinin taraflar arasında rekabeti sınırlayıcı
amaç ya da etki taşıyıp taşımadığı ortaya konulabilecektir.
18-24/421-199
5/5
(19) Bildirim konusu işlem sonucunda kurulan İGA Akaryakıt, daha önce de belirtildiği
üzere, İstanbul 3. Havalimanı projesi kapsamında uçaklar için gerekli olacak havacılık
akaryakıtının tedarikçilerden satın alınması, depolanması ve bu akaryakıtın havayolu
şirketlerine satılması, akaryakıtın uçaklara hidrant sistemi vasıtasıyla ikmali
faaliyetlerini kısmen veya tamamen yerine getirecektir. Dosya mevcudu bilgilere göre,
“havacılık yakıtları pazarı” olarak tanımlanan ilgili ürün pazarında İGA Akaryakıt
hissedarlarının hiçbiri faaliyet göstermemektedir. Dolayısıyla işlem pazarda
koordinasyona yol açmayacağından, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık
bulunmamaktadır. Bunun dışında, işlemin niteliği dikkate alındığında, anılan
Kanun’un 6. ve 7. maddelerine aykırılık oluşmadığı da görüldüğünden, bildirim
konusu işleme 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi
verilebileceği kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
(20) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, İstanbul 3.
Havalimanı’ndaki uçaklar için gerekli olan jet akaryakıtının tedarikçilerden satın
alınması, depolanması ve bu akaryakıtın havayolu şirketlerine satılması ve uçaklara
hidrant sistemi vasıtasıyla ikmali faaliyetlerini yerine getirmek üzere Cengiz İnşaat
Sanayi ve Ticaret A.Ş., Mapa İnşaat ve Ticaret A.Ş., Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret
A.Ş., Kolin İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Kalyon İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Ortak Girişim Grubu tarafından bir ortak girişim şirketinin (İGA Havalimanı Akaryakıt
Hizmetleri A.Ş.) kurulması işlemine 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde
menfi tespit belgesi verilmesine, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde
Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy