Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2017-4-86 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 18-27/442-212
Karar Tarihi : 08.08.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Mehmet AYAN,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Şükran KODALAK
B. RAPORTÖRLER: Dr. Hakan BİLİR, Cemal Ökmen YÜCEL, Nazif IŞIK
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Cemete Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri A.Ş.
Mesih Paşa Mah. Gazi Mustafa Kemal Cad. No:10 34130
Aksaray- Fatih/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Western Union Turkey Ödeme Hizmetleri A.Ş.
Maslak Mah. Ahi Evran Cad. Polaris Plaza Kat:5 34398
Sarıyer/İstanbul
- Moneygram Turkey Ödeme Hizmetleri A.Ş.
Büyükdere Cad. Kırgülü Sok. Metrocity İş Merkezi Şişli/İstanbul
- BPN Ödeme Kuruluşu A.Ş.
Maslak Mah. AOS 53.Sok. No:7/1 İç Kapı No:2-3 Sarıyer/İstanbul
- Gönderal Ödeme Hizmetleri A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. Ayazağa Yolu İz Plaza Giz No:9 Kat:16
Daire:58 Maslak/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: BPN Ödeme Kuruluşu A.Ş. ve onunla işbirliği halinde çalışan
Western Union Turkey Ödeme Hizmetleri A.Ş.’nin ayrıca Gönderal Ödeme
Hizmetleri A.Ş. ve onunla işbirliği halinde çalışan Moneygram Turkey Ödeme
Hizmetleri A.Ş.’nin, 5411 sayılı Kanun kapsamında faaliyet yürüten bankalar ile
yapmış oldukları münhasırlık anlaşmalarıyla diğer ödeme ve elektronik para
kuruluşlarının bankaları nezdinde hesap açmalarını engelledikleri ve bu yolla pazarı
diğer ödeme ve elektronik para kuruluşlarına kapattıkları iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; BPN Ödeme Kuruluşu A.Ş. (BPN) ile işbirliği
halinde çalışan Western Union Turkey Ödeme Hizmetleri A.Ş. (WU) ve Gönderal Ödeme
Hizmetleri A.Ş. (GÖNDERAL) ile işbirliği halinde çalışan Moneygram Turkey Ödeme
Hizmetleri A.Ş.’nin (MONEYGRAM) 5411 sayılı Bankacılık Kanunu (5411 sayılı Kanun)
kapsamında faaliyet yürüten bankalar ile yapmış oldukları münhasırlık anlaşmaları
nedeniyle diğer ödeme ve elektronik para kuruluşlarının bu bankalar nezdinde hesap
açmalarının engellediği ve bu yolla pazarın diğer ödeme ve elektronik para kuruluşlarına
kapatıldığı, bu münhasırlık anlaşmaları nedeniyle ilgili bankalarca Cemete Elektronik
Para ve Ödeme Hizmetleri A.Ş.’nin (CMT) mevduat hesabı açma talebinin reddedildiği,
ilgili hesapların açılamaması sonucu CMT’nin potansiyel ödeme hizmeti ve elektronik
para kullanıcısı müşterilerine erişiminin engellendiği ve bu çerçevede WU ve
MONEYGRAM’ın piyasayı potansiyel rakiplerine kapattığı, mevcut rakiplerini ise piyasa
18-27/442-212
2/20
dışına ittiği iddia edilmiş ve CMT adına hesap açılması yönünde geçici tedbir alınması
talebinde bulunulmuştur.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 08.11.2017 tarihinde intikal eden başvurunun
2012/2 sayılı Rekabet İhlallerine İlişkin Başvuru Usulüne Dair Tebliğ’in 5. maddesinin
ikinci fıkrasında yer verilen şekil şartlarını taşımadığına dair bilgi başvuru sahibine
verilmiş, bunun üzerine 11.12.2017 tarihli yazı ile başvurunun eksiklikleri tamamlanmıştır.
(4) Anılan başvuru üzerine hazırlanan 22.02.2018 tarih ve 2017-4-86/İİ sayılı İlk İnceleme
Raporu, 08.03.2018 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek 18-07/127-M sayı ile
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(5) İlgili Kurul kararı üzerine hazırlanan 15.05.2018 tarih, 2017-4-86/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu 31.05.2018 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 18-17/301-M sayı ile dosyanın
ek çalışma yapılmak üzere Kurul gündeminde incelemeye alınmasına karar verilmiştir.
(6) Yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 11.07.2018 tarih ve 2017-4-86/BN-1 sayılı Bilgi
Notu Önaraştırma Raporuyla birlikte görüşülerek karara bağlanmıştır.
(7) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor ve Bilgi Notunda;
- Hakkında önaraştırma yürütülen BPN ile işbirliği halinde çalışan WU ve GÖNDERAL
ile işbirliği halinde çalışan MONEYGRAM hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek bulunmadığı,
- Bununla birlikte Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş. (PTT) ve bankalar ile WU ve
MONEYGRAM arasında para transfer hizmetlerine yönelik akdedilen anlaşmalarda
yer alan münhasırlık hükümlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil
ettiği, dolayısıyla söz konusu bu anlaşmalara aynı Kanun’un 8. maddesi kapsamında
menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
- WU’nun pazar paylarının 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği'nde (2002/2 sayılı Tebliğ) yer verilen eşiği aşması nedeniyle Tebliğ’de sağlanan
muafiyetten yararlanmasının mümkün olmadığı,
- WU ile bankalar ve PTT arasındaki para transfer hizmetlerine ilişkin anlaşmaların 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında muafiyet şartlarını karşılamaması nedeniyle
söz konusu anlaşmalara bireysel muafiyet tanınamayacağı ve
- Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 9/3. maddesi kapsamında WU tarafından gerekli
düzenlemelerin yapılmasını teminen, WU’nun Rekabet Kurulu gerekçeli kararını
tebellüğ tarihinden itibaren 60 gün içinde, bankalar ve PTT ile imzaladığı anlaşmalarda
yer alan münhasırlığa ilişkin hükümleri kaldırması ve durumu tarafımıza tevsik etmesi;
aksi takdirde ilgili teşebbüs hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi kapsamında
soruşturma açılacağı yönünde görüş gönderilmesi gerektiği,
- Buna ek olarak MONEYGRAM ile Denizbank A.Ş. (DENİZBANK) ve Kuveyt Türk
Katılım Bankası A.Ş. (KUVEYTTÜRK) arasındaki para transfer hizmetlerine ilişkin
anlaşmaların sırasıyla 21 ve 19. maddelerinin 5 yılı aşan rekabet etmeme hükmü
içermesi nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanmadığı,
- Bununla birlikte, anılan maddelerin 2002/2 sayılı Tebliğ ile uyumlu hale getirilmesi
halinde mezkur anlaşmaların Tebliğ ile sağlanan grup muafiyeti kapsamında
sayılabileceği,
- MONEYGRAM tarafından gerekli düzenlemelerin yapılmasını teminen,
MONEYGRAM’ın Rekabet Kurulu gerekçeli kararını tebellüğ tarihinden itibaren 60 gün
18-27/442-212
3/20
içinde, DENİZBANK ve KUVEYTTÜRK ile imzaladığı anlaşmalarda yer alan süreye
ilişkin hükümleri 2002/2 sayılı Tebliğ ile uyumlu hale getirmesi ve durumu tarafımıza
tevsik etmesi ya da aynı süre içerisinde bireysel muafiyet başvurusu yapması; aksi
takdirde ilgili teşebbüs hakkında 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesi kapsamında
önaraştırma açılacağı yönünde görüş gönderilmesi gerektiği,
- Ayrıca inceleme konusu uygulamaların olası rekabeti kısıtlayıcı etkileri hakkında 4054
sayılı Kanun’un 30. maddesi (f) bendi uyarınca bu uygulamalara ilişkin düzenleyici
konumda bulunan Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumuna (BDDK) bir görüş
yazısı gönderilmesinin yerinde olacağı
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(8) Önaraştırma kapsamında; 17.04.2018 tarihinde CMT’de, 18.04.2018 tarihinde WU’da ve
19.04.2018 tarihinde MONEYGRAM’da yerinde inceleme ve görüşmeler yapılmıştır. WU
ve MONEYGRAM’dan yerinde incelemede çeşitli bilgi ve belgeler talep edilmiş,
teşebbüslerin cevabi yazıları, MONEYGRAM’dan 03.05.2018 tarihli ve 3520 sayılı,
WU’dan 10.05.2018 tarihli ve 3737 sayılı yazılarla Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
Ayrıca BPN’ye 24.04.2018 tarihli, 5183 sayılı; GÖNDERAL’a 25.04.2018 tarihli, 5230
sayılı; PTT’ye, Akbank T.A.Ş.’ye (AKBANK), Anadolubank A.Ş.’ye (ANADOLUBANK),
Fibabanka A.Ş.’ye (FİBABANK), Aktif yatırım Bankası A.Ş.’ye (AKTİFBANK),
AlbarakaTürk Katılım Bankası A.Ş.’ye (ALBARAKA), DENİZBANK’a, Burgan Bank
A.Ş.’ye (BURGANBANK), QNB Finansbank A.Ş.’ye (QNB), Türkiye Garanti Bankası
A.Ş.’ye (GARANTİ), KUVEYTTÜRK’e, ING Bank A.Ş.’ye (ING), Şekerbank T.A.Ş.’ye
(ŞEKERBANK), Türkiye İş Bankası A.Ş.’ye (İŞBANKASI), Türkiye Finans Katılım
Bankası A.Ş.’ye (TÜRKİYEFİNANS), Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’ye (YAPIKREDİ),
Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.’ya (VAKIFBANK), Türkiye Halk Bankası A.Ş.’ye
(HALKBANK), T.C. Ziraat Bankası A.Ş.’ye (ZİRAAT) 24.04.2018 tarihli, 5182 sayılı ve
HSBC Bank A.Ş.’ye (HSBC) 27.04.2018 tarihli 5384 sayılı bilgi isteme yazıları
gönderilerek bilgi talebinde bulunulmuştur. Cevabi yazılar çeşitli tarihlerde Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir.
(9) Ek çalışma kapsamında, 21.06.2018 tarih ve 7851 sayılı yazı ile WU ve MONEYGRAM’a,
21.06.2018 tarih ve 7860 sayılı yazı ile Ria Turkey Ödeme Kuruluşu A.Ş. (RIA) ve UPT
Ödeme Hizmetleri A.Ş.’ye (UPT), aynı tarih ve 7864 sayılı yazı ile CMT’ye bilgi isteme
yazıları gönderilmiştir. Teşebbüslerin cevabi yazıları çeşitli tarihlerde Kurum kayıtlarına
girmiştir.
I.1. İlgili Teşebbüsler
I.1.1. WU
(10) Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) mukim The Western Union Company’nin iştiraki
olan WU, Türkiye’de tüketici para transferi pazarında faaliyet göstermektedir. WU,
acenteler, acenteliğini yapan bazı bankalar ve PTT aracılığı ile Türkiye’den dünyanın
çeşitli ülkelerine ve bu ülkelerden Türkiye’ye tüketici para transferi faaliyetlerini
yürütmektedir. WU’nun faaliyet izni başvurusu halen BDDK tarafından değerlendirilmekte
olup, başvurunun konusunu sadece işlem taraflarından birinin (gönderici veya alınıcın)
yurtdışında bulunduğu uluslararası para transferleri oluşturmaktadır. Bu sebeple, WU
tarafından yapılan başvuru yurtiçi para transfer hizmetini kapsamamaktadır.
I.1.2. MONEYGRAM
(11) Merkezi ABD’de bulunan MoneyGram Payment System Inc’nin %100 iştiraki olan
MONEYGRAM Türkiye’de acenteleri ve temsilcilikleri aracılığı ile uluslararası para
transferi hizmeti sunmaktadır. BDDK tarafından MONEYGRAM’a verilen “Ödeme
18-27/442-212
4/20
Kuruluşu” lisansı sınırlı bir lisans olup, bu lisans kapsamında teşebbüs sadece para
transferi işleminin taraflarından birinin hizmet sağlayıcısının yurt dışında olduğu durumda
para transfer işlemi yürütebilmektedir.
I.1.3. BPN
(12) BDDK’dan almış olduğu “Ödeme Kuruluşu“ lisansı kapsamında esas olarak para transferi
hizmeti sunan BPN, sahip olduğu lisans ile kendisine tanınan diğer ödeme hizmetlerini
de sağlayabilmektedir. BPN yurtiçi para transferi hizmetini atadığı temsilciler vasıtasıyla,
yurtdışı para transferi hizmetini ise işbirliği anlaşması bulunan Western Union Network
SAS’ın alt yapısını kullanarak sunmaktadır.
I.1.4. GÖNDERAL
(13) BDDK’dan aldığı “Ödeme Kuruluşu” lisansı ile yurtiçi ve yurtdışı para transferi ile fatura
tahsilatı hizmetleri sunmaktadır. GÖNDERAL, yurtiçindeki para transferi faaliyetlerini
gerçek ve tüzel kişilerden oluşan temsilcilikleri, yurtdışı para transfer işlemlerini ise
yapmış olduğu anlaşma çerçevesinde MONEYGRAM aracılığıyla gerçekleştirmektedir.
I.2. İlgili Mevzuat ve Sektöre İlişkin Bilgiler
(14) 27.06.2013 tarihinde yürürlüğe giren 6493 sayılı “Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat
Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun”un (6493
sayılı Kanun) 12. maddesinde para havalesi bir ödeme hizmeti olarak tanımlanmış olup
aynı Kanun’un 13. maddesinde 5411 sayılı Kanun kapsamındaki bankalar, elektronik
para kuruluşları, ödeme kuruluşları ve PTT ödeme hizmeti sağlayıcıları olarak
tanımlanmıştır. Bu kapsamda 5411 sayılı Kanun kapsamındaki bankalar ve PTT dışında
para havalesi hizmeti sunmak isteyen teşebbüslerin BDDK’dan ödeme kuruluşu ya da
elektronik para kuruluşu lisansı alması gerekmektedir.
(15) 27.06.2014 tarihinde yürürlüğe giren “Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile
Ödeme Kuruluşları ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Yönetmelik”in (Ödeme
Yönetmeliği) 12. maddesinde ödeme hizmeti sağlayıcılarının şube açabileceği, 13.
maddesinde de ödeme hizmeti sağlayıcılarının faaliyetlerini yetkilendirdikleri temsilcileri
ile yürütebilecekleri düzenlenmiştir.
(16) 27.06.2014 tarihinde yürürlüğe giren “Ödeme Kuruluşları ve Elektronik Para
Kuruluşlarının Bilgi Sistemlerinin Yönetimine ve Denetimine İlişkin Tebliğ”in (Ödeme Bilgi
Sistemi Tebliği) 16. maddesinin 4. fıkrasında “Ödeme işleminin taraflarından birinin
hizmet sağlayıcısının yurtdışında bulunması halinde; kendi kullanıcısına karşı tüm
sorumluluğun kuruluşta olması ve kuruluşun söz konusu işlemleri kendi adına ve
hesabına yürütmesi kaydıyla, yurt dışında bulunan hizmet sağlayıcıdan hizmet alınabilir
veya bununla işbirliği yapılabilir.” hükmü yer almaktadır. Bu hükme göre Türkiye’den
yabancı ülkelere ya da bu ülkelerden Türkiye’ye yapılacak para transferlerinde ödeme
hizmeti sağlayıcısı yurtdışındaki bir ödeme hizmeti sağlayıcısından hizmet alabilecektir.
I.3. İlgili Pazar
(17) Önaraştırma kapsamında incelenen teşebbüslerin tamamı tüketiciden tüketiciye para
transferi faaliyeti yürütmektedir. 6493 sayılı “Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat
Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun”un (6493
sayılı Kanun) kapsamında faaliyet izni alarak para havalesi faaliyeti izni verilen ödeme
kuruluşlarının gerçekleştirdikleri para transferi yöntemi ile bankalar tarafından kullanılan
SWIFT sistemi bazı yönlerden farklılaşmaktadır. SWIFT sisteminde para gönderimi
yapılabilmesi için hem alıcı tarafın hem de gönderici tarafın banka hesabına sahip olması
gerekmektedir. Ayrıca SWIFT sisteminde para transferi sürecine gönderim işlemini
sağlayacak olan bankanın anlaşmalı olduğu muhabir banka da dâhil olmakta ve durum
hem işlem süresini uzatmakta hem de işlem maliyetlerini artırmaktadır. Buna ek olarak
18-27/442-212
5/20
SWIFT sistemi daha çok uluslararası ticaretten doğan, teşebbüsler veya ülkeler arasında
gerçekleştirilen büyük tutarlı para transferlerinde kullanılmaktadır. Ödeme kuruluşları
tarafından uygulanan sistemde ödeme kuruluşlarının şubeleri veya yetkilendirdikleri
acenteler tarafından toplanan paralar ödeme kuruluşu tarafından yurt dışındaki
temsilciliğe veya anlaşmalı teşebbüse gönderilmekte ve para bu teşebbüsler tarafından
alıcıya aktarılmaktadır. Bu sistemde gönderici ve alıcıya ait gerekli bilgiler talep edilip ilgili
mevzuatta belirtilen kontroller yapılmakta ve transfer işlemi gerçekleştirilmektedir. Daha
çok tüketiciler arasında ve düşük tutarlı transferlerde kullanılan bu yöntemde transfer
işlemleri kısa sürelerde gerçekleştirilmekte ve işlem maliyetleri düşük seviyelerde
kalmaktadır. Teşebbüsler arasında fiziken para transferi yapılmamakta artı ve eksi
bakiyeler gün sonunda yapılan mutabakatla denkleştirilmektedir. Bu mutabakat farklı
şekillerde yapılabilmekte olup bazı teşebbüsler kendi sistemlerini kullanırken bazı
teşebbüsler aktarımın uluslararası olduğu SWIFT sistemini kullanmaktadır.
(18) Yukarıda yer verilen bilgilerden hareketle ilgili ürün pazarı “tüketiciden tüketiciye
uluslararası para transferi hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir. Tüketiciden tüketiciye
uluslararası para transferi hizmetlerinin ülke genelinde benzer sistemle uygulandığı, işlem
süre ve maliyetlerinin tüm ülke sınırları içinde benzerlik gösterdiği, ülke genelinde
pazarlandığı ve kullanılabildiği, tüketicinin tercih yapmasının önünde engel bulunmadığı
dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tanımlanmıştır.
I.4. Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
I.4.1. Bankalar Tarafından CMT’ye Hesap Açılıp Açılmadığına İlişkin Elde Edilen
Bilgi ve Belgeler
(19) Bankalar tarafından CMT’ye hesap açılmadığı, açılan hesapların ise çeşitli gerekçeler
önde sürülerek kapatıldığı yönündeki iddialara ilişkin olarak bankalardan bilgi talebinde
bulunulmuştur. Bu kapsamda bankalar tarafından konuya ilişkin olarak gönderilen
cevaplara özetle aşağıda yer verilmiştir.
(20) QNB tarafından gönderilen cevabi yazıda; (…..) ifade edilmiştir.
(21) ZİRAAT tarafından gönderilen cevabi yazıda, (…..) ifade edilmiştir.
(22) YAPIKREDİ tarafından gönderilen cevabi yazıda, (…..) belirtilmiştir.
(23) ING tarafından gönderilen cevabi yazıda, (…..) ifade edilmiştir.
(24) PTT tarafından gönderilen cevabi yazıda, (…..) ilişkin bir bilgiye yer verilmemiştir.
(25) HALKBANK tarafından gönderilen cevabi yazıda, (…..) belirtilmiştir.
(26) ALBARAKA tarafından gönderilen cevabi yazıda, (…..) ifade edilmiştir.
(27) VAKIFBANK tarafından gönderilen cevabi yazıda, (…..) ifade edilmiştir.
(28) BURGANBANK tarafından gönderilen cevabi yazıda, (…..) belirtilmiştir.
(29) Benzer şekilde DENİZBANK da gönderdiği cevabi yazıda, (…..) ifade edilmiştir.
(30) AKTİFBANK tarafından gönderilen cevabi yazıda, (…..) belirtilmiştir.
(31) ANADOLUBANK tarafından gönderilen cevabi (…..) ifade edilmiştir.
(32) TÜRKİYE FİNANS tarafından gönderilen cevabi yazıda, (…..) belirtilmiştir.
(33) KUVEYTTÜRK cevabi yazısında, (…..) ifade edilmiştir.
(34) GARANTİ tarafından gönderilen cevabi (…..) ifade edilmiştir.
(35) İŞBANKASI tarafından gönderilen cevabi yazıda, (…..) ifade edilmiştir.
(36) AKBANK cevabi yazısında, (…..) ifade etmiştir.
18-27/442-212
6/20
(37) HSBC tarafından gönderilen cevabi yazıda, (…..) belirtilmiştir.
(38) ŞEKERBANK tarafından gönderilen cevabi yazıda, (…..) ifade edilmiştir.
(39) Bankalar tarafından gönderilen cevabi yazılar incelendiğinde; CMT’nin yedi bankada TL,
dört bankada yabancı para hesabının bulunduğu, (…..) nezdindeki hesabının kısmen aktif
olduğu, sekiz bankada hesabının bulunmadığı, ancak CMT tarafından bu bankalara
hesap açılması talebinde bulunulmadığı, iki bankanın çeşitli risklere ilişkin gerekçelerle
CMT’nin hesaplarını kapattığı, bir bankanın da CMT tarafından yapılan başvuruyu
değerlendirmekte olduğu görülmektedir.
I.4.2. WU’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(40) WU ile münhasırlık anlaşması bulunan bankalar ile bu anlaşmanın kapsamına ilişkin WU
tarafından gönderilen bilgilere aşağıdaki Tablo 1’de yer verilmiştir.
Tablo 1: WU’nun Münhasırlık Anlaşması Yaptığı Bankalar ve Anlaşmanın Kapsamı
Temsilcinin Unvanı
Münhasırlık
Hükmü & İlgili
Madde
Münhasırlık
Hükmünün Süresi
İlgili Münhasırlık Hükmünün Kapsamı
AKBANK
Madde 7 - Rakip
Hizmet Sunma
Yasağı;
Münhasır
Temsilcilik
(…..) (…..)
ALBARAKA
Madde 7 - Rakip
Hizmet Sunma
Yasağı;
Münhasır
Temsilcilik
(…..)
(…..)
ANADOLUBANK
Madde 7 - Rakip
Hizmet Sunma
Yasağı;
Münhasır
Temsilcilik
(…..) (…..)
18-27/442-212
7/20
FİBABANK
Madde 7 - Rakip
Hizmet Sunma
Yasağı;
Münhasır
Temsilcilik
(…..)
(…..)
Tablo 1’in Devamı
Temsilcinin Unvanı
Münhasırlık
Hükmü & İlgili
Madde
Münhasırlık
Hükmünün Süresi
İlgili Münhasırlık Hükmünün Kapsamı
QNB
Madde 7 - Rakip
Hizmetler
(…..)
(…..)
GARANTİ
Madde 7 - Rakip
Hizmet Sunma
Yasağı;
Münhasır
Temsilcilik
(…..)
(…..)
ING
Madde 7 - Rakip
Hizmet Sunma
Yasağı;
Münhasır
Temsilcilik
(…..) (…..)
18-27/442-212
8/20
18-27/442-212
9/20
Tablo 1’in Devamı
Temsilcinin Unvanı
Münhasırlık
Hükmü & İlgili
Madde
Münhasırlık
Hükmünün Süresi
İlgili Münhasırlık Hükmünün Kapsamı
PTT
Madde 7 - Rakip
Hizmetler
(…..)
(…..)
ŞEKERBANK
Madde 7 - Rakip
Hizmetler;
Münhasır
Temsilcilik
(…..) (…..)
ZİRAAT
Madde 7 - Rakip
Hizmetler
(…..)
(…..)
TÜRKİYEFİNANS
Madde 7 - Rakip
Hizmetler;
Münhasır
Temsilcilik
(…..) (…..)
18-27/442-212
10/20
Tablo 1’in Devamı
Temsilcinin Unvanı
Münhasırlık
Hükmü & İlgili
Madde
Münhasırlık
Hükmünün Süresi
İlgili Münhasırlık Hükmünün Kapsamı
İŞBANKASI
Madde 7 - Rakip
Hizmetler;
Münhasır
(…..)
(…..)
YAPIKREDİ
Madde 7 - Rakip
Hizmetler;
Münhasır
Temsilcilik
(…..)
(…..)
Kaynak: WU tarafından gönderilen bilgi ve belgeler.
(41) Tablo 1 incelendiğinde, WU’nun 5411 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren bazı
bankalar ve PTT ile yapmış olduğu işbirliği anlaşmalarında sözleşmenin karşı tarafı için
rekabet etmeme yükümlülüğünün olduğu, bu nedenle Türkiye’de faaliyet gösteren
bankaların büyük bir bölümünün diğer para transferi kuruluşlarına para transferi hizmeti
veremediği görülmektedir.
18-27/442-212
11/20
I.4.3. MONEYGRAM’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(42) MONEYGRAM tarafından gönderilen cevabi yazıda yer alan ve MONEYGRAM ile
DENİZBANK arasında akdedilen “Uluslararası Para Transferi Sözleşmesi”nin “Rakip
Hizmetler” başlıklı 3. maddesinde; “(…..).” ifadeleri yer almaktadır. Benzer şekilde
MONEYGRAM’ın cevabi yazısında yer alan ve KUVEYTTÜRK ile akdedilen “Uluslararası
Para Transferi Sözleşmesi”nin 3. maddesinde; “(…..).” hükmü yer almaktadır. Bu hüküm
incelendiğinde MONEYGRAM ile anılan bankalar arasında para transferi hizmetlerine
yönelik bir münhasırlık ilişkisi olduğu anlaşılmaktadır.
(43) Aynı yazıda yer alan ve MONEYGRAM ile GÖNDERAL arasında akdedilen “Uluslararası
Para Transferi Sözleşmesi”1 nin 5. maddesinde; “(…..)” ifadeleri yer almaktadır2.
I.5. Değerlendirme
I.5.1. Şikayet Konusu İddialara İlişkin Değerlendirme
(44) Önaraştırmaya konu başvuruda özetle bir ödeme kuruluşu olarak BDDK’dan faaliyet izni
alınmış olmasına rağmen bankalarda hesap açılamaması veya açılan hesapların
kapatılması nedeniyle faaliyetlere devam edilemediği ve bankalarca hesap açılmamasına
yönelik eylemlerin uluslararası para transferi faaliyetinde bulunan kuruluşlar ile yapılan
münhasır anlaşmalara dayandığı ifade edilmektedir.
(45) Şikayetçi ödeme kuruluşunun para transferi faaliyetinde gün içerisinde şirketin kendi
bünyesinde ya da acentelerinde alınan para transferi, karşı ülkede anlaşılan diğer ödeme
kuruluşuna iletilmektedir. Karşı ülkedeki ödeme kuruluşu da benzer şekilde Türkiye’ye
gönderilecek para transferi taleplerini almaktadır. Bu anlamda para transferi farklı iki
ülkedeki farklı iki ödeme kuruluşu arasında yapılmaktadır. Ödeme kuruluşları transfer
talebinde bulunan taraflar ile ilgili olarak kendi şüpheli işlem incelemelerini
gerçekleştirmektedir. Gönderilen ve alınan para miktarlarının farklı olması durumunda
gün sonunda artan bakiyenin diğer tarafa gönderilmesi gerekmektedir. Para transferi
işlemi fiziken gerçekleştirilmediği için gün sonunda mutabakatlaşma, ödeme kuruluşları
arasında SWIFT kullanılarak yapılmaktadır. Ancak SWIFT aracılığı ile para transfer
edilebilmesi için banka nezdinde hesabın bulunması zorunludur. Başvuru kapsamında
bankanın söz konusu hesabı açmaması veya kapatması nedeni ile gün sonu
mutabakatlaşmaya konu transferin gerçekleştirilemediği ve bu anlamda faaliyetin yerine
getirilemeyeceği ifade edilmektedir.
(46) CMT’ye faaliyetlerinin devamı için hesap açılmaması veya mevcut hesaplarının
kapatılması hususunda iki konu gündeme gelmektedir:
- Bankalar uluslararası para transferi konusunda başka ödeme kuruluşları ile imzalamış
oldukları münhasır anlaşmaları ileri sürmektedir,
- Bankaların uluslararası para transferi iki ödeme kuruluşu arasında yapılmış olsa dahi,
mutabakatlaşmaya konu miktarın esasen çok sayıda kişiye ait olması nedeniyle
kaynağının sorgulanması gerektiğine yönelik şüpheli işlem yaklaşımları öne
çıkmaktadır.
(47) Bu noktada hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüslerden olan GÖNDERAL’ın cevabi
yazısında ilettiği hususlara yer verilmesi uygun olacaktır. (…..) olduğunu belirtmektedir.
(48) GÖNDERAL tarafından gönderilen yazıda; “(…..)” ifadelerine yer verilmiştir.
1 Sözleşme MONEYGRAM ile GÖNDERAL’ın eski ticaret unvanı olan Modern İş Sistemleri A.Ş. arasında
akdedilmiş, sonrasında yapılan zeyilname ile isim değişikliği sözleşmede belirtilmiştir.
2 İngilizce akdedilen anlaşma Türkçe’ye çevrilmiştir.
18-27/442-212
12/20
(49)
(…..TİCARİ SIR…..)
(50)
(…..TİCARİ SIR…..)
(51) 5 sıra No’lu Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği’nin “Finansal Kuruluşların Kendi
Aralarında Gerçekleştirdikleri İşlemler” başlıklı 2.2.1. maddesinde, Tedbirler
Yönetmeliği’nin 3. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde tanımlanan finansal
kuruluşların kendi aralarında gerçekleştirdikleri işlemlerde, müşteri konumunda olan
finansal kuruluşa ilişkin olarak Yönetmelik’in 7. maddesinin birinci fıkrasındaki bilgilerin
alınarak kaydedileceği, bu bilgilerin Yönetmelik’in anılan maddesi uyarınca teyidinin
zorunlu olmadığı, bu kapsamdaki müşteriler ile ilgili olarak Yönetmelik’in 17.
maddesindeki yükümlülükler ile 17/A maddesindeki teyide ilişkin yükümlülüklerin
uygulanmayabileceği hususları düzenlenmiştir.
(52) Yukarıda yer verilen ifadelerden MASAK mevzuatı kapsamında, bankaların diğer finansal
kuruluşların işlemlerine yönelik olarak tekraren bir şüpheli işlem incelemesine gerek
bulunmadığı anlaşılmaktadır. Benzer şekilde MASAK’ın resmi internet sitesinde
yayımlanan “Sıkça Sorulan Sorular” bölümünün 53 ve 63 numaralı maddelerinde ise, bir
finansal kuruluşun başka bir finansal kuruluş nezdinde kendi adına ancak müşterisi
hesabına yaptığı işlemlerde işlem talep eden müşteri finansal kuruluşun, kendi müşterisi
için Tedbirler Yönetmeliği’nin kimlik tespitine dair hükümleri ile 17, 17/A ve 19.
maddelerini uygulamak zorunda olduğu, ancak işlemi yapacak (işlem talep edilen)
finansal kuruluşun, anılan yükümlüklerin müşteri konumundaki finansal kuruluşa ait
olması nedeniyle, müşteri konumundaki finansal kuruluşun müşterisi için ayrıca Tedbirler
Yönetmeliği’nin kimlik tespitine dair hükümleri ile 17, 17/A ve 19. maddelerini uygulamak
zorunluluğunun bulunmadığı hususları belirtilmiştir.
(53) GÖNDERAL’ın göndermiş olduğu cevabi yazının devamında ise aynen şu ifadelere yer
verilmiştir:
“(…..).”
(54) Yukarıda yer verilen ifadelerden, (…..) anlaşılmaktadır.
(55) Ödeme kuruluşları, elektronik ortamda yapılan ödemelere ilişkin olarak işlemlerin
gerçekleştirilmesi esnasında sunduğu altyapı aracılığı ile ödeme hizmeti sağlayan tüzel
kişileri ifade etmektedir. Bu kapsamda, elektronik ortamda hizmet veya ürün alınması
sırasında gerçekleştirilen ödemeler ödeme kuruluşu tarafından sağlanan sistem vasıtası
ile bankacılık işlemlerinin tamamlanması olarak da ifade edilebilecektir. Ödeme kuruluşu
olarak nitelendirilen tüzel kişilerin denetim ve faaliyetlerini düzenleme altına almak
amacıyla, 6493 sayılı Kanun düzenlenerek 27.06.2013 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Kanun’a ek olarak uygulanmakta olan Ödeme Yönetmeliği ile birlikte Ödeme Bilgi Sistemi
Tebliği de mevzuatta yer almaktadır. Bu anlamda, ödeme kuruluşları ya da ödeme
hizmet sağlayıcıları teknolojinin gelişmesi ile birlikte ortaya çıkan ve geleneksel bankacılık
hizmetlerinin dışında ancak bankacılık faaliyetlerini tamamlayıcı alanlarda faaliyet
gösteren piyasa oyuncularıdır. Ödeme kuruluşlarının bu alanlarda faaliyet
18-27/442-212
13/20
gösterebilmeleri için BDDK’dan faaliyetlerine yönelik lisansı almaları gerekmektedir. 6493
sayılı Kanun ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan ikincil mevzuat ise çok büyük oranda
Avrupa Birliği’nde 2009 yılında yürürlüğe girmiş olan Ödeme Hizmetleri Direktifi’ne
(Payment Services Directive -PSD 1-) dayanmaktadır. 2015 yılında ise bu düzenleme bir
bakıma revize edilerek geliştirilmiş ve kapsamı artırılmıştır. Kısaca “PSD 2” diye anılan
bu düzenleme 2016 yılının başında yürürlüğe girmiş, ancak üye ülkelere bu kurallara
uyum sağlamaları için iki sene süre tanınmıştır.
(56) Bu anlamda yalnızca lisans verilmesi ödeme kuruluşlarının piyasaya girişleri için yeterli
olmamaktadır. Avrupa Birliği, PSD 2 ile, ödeme hizmet sağlayıcılarının pazara girişlerini
temin etmek amacıyla bir takım erişim kurallarını da benimsemiş bulunmaktadır. PSD
2’nin benzer hükümleri henüz Türk mevzuatında yer bulmamıştır. Bu bakımdan ödeme
kuruluşlarının pazara girişlerini temin edecek ve bu piyasalarda rekabetin sağlanmasına
yönelik öncül düzenlemelerin eksikliğinde ödeme kuruluşlarının bir takım problemler ile
karşı karşıya kalmaları kaçınılmaz hale gelmektedir.
(57) Bu çerçevede yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında; esasen şikâyete konu olan
CMT’nin hesaplarının kapatılması veya kendisine hesap açılmamasına yönelik
uygulamaların;
- Doğrudan münhasır anlaşmaların şartlarından kaynaklanmamakla birlikte bunun
bankalar tarafından genişletici olarak yorumlanabileceği veya bu anlamda
kullanılabileceği,
- MASAK düzenlemelerinde yer almamakla birlikte, bankaların ödeme kuruluşlarının
kendi aralarında ya da acente veya temsilcileri ile yaptıkları uluslararası para
transferinin kaynağını sorgulayacak şekilde şüpheli işlem incelemesi yaptıkları
anlaşılmaktadır. Bu kapsamda BDDK’dan faaliyet izni almış olan ödeme kuruluşlarının bu
faaliyetlerini yerine getirme esnasında bir takım zorluklar ile karşılaştıkları ve piyasa
dışına çıkma gibi bir risk ile karşı karşıya kaldıkları görülmüştür.
(58) Nitekim 5411 sayılı Kanun’un, “Sektörün Geliştirilmesi” başlıklı 94. maddesinde;
“Kurum, finansal hizmetler sektörünün geliştirilmesi amacıyla;
a) İşlem ve aracılık maliyetlerinin azaltılarak bankaların kârlı, verimli ve rasyonel
çalışmalarının ve finansal piyasaların tarafları arasında rekabet ortamının sağlanması,
b) Finansal sisteme rekabet gücünün kazandırılması, finansal piyasalara ilişkin diğer
düzenlemeler ve uygulamalar ile bütünleşmenin gerçekleştirilmesi ve piyasanın daha
etkin işleyişinin sağlanması suretiyle etkin ve şeffaf bir finansal sistemin
oluşturulması…
hususlarında strateji belirlemeye yetkilidir”
ifadelerine yer verildiği görülmektedir.
(59) Bu çerçevede yukarıdaki bölümlerde yer verildiği üzere, hesap açılmamasına veya açılan
hesapların kapatılmasına yönelik davranışların, imzalanan münhasır anlaşmalardan
ziyade; söz konusu anlaşmaların bankalar tarafından geniş bir biçimde
yorumlanmasından ve her ne kadar para transferi iki farklı ödeme (finansal) kuruluşu
arasında yapılmış olsa da gönderime konu paranın kaynağının bilinmemesinden ötürü
bankaların bu işlemlere şüpheli işlem yaklaşımı göstermelerinden kaynaklanmış
olabileceği değerlendirilmektir.
18-27/442-212
14/20
(60) Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
sorunların ardıl nitelik arz eden rekabetin korunmasına yönelik tedbirlerle birlikte öncül
rekabetin sağlanmasına yönelik tedbirler ile de ilgili olduğu, dolayısıyla konuya ilişkin
olarak BDDK’ya görüş gönderilmesinin yerinde olacağı kanaatine varılmıştır.
I.5.2. Münhasırlık Hükümleri İçeren Dikey Anlaşmalara İlişkin Değerlendirme
(61) Önaraştırma sürecinde yapılan incelemeler kapsamında hakkında önaraştırma yürütülen
teşebbüslerden WU ve MONEYGRAM’ın PTT ve bankalarla akdettikleri para transferi
hizmetine ilişkin anlaşmalarda münhasırlık hükümlerinin yer aldığı görülmüştür. İncelenen
diğer teşebbüsler olan BPN ve GÖNDERAL’ın bankalarla münhasırlık içeren bir
anlaşmaları mevcut değildir.
(62) Önaraştırma sürecinde elde edilen bilgilerden WU’nun Türkiye’de faaliyet gösteren 12
banka (AKBANK, ALBARAKA, ANADOLUBANK, FİBABANK, QNB, GARANTİ, ING,
ŞEKERBANK, ZİRAAT, TÜRKİYEFİNANS, İŞBANKASI, YAPIKREDİ) ve PTT ile
imzaladığı acentelik anlaşmalarında münhasırlık hükümlerine yer verildiği görülmüştür.
WU ile bankalar ve PTT arasında akdedilen bahse konu anlaşmaların bazı farklılıklar
içermekle birlikte, genel olarak aynı konuları düzenlediği ve rekabet hukuku açısından
benzer kısıtlamaları ihtiva ettiği görülmektedir. WU münhasırlık anlaşması imzaladığı
bankalara ve PTT’ye, anlaşma süresince ve anlaşmanın sona ermesinden itibaren belli
süre boyunca3 tüketici para transferi hizmeti sunmama, tüketici para transferi hizmeti
sunan başka bir teşebbüse acentelik veya temsilcilik yapamama, bu teşebbüslerin
iştirakleri ve yöneticilerinin de bu yasaklara uymasını temin etme yükümlülüğü getirmiştir.
(63) Aralarında imzalanan “Uluslararası Para Transferi” sözleşmeleriyle de MONEYGRAM,
KUVEYTTÜRK ve DENİZBANK’a sözleşme süresince ve sözleşmenin sona ermesinden
itibaren belli süreler boyunca4 kendisi ile rakip hizmetler sunmama yükümlülüğü
getirmiştir.
(64) Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’da (Kılavuz), müvekkil hesabına aracılık ettiği ya da
akdettiği sözleşmelere ilişkin olarak acenteye getirilen sınırlamaların genellikle 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmadığı ve prensip olarak muafiyet rejiminin de
konusunu oluşturmadığı kabul edilmektedir. Bu çerçevede acentenin müvekkil tarafından
atandığı faaliyetlerle ilgili olarak ticari veya mali bir risk alıp almaması, müvekkil hesabına
aracılık ettiği ya da akdettiği sözleşmelere ilişkin olarak acenteye getirilen sınırlamaların
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olup olmadığını belirlemektedir. Acentenin
bir mali veya ticari risk taşımaması durumunda faaliyetlerinin müvekkil teşebbüsün
faaliyetlerinin bir parçası olarak değerlendirileceği, aksi halde, diğer bir deyişle acentenin
risk üstlenmesi durumunda, kendi yapmış olduğu yatırımların geri dönüşünü
sağlayabilmesi için pazarlama stratejisini özgürce belirleyebilmesi gerektiği ve bu
durumda, müvekkili için aracılık ettiği iş ve işlemler ile ilgili olarak müvekkili tarafından
getirilen kısıtlamaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına girebileceği ifade
edilmektedir. Kılavuz’da ayrıca acentelik sözleşmelerinin acentenin rakip teşebbüslerin
acenteliğini, dağıtıcılığını yapmasını engelleyen hükümler içermesi halinde markalar
arası rekabeti kısıtlayıcı etkilerinin olabileceği, sözleşme konusu mal ve hizmetlerin
satıldığı ilgili pazarda kapama etkisine yol açabileceği, bu durumda da sözleşmenin
Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilebileceği ifade edilmektedir.
3 Süreler (…..) olarak belirlenmiştir.
4 Sözleşmenin sona ermesinden itibaren DENİZBANK için (…..), KUVEYTTÜRK için (…..) günlük süre
boyunca.
18-27/442-212
15/20
(65) WU ile bankalar ve PTT arasında akdedilen temsilcilik sözleşmelerinin para transfer
işlemlerini kapsadığı, temsilcinin WU adına para tahsil etme ve para ödeme hakkına sahip
olacağı anlaşılmaktadır. Söz konusu sözleşmelerle temsilciliklere rekabet etmeme
yükümlülüğü getirildiği, temsilciliklerin WU dışında başka bir tüketici para transferi
kuruluşuna hizmet vermelerinin veya kendilerinin de bu hizmetleri sunmalarının
engellendiği anlaşılmaktadır. MONEYGRAM ile temsilcileri arasında akdedilen
sözleşmelerde de bu temsilciliklere benzer yükümlülükler getirilmiştir. WU ve
MONEYGRAM ile temsilcilikleri arasındaki ilişki incelendiğinde, WU ve MONEYGRAM’ın
hizmet alan; temsilciliklerin ise hizmet veren teşebbüsler oldukları anlaşılmaktadır. WU
ve MONEYGRAM’ın temsilcilikleri ile akdettikleri sözleşmeler (SÖZLEŞMELER)5
incelendiğinde temsilciliklerin; ticari ve mali riskler üstlendikleri, yatırım ve tanıtım yapma
yükümlülüklerinin bulunduğu görülmektedir. Bu kapsamda SÖZLEŞMELER’in 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında ve dikey anlaşma niteliğinde olduğu anlaşılmıştır.
(66) SÖZLEŞMELER’de yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerinin, sözleşme süresince ve
sözleşmenin sona ermesinden itibaren belli süreler boyunca devam edeceğinin
belirlendiği görülmektedir. Bu bağlamda aşağıda taraflar arasındaki dikey sözleşmelerin
grup muafiyeti kapsamında ele alınıp alınamayacağı incelenmiştir.
(67) 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde, mal veya hizmetlerin alımı,
satımı ve yeniden satımı amacıyla yapılan dikey anlaşmaların bu Tebliğ’de belirtilen
koşulları taşıması kaydıyla Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan Kanun’un 5.
maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak grup olarak muaf tutulduğu ifade edilmiş, aynı
maddenin devamında bu muafiyetin sağlayıcının anlaşma konusu mal veya hizmetleri
sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması durumunda uygulanacağı
düzenlenmiştir.
(68) WU ile bankalar arasında yapılan anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen
muafiyetten yararlanıp yararlanamayacağının tespiti için WU’nun pazar payları
incelenmiştir. Aşağıdaki tablolarda tüketiciden tüketiciye uluslararası para transferi
pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin para birimi özelinde transfer adetleri ve transfer
tutarlarına göre hesaplanmış pazar paylarına yer verilmiştir.
Tablo 2: 2017 Yılında Gerçekleştirilen Transfer Adetlerine Göre Hesaplanmış Pazar Payları (%)6
Teşebbüsler
TL EURO ABD Doları
Yurt Dışına
Gönderilen
Yurt
Dışından
Gelen
Toplam
Yurt Dışına
Gönderilen
Yurt
Dışından
Gelen
Toplam
Yurt Dışına
Gönderilen
Yurt
Dışından
Gelen
Toplam
WU (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
M Gram (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
UPT (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
RIA7 (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
CMT (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler kullanılarak hesaplanmıştır.
5 WU ve MONEYGRAM ile temsilcilikleri arasında akdedilen sözleşmeler incelenmiş ve söz konusu
sözleşmelerin tip sözleşme oldukları ve esaslı farklılıklar içermedikleri görülmüştür. Bu kapsamda yapılan
değerlendirmelerde WU ile FİBABANK ve MONEYGRAM ile DENİZBANK arasında akdedilen temsilcilik
sözleşmeleri esas alınmıştır.
6 Teşebbüslerden elde edilen bilgilerden Türkiye’de uluslararası para transferlerinde sadece TL, ABD Doları
ve Euro kullanıldığı görülmüş ve her bir para birimi özelinde gerçekleştirdikleri transferler ayrı ayrı temin
edilmiştir. Bu kapsamda tablolarda para birimleri konsolide edilmemiş teşebbüslerin pazar payları her bir
para birimi özelinde ayrı ayrı gösterilmiştir
7 RIA tarafından gönderilen cevabi yazı incelendiğinde teşebbüsün para transferi işlemlerinde banka
dışındaki acenteleri kullanmadığı anlaşılmaktadır.
18-27/442-212
16/20
Tablo 3: 2017 Yılında Gerçekleştirilen Transfer Tutarlarına Göre Hesaplanmış Pazar Payları (%)
Teşebbüsler
TL EURO ABD Doları
Yurt Dışına
Gönderilen
Yurt
Dışından
Gelen
Toplam
Yurt Dışına
Gönderilen
Yurt
Dışından
Gelen
Toplam
Yurt Dışına
Gönderilen
Yurt
Dışından
Gelen
Toplam
WU (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
M Gram (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
UPT (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
RIA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
CMT (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler kullanılarak hesaplanmıştır.
(69) Tablolardan görüldüğü üzere, WU’nun pazar payları, her bir para birimi özelinde ve
gerçekleştirilen transfer adedi bazında %(…..), gerçekleştirilen transfer tutarları bazında
%(…..) üzerindedir. Bu kapsamda pazar payları her bir para birimi özelinde %40’ı aşan
WU’nun bankalarla yapmış olduğu münhasırlık hükümleri içeren sözleşmelerin 2002/2
sayılı (…..) yer verilen muafiyetten yararlanması mümkün değildir.
(70) Grup muafiyetinden yararlanamayan WU ile bankalar ve PTT arasında akdedilen
sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında düzenlenen bireysel
muafiyetten yararlanıp yararlanamayacağının tespit edilmesi gerekmektedir. 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinde bu maddede belirtilen koşulların tümünü birden sağlayan
anlaşmaların, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasından muaf
tutulabileceği düzenlenmiş ve bu koşullar;
a) “Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması”
olarak sıralanmıştır.
(71) Yukarıda da ifade edildiği üzere rekabeti kısıtlayıcı hükümler içeren bir anlaşmanın 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesinde belirtilen muafiyetten yararlanabilmesi için aynı maddenin
birinci fıkrasında düzenlenen şartların tümünü karşılaması gerekmektedir. Bu şartlardan
herhangi biri sağlanamadığı takdirde anlaşmaya bireysel muafiyet tanınması mümkün
olmamaktadır.
(72) Bu kapsamda ilk olarak 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde
yer alan “İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması” koşulu
incelenecek, bu koşul sağlanamadığı takdirde diğer koşullara ilişkin değerlendirme
yapılmayacaktır. Bahse konu koşulun sağlanabilmesi için muafiyet incelemesine konu
anlaşmanın ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına sebebiyet
vermiyor olması gerekmektedir. Bu anlamda, ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin
ortadan kalkıp kalkmadığı değerlendirilirken dikkate alınması gereken en önemli husus,
anlaşma taraflarının ilgili pazardaki gücü ve pazarın anlaşma öncesindeki yapısıdır. Bir
teşebbüsün pazardaki gücünü değerlendirirken, pazarın özelliklerine bağlı olarak, ilgili
teşebbüsün ve rakiplerinin pazar payı ve pazar payının istikrarı, rakiplerin sayısı, pazara
giriş ve pazarda büyüme engellerinin olup olmadığı ve alıcıların gücü önem
kazanmaktadır.
18-27/442-212
17/20
(73) Bu çerçevede, WU ve rakiplerinin pazar payları incelenmiştir. Teşebbüslerin
gerçekleştirdikleri transfer adetlerine göre hesaplanan pazar paylarının yer aldığı Tablo
2’den görüldüğü üzere, WU’nun pazar payları her bir para birimi bazında %(…..)
üzerindedir. TL para biriminde bu oran %(…..), Euro özelinde %(…..) ve ABD Doları
özelinde ise %(…..) olarak gerçekleşmiştir. WU’ya en yakın pazar payına TL ve Euro
bazında MONEYGRAM sahip olup, WU’nun pazar payı MONEYGRAM’ın pazar payının
TL bazında yaklaşık beş, Euro bazında yaklaşık 10 katına tekabül etmektedir. ABD Doları
bazında ise WU’ya en yakın pazar payına UPT sahip olup teşebbüsün pazar payı WU’nun
pazar payının yarısından daha düşüktür. Gerçekleştirilen transfer tutarlarına göre
hesaplanan Tablo 3 incelendiğinde de Tablo 2’ye benzer bir durum söz konusudur.
WU’nun pazar payı her bir para birimi özelinde %(…..) aşmaktadır. Rakiplerinin pazar
payları incelendiğinde TL ve Euro bazında WU’dan sonra en yüksek pazar payına sahip
olan MONEYGRAM’ın pazar payı TL’de %(…..), Euro’da ise %(…..)’tir. ABD Doları
bazında WU’ya en yakın pazar payına sahip olan UPT’nin pazar payı %(…..)’tür. Bu
noktada ayrıca ilgili pazar açısından banka ve PTT aracılılığı ile yapılan gönderimin ne
denli önemli olduğuna da değinilmesi gerekmektedir. Tablo 4 incelendiğinde, WU‘nun TL
ile gerçekleştirdiği transferlerin %(…..)’unu, Euro ile gerçekleştirdiği transferlerin
%(…..)’ini, ABD Doları ile gerçekleştirdiği transferlerin %(…..)’sini PTT ve banka
acenteliklerini kullanarak yaptığı görülmektedir. Tablodan da anlaşıldığı üzere PTT,
özellikle de banka acentelikleri WU tarafından sunulan hizmette önemli bir yere sahiptir.
Tablo 4: 2017 Yılında WU’nun Gerçekleştirdiği Transfer Adetlerinin Banka ve PTT ile Banka ve PTT Dışı
Acenteler Arasındaki Dağılımı (%)
TL EURO ABD DOLARI
Yurt Dışına
Gönderilen
Yurt
Dışından
Gelen
Toplam
Yurt Dışına
Gönderilen
Yurt
Dışından
Gelen
Toplam
Yurt Dışına
Gönderilen
Yurt
Dışından
Gelen
Toplam
WU(Banka ve
PTT)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
WU(Banka ve
PTT Dışı)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
WU (Toplam) 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler kullanılarak hesaplanmıştır.
(74) Ancak bu durum yalnızca WU için geçerli değildir. Tablo 5’te görüldüğü üzere tüketiciden
tüketiciye uluslararası para transferi pazarında faaliyet gösteren tüm teşebbüslerce
gerçekleştirilen TL bazındaki transferlerin %79,56’sı, Euro bazındaki transferlerin %87,8’i,
ABD Doları bazındaki transferlerin ise %57,29’u PTT ve banka acentelikleri kullanılarak
gerçekleştirilmiştir. Bu durum da banka acenteye sahip olmanın ilgili pazarda faaliyet
gösteren teşebbüsler için ne denli önemli olduğunu ortaya koymaktadır. İlgili pazarda
gerçekleşen işlem hacmine bakıldığında ise TL kullanılarak gerçekleştirilen işlem tutarı
yaklaşık 1.110.199.207 TL; Euro kullanılarak gerçekleştirilen işlem tutarı yaklaşık
1.458.568.655 Euro; ABD Doları kullanılarak gerçekleştirilen işlem tutarı ise yaklaşık
2.156.604.881 ABD Doları’dır8.
Tablo 5: 2017 Yılında Banka ve PTT ile Banka ve PTT Dışı Acenteler Kullanarak Gerçekleştirilen Transfer
Adetleri Dağılımı (%)
TL EURO ABD DOLARI
Yurt Dışına
Gönderilen
Yurt
Dışından
Gelen
Toplam
Yurt Dışına
Gönderilen
Yurt
Dışından
Gelen
Toplam
Yurt Dışına
Gönderilen
Yurt
Dışınd
an
Gelen
Toplam
Banka ve PTT 84,23 78,41 79,56 80,11 88,79 87,80 58,58 55,76 57,29
Banka ve PTT
Dışı
15,77 21,59 20,44 19,89 11,21 12,20 41,42 4,24 42,71
Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler kullanılarak hesaplanmıştır.
8 Teşebbüsler tarafından sunulan bilgiler kullanılarak hesaplanmıştır.
18-27/442-212
18/20
(75) Tablo 5’ten de anlaşıldığı üzere, banka ve PTT acentelikleri inceleme konusu pazar için
son derece önemlidir. Banka acentelikleri özellikle de para alıcısı konumunda bulunan
Türkiye gibi ülkelerde daha fazla önem arz etmektedir. Bunun nedeni, gönderimin
yapıldığı gelişmiş ülkelerde önemli olanın paranın toplanması olmasından dolayı çok
sayıda küçük ölçekli acentenin kullanımının daha çok tercih edilmesidir. Ancak paranın
gönderildiği alıcı ülkede sistemin işleyebilmesi için ödemeyi yapacak olan acentenin
yeterli nakit varlığa sahip olması gerekmektedir. Banka dışındaki acentelerin paranın
alıcıya ödenmesi için gerekli nakde sahip olmamaları ihtimali nedeniyle banka
acentelikleri, alım miktarı gönderim miktarından daha fazla olan gelişmekte olan ülkelerde
sistemin işleyişi için vazgeçilmez bir unsurdur.
(76) Aşağıdaki tablodan da görüldüğü üzere, TL kullanılarak gerçekleştirilen transfer
tutarlarının %82,59’unu; Euro kullanılarak gerçekleştirilen transfer tutarlarının
%88,17’sini, ABD Doları kullanılarak gerçekleştirilen transfer tutarlarının %66,14’ünü yurt
dışından Türkiye’ye yapılan gönderiler oluşturmaktadır. Dolayısıyla Türkiye para alıcısı
ülke konumunda olup banka acentelikleri Türkiye’de faaliyette bulunan para transferi
kuruluşları için son derece önemlidir.
Tablo 6: 2017 Yılında Türkiye’den Yurt Dışına Gönderilen ve Yurt Dışından Türkiye’ye Gönderilen Transfer
Tutarları
TL EURO ABD DOLARI
Yurt Dışına
Gönderilen
Yurt
Dışından
Gelen
Toplam
Yurt Dışına
Gönderilen
Yurt Dışından
Gelen
Toplam
Yurt Dışına
Gönderilen
Yurt Dışından
Gelen
Toplam
193.300.935 916.898.272 1.110.199.207 172.511.230 1.286.057.425 1.458.568.655 730.194.091 1.426.410.790 2.156.604.881
%17,41 %82,59 %100,00 %11,83 %88,17 %100,00 %33,86 %66,14 %100,00
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler kullanılarak hesaplanmıştır.
(77) Bu noktada ayrıca pazara giriş engelinin bulunup bulunmadığı hususunun da
değerlendirilmesi gerekmektedir. Her ne kadar pazara giriş için gerekli teşkilatlanmanın
sağlanıp 6493 sayılı Kanun kapsamında faaliyet izninin alınması yeterli gibi görülse de,
yukarıda da açıklandığı üzere banka acenteye sahip olunması önemlidir. WU tarafından
Türkiye’de faaliyet gösteren bankaların önemli bir çoğunluğuyla münhasırlık hükümleri
içeren anlaşma imzalamış olmasının pazara yeni girecek oyuncular için giriş engeli
yaratabileceği değerlendirilmektedir.
(78) Tüm bu bilgiler neticesinde WU’nun sahip olduğu pazar payları, rakiplerinin pazar payları,
pazara giriş engelleri ve bankaların para transferi için önemi dikkate alındığında, WU ile
bankalar ve PTT arasında akdedilen acentelik anlaşmalarının 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde yer alan şartı taşımadığı bu nedenle söz konusu
anlaşmalara bireysel muafiyet tanınamayacağı kanaatine varılmıştır.
(79) İncelenen taraflardan bir diğeri olan MONEYGRAM’ın Tablo 2’deki pazar paylarına
bakıldığında, en fazla pazar payına %(…..) ile TL ile yapılan transferlerde sahip olduğu
diğer para birimlerindeki pazar paylarının %10’un altında kaldığı, Tablo 3’deki pazar
payları incelendiğinde de yine en yüksek pazar payına %(…..) ile TL kullanılarak yapılan
işlemlerde sahip olduğu, diğer para birimlerindeki pazar paylarının ise bu oranın altında
yer aldığı, dolayısıyla MONEYGRAM’ın pazar paylarının 2002/2 sayılı Tebliğ’de yer
verilen pazar payı eşiğinin altında kaldığı görülmektedir. Öte yandan, Tebliğ’in 5.
maddesinde, bir dikey anlaşma kapsamında alıcıya getirilen belirsiz süreli ve süresi beş
yılı aşan rekabet etmeme yükümlülükleri ile anlaşmanın sona ermesinden sonraki
döneme ilişkin olarak alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüklerinin Tebliğ ile
sağlanan grup muafiyetinden yararlanamayacağı belirtilmektedir. Ayrıca Kılavuz’un 40.
paragrafında belirtildiği üzere, beş yıllık süreyi aşacak şekilde zımnen yenilenebilen
rekabet etmeme yükümlülükleri grup muafiyeti kapsamında değildir. Ancak, süresi beş
yılı aşmayan veya beş yıldan sonraki uzatmanın her iki tarafın açık iradesi ile mümkün
18-27/442-212
19/20
olduğu ve alıcının beş yıllık süre sonunda rekabet etmeme şartına son vermesini
engelleyen herhangi bir durumun olmadığı hallerde rekabet etmeme yükümlülüğü grup
muafiyetinden yararlanacaktır.
(80) MONEYGRAM ile temsilcilikleri DENİZBANK ve KUVEYTTÜRK arasındaki sözleşmeler
incelendiğinde; DENİZBANK ile akdedilen sözleşmenin 21., KUVEYTTÜRK ile akdedilen
sözleşmenin 19. maddesinde, (…..) hükme bağlanmıştır. Bu kapsamda MONEYGRAM
ile DENİZBANK ve KUVEYTTÜRK arasında akdedilen temsilcilik sözleşmelerindeki
rekabet etmeme şartının belirsiz süreli olduğu; bu çerçevede anılan sözleşmelerin 2002/2
sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanamadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(81) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
- Dosya konusu iddialar hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına,
- Bununla birlikte Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş. ve bankalar ile Western Union Turkey
Ödeme Hizmetleri A.Ş. ve Moneygram Turkey Ödeme Hizmetleri A.Ş. arasında para
transfer hizmetlerine yönelik akdedilen anlaşmaların, içerdikleri münhasırlık
hükümleri nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna,
- Söz konusu anlaşmaların, Western Union Turkey Ödeme Hizmetleri A.Ş.’nin pazar
paylarının 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'nde yer
verilen eşiği aşması nedeniyle, aynı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamadığına,
- Western Union Turkey Ödeme Hizmetleri A.Ş. ile bankalar ve Posta ve Telgraf
Teşkilatı A.Ş. arasındaki para transfer hizmetlerine ilişkin anlaşmalara, 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasındaki koşulları sağlamaması nedeniyle,
bireysel muafiyet tanınamayacağına,
- Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında gerekçeli
kararın tebellüğ tarihinden itibaren 60 gün içinde, bankalar ve Posta ve Telgraf
Teşkilatı A.Ş. ile imzaladığı anlaşmalarda yer alan münhasırlığa ilişkin hükümleri
kaldırarak durumu Kurum’a tevsik etmesi; aksi takdirde hakkında Kanun’un 41.
maddesi kapsamında soruşturma açılacağı yönünde Western Union Turkey Ödeme
Hizmetleri A.Ş.’ye görüş gönderilmesi için Başkanlığın görevlendirilmesine,
- Buna ek olarak Moneygram Turkey Ödeme Hizmetleri A.Ş. ile Denizbank A.Ş. ve
Kuveyt Türk Katılım Bankası A.Ş. arasındaki para transfer hizmetlerine ilişkin
anlaşmaların, 21. ve 19. maddelerinin 5 yılı aşan rekabet etmeme hükmü içermesi
nedeniyle, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara ilişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında
grup muafiyetinden yararlanamadığına,
- Bununla birlikte, anılan maddelerin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara ilişkin Grup
Muafiyeti Tebliği ile uyumlu hale getirilmesi halinde mezkur anlaşmaların Tebliğ ile
sağlanan grup muafiyetinden yararlanabileceğine,
- Gerekçeli kararın tebellüğ tarihinden itibaren 60 gün içinde, Denizbank A.Ş. ve
Kuveyt Türk Katılım Bankası A.Ş. ile imzaladığı anlaşmalarda yer alan anılan
maddeleri 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile uyumlu
hale getirerek durumu Kurum’a tevsik etmesi ya da aynı süre içerisinde bireysel
muafiyet başvurusu yapması; aksi takdirde hakkında 4054 sayılı Kanun’un 40.
maddesi kapsamında önaraştırma açılacağı yönünde Moneygram Turkey Ödeme
Hizmetleri A.Ş.’ye görüş gönderilmesi için Başkanlığın görevlendirilmesine,
18-27/442-212
20/20
- Ayrıca inceleme konusu uygulamaların olası rekabeti kısıtlayıcı etkileri hakkında
4054 sayılı Kanun’un 30/f maddesi uyarınca bu uygulamalara ilişkin düzenleyici
konumda bulunan Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumuna görüş yazısı
gönderilmesi için Başkanlığın görevlendirilmesine,
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy