Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-4-15 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 18-27/446-216
Karar Tarihi : 08.08.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Adem BİRCAN,
Mehmet AYAN, Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ,
Şükran KODALAK
B. RAPORTÖRLER: Fatma ATAÇ, Mehmet Yavuz GÜNER, Nazif IŞIK
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Mutlu Holding A.Ş.
Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK,
Av. Öznur İNANILIR, Av. Bulut GİRGİN, Av. Berfu AKGÜN
Yıldız Mah. Çitlenbik Sokak No:12 34349 Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Mutlu Akü ve Malzemeleri Sanayii A.Ş. ile Alacakaya Petrol
Ürünleri İnşaat Otomotiv Servis Hizmetleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. arasında
akdedilen Disrtribütörlük Sözleşmesi’ne muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 12.03.2018 tarih ve 2063 sayı ile
giren ve eksiklikleri en son 04.07.2018 tarihinde tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen
11.07.2018 tarih ve 2018-4-15/MM sayılı Muafiyet Raporu görüşülerek karara
bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; bildirime konu “Distribütörlük
Sözleşmesi”nin (Sözleşme) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054
sayılı Kanun) 4. maddesi kapsamında olduğu, söz konusu Sözleşme’nin 2017/3 sayılı
Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2017/3
sayılı Tebliğ) kapsamında grup muafiyetinden yararlanamadığı, bununla birlikte
Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen tüm koşulları karşılaması
nedeniyle, bireysel muafiyet verilebileceği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı belirtilmektedir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) Mutlu Holding A.Ş. (MUTLU HOLDİNG) adına yapılan bildirimde; Mutlu Akü ve
Malzemeleri Sanayi A.Ş. (MUTLU) ile Alacakaya Petrol Ürünleri İnşaat Otomotiv Servis
Hizmetleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (ALACAKAYA, distribütör) arasında akdedilen
Distribütörlük Sözleşmesi’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerinden muaf
tutulması ve Distribütörlük Sözleşmesi’ne Kanun’un 5. maddesi uyarınca bireysel
muafiyet tanınması talep edilmiştir.
(5) Bildirim Formunda, Sözleşme’nin tip sözleşme olduğu, standart bir metninin bulunduğu
ve bahse konu Sözleşme’ye muafiyet tanınması halinde MUTLU’nun sektördeki başka
distribütörlerle de bu tip Sözleşme’yi akdedeceği ifade edilmiştir.
(6) Bildirim Formunda ayrıca Sözleşme’nin MUTLU’nun Mutlu ve Halk markalı aküleri için
geçerli olduğu, MUTLU tarafından üretim ve/veya dağıtımı yapılan diğer akülerin (Çelik-
18-27/446-216
2/10
Kurt grubu ve Povver-Golden grubu aküler) ALACAKAYA ile imzalanan Sözleşme’nin
kapsamına girmediği belirtilmiştir. Bununla beraber, diğer MUTLU grup markalarının
dağıtımı, pazarlaması, satışı ve tanıtımı için ilgili bölgelere atanması planlanan
distribütörlerle imzalanacak sözleşmelerdeki düzenlemelerde kısıtlı bazı değişiklikler
yapılmasının planlandığı ifade edilmiştir.
(7) MUTLU, bu bildirim kapsamında Sözleşme ve Sözleşme ile getirilen iş modeline bireysel
muafiyet talep etmiştir. Bildirime konu Sözleşme’nin detaylarına ve bu Sözleşme’ye ilişkin
olarak elde edilen bilgiler çerçevesinde yapılan tespit ve değerlendirmelere aşağıda yer
verilmiştir.
G.1. İşlem Tarafları
G.1.1. Mutlu Akü ve Malzemeleri A.Ş. (MUTLU)
(8) Merkezi Johannesburg’da bulunan ve Afrika, Avrupa, Ortadoğu ve Rusya’da enerji
depolama ve otomotiv bileşenleri üretimi, dağıtımı ve satışı pazarında faaliyet gösteren
Metair Investment Limited’in (METAİR) bünyesinde olan MUTLU Türkiye’de akümülatör
üretimi ve geri dönüşüm tesislerinde atık aküden izabe ve rafine kurşun akü üretimi
alanlarında faaliyet göstermektedir. MUTLU’nun oy hakları ve sermayesinin tamamına
METAİR’in %100 iştiraki olan Mutlu Holding A.Ş. sahiptir.
G.1.2. Alacakaya Petrol Ürünleri İnşaat Otomotiv Servis Hizmetleri San. ve Tic. Ltd.
Şti. (ALACAKAYA)
(9) Kara taşıtları ile yedek parça ve ekipmanı satışı pazarında faaliyet gösteren
ALACAKAYA kara taşıtlarına yönelik yedek parça ve ekipman distribütörlüğü alanında
yaklaşık 170 yetkili satıcı kanalıyla faaliyetlerini sürdürmektedir.
G.2. Bildirime Konu Sözleşme ve İş Modeli
(10) Bildirime konu Sözleşme’nin konusu, bağımsız satış sonrası pazarına satışı yapılan
MUTLU’nun Mutlu ve Halk markalı starter (otomotiv) akülerinin belirlenen bölgelerde
dağıtımı, pazarlanması, satışı ve tanıtımı için ALACAKAYA’ya münhasır yetki
verilmesidir. Bildirim Formunda Sözleşme’nin tip sözleşme olduğu, bağımsız satış
sonrası pazarında faaliyet gösteren diğer MUTLU distribütörleri ile de belirlenen diğer
bölgeler için aynı Sözleşme’nin herhangi bir esaslı değişiklik yapılmadan imzalanmasının
planlandığı belirtilmiştir.
(11) MUTLU tarafından üretimi ve/veya dağıtımı yapılan diğer aküler (Çelik-Kurt grubu ve
Povver-Golden grubu aküler) ALACAKAYA ile imzalanan Sözleşme’nin kapsamına
girmemekle beraber, başvuru konusu Sözleşme ile söz konusu MUTLU grup
markalarının dağıtımı, pazarlaması, satışı ve tanıtımı için ilgili bölgelerde atanması
planlanan distribütörlerle imzalanacak sözleşmeler arasında çok kısıtlı ve rekabet
hukuku açısından herhangi bir etki doğurmayan değişiklikler söz konusu olabilecektir.
Dolayısıyla değerlendirmeler Mutlu ve Halk markalı aküler için geçerli olan sözleşmeler
ile Çelik-Kurt ve Povver-Golden markalı akü grupları için geçerli olacak sözleşmeler
arasında aynı kısıtlamaların düzenlendiği, farklı kısıtlamaların olmadığı kabul edilerek
yapılmıştır.
(12) MUTLU ile ALACAKAYA arasında imzalanmış olan Sözleşme’nin başlıca hükümleri
aşağıdaki gibidir.
18-27/446-216
3/10
(13) ALACAKAYA’ya münhasır yetkinin verildiği Sözleşme’nin 3. maddesinin devamında
ALACAKAYA’nın kendisine tahsis edilen bölge dışına aktif satış yapamayacağı, pasif
satış konusunda ise herhangi bir sınırlama getirilmeyeceği öngörülmektedir.
(14) Sözleşme’nin 6.1. maddesinde MUTLU’nun ürünlerin satışına yönelik olarak
ALACAKAYA’ya tavsiye satış fiyat listesi gönderebileceği ancak ALACAKAYA’nın bu
fiyatları uygulayıp uygulamama noktasında serbest olduğu belirtilmektedir.
(15) Sözleşme’nin 6.2. maddesi kapsamında distribütöre sağlanacak olan vade, tahsilat
koşulları, indirimler ve primler düzenlenmektedir. Bildirim Formunda ödeme vadesi ve
tahsilat koşulları arasında bulunan seyahat organizasyonu desteğinin yalnızca Mutlu ve
Halk marka grubunun distribütörlerine sağlanacağı, diğer MUTLU grup markalarının
(Çelik-Kurt grubu ve Povver-Golden grubu aküler) sözleşmelerinde yer almayacağı
belirtilmektedir.
(16) Sözleşme’nin 8. maddesinde Sözleşme’nin eki listede yer alan ürünler için asgari stok
bulundurmaya dair hüküm bulunmaktadır. Söz konusu hüküm kapsamında
ALACAKAYA’nın bir önceki yıl toplam akü alımlarının %(…..) fazlasına tekabül
etmeyecek miktarda asgari stok tutacağı öngörülmektedir.
(17) Sözleşme’nin 11. maddesinde distribütörün hurda akünün geri kazanım kanalları
aracılığıyla toplanması konusunda serbest olduğu düzenlenmektedir. Ayrıca distribütör
hurda akünün geri kazanımını MUTLU aracılığıyla sağlamak isterse uygulanacak olan
hükümler bu maddede düzenlenmektedir.
(18) Sözleşme, 5. maddesine göre, imza tarihinden itibaren bir yıl süreyle yürürlükte kalacak,
sürenin bitiminde tarafların ortak yazılı anlaşması ile beş yıldan daha uzun süre
yürürlükte kalmayacak şekilde yenilenebilecektir.
(19) Bildirim Formunda ALACAKAYA’ya herhangi bir rekabet etmeme yükümlülüğü
getirilmeyeceği dolayısıyla ALACAKAYA’nın diğer teşebbüslerin ürünlerini de satma
hakkının saklı kalacağı belirtilmiştir.
G.3. İlgili Pazar
G.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(20) İlgili ürün pazarı, belirli bir ürün ile tüketici gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri
bakımından benzer olan ürünlerden oluşmaktadır. Başka bir deyişle ilgili ürün pazarı;
ürün özellikleri, fiyatları ve kullanım amaçları bakımından tüketici tarafından ikame
edilebilir sayılan bütün ürünleri kapsamaktadır. İlgili ürün pazarı tanımında talep
ikamesinin yanında, talep ikamesine eşdeğer etkisi olduğu durumlarda arz ikamesi de
hesaba katılabilmektedir.
(21) Başvuru bakımından, ilgili ürün pazarı teşebbüslerin akdettikleri sözleşmenin etki
edeceği pazardır. Sözleşme’nin konusunu bağımsız satış sonrası pazarına yapılan
starter aküleri oluşturmaktadır. MUTLU tarafından üretilen farklı markalı aküler teknik
özellikleri bakımından bazı farklılıklar içerse de kullanım amacı ve niteliklerinin aynı
olduğu, marka gruplarının arasındaki temel farklılığın fiyat noktasında ortaya çıktığı ifade
edilmiştir. Mutlu akü markasının tüketici nezdinde yüksek kalite algısı bulunan satış
noktalarından (örneğin zincir servis istasyonları) Çelik-Kurt grubu ve Povver-Golden
grubu akülerin ise sosyo-ekonomik durumlarına göre farklı tüketicilere hitap eden satış
noktalarından sağlanabildiği tespit edilmiştir. Buna ek olarak tüketicilerin alım
gereksinimlerinin farklı özelliklerde satış noktalarına ihtiyaç duyduğu, örneğin, bazı
18-27/446-216
4/10
tüketicilerin akü alımlarını oto elektrikçisi olan satış noktalarından yaparken diğerlerinin
lastik değişim noktalarından yapabildiği belirtilmiştir. Bu itibarla marka gruplarına göre
farklı dağıtım ağı kurulması gereksinimi ortaya çıkmaktadır.
(22) Yukarıdaki açıklamaların ışığında MUTLU’nun üretimini yaptığı akü markaları arasında
talep açısından farklılaşma olabilmektedir. Bununla birlikte arz ikamesi açısından
bakıldığında ürünler birbirine ikame durumdadır.
(23) Rekabet Kurulunun, Mutlu Holding’in Metair International Holdings Cooperatief U.A.
tarafından devralınmasına ilişkin 21.11.2013 tarihli ve 13-64/901-381 sayılı kararında,
ilgili ürün pazarı genel olarak “akü pazarı” şeklinde tanımladıktan sonra akü pazarı,
“endüstriyel akü pazarı” ve “otomotiv akü pazarı” olarak iki alt pazara ayrılmıştır.
Ardından otomotiv akü pazarının;
Araç üreticilerine üretimlerinde kullanılmak için yapılan akü satışları (OEM),
Yenileme pazarına yapılan satışlar;
Araç üreticileri, yetkili servisler ve ekipman servislerine yapılan akü satışları (OES)
Bağımsız satış sonrası pazarına yapılan satışlar (IAM)
şeklinde alt pazarlara da ayrılabileceği belirtilmiştir.
(24) Sonuç olarak başvuru konusu işlem kapsamında MUTLU tarafından üretilen ürünler
arasında talep açısından bazı farklılıkların olduğu bununla birlikte arz ikamesinin
bulunduğu anlaşılmış ve ilgili ürün pazarı “bağımsız satış sonrası pazarına yapılan
otomotiv aküleri satışı” olarak tanımlanmıştır.
G.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(25) İlgili coğrafi pazar, rekabet koşullarının homojen olduğu bölge olarak ifade edilebilir. Bu
pazarların belirlenmesinde temelde teşebbüslerin ürün ve hizmetlerin arz ve talebi
konusunda faaliyet gösterdikleri bölgeler temel alınmakla birlikte, rekabet koşullarının
ilgili bölge içinde homojen olması ve bu koşulların komşu bölgelerden kolayca ayrılacak
ölçüde farklı olması aranmaktadır.
(26) İlgili ürünlerin tüm Türkiye’de dağıtım, pazarlama ve satışının yapılabileceği ve ülke
genelinde bölgeler arasında rekabet koşullarında belirgin farkların olmadığı göz önüne
alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tanımlanmıştır.
G.4.Değerlendirme
G.4.1. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi ve 2017/3 sayılı Tebliğ Kapsamında
Değerlendirme
(27) Sözleşme’nin 3. maddesine göre distribütör, MUTLU ürünlerini Sözleşme’nin 4. maddesi
çerçevesinde belirlenen il ve/veya ilçelerdeki müşterilere ihale şeklinde veya başka bir
şekilde pazarlaması, tanıtımı, dağıtımı ve satışına yönelik faaliyetlerini münhasıran
yürütme yetkisine sahip olmaktadır. Anlaşmanın amacı bakımından üretim veya dağıtım
zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki veya daha fazla teşebbüsün taraf
olduğu anlaşmalar dikey anlaşma olarak adlandırılmaktadır. Bu çerçevede dikey nitelikli
olduğu anlaşılan ve alıcıyı atandığı münhasır bölgede aktif satışlar bakımından tek yetkili
olarak belirleyen Sözleşme’nin Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu görülmektedir.
(28) Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan muaf tutulabilmesi
için öncelikle 2017/3 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanıp
yararlanmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. Yeni motorlu taşıtların alımı, satımı
18-27/446-216
5/10
veya yeniden satımı konulu dikey anlaşmalar dikey sınırlamalar içermeleri halinde bu
Tebliğde düzenlenen koşullara uymak kaydıyla grup muafiyetinden yararlanabilmektedir.
(29) 2017/3 sayılı Tebliğ’e göre muafiyet hükümleri, Tebliğ’deki koşulları taşıması kaydıyla
sağlayıcının motorlu taşıt veya yedek parça ya da bakım ve onarım hizmeti sağladığı ilgili
pazardaki pazar payının %30’u geçmemesi durumunda uygulanmaktadır. Bu noktada
MUTLU’nun “bağımsız satış sonrası pazarına yapılan otomotiv aküleri satışı” olarak
tanımlanan ilgili ürün pazarındaki pazar payına bakıldığında, Bildirim Formunda bildirilen
pazar payı oranlarına göre, son dört yıl boyunca hem adet bazlı hem tonaj bazlı satışlara
göre pazar payının %30’un üzerinde olduğu görülmüştür. Bu nedenle bahse konu
anlaşmanın 2017/3 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanması mümkün
değildir. Bu durumda Sözleşme’nin Kanun’un 4. maddesinden muaf tutulabilmesi için 5.
maddesi kapsamında bireysel muafiyet koşullarını karşılayıp karşılamadığının ele
alınması gerekmiştir.
G.4.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(30) Başvuru konusu Sözleşme MUTLU tarafından üretilen ürünlerin müşterilere
pazarlanması, tanıtımı, dağıtımı ve satışına yönelik faaliyetleri yürütmesine ilişkin
ALACAKAYA’ya verilen hak ve yükümlülükleri düzenlemektedir. İlgili Sözleşme’nin tip
sözleşme olduğu, Kurumdan muafiyet alması durumunda Mutlu ve Halk markalı akülerin
dağıtımı için yetkilendirilecek diğer distribütörler ile ve aynı zamanda MUTLU tarafından
üretilen Çelik grubu ve Povver grubu akülerin dağıtımı için yetkilendirilecek diğer
distribütörler ile imzalanması planlanmaktadır.
(31) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde;
“Kurul, aşağıda belirtilen şartların tamamının varlığı halinde teşebbüsler arası anlaşma,
uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının 4 üncü madde hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulmasına karar verebilir:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması,”
hükmü yer almaktadır.
(32) Bu hüküm çerçevesinde bir anlaşmanın bireysel muafiyet alabilmesi için yukarıda
belirtilen dört şartın kümülatif olarak sağlanması gerekmektedir. Dolayısıyla
Sözleşme’nin bu dört şartı sağlayıp sağlamadığına ilişkin değerlendirmelere aşağıda yer
verilmektedir.
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması
(33) Bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan muaf tutulabilmesi
için öncelikle anlaşma konusu malın üretimi ve dağıtımı ile ilgili olarak bir gelişme veya
iyileşme olması ya da ekonomik veya teknik gelişme sağlanması gerekmektedir. İlgili
bentte kastedilen iyileşme ve gelişmelerin, sadece teşebbüslerin kendi açılarından
sağlayacakları menfaat veya kazanç şeklinde değil, aynı zamanda ekonomiye
yapacakları somut katkı şeklinde anlaşılması gerekmektedir. Bu kapsamda somut olayın
18-27/446-216
6/10
özelliklerine göre değişmekle birlikte genel olarak üretim ve dağıtım maliyetlerinin
düşürülmesi, kalitenin artırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması
gibi hallerin varlığı halinde muafiyetin ilk koşulunun sağlandığı ileri sürülebilmektedir.
(34) Sözleşme ile birlikte MUTLU bölgesel münhasırlığı içeren bir dağıtım sistemi kurmayı
öngörmektedir. Bildirim Formunda; akü sektörünün kendine özgü yapısı nedeniyle
sağlayıcılar ile distribütörler arasında akdedilen dikey anlaşmaların büyük bir
çoğunluğunda bölgesel münhasırlık sistemine yer verildiği, MUTLU’nun diğer rakiplerinin
büyük çoğunluğunun da bölgesel münhasırlık sistemini uyguladığı ifade edilmiştir. Bu
sistem sayesinde bölgelerde yer alan her bir il ve ilçedeki çok sayıda satış noktasına ayrı
ayrı dağıtım yapılması yerine tek bir dağıtıcı üzerinden dağıtım yapılarak dağıtım
maliyetlerinin düşürüleceği, MUTLU’nun distribütörlerine yönelik yapacağı personel
harcamalarının, depo kiralama ve finansman maliyetlerinin azalacağı öngörülmektedir.
(35) Bildirim Formunda akü satışlarının mevsimsel durumlardan etkilendiği, kış aylarında
araçların ateşleme sistemlerinin daha fazla enerji tüketmesi nedeniyle akü satışlarında
artış yaşandığı, yaz aylarında ise satışların düştüğünün gözlendiği belirtilmiştir. Münhasır
dağıtım sistemi sayesinde talebin dalgalanma gösterdiği dönemlerde düzenli arz
imkânının temin edileceği ve araç satışının düşük olması nedeniyle talebin az olduğu, bu
nedenle dağıtım yapılmasının tercih edilmediği en uç noktalara hızlı ve etkin şekilde arzın
sağlanacağı dile getirilmiştir.
(36) Bölgesel münhasırlık sistemi kapsamında MUTLU, distribütörlerin kendilerine ve
müşterileri olan yetkili satıcılara yaptıkları yatırımları Sözleşme’de yer alan pazarlama
iskontosu, saha organizasyon primi, filo satış primi, resmi daire ihale primi gibi çeşitli prim
ve destek uygulamaları ile teşvik ederek, distribütörlerin yatırım güdülerini artırmalarını
hedeflemektedir. Bölgesel münhasırlık sistemi kapsamında ayrıca distribütörler,
kampanyalar ve satış noktalarının müşterilerce tanınmasına ve tercih edilebilir olmasına
yönelik olarak reklam vb. yatırımlar yapabilecektir. Bildirim Formunda münhasır dağıtım
sisteminin getirdiği bölgesel koruma sayesinde, herhangi bir yatırım yapmayan rakip
distribütörlerin söz konusu faaliyetlerden faydalanması şeklinde ortaya çıkan bedavacılık
sorununun önüne geçileceği ifade edilmiştir.
(37) Muafiyet konusu başvuru kapsamında öngörülen münhasırlık sistemi sayesinde,
ulaşımın zor olduğu ve coğrafi engellerin bulunduğu bölgelere dağıtım yapılmasına
yönelik güdünün artmasıyla birlikte, bu yapının bir geri dönüşü olarak elde edilen gelirler
atık toplama hizmetinde yatırım kaynağı olarak kullanabilecektir. Her ne kadar atık
akülerin kime satılacağı hususunda serbestlik bulunsa da, bunların satılmasına ilişkin
güvence verilmesi, distribütörlerin herhangi bir araştırma maliyetine katlanmaksızın etkin
bir atık akü toplama kanalına dâhil olmasını sağlayacaktır.
(38) Bu çerçevede yukarıda sayılan ve Sözleşme’nin uygulanmasıyla ortaya çıkması
öngörülen etkinlikler nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendinde yer verilen koşulun sağlandığı kanaatine varılmıştır.
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
(39) Bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinden muaf tutulabilmesi için aranan
ikinci koşul ise (a) bendinde sayılan koşulun gerçekleşmesi sonucunda ortaya çıkan
faydadan tüketicilerin de yarar sağlamasıdır. Nitekim fiyat seviyesinde yaşanan düşüş,
satış sonrası hizmetin etkinleşmesi, ürün çeşitliğinin artması, tüketicinin ürüne erişiminin
18-27/446-216
7/10
kolaylaşması, malın arzında devamlılığın sağlanması gibi haller tüketicinin elde edeceği
yarar kapsamında değerlendirilebilmektedir.
(40) Bildirim Formunda yer alan açıklamalar çerçevesinde başvuru konusu dağıtım sistemi ile
distribütörlere isteğe bağlı faaliyetlerinde destek ve satış miktarlarını artırmaları amacıyla
pazarlama iskontosu, saha organizasyon primi, filo satış primi, resmi daire ihale primi
gibi indirim ve primler sağlanacaktır. Distribütörler eğitimli personellerden yararlanacak
ve hatta personel ve müşterilere yönelik olarak ürünlerin dağıtımı, satışı ve tanıtımına
ilişkin seminer ve kurslar düzenlenecektir. Bu çerçevede MUTLU ürünlerinin satış
noktalarında bulunurluğunun artması, arıza taleplerine geri dönüşlerin hızlanması,
müşteriye sunulacak hizmet kalitesinin ve müşteri memnuniyetinin artması
öngörülmektedir. Bildirim Formunda sevkiyat performansındaki artışa bağlı olarak
dağıtım maliyetlerinde yaşanacak düşüşün, yetkili satıcı ve nihai kullanıcılara fiyat
düşüşü olarak yansıyabileceği belirtilmektedir. Buna ek olarak, atık akülerin
toplanmasında sağlanan verimlilik sayesinde çevre kirliliği ile daha etkin mücadele
edileceği ifade edilmektedir.
(41) MUTLU ile ALACAKAYA arasında imzalanan Sözleşme’de MUTLU ürünleri için
tüketicilere iki yıl, tacir son kullanıcılara ise bir yıl garanti süreleri uygulanacağı hükmü
bulunmaktadır. Bildirim Formunda yer alan bilgilere göre, garanti süresince yetkili servis
hizmetlerinden yararlanılmasına imkân tanınmaktadır. Bu durumun da, tüketici nezdinde
satın alınan ürüne güveni ve tüketici mağduriyetlerinin giderilmesini sağlayacağı
belirtilmektedir.
(42) Bu açıklamalar çerçevesinde, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendinde yer verilen koşulun da karşılandığı kanaatine ulaşılmaktadır.
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
(43) İlgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkıp kalkmadığı değerlendirilirken
dikkate alınması gereken en önemli husus, anlaşma taraflarının ilgili pazardaki gücü ve
pazarın anlaşma öncesindeki yapısıdır. Bir teşebbüsün pazardaki gücünü
değerlendirirken, ilgili teşebbüsün ve rakiplerinin pazardaki konumu, pazarın yapısı, giriş
ve büyüme engellerinin olup olmadığı ve alıcıların gücü önem kazanmaktadır.
(44) İnceleme kapsamında ilgili ürün pazarı “bağımsız satış sonrası pazarına yapılan otomotiv
aküleri satışı” olarak belirlenmiştir. Dosya mevcudundan yola çıkarak tarafların pazar
payları incelenmiş ve pazarda faaliyet gösteren en büyük oyuncu olan MUTLU’nun
pazardaki payının %(…..) arasında olduğu, en yakın rakibinin pazar payının ise yaklaşık
%(…..) olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte tek başına pazar payına bakmak yeterli
olmayıp pazarın yapısına, pazara giriş ve büyüme engellerine de bakmak gerekir.
(45) Pazardaki giriş engelleri incelendiğinde hukuki giriş engelleri açısından ilk karşılaşılan
husus Atık Pil Ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği olmaktadır. Bu Yönetmelik’e göre
akü üreticileri Yönetmelik’te gösterilen hedefler doğrultusunda atık akülerin toplanması,
geri kazanımı ve bertaraf edilmesini sağlamakla yükümlüdür. Aynı Yönetmelik’in 29.
maddesi uyarınca atık akülerin %90 oranından az olmayacak şekilde toplanması, geri
kazandırılması ve bunlara ilişkin belgelerin her yıl depozito müracaatıyla birlikte T.C.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığına sunulması zorunludur. Söz konusu yükümlülüğün yerine
getirilmesi amacıyla akü üreticileri kendi atık toplama sistemini kurabileceği gibi
hâlihazırda faaliyet gösteren diğer atık akü yönetim sistemine dâhil olabilmektedir. Bu
18-27/446-216
8/10
çerçevede ilgili Yönetmelik yasal giriş engeli teşkil edecek nitelikte bir maliyet
getirmemektedir.
(46) Diğer yandan Bildirim Formunda akü üretimi için gerekli kurşun, kurşun monoksit, sülfürik
asit ve diğer hammaddelerin yurtiçi ve yurtdışı tedariki açısından hiçbir engelin ya da
kısıtlamanın bulunmadığı ifade edilmiştir. Ayrıca sektörde kapasite kullanım oranlarının
%50-60 olduğu, üretilen ürünün homojen nitelikte olduğu, tüketicilerin marka
bağımlılığının bulunmadığı, alıcıların sağlayıcı değiştirme imkânlarının yüksek olduğu
belirtilmiştir. Kurul’un 21.11.2013 tarihli ve 13-64/901-381 sayılı kararında, akü
pazarındaki ihracatın yoğun olduğu, dünyanın önde gelen akü üreticilerinin pazara yeni
girdiği, piyasaya giriş bakımından herhangi bir engelin bulunmadığı, akü pazarının
teknolojik yeniliklere açık olması nedeniyle dinamik bir pazar olduğu, ithal ürünlerin akü
pazarında önemli bir yere sahip olduğu ve özellikle yenileme pazarında (OES ve lAM)
kolay yer edinebildiği ifade edilmiştir.
(47) Pazarın yapısına ek olarak Bildirim Formunda distribütör için rekabet etmeme
yükümlülüğü getirilmediği ifade edilmektedir. Sözleşme’de ALACAKAYA’nın ilgili ürünleri
MUTLU ya da diğer akü sağlayıcılarından tedarik edebileceği, yalnızca asgari miktar ve
çeşitlerde stok tutmayı taahhüt ettiği, söz konusu asgari stok miktarının ALACAKAYA’nın
bir önceki yılda yaptığı alımların (…..) fazla olmayacak şekilde hesaplanacağı
belirtilmiştir. Bu çerçevede distribütörlerin MUTLU’nun münhasır dağıtıcılığını yaparken
aynı zamanda rakip firmaların da dağıtımını gerçekleştirebilmesi mümkündür.
Dolayısıyla distrütörlerin diğer sağlayıcılara erişiminin engellenmesi söz konusu değildir.
(48) Bildirim Formunda yer alan açıklamalara göre ALACAKAYA’nın rakip firmaların ürünlerini
dağıtabilmesine ek olarak, ilgili mevzuat uyarınca topladığı atık aküleri kendi seçeceği
herhangi bir veya birden fazla geri kazanım kanalı aracılığıyla toplaması konusunda da
sınırlama bulunmamaktadır. Ayrıca Sözleşme’nin süresinin bir yıllık olması ve sürenin
sonunda Sözleşme’nin tarafların yazılı anlaşması ile yenilenecek olması; belirlenen bu
uzun olmayan sürenin sonunda dağıtıcıların istedikleri sağlayıcıya geçişini
kolaylaştırmaktadır.
(49) Markalar arası rekabete ilişkin yukarıdaki açıklamalara ek olarak, her bir marka grubunun
kendine özgü özelliklerine göre kurulan dağıtım ağları ve yalnızca ilgili marka grubunun
dağıtımına özgülenen ekipler sayesinde ilgili markanın tüketici beklentilerini
karşılamasının ve bulunurluğunun artmasının amaçlandığı, böylelikle MUTLU akü
markalarının kendi aralarında rekabetinin de artacağının öngörüldüğü belirtilmelidir.
(50) Açıklamalar çerçevesinde 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendinde yer verilen koşulun karşılandığı kanaatine ulaşılmaktadır.
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması
(51) Bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinden muaf tutulabilmesi için aranan bu
dördüncü ve son şarta aykırılık, ya izlenen amacın elde edilmesi için rekabetin
gereğinden fazla sınırlanması ya da rekabetin sınırlanmasının gereğinin dahi
bulunmaması halinde ortaya çıkabilecektir. Teşebbüsler, prensip olarak, anlaşma ile
amaçladıkları ekonomik yararların gerçekleştirilmesinde rekabeti en az sınırlayıcı
yöntemi tercih etmekle yükümlüdürler. Bu noktada, anlaşma çerçevesinde elde edilmesi
planlanan fayda ile rekabet kısıtlamaları arasında denge kurulması gerektiği kabul
edilmektedir.
18-27/446-216
9/10
(52) Bildirim konusu Sözleşme'de uygulanacak bölgesel münhasırlık ile akü ürününün ülkenin
her noktasına arzının sağlanmasının yanında dağıtım maliyetlerinin azalması ve bu
sayede de ürün fiyatlarının düşmesi öngörülmektedir. Distribütöre asgari stok
bulundurma yükümlülüğü getirmekle birlikte bunun distribütörün bir önceki yılda aldığı
MUTLU ürünlerinin (…..) aşmayacak olması, MUTLU ürünlerinin yanında diğer ürünlerin
de tüketicilere sağlanmasına imkân vermektedir. Akü ürününün satışlarının mevsimsel
koşullardan etkilendiği düşünüldüğünde ürüne talebin azaldığı dönemlerde, araç
satışlarının dolayısıyla akü talebinin düşük olduğu bölgelerde distribütörlerin satış
motivasyonlarını artırmak adına bu bölgelerde faaliyet gösteren dağıtıcılara münhasırlık
verilmesinin gerekli olduğu belirtilmektedir.
(53) Bununla birlikte beklenen etkinliklerin ortaya çıkabilmesi açısından münhasırlık
uygulamasının gerekli olduğu zira işletme maliyetlerinin karşılanması ve belirli ölçüde
karlı faaliyet yürütülebilmesi için münhasırlık hakkına sahip distribütör tarafından yılda
yaklaşık (…..) adet akü satışının yapılmasının zorunlu olduğu, bu satış rakamlarına
ulaşabilmenin yolunun ise bölgede tek yetkili dağıtıcı olarak faaliyet gösterilmesi olduğu
ifade edilmiş, aksi takdirde distribütörlerin gerekli depo, personel harcaması ve diğer
yatırımları karşılayamayacağı dile getirilmiştir. Bu durumda belirtilen bölgedeki
distribütörün yaptığı yatırımların geri dönüşünü alabilmesi için tek yetkili dağıtıcı olması
önemlidir. Ayrıca münhasırlık sistemi sayesinde bedavacılık sorunun önüne geçilmek
istenmektedir.
(54) Son olarak öngörülen münhasır dağıtım sistemi çerçevesinde pasif satışa engel
olunmadığı ve MUTLU tarafından yayımlanan fiyat listelerinin tavsiye niteliğinde olduğu,
dolayısıyla distribütörlerin bu listelere uyup uymama konusunda serbest oldukları
anlaşılmaktadır.
(55) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, bildirim konusu Sözleşme ile öngörülen
münhasır dağıtım sistemi kapsamında; distribütörlerin yetkili oldukları bölge dışında aktif
satışları sınırlanmakla birlikte pasif satışlarına sınırlama getirilmediği, MUTLU tarafından
yayımlanan fiyat listelerinin tavsiye niteliğinde olduğunun ve distribütörlerin bu fiyatlara
uyup uymama konusunda serbest olduklarının Sözleşme’de açıkça yer aldığı, herhangi
bir rekabet etmeme yükümlülüğünün bulunmadığı, asgari stok tutma yükümlülüğünün
dağıtıcının bir önceki yılda yaptığı alımlarının %(…..) fazla olmayacağı dikkate
alındığında, Sözleşme ile ortaya çıkan olumlu etkiler karşısında rekabetin zorunlu
olandan fazla kısıtlanmadığı ve Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde
yer verilen koşulun karşılandığı kanaatine ulaşılmıştır.
(56) Sonuç olarak, bildirime konu Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci
fıkrasındaki koşulların tümünü sağlaması nedeniyle, bireysel muafiyet tanınabileceği
kanaatine ulaşılmıştır.
18-27/446-216
10/10
H. SONUÇ
(57) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
Mutlu Holding A.Ş. ile Alacakaya Petrol Ürünleri İnşaat Otomotiv Servis Hizmetleri
Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. arasında imzalanan ve başka distribütörlerle de tip
sözleşme olarak imzalanması planlanan Distribütörlük Sözleşmesi’nin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna,
Söz konusu Sözleşme’nin 2017/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamadığına,
Bununla birlikte, söz konusu Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
düzenlenen tüm koşulları karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasına
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy