Rekabet Kurumu - Karar Sayı 18-29/498-239

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2016-4-58 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 18-29/498-239
Karar Tarihi : 27.08.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Mehmet AYAN,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ
B. RAPORTÖRLER: Kerem TOMUR, Fatma ATAÇ, Mehmet Yavuz GÜNER
C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR : - Betonstar Makine Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Metin KANMAZ
Abdurahmangazi Mahallesi Sevenler Caddesi Ege Boyu Sitesi B
Blok Daire 62 Sancaktepe/İSTANBUL
- Türkiye İş Makinaları Distribütörleri ve İmalatçıları Birliği
Bağlarbaşı Mah. Kumru Sok. No:18/1 Kat 1 Evran İş Merkezi
34844 Maltepe/İSTANBUL
(1) E. DOSYA KONUSU: Mercedes-Benz Türk A.Ş.'nin beton pompası üreticileriyle
yaptığı anlaşmalar ve bu üreticilere yönelik uyguladığı indirim sistemleri yoluyla
hâkim durumunu kötüye kullanarak beton pompası ve beton pompasının monte
edildiği kamyon pazarında rekabeti bozduğu iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 27.12.2016 tarihinde 7433
sayı ile intikal eden ve Betonstar Makina Sanayi ve Ticaret A.Ş. (BETONSTAR)
tarafından yapılan başvuruda özetle;
- Beton pompaları pazarında yaklaşık 10 teşebbüsün faaliyet gösterdiği, Alman
menşeli PUTZMEİSTER A.Ş.’nin (PUTZMEİSTER) yaklaşık (…..) pazar payı ile
pazar lideri olduğu, BETONSTAR’ın %100 yerli sermayeli, mobil ve sabit beton
pompaları üreten bir teşebbüs olduğu ve pazarda (…..) oranında pazar payının
bulunduğu,
- Pazarda faaliyet gösteren bir diğer teşebbüsün Mercedes-Benz Türk A.Ş.'nin (MBT)
bayiii olan Koluman A.Ş.’nin kontrolü altında bulunan ve Junjin markasıyla üretim ve
satış yapan Koluman Motorlu Araçlar A.Ş. (KOLUMAN) olduğu ve bu teşebbüsün
(…..) pazar payına sahip olduğu,
- Şikâyet konusu beton pompası ürünlerinin kamyon üzerine yerleştirilerek kullanıldığı,
son birkaç yılda beton pompalarını üzerine yerleştirmek için tercih edilen kamyon
markasının (…..) oranında MBT olduğu, dolayısıyla bu pazarda faaliyet gösteren
teşebbüslerin ve müşterilerinin MBT markasına büyük oranda bağımlılıklarının
bulunduğu,
D. HAKKINDA SORUŞTURMA
YAPILAN : - Mercedes-Benz Türk A.Ş.
Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK,
Av. Betül BAŞ ÇÖMLEKÇİ
Yıldız Mah. Çitlenbik Sokak No:12 Beşiktaş/İSTANBUL
18-29/498-239
2/41




- MBT’nin beton pompası pazarında faaliyet gösteren teşebbüslere, satılan/satılacak
kamyon miktarına göre kademeli artan oranda kamyon başına indirim uyguladığı,
beton pompası üreticileri ile MBT arasında miktar taahhüdüne dayanan ve bu
taahhüde göre MBT'nin pompa üreticilerine verdiği indirim sistemine dayanan bir
anlaşma bulunduğu,
- Beton pompası üreticisi teşebbüslerin belirli dönemlerde ne kadar kamyon
müşterisini MBT'ye yönlendireceklerine ilişkin taahhüt verdiği ve bu taahhüdün
miktarına göre indirime hak kazandığı, bu durumda müşterilerin beton pompası
üreticisini seçerken MBT’den elde edilen indirim oranlarını dikkate aldığı ve müşteri
tercihlerinin MBT’nin belirlediği indirim sistemine bağımlı hale geldiği,
- Buna ek olarak MBT’nin beton pompası müşterilerine göre de bir indirim sistemi
uyguladığı, yüksek miktarda kamyon alan müşterilere indirim uygulanırken düşük
miktarda alım yapan müşterilere indirim uygulanmadığı,
- MBT’nin beton pompası üreticilerine indirim yapmaması gerektiği, indirimin
muhatabının doğrudan müşterinin olması gerektiği, böylece alınacak kamyon
markasının, beton pompası firması tercihi üzerindeki etkisinin kaldırılmış olacağı,
mevcut durumda MBT’nin uyguladığı indirim sistemi ile müşterinin hangi beton
pompacısından ürün alacağını doğrudan belirlemiş olduğu
iddia edilerek, söz konusu teşebbüs hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) kapsamında gereğinin yapılması talep edilmiştir.
(3) Öte yandan, soruşturma sürecinde Kurum kayıtlarına 14.06.2017 tarih ve 4210 sayı ile
intikal eden ve Türkiye İş Makinaları Distribütörleri ve İmalatçıları Birliği (İMDER)
tarafından yapılan başvuruda, MBT'nin beton pompası montajı pazarında kullanılan tek
kamyon markası olduğu, beton pompası üreticilerinden aldığı taahhüt karşılığı indirim
uyguladığı, ancak bu üreticilerin indirim alabilmek için verdikleri taahhütleri karşılamakta
zorluk çektiği, taahhüt sistemi nedeniyle başka kamyon üreticilerinin pazara girmekte
zorlandığı, MBT'nin piyasada hâkim konumda olması nedeniyle istediği teşebbüse
istediği indirimi verebilecek güce eriştiği ve beton pompası üreticileri arasında rekabeti
bozduğu, miktara dayalı indirim sistemi nedeniyle küçük teşebbüslerin indirimden
yararlanamadığı, bu nedenle müşterilerin büyük miktarda alım yapan teşebbüsleri tercih
ettiği, dolayısıyla piyasada müşterilerin tercihini belirleyen en önemli unsurun MBT'nin
indirim sistemi olduğu, MBT'nin indirimlerini beton pompası üreticilerine göre değil, kendi
müşterilerine uygulaması gerektiği, piyasada faaliyet gösteren en büyük beton pompası
üreticisinin PUTZMEİSTER olması sebebiyle indirim sisteminden en çok bu teşebbüsün
yararlandığı iddia edilmiştir.
(4) G. DOSYA EVRELERİ: Anılan başvuruya istinaden hazırlanan 28.12.2016 tarihli ve
2016-4-58/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun (Kurul) 05.01.2016 tarihli
toplantısında görüşülmüş ve dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, aynı
Kanunun 40. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 17-01/4-M sayıyla karar
verilmiştir.
(5) Dosya konusu iddialar hakkında yapılan önaraştırma kapsamında 19.01.2017 tarihinde
MBT’de yerinde inceleme yapılmış ve kendisinden talep edilen bilgi ve belgeler Kurum
kayıtlarına 31.01.2017 tarih ve 683 sayı ile intikal etmiştir. Başvuru sahibi BETONSTAR
ile 20.01.2017 tarihinde, MAN Kamyon ve Otobüs Ticaret A.Ş. (MAN) ile 30.01.2017
18-29/498-239
3/41




tarihinde görüşme gerçekleştirilmiş ve MAN’dan talep edilen bilgi ve belgeler Kurum
kayıtlarına 13.02.2017 tarih ve 1013 sayı ile intikal etmiştir.
(6) Bunlara ek olarak, sektörde faaliyet gösteren beton pompası üreticileri ve bu pompalar
için kamyon imal eden teşebbüslerden ve önaraştırmaya konu MBT’den sektör yapısının
ortaya konulması ve dosyanın detaylandırılması amacıyla bilgi istenmiştir. Bu doğrultuda
31.01.2017 tarih, 1533 sayılı ve 08.02.2017 tarih, 1817 sayılı yazılarla MBT’den;
31.01.2017 tarih, 1534 sayılı ve 08.02.2017 tarih, 1825 sayılı yazılarla beton pompası
üreticisi PUTZMEİSTER’den; 31.01.2017 tarih ve 1535 sayılı yazıyla Alfatek İhracat
İthalat ve Pazarlama A.Ş (ALFATEK), Karyer Tic. Ltd. Şti (KARYER), Gama Tic. ve Tur.
A.Ş (GAMA), Göker İş Makineleri San. ve Tic. A.Ş (GÖKER), Beton Makine Servis Ltd.
Şti. (BMS), Doğuş Teknik Makine İnş. San. ve Dış. Tic. Ltd. Şti. (DOĞUŞ TEKNİK) ve
KOLUMAN’dan; 31.01.2017 tarih ve 1536 sayılı yazıyla kamyon üreticisi teşebbüsler
olan Volvo Group Otomotiv Tic. Ltd. Şti. (VOLVO), Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. (FORD),
IVECO Araç Sanayi ve Ticaret A.Ş. (IVECO) ve Renault Trucks Türkiye Ticaret A.Ş.’den
(RENAULT); 01.02.2016 tarih ve 1545 sayılı yazıyla BETONSTAR’dan; 01.02.2016 tarih
ve 1610 sayılı yazıyla IMER-L&T İş Makinaları A.Ş.’den (IMER) bilgi ve belge talep
edilmiştir.
(7) Talep edilen bilgiler neticesinde ALFATEK’in cevabı 10.02.2017 tarih ve 974 sayı,
BETONSTAR’ın cevabı 07.02.2017 tarih ve 832 sayı, BMS’nin cevabı 07.02.2017 tarih
ve 834 sayı, DOĞUŞ TEKNİK’in cevabı 08.02.2017 tarih ve 885 sayı, FORD’un cevabı
15.02.2017 tarih ve 1051 sayı, GAMA’nın cevabı 06.02.2017 tarih ve 797 sayı,
IVECO’nun cevabı 06.02.2017 tarih ve 828 sayı, IMER’in cevabı 07.02.2017 tarih ve 849
sayı, KARYER’in cevabı 08.02.2017 tarih ve 887 sayı, KOLUMAN’ın cevabı 07.02.2015
tarih ve 850 sayı, MBT’in cevapları 10.02.2017 tarih ve 973 sayı ve 14.02.2017 tarih ve
1030 sayı, PUTZMEİSTER’in cevabı 10.02.2017 tarih ve 989 sayı, VOLVO ve
RENAULT’nun cevabı 08.02.2017 tarih ve 904 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir.
(8) Ayrıca (…..) tarihinde (…..) Genel Müdürü (…..) ve (…..) tarihinde (…..) Genel Müdürü
(…..) ile görüşülmüştür.
(9) Önaraştırma sonucunda düzenlenen 23.02.2017 tarihli ve 2016-4-58/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu Kurul’un 28.02.2017 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 17-09/105-
M sayı ile MBT hakkında 4054 sayılı Kanunun 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına karar verilmiştir.
(10) Hakkında soruşturma başlatılan MBT’ye, 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca soruşturma kararı ile iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgi
13.03.2017 tarih ve 3237 sayılı yazıyla gönderilmiş ve teşebbüsten, soruşturma
bildiriminin tebellüğ edildiği tarihten itibaren 30 gün içinde ilk yazılı savunmasını
göndermesi talep edilmiştir. MBT’nin birinci yazılı savunması 14.04.2017 tarihinde Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir.
(11) Soruşturma sürecinde İMDER tarafından yapılan 13.06.2017 tarihli ve 4182 sayılı
başvuruda da aynı konu hakkında şikâyette bulunulmuş, söz konusu şikâyet 23.06.2017
tarihli ve 2016-4-58/BN-1 sayılı Bilgi Notu ile Kurul’a sunulmuş, 03.07.2017 tarihli ve 17-
201/228-M sayılı Kurul kararıyla ilgili başvuru soruşturma dosyasına dâhil edilmiştir.
(12) Ayrıca dosya kapsamında 15.06.2017 tarihli ve 7577 sayılı yazıyla Ekonomik Araştırma
ve Analiz Dairesinden (EAAD) görüş talep edilmiş, EAAD tarafından hazırlanan ve
27.07.2017 tarihli ve 9591 sayılı yazının ekinde yer verilen rapor dosyaya eklenmiştir.
18-29/498-239
4/41




(13) Yine soruşturma sürecinde 17.07.2017 tarihli ve 9109 sayılı yazı ile Türk Standartları
Enstitüsünden (TSE) bilgi talep edilmiş, TSE’nin cevabı 10.08.2017 tarih ve 5760 sayı ile
Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. 11.07.2017 ile 14.07.2017 tarihleri arasında (…..) ile
yapılan görüşmeler tutanağa geçirilerek dosyaya eklenmiştir. Ek olarak 21.12.2017 tarihli
ve 14547 sayılı yazıyla FORD, VOLVO, IVECO, MAN ve SCANIA’dan bilgi ve belge talep
edilmiş, FORD’un cevabı 05.12.2017 tarihli ve 8911 sayılı, IVECO’nun cevabı
28.11.2017 tarihli ve 9764 sayılı, MAN’ın cevabı 06.12.2017 tarihli ve 8930 sayılı,
SCANIA’nın cevabı 04.12.2017 tarihli ve 8855 sayılı, VOLVO’nun cevabı 06.12.2017
tarihli ve 8947 sayılı yazılarla Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Ayrıca 14.11.2017
tarihinde MBT’den talep edilen bilgi ve belgeler 27.11.2017 tarih ve 8701 sayı ile Kurum
kayıtlarına girmiştir.
(14) Soruşturma süresinin uzatılması talebiyle hazırlanan 31.07.2017 tarihli, 2016-4-58/BN-1
sayılı Bilgi Notu, 09.08.2017 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 17-26/406-M sayılı
Kurul kararıyla soruşturmanın ilk altı aylık süresi bitiminden itibaren altı ay uzatılmıştır.
(15) Soruşturma sürecinde ayrıca, 31.07.2017 tarihli ve 9985 sayılı ve 13.10.2017 tarihli ve
12692 sayılı yazılarla hazır beton üreticisi teşebbüsler olan Adoçim Çimento Beton San.
ve Tic. A.Ş. (ADOÇİM), Ak Beton İnşaat Taş. San. Tic. Ltd. Şti. (AK BETON), Akçansa
Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (AKÇANSA), Baştaş Hazır Beton Sanayi ve Ticaret A.Ş.
(BAŞTAŞ), Batıçim Batı Anadolu Çimento Sanayii A.Ş. (BATIÇİM), BMS, Bursa Beton
Sanayi ve Ticaret A.Ş. (BURSA BETON), Cengiz İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (CENGİZ
İNŞAAT), Çimko Çimento ve Beton Sanayi Ticaret A.Ş. (ÇİMKO), Çimsa Çimento San.
ve Tic. A.Ş. (ÇİMSA), Göltaş Hazır Beton ve Yapı Elemanları Sanayi ve Ticaret A.Ş.
(GÖLTAŞ), Gür Mimarlık İnş. San. Tic. Ltd. Şti. (GÜR MİMARLIK), lrmak Beton Mad. İnş.
Nak. Akar. Tur. İth. San. ve Tic. Ltd. Şti. (IRMAK BETON), Kibsaş Karadeniz İnş. ve
Beton San. ve Tic. A.Ş. (KİBSAŞ), Modern Beton San. Tic. A.Ş. (MODERN BETON),
Nuh Beton A.Ş. (NUH BETON), OYAK Beton Sanayi ve Tic. A.Ş. (OYAK), Surtaş İşl.
İnşaat San. ve Nak. Ltd. Şti. (SURTAŞ), Tankar Otomotiv Petrol Gıd. Teks. Hiz. İnş. San.
Tic. Ltd. Şti. (TANKAR), Teknik Beton Turizm İnşaat Madencilik İthalat İhracat Yatırım
Taahhüt Sanayi Ticaret A.Ş. (TEKNİK BETON), Varol Beton ve Yapı End. San. ve Tic.
A.Ş. (VAROL), Votorantim Çim. San. ve Tic. A.Ş. (VOTORANTİM), Yiğit Hazır Beton
San. ve Tic. Ltd. Şti. (YİĞİT BETON) ve Zimag Araç ve Makine Sanayi Ticaret A.Ş.’den
(ZİMAG) bilgi ve belge talep edilmiştir. Bu çerçevede ADOÇİM’in cevabı 11.10.2017
tarihli ve 7231 sayılı, AK BETON’un cevabı 21.08.2017 tarihli ve 6027 sayılı,
AKÇANSA’nın cevabı 21.08.2017 tarih ve 6037 sayılı, BAŞTAŞ’ın cevabı 18.08.2017
tarihli ve 5986 sayılı, BATIÇİM’in cevabı 11.10.2017 tarihli ve 7229 sayılı, BMS’nin
cevabı 23.10.2017 tarihli ve 7664 sayılı, BURSA BETON’un cevabı 21.08.2017 tarihli ve
6025 sayılı, CENGİZ İNŞAAT’ın cevabı 22.08.2017 tarihli ve 6054 sayılı, ÇİMKO’nun
cevabı 21.08.2017 tarihli ve 6047 sayılı, ÇİMSA’nın cevabı 21.08.2017 tarihli ve 6040
sayılı, GÖLTAŞ’ın cevabı 18.08.2017 tarihli ve 5966 sayılı, GÜR MİMARLIK’ın cevabı
17.08.2017 tarihli ve 5937 sayılı, IRMAK BETON’un cevabı 20.12.2017 tarihli ve 9318
sayılı, KİBSAŞ’ın cevabı 23.08.2017 tarihli ve 6103 sayılı, MODERN BETON’un cevabı
18.08.2017 tarihli ve 5965 sayılı, NUH BETON’un cevabı 07.09.2017 tarihli ve 6345
sayılı, OYAK’ın cevabı 21.08.2017 tarihli ve 6002 sayılı, SURTAŞ’ın cevabı 23.10.2017
tarihli ve 7611 sayılı, TANKAR’ın cevabı 20.10.2017 tarihli ve 7564 sayılı, TEKNİK
BETON’un cevabı 21.08.2017 tarihli ve 6016 sayılı, VOTORANTİM’in cevabı 21.08.2017
tarihli ve 6038 sayılı, YİĞİT BETON’un cevabı 18.08.2017 tarihli ve 5991 sayılı, ZİMAG’ın
cevabı 24.08.2017 tarihli ve 6134 sayılı yazılarla Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
18-29/498-239
5/41




(16) Soruşturma Heyetince hazırlanan 28.02.2018 tarihli ve 2016-4-58/SR sayılı Soruşturma
Raporu Kurul Üyelerine ve hakkında soruşturma yürütülen teşebbüse 4054 sayılı
Kanun’un 45. maddesi gereğince tebliğ edilmiş ve soruşturma tarafının ikinci yazılı
savunması talep edilmiştir. MBT tarafından, ikinci yazılı savunmanın sunulması için ilave
süre talep edilmiş ve Kurul’un 29.03.2018 tarih ve 18-09/167-M sayılı kararıyla teşebbüse
ikinci yazılı savunması için 30 gün ek süre tanınmıştır. MBT tarafından gönderilen ikinci
yazılı savunma 03.05.2018 tarih ve 3524 sayıyla Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(17) İkinci yazılı savunma üzerine hazırlanan 17.05.2018 tarihli ve 2016-4-58/EG sayılı Ek
Yazılı Görüş, Kurul üyeleri ile hakkında soruşturma yürütülen tarafa tebliğ edilmiştir.
Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüsün üçüncü yazılı savunması 19.06.2018 tarih
ve 4643 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(18) Kurul’un 05.07.2018 tarih ve 18-22/381-M sayılı kararı uyarınca sözlü savunma toplantısı
08.08.2018 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Kurul, yürütülen soruşturma ile ilgili olarak
düzenlenen Rapor’a, Ek Görüş’e, toplanan delillere, yazılı savunmalara ve incelenen
dosya kapsamına göre 27.08.2018 tarihli ve 18-29/498-239 sayılı nihai kararını vermiştir.
(19) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili dosyada; MBT’nin 2013-2016 döneminde beton
pompası montajına uygun kamyon pazarında uyguladığı indirim sisteminin ve satış
stratejilerinin, beton pompası montajına uygun kamyon satışı yapan rakiplerini pazardan
dışlama ve beton pompası üreticileri ve satıcıları arasında ayrımcılık oluşturarak bu
pazardaki rekabet şartlarını bozma amacının ve etkisinin olduğuna yönelik bulguya
rastlanmadığı, bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında kötüye
kullanma olarak değerlendirilemeyeceği ifade edilmektedir.
I. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
I.1. Hakkında Soruşturma Yapılan Teşebbüs: MBT
(20) MBT, 1967 yılında Daimler-Benz AG’nin % 36 ortaklığı ile Otomarsan unvanıyla
İstanbul'da kurulmuştur. Faaliyetlerine “0 302” tipi otobüslerin üretimi ile başlayan şirket
daha sonra Mercedes Benz Türkiye genel mümessili olmuştur. Daimler AG, %67’lik
sermaye payıyla MBT’nin en büyük ortağıdır. Teşebbüs İstanbul’da Hoşdere
Fabrikası’nda şehirlerarası ve belediye tipi otobüsler üretirken Aksaray Fabrikası’nda
hafif, orta ağır ve ağır sınıf kamyonlar ve çekiciler imal etmektedir. 49 yetkili satış noktası,
71 yetkili servis noktası bulunan MBT’nin, 88 bayii hem satış hem de servis yetkisine
sahip olup, kamyonlar için hizmet veren 53 yetkili servisi/satıcısı bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Pazara İlişkin Bilgiler
(21) Otomotiv üst yapı sektörünün başlıca faaliyet alanları taşıyıcı araç, araç parçaları, araç
üstü ekipman, iş ve inşaat makineleri üretimidir. Bu sektörde faaliyeti bulunan
teşebbüslerin çoğunluğu kamyon ve çekiciler için gerekli olan üst yapıyı üretmektedir.
Otomotiv üst yapı sektöründe başlıca ürünler; vidanjör, çöp kamyonu, römork, tanker,
frigorifik kasa, araç üstü vinç, damper, beton mikseri, beton pompası, yardımcı ekipman
ve aksesuarlarıdır. Söz konusu ürünler, üst yapı firmaları tarafından kamyon üreticilerinin
imal ettiği kamyon şasilerinin üzerine monte edilmektedir.
(22) Damper, beton mikseri, beton pompası ve vinç üst yapıları, yaygın olarak inşaat
sektöründe kullanılmaktadır. Ağırlıklı olarak inşaat sektöründe faaliyet gösteren
teşebbüsler tarafından talep edilen bu üst yapılar da, üst yapı firmaları tarafından kamyon
18-29/498-239
6/41




üreticilerinin imal ettiği kamyon şasilerinin üzerine monte edilerek müşteriye
sunulmaktadır. Bu kapsamda damper, beton mikseri, beton pompası ve vinç üst
yapılarına yönelik olarak üretilen kamyonlar inşaat kamyonları olarak
sınıflandırılmaktadır.
(23) Beton pompası, inşaat sektöründe beton mikserleri tarafından taşınan sıvı betonun beton
pompasının üzerinde yer alan bir hazne ile aktarılarak hortumlar yoluyla istenilen bölgeye
pompalanmasını sağlamaktadır. Mobil, sabit, püskürtme, transmikserli ve tünel tipi beton
pompası türlerinin bulunmasının yanı sıra sektörde en çok tercih edilen türü kamyona
monte beton pompalarıdır. Bu şekilde farklı türleri bulunan beton pompaları ile sıvı
betonun yüksek binalarda, tünellerde, uzun mesafelerde veya ulaşılması zor arazilerde
istenilen alana boşaltılması mümkün olmaktadır.
(24) Ülkemizde beton pompası pazarı yıllık ortalama 450-550 adetten oluşan sayıca küçük
ölçekli bir pazardır. Hâlihazırda ülkemizde beton pompası üst yapısı üretimi ve satışı
yapan az sayıda teşebbüs bulunmaktadır. Beton pompası üretimi ve/veya satışı
faaliyetinde bulunan başlıca teşebbüsler PUTZMEİSTER, KOLUMAN, BETONSTAR,
GAMA, ALFATEK, BMS, KARYER, GÖKER, DOĞUŞ TEKNİK ve ENKA’dır.
PUTZMEİSTER, Tekirdağ Çerkezköy’deki fabrikasında 2007 yılından bu yana beton
pompası ve parçalarının üretimini yapmaktadır. Bunun dışında Türkiye’de üretim yapan
tek teşebbüs, İzmir’de fabrikası bulunan BETONSTAR’dır. KOLUMAN’ın JUN JIN,
GAMA’nın ZOOMLION, BMS’nin EVERDIGM, ALFATEK’in SCHWING, KARYER’in
CIFA, GÖKER’in LIEBHERR ve KLEIN, DOĞUŞ TEKNİK’in SERMAC ve ENKA’nın da
KCP marka beton pompalarını ithal ederek sattığı bilinmektedir.
(25) Aşağıdaki çizimde beton döküm anında beton pompası ve beton mikseri
gösterilmektedir.
Çizim-1: Beton Pompası ve Beton Mikseri

Kaynak: (son erişim tarihi 27.02 2018)
(26) Kamyona monte beton pompalarının işlevi, beton mikserleri tarafından taşınan sıvı
betonun pompaya aktarılması ile sağlanır. Beton mikserinin taşıyabileceği miktar göz
önüne alındığında genellikle birden fazla mikser kamyonu kullanılmaktadır. Buna karşın
belirli bir inşaat alanında kullanılan beton pompası üst yapısı, beton mikserine nazaran
az sayıdadır. Bunun yanında beton pompasının maliyeti, mikserin maliyetine göre
oldukça yüksek seviyelerdedir. Ülkemizde yıllık 450-550 civarında beton pompası
satılmaktayken yıllık 2000 civarında beton mikseri satışı yapılmaktadır.
18-29/498-239
7/41




(27) Kamyona monte beton pompaları, pompaya uygun teknik özelliklere sahip kamyon
şasilerine üst yapı firmaları tarafından monte edilerek nihai kullanıcıya sunulmaktadır.
Kullanım yerine göre beton pompasının uzunluğu, dolayısıyla üzerine montaj
gerçekleştirilecek şasinin uzunluğu ve diğer teknik özellikleri değişmektedir. Taşınacak
betonun ağırlığına ve hacmine bağlı olarak kullanılacak şasi kamyonların temas ve tahrik
noktası, şasi uzunluğu, güç çıkışı ve motor hacmi farklılaşabilmektedir.
(28) Kamyon piyasasına bakıldığında beton pompası montajına uygun kamyon satışı yapan
teşebbüsler MBT, IVECO, VOLVO (RENAULT), SCANIA ve MAN’dır. MBT Aksaray’da
bulunan fabrikasında yerli üretim yaparken diğer teşebbüsler ithalatçı konumundadır.
Kamyon piyasasında yerli üretim yaparak faaliyet gösteren bir diğer teşebbüs olan
FORD’un verdiği bilgilere göre diğer üst yapı tiplerine uygun kamyonları mevcut olmakla
birlikte beton pompası montajına uygun kamyona yönelik ürün geliştirme çalışmaları
neticesinde 2017 yılı Nisan ayı itibarıyla bu tip kamyonların üretimi ve satışı başlamıştır.
I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
(29) Şikâyetin konusu, beton pompası üretimi ve satışı yapan teşebbüsler arasındaki
rekabetin, beton pompası montajına uygun kamyonların satışı pazarında hâkim durumda
olduğu iddia edilen MBT’nin, söz konusu kamyon satışlarında uyguladığı indirim sistemi
nedeniyle bozulduğu üzerinedir. MBT’nin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında
herhangi bir pazarda hâkim durumda olup olmadığının ortaya konulabilmesi için öncelikle
ilgili pazarın tanımlanması gerekmektedir.
(30) İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da (İlgili Pazar Kılavuzu), belirli bir ürün ve
onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazarların ilgili ürün
pazarını oluşturduğu ifade edilmektedir. Bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda yer
alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları
açısından benzer olmaları ve birbirleriyle ikame edilmeleri gerekmektedir. Bu çerçevede
ilgili pazarın tanımlanmasında öncelikle talep ikamesi dikkate alınmakta ve talep
ikamesine eşdeğer etkisi olduğu durumlarda arz ikamesi de dikkate alınabilmektedir.
(31) Talep ikamesinin değerlendirilmesi, tüketici gözünde ilgili ürün yerine geçer kabul edilen
başka ürünlerin belirlenmesini gerektirmektedir. Talep ikamesine eşdeğer etkisi olduğu
durumlarda arz ikamesi de pazar tanımlamasında hesaba katılabilir. Bunun için,
tedarikçilerin göreceli fiyatlarda meydana gelecek küçük ve kalıcı artışlar karşısında
üretimlerini başka ürünlere kaydırabilmeleri ve bunları kısa dönemde kayda değer ek
maliyetlere ve risklere katlanmak zorunda kalmadan pazarlayabilmeleri gerekmektedir.
Bu koşullar yerine geldiğinde pazara sürülecek ek üretim incelenen teşebbüsler üzerinde
rekabetçi bir baskı oluşturacaktır. Böyle bir etki ise etkinlik ve çabuk sonuç verme
açısından talep ikamesine eşdeğer kabul edilmektedir1.
(32) MBT tarafından yapılan birinci yazılı savunmada, ilgili ürün pazarı tanımında hiçbir
çalışmaya, veri ya da tarafların yorumlarına yer verilmediği, müşteri alışkanlıkları
hakkında bir bulgu olmadan değerlendirme yapıldığı iddia edilmiştir. Soruşturma
sürecinde beton pompası montajına uygun kamyon pazarının ayrı bir ilgili ürün pazarı
olup olmadığının iktisadi yöntemlerle belirlenmesi amacıyla EAAD’den görüş alınmıştır.
İlgili görüşte, beton pompası monte edilmek üzere satın alınan kamyon sayısının, toplam
kamyon satışları içindeki payının oldukça düşük olduğu ve beton pompası talebinin ve
buna bağlı olarak beton pompası monte edilmek üzere talep edilen kamyon miktarının

1 İlgili Pazar Kılavuzu, para. 8 ve 13.
18-29/498-239
8/41




ülkenin içinde bulunduğu ekonomik durumdan önemli ölçüde etkilenebildiğinin anlaşıldığı
belirtilmiştir. Diğer taraftan, MBT’nin inşaat kamyonları segmentinde yer alan bütün
kamyon satışlarında aynı indirim sistemini uyguladığı, beton pompası üst yapı
müşterilerine yönelik ayrı bir pazarlama politikası içerisinde olmadığı, 2013-2016
döneminde MBT’nin beton pompası üreticilerine satışı yapılan AXOR 4140B’nin liste
fiyatının AXOR 3340 K/51’den %7, AXOR 3340 K/9’dan ise %10 oranında daha yüksek
olduğu ve her bir inşaat kamyonu modelinde aynı zamanda ve aynı oranda fiyat artışına
gidildiğinin görüldüğü, dolayısıyla fiyat düzeyleri arasında fark bulunmakla birlikte
fiyatların seyrinin benzerlik sergilediği ifade edilmiştir.
(33) İlgili ürün pazarının tespiti için beton pompası kamyonu talebinde bulunan teşebbüslerin
talep eğilimleri araştırılmıştır. Sektörde örnekleme yoluyla belirlenen beton pompası
kamyonu müşterilerine, tedarik yöntemi olarak önce şasinin satın alınıp sonra üst yapı
montajı gerçekleştirildiği durumlarda damper ve/veya mikser için üretilmiş bir şasi tipinin
tadilatla beton pompası üst yapısına uygun hale getirilmesinin mümkün olup olmadığı,
beton pompası monte edilecek şasilerde tadilat yönteminin tercih edilip edilmediği
soruları yöneltilmiştir2. Teşebbüsler tarafından verilen cevapların tamamına yakınında,
damper veya mikser için üretilmiş şasi tipinin tadilat yoluyla beton pompası montajı için
kullanılması mümkün olmakla beraber bu yöntemin tercih edilmediği belirtilmektedir. Bu
yöntemin tercih edilmemesinin gerekçeleri arasında kamyonun orijinalliğini yitirmesi,
tadilatın ek maliyet gerektirmesi, aracın ikinci el değerini düşürmesi gibi hususlar ön
plana çıkmaktadır.
(34) Sektör oyuncuları ile yapılan görüşmelerde, üst yapı montajı gerçekleştirilecek
kamyonların çeşitli teknik özelliklere sahip olması gerektiği vurgulanmıştır. Örneğin (…..)
tarafından verilen bilgilerde, MBT damper kamyonlarının güç çıkışının şanzıman kuyruk
kesiminde, mikser kamyonlarının güç çıkışının motorda ve beton pompası kamyonlarının
güç çıkışının ise şanzıman altından başka bir ara şanzımana şaftla bağlantı şeklinde
olduğu, özellikle damper şasisini mikser ve pompa şasisine uydurmanın çok zorlayıcı bir
yöntem olacağı ve bunu kabul etmeyecekleri ifade edilmektedir.
(35) Beton pompası kamyonu müşterilerine yöneltilen sorulardan bir diğeri, 2013-2016 yılları
arasında alımı yapılan inşaat kamyonlarının sayısı, araç tipi ve sıfır araç olup olmadığına
yönelik bilgiler içermektedir. Bu soruya verilen yanıtlardan kamyon alıcılarının mikser
kamyonlarında ikinci el araç alabildiği, buna karşın görece az sayıda olan beton pompası
kamyonu alımlarının tamamına yakınında araçların sıfır olduğu anlaşılmaktadır. Yanıtlar
arasında aynı zamanda, beton pompasının maliyetli bir ürün olduğu, kullanılacak şasinin
yıpranmamış olması gerektiği, bu nedenle ikinci el şasi tercih edilmediği belirtilmektedir.
Dolayısıyla beton pompası kamyonu müşterilerinin sıfır ve tadilatsız kamyon talebinde
bulundukları, ikinci el ve/veya mikser kamyonundan tadilat ile dönüştürülen kamyonun
buna alternatif olmadığı anlaşılmaktadır.
(36) İlgili Pazar Kılavuzu’na göre, talep ikamesine eşdeğer etkisi olduğu durumlarda arz
ikamesi de pazar tanımlanırken dikkate alınabilmektedir. Beton pompası montajına
uygun kamyonların diğer inşaat kamyonları ile arasında arz yönünden ikame ilişkisi olup
olmadığının belirlenebilmesi amacıyla ülkemizde inşaat kamyonu satışı yapan

2 Soruşturma sürecinde 20 adet hazır beton ve inşaat firmasına beton pompası alımları ve beton pompası
montajına yönelik kamyon alımları hakkında sorular yöneltilmiştir. Bunlardan BATIÇİM, GÖLTAŞ ve
MODERN beton pompası alımı yapmadığını ve bu alanda taşeron firma ile çalıştığını belirtmiştir. Bunun
üzerine çalışılan taşeron firmalardan beşine aynı sorular gönderilerek cevapları alınmıştır.
18-29/498-239
9/41




teşebbüslerden3 bilgi talebinde bulunulmuştur. Bilgi talebinde bulunulan kamyon üreticisi
ve satıcısı teşebbüslerden yalnızca FORD’un Türkiye’de üretimi bulunmakla beraber
MAN, IVECO, VOLVO ve SCANIA ürünlerini ithal etmektedir. Dolayısıyla ithalat yoluyla
faaliyet gösteren teşebbüslerin üretim merkezindeki arz olanaklarını değerlendirmesi
talep edilmiştir. Bu bağlamda ithalatçı teşebbüsler tarafından;
- Beton pompası kamyonlarının, diğer inşaat kamyonları ile aynı üretim hattında ilave
yatırım veya herhangi bir batık maliyete katlanmadan üretilebildiği,
- Bununla beraber kamyonların, kullanım amacına uygun olarak konfigüre edilerek
üretildiği, belirli bir kullanıma özgü üretilen inşaat kamyonlarının başka tür kamyona
dönüştürülmesinin mümkün olmakla beraber maliyet açısından ve teknik olarak
makul olmadığı
ifade edilmiştir.
(37) İlgili ürün pazarının tanımlanabilmesi bakımından MBT’nin dışında ülkemizde yerli üretim
yapan tek teşebbüs olan FORD’un önaraştırma ve soruşturma sürecinde verdiği bilgiler
üzerinde özellikle durulması gerekmektedir. Önaraştırma sürecinde FORD tarafından
herhangi bir beton pompası üreticisine beton pompası takılmak üzere satılan herhangi
bir araçlarının olmadığı, zira teşebbüsün hâlihazırda beton pompası üst yapısı takılmaya
uygun bir araç üretimi bulunmadığı, bu konuda çalışmaların devam etmekte olduğu bilgisi
verilmiştir. Soruşturma sürecinde FORD tarafından, beton pompasının teknik özellikleri
bakımından diğer inşaat kamyonlarından farklı olduğu, bununla birlikte üretimi, dağıtımı
ve pazarlanması için gerekli varlıkların 2017 yılı Nisan ayından itibaren mevcut ve
kullanıma hazır olduğu belirtilmiştir. Ayrıca FORD, üretmiş olduğu diğer inşaat
kamyonlarının beton pompası kullanımına yönelik olarak tadil edilerek kullanılmasını
önermediğini, (…..).
(38) FORD’un bu açıklamaları ile aynı yönde olmak üzere (…..), beton pompasına uygun
kamyonların ithal edilerek satılabilmesi için öncelikle talep garantisinin olması gerektiğini,
(…..) beton pompası kamyonlarının dingil mesafesinin uzun, düz vitesli olması ve
PTO’sunun4 bulunmaması nedeniyle farklı amaçlarla kullanılmasının mümkün
olmadığını belirtmektedir. (…..), beton pompası kamyon üretiminin diğer inşaat
kamyonlarına göre özellikli ve karmaşık olduğunu, beton pompası için üretilmiş bir
şasinin sahip olduğu teknik özellikler nedeniyle başka bir amaçla kullanılmasının
mümkün olmadığını, diğer inşaat kamyonu şasilerinin de beton pompası montajı için
kullanılamayacağını ifade etmektedir. Dolayısıyla Türkiye’de faaliyet gösteren üretici ve
ithalatçı rakip teşebbüsler, beton pompası montajına uygun kamyonların mali ve teknik
sebeplerle ayrı bir ürün gamı olduğunu ifade etmektedir.
(39) Avrupa Birliği (AB) Komisyonu ise, Volkswagen/Man5 kararında talep ikamesinin yanı
sıra arz ikamesini de dikkate alarak ağır iş kamyonu pazarının alt segmentlere
ayrılmasının gerekmediğini belirtmiştir6. Volkswagen’in MAN’ı devralmasına ilişkin
kararında AB Komisyonu, kamyonların üç ayrı ürün pazarına ayrılabildiğini
belirtmektedir. Bu çerçevede, ağırlık olarak 5 tonun altında kalan hafif iş kamyonları, 5-

3 MAN, FORD, IVECO, VOLVO/RENAULT, SCANIA.
4 Tahrik alınan güç çıkış ünitesi (Power take-off).
5 COMP/M.6267-VOLKSWAGEN/MAN, para 8-15.
6 Gerek MBT’nin ilk yazılı savunmasında, gerek EAAD’nin görüşünde atıf yapılması ve kararın sektöre
yönelik incelemeler içermesi nedeniyle bu bölümde ilgili kararın özetine yer verilmektedir.
18-29/498-239
10/41




16 ton arasında kalan orta iş kamyonları ve 16 tonun üzerindeki ağır iş kamyonları olarak
sınıflandırılmaktadır. Ağır iş kamyonlarının, nihai kullanım alanına dayalı olarak alt
segmentlere ayrılıp ayrılamayacağı konusunda bu karardan önce herhangi bir
değerlendirme yapmamış olan AB Komisyonu;
- Geçmiş kararlarında ağır iş kamyonlarının farklı teknik özelliklerinin (motor gücü,
akslarının sayısı, kabin tipi, emisyon azaltma teknolojisi vb.) daha dar bir pazar
tanımını gerekli kılmadığını7,
- Kullanım alanı bakımından, ağır iş kamyonları, uzun mesafe yük taşıma, dağıtım ve
inşaat kamyonları olarak ve ayrıca havaalanı kurtarma, belediye hizmetleri, itfaiye ve
tehlikeli madde taşıma gibi özel amaçlı kamyonlar bulunduğunu,
- İnşaat kamyonlarının ise tipik olarak üst yapılı olarak kullanıldığını, bu kamyonların
akslarının sayısı ve müşterinin ihtiyaç duyduğu üst yapı bakımından farklılaştığını,
- Kullanım alanına göre özel gereksinimlerin üst yapıcılar tarafından eklendiği özel
amaçlı kamyonların, genel nitelikli kamyonlar ile benzer şasiler kullandığını,
- Bununla birlikte, nihai kullanım alanına bağlı olarak değişen teknik gerekliliklere göre
üretilen kamyonların, müşteriler açısından diğer kamyonlar ile ikame edilemez
olduğunu,
- Dosya kapsamında, kamyonların kullanım alanına göre uyarlanabilmesi ve rakiplerin
(Daimler, DAF, IVECO, Volvo/Renault) bütün kamyon tiplerini üretebilmesi dikkate
alındığında farklı nihai kullanım alanları olmasının, kamyonların alt segmentlere
ayrılmasını gerektirmediğini
ifade etmektedir. İlgili pazara ilişkin yukarıda sıralanan açıklamaları yaptıktan sonra AB
Komisyonu, farklı nihai kullanım alanlarının farklı ürün pazarları olarak kabul edilmesinin,
dosya konusu devralma işlemi kapsamında yapılacak rekabetçi değerlendirmeyi
değiştirmeyeceğini belirterek bu hususun açık bırakılabileceğini belirtmektedir.
(40) Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde,
- Beton pompası kamyonu talebinde bulunan teşebbüslerin damper veya mikser için
üretilmiş şasi tipinin tadilat yoluyla dönüştürülmesini tercih etmediği, bu anlamda
beton pompası kamyonları ile diğer inşaat kamyonları arasında talep ikamesinin
olmadığı,
- Beton pompası kamyonlarının diğer inşaat kamyonlarından teknik özellikleri
bakımından farklılaşmakla beraber diğer inşaat kamyonlarını üretebilen
teşebbüslerin beton pompası kamyonlarını da üretebildiği, bu anlamda beton
pompası kamyonları ile diğer inşaat kamyonları arasında arz yönlü ikame
edilebilirliğin bulunduğu,
- (…..)
anlaşılmaktadır.
(41) Sonuç olarak beton pompası monte edilmek üzere üretilen kamyonların diğer inşaat
kamyonları ile arasında talep yönünden ikamenin olmadığı, fakat arz yönünden ikamenin
mümkün olduğu anlaşılmaktadır. Dosya kapsamında ise mevcut bilgi ve belgeler ışığında
arz ikamesinin talep ikamesi ile eşdeğer seviyede kabul edilemeyeceği, ayrıca şikâyet

7 COMP/M.4336 – MAN/SCANIA, para. 20-21.
18-29/498-239
11/41




konusu indirim sisteminin pazardaki etkisinin en net şekilde ortaya koyulabilmesi için ilgili
ürün pazarının “beton pompası montajı yapılan kamyon pazarı” olarak tanımlanması ve
bu pazar özelinde hâkim durumun kötüye kullanılıp kullanılmadığının değerlendirilmesi
gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
(42) Öte yandan başvuru sahibi teşebbüs olan BETONSTAR, beton pompası üst yapısı
pazarında faaliyet göstermektedir. Dosya kapsamında MBT’nin kamyon satışlarında
uyguladığı indirim sisteminin beton pompası üst yapısı pazarında faaliyet gösteren
teşebbüsler arasındaki rekabeti olumsuz etkilediği iddiası üzerinde durulduğu için söz
konusu pazara yönelik de bir tanım yapılması gerekmektedir. Bu nedenle hâkim durumun
kötüye kullanılması niteliğinde olduğu iddia edilen indirim uygulamalarının etkilediği ilgili
ürün pazarı “beton pompası üretimi ve satışı pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
(43) İmal edilen ürünlerin Türkiye çapında satışının mümkün olması ve herhangi bir yasal ya
da teknik kısıtlamanın bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
tanımlanmıştır.
I.3. İnceleme Sürecinde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
I.3.1. Kamyon Üreticilerinden ve Distribütörlerden Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
I.3.1.1. MBT’den Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(44) Kurum kayıtlarına 27.11.2017 tarihli ve 8701 sayılı yazı ile intikal eden cevabi yazıda,
MBT’den talep edilen siparişlerin 2,5-3 ay içerisinde hazırlanıp bayiye teslim edildiği, bu
kapsamda ilgili siparişin beton pompası ya da diğer inşaat kamyonu olması arasında bir
fark bulunmadığı, bununla birlikte MBT’nin siparişlerini ağırlıklı olarak stoklarından
karşıladığı, teşebbüsün T.C. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından aldığı izin
çerçevesinde üretimini gerçekleştirdiği (…..) adet Axor 3340 ve 4140 tipi kamyondan
beton pompası üreticisi ve müşterilerine sattığı (…..) adet kamyon bulunduğu, (…..) ifade
edilmiştir.
I.3.1.2. (…..)’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(45) (…..) tarihinde (…..) teşebbüs yetkilileri ile yapılan ve tutanağa bağlanan görüşmede
özetle; (…..), kamyon şasilerinin farklı üst yapı ihtiyaçlarına göre üretildiği, beton
pompası, damper ve mikserin farklı standartlara sahip olduğu, belirli üst yapıya yönelik
olarak üretilen şasilerin tadilatla farklı üst yapı için kullanılmasının mümkün olduğu ancak
bunun araca zarar verebileceği ve garantisini etkileyebileceği, ek maliyet yaratacağı ve
çeşitli onayların alınması gerektiği ifade edilmektedir.
(46) Kurum kayıtlarına (…..) tarih ve (…..) sayı ile intikal eden cevabi yazıda ise beton
pompası kamyonunun üretimi, dağıtımı ve pazarlanması için gereken varlıkların hali
hazırda (…..) bünyesinde mevcut ve kullanıma hazır olduğu, (…..), beton pompası
kamyonlarının diğer inşaat kamyonlarından farklı teknik özelliklere sahip olması
nedeniyle diğer inşaat kamyonlarından ayrı bir pazar oluşturduğu, (…..) tarafından
üretilen (…..) modeli araçların beton pompası montajına özgü modeller olduğu, diğer
modellerde tadilat ile beton pompası montajı gerçekleştirilmesi halinde aracın garanti
kapsamından çıkacağı, (…..), teşebbüsün pazarın ve talebin durumuna göre belirli
ürünlerde stok bulundurdukları, stokta bulunmayan ürünlerin tedarik sürelerinin ise
yaklaşık (…..) arasında olduğu, beton pompası özelinde stokta (…..) araç
bulundurdukları belirtilmektedir.
18-29/498-239
12/41




I.3.1.3. (…..)’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(47) (…..) tarihinde (…..)’da teşebbüs yetkilileri ile yapılan ve tutanağa bağlanan görüşmede,
teşebbüsün Türkiye’de üretim yapmadığı, yurtdışında üretilen kamyonların satışını
gerçekleştirdiği, beton pompası üretimi ve müşteri kitlesi özellikli olduğundan stokta ürün
tutmanın zor olduğu, (…..), MBT’nin maliyetlerinin görece düşük olması nedeniyle
fiyatlarının daha makul olduğu ifade edilmiştir.
(48) Kurum kayıtlarına (…..) tarih ve (…..) sayı ile intikal eden cevabi yazıda ise (…..)
Türkiye’de üretim faaliyeti bulunmadığı ve tüm kamyonlarını ithalat yoluyla ülkeye
getirdiği, ancak ekonomik bütünlüğü içinde bulunduğu şirket grubunun beton pompası
kamyonu dâhil her türlü inşaat kamyonu üretimi gerçekleştirdiği, salt üretici bakış açısıyla
beton pompası montajına uygun kamyonların diğer inşaat kamyonlarından ayrı bir pazar
oluşturmadığı, ancak Türkiye özelinde beton pompası montajına uygun kamyonlar ile
diğer inşaat kamyonları arasında önemli farklılıkların bulunduğu zira ithal edilen bu
araçların satılabilmesi için öncelikle talep garantisinin bulunması gerektiği, beton
pompasına uygun kamyonların dingil mesafelerinin uzun, düz vitesli olması ve PTO
bulunmaması nedeniyle farklı amaçlarla kullanılmasının mümkün olmadığı, bu araçlara
yönelik spesifik talebin bulunmaması halinde satışının zor olduğu, araçların maliyetinin
Euro cinsinden olması nedeniyle stokta bekletmenin riskli olduğu, (…..), yapılan
açıklamalar çerçevesinde beton pompası montajına uygun araçlar ile diğer inşaat
kamyonları arasında bir arz ikamesinin bulunmadığı, (…..) tarafından ithalatı
gerçekleştirilen (…..) modeli kamyonların, talep edilmesi halinde beton pompası üst
yapısı monte edilmesi için sipariş edilebildiği, 2014, 2015 ve 2016 yılları arasında
teşebbüs tarafından beton pompası montajına uygun kamyon satışı gerçekleştirilmediği,
bununla birlikte 2014 yılında (…..) adet, 2015 yılında (…..) adet, 2016 yılında (…..) adet,
2017 yılında (…..) adet inşaat kamyonu satışı gerçekleştirdiği, (…..) ifade edilmiştir.
(…..). Teşebbüsün tüm kamyon türleri bakımından siparişin alınması ile teslimatın
gerçekleştirilmesi arasında (…..) aylık bir zaman bulunduğunu ve aylık (…..) araçlık stok
bulundurduklarını dile getirilmiştir
I.3.1.4. (…..)’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(49) (…..) tarihinde teşebbüs yetkilileri ile yapılan ve tutanağa bağlanan görüşmede,
teşebbüsün (…..), beton pompası şasi üretiminin özellikli ve karmaşık olduğu, beton
pompası üst yapısının diğer inşaat üst yapılarına göre daha maliyetli olduğu, beton
pompası üst yapıcılarının kamyon markası konusunda müşterilerini yönlendirebildikleri,
(…..) ifade edilmiştir.
(50) Kurum kayıtlarına (…..) tarih ve (…..) sayı ile intikal eden cevabi yazıda ise inşaat
grubunda, (…..) araçların (…..) ithal edildiği, söz konusu araçların müşteri taleplerine
göre konfigüre edilerek satıldığı, kamyonların müşteri tarafından üst yapısı temin edilerek
kullanılabildiği, mevcut pazar koşullarında batık maliyet olmadan inşaat grubu araçlarının
satışının kolay olmadığı, beton pompası şasi üretiminin, (…..), rekabetçi fiyatlara
gelinebildiği sürece teşebbüs tarafından üretilen kamyonların rakiplerin ürünlerine karşı
alternatif teşkil edebildiği, beton pompası pazarının mikser ile temelde aynı alıcılara hitap
ettiği, ancak buna rağmen bir kez pompa kamyonu olmak üzere üretilen bir aracın bazı
teknik özellikleri nedeniyle başka bir amaçla kullanılmasının imkansız olduğu, bu nedenle
pompa kamyonunun kendi başına diğer inşaat kamyonlarından ayrı bir pazar teşkil
edebileceği, dingil mesafesi, şasi altyapısı ve sağlamlığı, toplam uzunluğu, dingil taşıma
kapasitesi yeterli olan damper, beton mikseri, vinç üst yapılarına sahip araçların tadilatla
18-29/498-239
13/41




beton pompası montajına uygun hale getirilebileceği, (…..), pompa ekipmanının
maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle üreticilerin daha uygun fiyatlara sahip şasilere
yöneldiği, (…..), tedarik süresinin siparişin onaylanmasına müteakip ortalama (…..)
olduğu belirtilmiştir.
I.3.1.5. (…..)’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(51) Kurum kayıtlarına (…..) tarih ve (…..) sayı ile intikal eden cevabi yazıda özetle (…..)
Türkiye’de üretim faaliyeti gerçekleştirmediği, beton pompası montajına uygun kamyon
şasisi üretimi, dağıtımı, pazarlaması için gerekli altyapıya sahip olduğu, (…..) markalı
ürünlerin tüketiciler tarafından diğer kamyon markalarına alternatif olarak kabul edildiği,
inşaat kamyonlarının teknik özellikler bakımından birbirinden ayrıştığı, özellikle mikser,
beton pompası ve vinç gibi üst yapılarda, üst yapının araç kabini dışından da kontrol
edilebiliyor olması ihtiyacı, PTO gibi özelliklerin farklı tiplerde ve beton pompası
durumunda şanzıman çıkışına konan transfer kutusu üzerinden olması, daha uzun dingil
mesafelerine ihtiyaç duyulması gibi sebeplerle farklılaştığı, sektörden elde edilen bilgilere
göre farklı dingil mesafelerine ihtiyaç duyulması halinde stoklarda bu özelliklerde araç
bekletmek yerine üst yapıcılarla görüşülüp tadilat yoluna gidildiği, tadilat ile birlikte beton
mikseri ve vinçlere uygun araçların beton pompası montajına da uygun hale geldiği ifade
edilmiştir.
(52) (…..) araçların mikser ve damper montajı için üretildiği ancak dingil mesafesinin uyduğu
ölçüde tadilatsız beton pompası montajına da uygun olduğu, daha eski model mikser
araçlarında dingil mesafesi uygun ise tadilatsız beton pompası montajının mümkün
olduğu, damper kamyonlarının ise elektronik kontrol ünitesinde yapılacak değişiklikle
beton pompası montajına uygun hale gelebildiği, teşebbüsün 2015 yılında (…..) adet,
2016 yılında (…..) adet ve 2017 yılı içerisinde (…..) adet araç satışı gerçekleştirdiği,
(…..), beton pompası kamyonlarında yüksek bomlu8, uzun dingil mesafeli ve yüksek
taşıma kapasiteli araç taleplerinin arttığı, bu taleplere yönelik (…..) tarafından fabrika
çıkışlı tadilatlar sunulabilmesine karşın ilgili işlemin AT Tip Onayı gerektirdiği ve bu
işlemin uzun süreli ve maliyetli olduğu, (…..) dile getirilmiştir.
(53) Beton pompasında üst yapı üreticisi sayısının az, üst yapı maliyetinin kamyon
maliyetinden yüksek olduğu, bu nedenle üst yapı üreticisinin kamyon tercihi konusunda
müşteriyi yönlendirdiği, araç üreticisinin ürünlerini üst yapıcıya tanıtmasının, aracın
teknik özellikleri ve fiyat seviyesinin tek başına yeterli olmadığı, ek indirimler, finansman
desteği, tip onay veya seri tadilat onayı alınmış olması gibi faktörlerin de satışları
etkilediği, (…..) belirtilmiştir. (…..), araçların tedarik süresinin (…..) hafta olduğu
belirtilmiştir
I.3.1.6. (…..)’dan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(54) Kurum kayıtlarına (…..) tarih ve (…..) sayı ile intikal eden cevabi yazıda özetle
teşebbüsün (…..) üretilen (…..) gibi ağır ticari kamyonların pompa şasisi olarak ithalatını,
Türkiye'deki dağıtımını ve satışını yaptığı, müşterilerin kısa vadeli yatırım planı yapmaları
(…..), dolayısıyla beton pompasına uygun şasi segmentinin risk arz ettiği, tek başına bu
segmentin ithalat yoluyla tedarikinin ticari olarak anlamlı olmadığı, (…..), ana firmadan
zamanında sipariş verilmesi koşuluyla maliyete katlanmaksızın her konfigürasyonda

8 Beton Pompası Bomu: Yüksek binalara veya erişim imkânı kısıtlı alanlara sıvı beton pompalamaya
yarayan araçlar olan beton pompalarının, bu amaca yönelik çeşitli uzunluklara sahip teleskopik hortumuna
verilen teknik isim.
18-29/498-239
14/41




inşaat kamyonu üretilebileceği, ancak beton pompası olarak üretilmiş bir şasinin sahip
olduğu teknik özellikler nedeniyle başka bir amaçla kullanılacak şekilde tadilatının
mümkün olmadığı, benzer şekilde diğer inşaat kamyon şasilerinin de beton pompası
montajı için kullanılamayacağı, bu sebeple pompa kamyonunun kendi başına diğer
inşaat kamyonlarından ayrı bir pazar teşkil ettiği, teşebbüsün araç tipleri arasında
herhangi bir ayrıştırma yapmadan pazarın beklentisini karşılayacak şekilde stratejiler
oluşturduğu, (…..), araçların üretim bandındaki yoğunluk ve nakliye süresi dikkate
alındığında tüm araç tiplerinde tedarik sürelerinin (…..) belirtilmektedir.
I.3.2. Beton Pompası Üreticilerinden Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(55) (…..) tarihinde (…..) yetkilileri ile yapılan ve tutanağa bağlanan görüşmede özetle; MBT
tarafından uygulanan indirimlerin PUTZMEİSTER adına ciddi bir avantaj sağladığı ve
müşteri tercihlerini diğer beton pompası üreticileri aleyhine etkilediği, diğer kamyon
üreticilerinin küçülmesi nedeniyle bu pazarda rekabetin azaldığı, FORD’un beton
pompası montajına uygun kamyonlara yönelik çalışmalarını tamamladığı ve 2018 yılı
içerisinde satışlara başlayacağı ancak yeni ürünlerin müşteri güvenini kazanmasının
zaman alacağı, servis imkânları ve ikinci el değeri nedeniyle müşterilerin MBT ürünlerine
karşı bağımlılığının bulunduğu, EURO 6 standartlarına geçiş sürecindeki kısıtlamalar
nedeniyle müşterilerin ikinci el kamyonlara yöneldiği ancak burada da MBT’nin tercih
edildiği, MBT’ye verilen sözlü taahhütlerin tutturulamaması durumunda ceza ile
karşılaşıldığı, nihai müşterilerin kurumsal firmalar olması durumunda istediği indirimleri
alabildiği ancak pazarın %80’ini oluşturan küçük firmaların indirimden yararlanabilmek
için PUTZMEİSTER’i tercih ettiği, MBT’nin stoklarında EURO 5 standartlarına sahip
kamyon bulunmadığı, bu kamyonların sadece KOLUMAN ve PUTZMEİSTER’de
bulunduğu, EURO 6 standartlarına sahip kamyonların ise fiyatlarının yüksek olduğu ve
bu nedenle müşteriler tarafından tercih edilmediği, kamyon şasi satışlarının döviz
üzerinden yapılması nedeniyle kur artışlarından etkilenmediği ancak MBT kamyonlarının
fiyatlarının sürekli artış gösterdiği, beton pompasının pahalı bir ürün olması nedeniyle
üzerine kurulduğu şasilerin de önem taşıdığı ifade edilmiştir.
(56) (…..) tarih ve (…..) sayı ile kurum kayıtlarına giren cevabi yazısında; 2013-2016 yılları
arasında yapılan pompa satışlarına ilişkin adetler ve ortalama fiyatlar verilerek pompa
montajlarının önemli kısmının MBT tarafından satılan kamyonlar üzerine
gerçekleştirildiği, bu kamyonların tamamına yakınının MBT’nin teşebbüse tanıdığı indirim
oranı üzerinden müşteriler tarafından alınan kamyonlar olduğu, MBT’nin yerli imalatçı
olarak ilgili pazarın yaklaşık (…..) hâkim olduğu, MBT’nin taleplere hızlı cevap
verebilmesinin piyasa açısından olumlu olmasıyla birlikte fiyatlarda ölçüsüz artış
yapabilme ve adil olmayan indirim uygulamaları ile piyasada olumsuz etkilerinin de
bulunduğu, ilave finansman maliyetlerinden kaçınmak amacıyla doğrudan kamyon
alımının tercih edilmediği, bu nedenle kamyonların müşteri tarafından temininin tercih
edildiği, müşteriler tarafından kamyon ve pompa fiyatlarının birlikte dikkate alındığı,
sektörde ağırlıklı olarak MBT kamyonlarının tercih edildiği, (…..) MBT’den indirim alacak
kadar taahhütte bulunamaması nedeniyle müşterilerinin kamyonları pahalıya aldıkları,
rakip PUTZMEİSTER’ın yüksek alım taahhütlerinde bulunarak daha uygun fiyata kamyon
alabildiği, bu durumda müşteri tercihinin PUTZMEİSTER’e kaydığı, PUTZMEİSTER’in
indirimli olarak aldığı kamyon fiyatı ile (…..) aldığı kamyon fiyatı arasında ciddi farkların
bulunduğu, müşteri talebinin MBT’den yana olması nedeniyle farklı marka kamyon
satılamadığı, ancak MBT’nin yüksek taahhüde yüksek indirim öngören sistemi olmasa
18-29/498-239
15/41




müşteri tercihlerinin değişebileceğine inanıldığı, MBT’nin uyguladığı indirim sisteminin
piyasadaki rekabet ortamını ortadan kaldırdığı belirtilmiştir.
(57) (…..) tarafından gönderilen ve kurum kayıtlarına (…..) tarih ve (…..) sayı ile intikal eden
yazıda özetle; 2013 ve 2014 yıllarında pompa satışlarının bulunmadığı, 2015 yılında
(…..) adet beton pompası montajı ve satışı yapıldığı ve bunların tamamının Mercedes
markalı kamyonlar üzerine gerçekleştirildiği, 2016 yılında yapılan (…..) montaj
işleminden (…..) markalı kamyonlar olduğu, geri kalan (…..) kamyonun MBT markalı
olduğu, Türkiye’de aktif üzerine pompa monteli toplam kamyon sayısının yaklaşık 5000
adet olduğu, ülkenin ekonomik durumuna bağlı olarak yılda yaklaşık 350 ila 500 beton
pompası satışı gerçekleştirildiği, beton pompası sektöründe faaliyet gösteren en büyük
teşebbüsün yaklaşık %(…..) pazar payına sahip PUTZMEİSTER olduğu, sahiplerinin Çin
menşeili olması nedeniyle elde ettiği finansal kaynak ve orijininin Almanya olması
sebebiyle sahip olduğu teknik bilginin bu teşebbüsü rakiplerinden ayrıştırdığı, ürünlerinin
fiyatının ise rakiplerine göre (…..) daha yüksek olduğu bilgisi verilmiştir.
(58) Ayrıca (…..) tarihinde (…..) ile yapılan görüşmede özetle; Türkiye’nin beton pompası
satışı pazarında Çin’den sonra ikinci sırada geldiği, yılda yaklaşık (…..) adet beton
pompası satışı gerçekleştiği, MBT’nin yerli üretim yaptığı için fiyatının rakiplerine göre
düşük olduğu, bu nedenle müşteriler tarafından rakiplerine göre daha fazla tercih edildiği,
MAN ve SCANIA’nın fiyatlarını MBT’ye yakınlaştırmaya çalışsalar da karlarının düşük
olması nedeniyle az miktarda ithalat gerçekleştirdikleri, MBT’nin marka değerinin
bulunması, yaygın servis ve ikinci el ağına sahip olması, vade, kredi imkanları ve indirim
politikası gibi agresif pazarlama stratejilerinin bulunması nedeniyle beton pompası
montajı gerçekleştirilen kamyon pazarında yaklaşık %(…..) paya sahip olduğu,
Türkiye’deki ikinci büyük kamyon üreticisi FORD’un çalışmaları bulunmakla birlikte henüz
beton pompası montajına uygun kamyon üretimi gerçekleştiremediği, MBT’nin satışlarını
bayileri üzerinden gerçekleştirmekle birlikte önemli miktarda alım taahhüdünde bulunan
özel müşterilerine bayilerine tanımladığı indirimlerden daha yüksek miktarda özel
indirimler uyguladığı, bilindiği kadarıyla (…..) kamyonun üzerinde alım taahhüdünde
bulunan müşterilere (…..) indirim verildiği, bu indirimden özellikle PUTZMEİSTER’in
yararlanabildiği, dolayısıyla daha uygun fiyata kamyon alabildiği için müşterilerin
PUTZMEİSTER’i tercih ettiği, MBT bayileri arasında marka içi rekabetin yüksek olması
nedeniyle maliyete yakın satışların gerçekleştiği ancak yıl sonunda hedeflerini tutturan
bayilere (…..) prim verildiği, inşaat sektöründe bir beton pompasının yaklaşık beş beton
mikseri ile çalıştığı, beton pompası pazarının küçük olmasına rağmen MBT’nin hazır
beton sektörünün toplam büyüklüğüne bakarak hareket ettiği, beton mikseri pazarına
yönelik FORD’un da kamyon ürettiği, bu pazarda MBT’nin FORD’a göre (…..) daha fazla
kamyon satışı gerçekleştirdiği, marka bilinirliği, yaygın servis ağı ve ikinci el değeri gibi
nedenlerle MBT’nin bu pazarda (…..) paya sahip olduğu, PUTZMEİSTER’in nihai
kullanıcı olmadığı, MBT’nin alım adedine bakmadan bütün müşterilere eşit seviyede
yaklaşması gerektiği ve PUTZMEİSTER’e ilave indirim uygulayarak rekabet şartlarını
küçük teşebbüsler aleyhine bozmaması gerektiği ifade edilmiştir.
(59) (…..) tarih ve (…..) sayı ile Kurum kayıtlarına giren yazısı ile 2013-2016 yılları arasında
toplam (…..) kamyon alımı gerçekleştirildiği ve bu kamyonların tamamının Mercedes
18-29/498-239
16/41




markalı olduğu bilgisi verilerek beton pompası satışlarında uygulanan fiyatlandırma ve
indirim politikasına ilişkin bilgi verilmiştir.
(60) (…..) Kurum kayıtlarına (…..) tarih ve (…..) sayı ile intikal eden cevap yazısında; beton
pompası satışlarında genellikle müşteriler tarafından temin edilen kamyonların
kullanıldığı, teşebbüs tarafından gerçekleştirilen kamyon alımlarında ise müşteri
taleplerinin dikkate alındığı, 2013-2016 yılları arasında toplam (…..) adet kamyon alımı
gerçekleştirildiği ve bu kamyonların tamamının Mercedes markalı olduğu bildirilmiş ve
beton pompası satışlarında uyguladıkları fiyat politikası ve indirimlere ilişkin bilgi
verilmiştir.
(61) (…..) tarafından gönderilen (…..) tarih ve (…..) sayılı cevabi yazıda; 2013-2016 yılları
arasında toplamda (…..) adet kamyon alındığı, bunlardan (…..), geri kalan kamyonların
tamamının MBT’den temin edildiği bildirilmiş ve beton pompası satışlarında uyguladıkları
fiyat politikası ve indirimlere ilişkin bilgi verilmiştir.
(62) KOLUMAN tarafından gönderilen 07.02.2015 tarih ve 850 sayı ile Kurum kayıtlarına giren
cevap yazısında, 20.02.2013 tarih 172 sayılı Yönetim Kurulu kararı gereğince,
19.02.2013 tarihinde KOLUMAN ile Koluman Otomotiv Endüstri A.Ş. arasında yapılan
anlaşmaya istinaden, 01.03.2013 tarihi itibarıyla beton pompası ve beton mikseri üretim
ve montajı ile bu ürünlerin satış ve satış sonrası hizmetleri ve yedek parça satışları
faaliyetlerinin Koluman Otomotiv Endüstri A.Ş. tüzel kişiliği altında devam edeceğinin
kararlaştırıldığı, KOLUMAN’ın ilgili iş kolunda sadece 2013 yılının ilk iki ayında faaliyette
bulunduğu ve bu süre zarfında kamyon alımı gerçekleştirmediği, ancak Koluman
Otomotiv Endüstri A.Ş.'nin 2013-2016 yılları arasında toplam (…..) adet kamyon alımı
gerçekleştirdiği ve bu kamyonların tamamının MBT markalı olduğu bilgisi verilerek beton
pompası satışlarında uyguladıkları fiyat politikası ve indirimler hakkında açıklamalara yer
verilmiştir.
(63) (…..) tarafından gönderilen ve (…..) tarih ve (…..) sayı ile kurum kayıtlarına giren cevabi
yazıda; (…..), son yıllarda MBT, MAN, IVECO, RENAULT, VOLVO, SCANIA markalı
kamyonlar üzerine montaj gerçekleştirildiği, (…..), kamyonlar genellikle müşteri
tarafından alınmakla birlikte (…..) de kamyon alımı gerçekleştirdiği, ancak bu alımlarda
hangi markanın tercih edileceğine müşterilerin karar verdiği, kamyonun kendileri için bir
mal değil üretim malzemesi niteliği taşıdığı, montajda kullanılan kamyonun markasının
önemli olmadığı ve müşteri tercihine bırakıldığı, (…..) bilgileri verilmiştir.
(64) Ayrıca (…..) görüşmede özetle; (…..), beton pompası montajı gerçekleştirilecek
kamyonların bir takım teknik özelliklere sahip olması gerektiği, dolayısıyla bu gruptaki
kamyonlarının üretiminin farklı olduğu, (…..), MBT’nin yerli üretim yapması nedeniyle
stok bulundurabilme imkânına sahip olduğu, dolayısıyla kısa dönemli hatta anlık taleplere
cevap verebilme potansiyeline sahip olduğu, sektörde faaliyet gösteren ve teknik
yeterlilik ve kalite bakımından MBT ile eşdeğer seviyede bulunan MAN’ın ithalatçı olması
nedeniyle elinde stok bulunmadığı durumlarda istenilen kamyonun yurtdışından
temininin uzun zaman aldığı, bunlardan bağımsız olarak müşteri tercihlerinin de MBT’den
yana olduğu (…..), iç piyasaya dönük satışlarda kamyon alımının müşteri tarafından
yapıldığı, aksi halde müşterilerin kamyon için de kendilerinden finansman talep ettiği,
ayrıca kamyonun müşteri tarafından alınmasının ÖTV ve KDV açısından da avantaj
sağladığı, (…..) kamyonun MBT’den alınmasına yönelik bir zorlama yapılmadığı, (…..)
belirtilmiştir.

18-29/498-239
17/41




I.3.3. Beton Pompası Müşterilerden Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(65) Hazır beton üreticisi olan ve faaliyetlerinde beton pompalarından faydalanan, bir başka
ifadeyle beton pompasının nihai müşterisi niteliğindeki teşebbüslerden gelen bilgilerde;
teşebbüslerin beton pompası markası tercihlerinde marka güvenirliği, kalite ve sağlamlık,
pompa kapasitesi ve teknik özellikleri, fiyat aralığı, servis ağının yaygın olması, yedek
parça temin imkânlarının genişliği ve parça fiyatlarının uygunluğu, arıza durumunda
verilecek servis hizmetinin hızı ve kalitesi, üretim yerinin yakınlığı, makine parkında
bulunan diğer pompaların markası, beton pompasının ikinci el değeri, tedarik imkânı ve
süresi, kullanım kolaylığı gibi faktörlerin önemli rol oynadığı dile getirilmiştir.
(66) Şasi alımlarında ise aracın fiyatının yanında markası, kalitesi, yakıt tüketimi, güvenilirliği,
servis kalitesi ve yaygınlığı, yedek parça temin imkânlarının genişliği ve parça fiyatlarının
uygunluğu, teknolojik ve saha şartlarına uygunluk, şasinin üst yapı montajına uygunluğu
ve tadilat gerektirip gerektirmediği, ikinci el piyasa değeri, kısa sürede tedarik edebilme
imkânı gibi faktörlerin önemli rol oynadığı belirtilmektedir. (…..).
(67) Nihai müşteriler beton pompasının şasi markası ile beton mikserinin şasi markasının aynı
olması gibi bir zorunluluk bulunmadığını, ancak servis hizmeti ve yedek parça tedariki,
performans beklentileri, ikinci el piyasa değeri ve üst yapı şasi uyumluluğu, toplu
alımlarda indirim imkânı, araç üzerinde uzmanlaşmanın sağlanması, sürücü
eğitimlerinde kolaylık sağlaması gibi nedenlerle tercih edilebildiğini belirtmektedir. Diğer
yandan bazı teşebbüsler, üst yapı için belirlenen kriterlerin ayrı ayrı değerlendirilmesi
gerektiğini ve bu nedenle ayrı ayrı alım yapmayı tercih ettiğini dile getirmiştir. Şasi
alımlarında önceliğin uygun fiyat olması sebebiyle teşebbüslerin tek bir yöntem izlemek
yerine her bir alımda en uygun maliyeti sağlayan yöntemi tercih ettiği anlaşılmaktadır.
(68) Müşteriler beton mikseri ve beton pompası alımlarında tadilat gerektirmeyen,
kullanılacak üst yapı ile uyumlu şasinin tercih edildiğini belirtmektedir. Tadilatın ek bir
maliyet gerektirmesi, bu yöntemin tercih edilmemesinde önemli bir sebeptir. Ayrıca
tadilatların aracın ikinci el değerinde düşüşe neden olduğu da belirtilmektedir. Dolayısıyla
teşebbüsler önce üst yapıyı belirledikten sonra yukarıda belirtilen kriterlere uygun olarak
şasiyi temin etmekte, daha sonra ise üst yapı montajı gerçekleştirilmektedir. Beton
mikseri için üretilen şasilerin tadilatla beton pompası montajına uygun hale getirilebildiği
bazı teşebbüsler tarafından ifade edilse de belirtilen dezavantajlar nedeniyle tercih
edilmediği anlaşılmaktadır. Bu durumun MBT kamyonları için de geçerli olduğu ancak
çoğunlukla tadilat gerektirmeden montaj gerçekleştirildiği de ifade edilmiştir.
(69) Kimi müşteriler doğrudan üretici ile iletişime geçerek şasiyi tedarik etmekte, daha sonra
üst yapı montajı için kamyonu üst yapıcıya teslim etmektedir. Teşebbüsler bu sayede
daha uygun fiyata alım yapabilme imkânı bulabildiklerini belirtmekte, ayrıca şasi ve üst
yapının teknik süreçlerini, garanti süreçlerini ve ticari süreçlerini birbirinden bağımsız
değerlendirmek gerektiğini dile getirmektedir. Üst yapıyı şasi üzerine monte edilmiş
olarak alan teşebbüsler ise şasi ve pompa firmaları arasındaki bürokratik işlemlerin
azalmasının ve satın alma sürecinin kısalmasının avantaj olduğunu ifade etmektedir.
Fiyat performans açısından bu yöntemin etkili olduğunu ve montajı geçekleşmiş ürün
tedarikinin daha hızlı ve güvenli olduğu belirtilmektedir. Dolayısıyla şasi ve pompa
alımlarının ayrı ayrı ya da birlikte sağlanması bakımından, birinin diğerine göre daha
avantajlı olduğu söylenememektedir.

18-29/498-239
18/41




I.3.4. EAAD Görüşü
(70) Soruşturma kapsamında ilgili pazar tanımı ve soruşturma konusu eylemlerin hâkim
durumun kötüye kullanılması niteliğinde dışlayıcı ve ayrımcı uygulamalar olup
olmadığının tespitine yönelik olarak izlenmesi gereken ekonomik analizin tespiti için
EAAD’nin görüşüne başvurulmuştur. EAAD tarafından hazırlanan görüşte;
- Beton pompası monte edilmek üzere satın alınan kamyon sayısının toplam kamyon
satışları içindeki payının oldukça düşük olduğu, beton pompası talebinin ve buna
bağlı olarak beton pompası monte edilmek üzere talep edilen kamyon miktarının
ülkenin içinde bulunduğu durumdan önemli ölçüde etkilenebildiği,
- MBT’nin tüm inşaat kamyonları segmentinde aynı indirim sistemini kullandığı,
MBT’nin kendisinin veya rakiplerinin beton pompası üst yapı müşterilerine yönelik
ayrı bir pazarlama politikasının olmadığı, dolayısıyla ilgili ürün pazarının talep
ikamesi ve arz ikamesi koşullarına ilişkin yapılacak pazar araştırmasıyla
belirlenebileceği,
- İndirim sisteminin olası dışlayıcı etkileri ile ilgili olarak MBT’nin indirimlerinin geriye
dönük indirim niteliğinde olduğu, geriye dönük indirimlere ilişkin olarak Kurul’un
yaptığı incelemenin temelini, indirim uygulaması karşısında eşit etkinlikteki rakiplerin
müşterilerin talebinin rekabete açık kısmı için hâkim durumdaki teşebbüsle rekabet
edip edemeyeceklerinin araştırılmasının oluşturduğu,
- İndirim sisteminin olası ayrımcı etkileri bakımından öncelikli olarak araştırılması
gereken hususun, BETONSTAR ve PUTZMEİSTER’e yapılan kamyon satışlarında
uygulanan indirim oranları arasındaki farkın, müşterilerin beton pompası sağlayıcısı
tercihlerini etkilemeye ne ölçüde elverişli olduğunun değerlendirilmesi olduğu
hususlarına yer verilmektedir.
I.3.5. Türk Standartları Enstitüsünden (TSE) Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(71) Kurum kayıtlarına 11.08.2017 tarih ve 5760 sayı ile intikal eden yazıda özetle;
- Beton pompası üst yapı tadilatı/imalatı ve kontrollerinin "Araçların İmal, Tadil ve
Montajı Hakkında Yönetmelik" (AİTM Yönetmeliği) hükümleri çerçevesinde münferit9
veya seri10 olarak yapılabildiği, münferit imalat ve tadilat onay işlemlerinde; her bir

9 AİTM Yönetmeliği’nin tanımlar başlıklı 4. maddesinin (ç) bendinde AİTM münferit araç uygunluk belgesi;
“AİTM onayı işlemleri tamamlanarak, araçların bu Yönetmelik hükümlerine uygunluğu sonucunda, münferit
imalat/ithalat/tadilat için onay kuruluşunca veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluşça verilen belge”
olarak tanımlanmaktadır. Yine aynı Yönetmeliğin 5. maddesinde münferit imalat ve tadilatta her bir araç
için ayrı bir başvuru yapılacağı belirtilmektedir. Dolayısıyla mevzuat hükümleri gereği münferit tadilatlar tek
bir araç üzerinde gerçekleştirilen değişiklikleri ifade etmektedir.
10 Seri tadilat araç uygunluk belgesi AİTM Yönetmeliği’nin 4. maddesinin (e) bendine göre “AİTM onayı
işlemleri tamamlanarak, araçların bu Yönetmelik hükümlerine uygunluğu sonucunda, AİTM seri olarak tadil
edilen araç için imalatçı tarafından verilen belgeyi”, AİTM seri tadilat tip onayı belgesi de “bu Yönetmeliğe
göre seri olarak tadil edilen araçlar için, her bir araç tipi için AİTM onayı işlemleri tamamlanarak, araçların
bu Yönetmelik hükümlerine uygunluğu sonucunda onay kuruluşunca verilen belgeyi” ifade etmektedir. Tip
onayı bulunan araçların seri tadilatında her bir tip araç için ayrı bir başvuru yapılmaktadır. Seri tadilatlarda,
tek tek araç özelinde gerçekleştirilen değişikler için değil, belli bir araç tipi üzerinde gerçekleştirilecek aynı
değişiklikler için belge alınması gerekmektedir. Bu sayede aynı tipteki araçlar için aynı tadilatı yapan
firmalar, münferit projelendirme maliyetinden ve zamandan tasarruf etmiş olmaktadır.
( Erişim Tarihi:
22.02.2018)
18-29/498-239
19/41




araç için ayrı ayrı başvuru yapıldığı, tadilatçı/İmalatçı firma yetkili mühendislerinin
AİTM Münferit Araç Uygunluk Belgesi (Tadilat) düzenleyerek TSE’nin araç proje
faaliyeti yürüten birimlerine onay için sunduğu, onaylanan AİTM Münferit Araç
Uygunluk Belgelerinin tescile esas belge olduğu ve ilgili tescil büro amirliklerine ibraz
edildiği,
- Seri Tadilat/İmalat Tip Onayı İşlemlerinde ise TSE tarafından tadilatçı firmalara
verilen "AİTM Seri Tadilat Tip Onayı Belgesi"ne istinaden, firma yetkili makine
mühendisleri tarafından her bir aracın şasi numarasına ait olmak üzere hazırlanan
"AİTM Seri Tadilat/İmalat Araç Uygunluk Belgesi" imzalandığı, mevzuat gereğince
tekrar TSE onayına gerek olmaksızın tescile esas olmak üzere ilgili tescil büro
amirliklerine ibraz edildiği, ibraz edilen bu belgelerdeki tip onay numarasının, tadilat
tanımı, tip, varyant, ticari tanımı, TSE tarafından verilen AİTM Seri Tadilat/İmalat Tip
Onay Belgesi'nde yer alan bilgilerle birebir aynı olması gerektiği,
- Üst yapılı araçların tadilat/imalat başvurularında kullanılan hesaplamalarda, temel
araç uygunluk belgesinde bulunan değerler ve AİTM Yönetmeliği hükümlerine
istinaden onay işlemlerinin yapıldığı,
- AİTM Yönetmeliği’nde yer alan “Tadilat” tanımı çerçevesinde araç üst yapısının
değişmesi durumunda TSE AİTM Münferit Araç Uygunluk Belgesi (Tadilat)
başvurusu yapılması gerektiği, AİTM Yönetmeliği çerçevesinde onaylanan ve azami
boyutları aşan araçların trafiğe tescilinin Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 128.
maddesinde yer alan özel izinlere tabi olması ve AİTM Münferit Araç Uygunluk
belgelerine gerekli şerhlerin eklenmesi kaydıyla yapıldığı,
- İkinci aşama tip onaylarında11, Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip Onayı Yönetmeliği
(2007/46/AT Yönetmeliği) EKXVII hükümlerinin uygulandığı, şasi kabin olarak onaylı
bir birinci aşama aracın üzerine yerleştirilen beton pompasının, temel araç
onayındaki teknik verilere uygunluğunun kontrol edildiği, ek olarak birinci aşamada
eksik olan yönetmeliklerin incelemesinin yapıldığı, onay sürecinde 2007/46/AT
Yönetmeliği kapsamındaki gerekliliklerin sağlandığının kontrolü için saha ve dosya
incelemesi yapıldığı, 2007/46/AT Yönetmeliği’ne göre üst yapılarda aranacak
şartların farklılık göstermediği, TSE’nin Tip Onay Belgelendirme faaliyetlerine
01.01.2016 tarihi itibarıyla başladığı ve 2013, 2014, 2015 yıllarında TSE tarafından
tip onayı belgesi verilmediği, (…..),
- Beton pompası üst yapısı için “seri olarak” tip iki uygunluk belgesi alan bir
teşebbüsün şasi olarak kullanılan belirli bir tip kamyonda yapılan değişiklikler için, bu
değişiklikler verilen onaylarda ve eklerindeki tanıtım bildiriminde bir değişiklik
gerektiriyorsa, onay kuruluşuna başvurarak kapsam genişletme yapması gerektiği,
- Araçlarda Euro 5 emisyon seviyesi için 2005/55/AT veya ECE R 49.05, Euro 6 için
595/2009/AT veya ECE R 49.06 regülasyonu şartlarının sağlanması gerektiği, Euro

11 Birinci Aşama Tip Onay Belgesi tüm motorlu araçların T.C. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı veya
eşdeğer bir kurumdan aldıkları çıplak şasi veya tam tamamlanmış araçların tip onay belgesidir.
( Erişim Tarihi: 22.02.2018) İkinci aşama
tip onay belgesi ana üreticinin imalatının (şasi) üzerinde üst yapıcı tarafından bir değişiklik yapılacağı
zaman gerekli testler ve raporlamalar yapılarak alınan
belgedir.( Erişim Tarihi: 22 02 2018) Bu kapsamda çıplak
şasinin teknik kriterlere uygunluğunun denetimine birinci aşama tip onayı, üst yapı montajı gerçekleştirilmiş
araçlarda üst yapıların şasi ile uyumluluğunun denetlenmesine ise ikinci aşama tip onayı denilmektedir.
18-29/498-239
20/41




6 emisyon seviyesinde Euro 5’e kıyasla daha düşük emisyon seviyesi arandığı,
ayrıca emisyon kontrol cihazları ile ilgili ek şartlar bulunduğu, daha ağır emisyon
sınırları ve teknik şartlar nedeniyle Euro 6 bir motorun tasarımı ve imalatında
kullanılacak ilave cihazların toplam araç maliyetinde artışa neden olduğu
ifade edilmiştir.
I.4. Değerlendirme
(72) Soruşturma konusu iddialar, MBT’nin hâkim durumda olduğu iddia edilen beton pompası
montajı yapılan kamyon satışları pazarında, beton pompası üreticisi teşebbüslerin
MBT’ye ilettiği yıllık alım öngörülerine tanımlanan indirim oranlarının, beton pompası
üreticisi ve satıcısı teşebbüsler arasındaki rekabeti engellediği temeline dayanmaktadır.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde “Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek
başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye
kullanması” yasaklanmakta ve maddenin ikinci fıkrasında da kötüye kullanma halleri
örnek olarak sayılmaktadır.
(73) Bu çerçevede MBT’nin iddia konusu eylemlerinin, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin
ikinci fıkrasının (a) bendindeki “ticarî faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine
doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin
zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler”, (b) bendindeki “eşit durumdaki alıcılara aynı ve
eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı
olarak ayırımcılık yapılması” veya (d) bendindeki “belirli bir piyasadaki hâkimiyetin
yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticarî avantajlardan yararlanarak başka bir mal
veya hizmet piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler”
kapsamında hâkim durumun kötüye kullanılması olup olmadığının ele alınması
gerekmektedir. Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki
Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’un (Hâkim Durum Kılavuzu) 7.
paragrafında; Kanun’un 6. maddesi kapsamında incelenen bir davranışın ihlal teşkil
edebilmesi için davranışı gerçekleştiren teşebbüsün ilgili pazarda hâkim durumda olması
ve davranışın bir kötüye kullanma niteliği taşıması gerekmekte, bu iki temel unsurdan
birinin bulunmadığının açıkça gösterilebildiği durumlarda diğer unsura ilişkin analize yer
verilmeyebileceği belirtilmektedir. Bu doğrultuda kararda, aşağıdaki “Hâkim Durum
Değerlendirmesi” başlığı altında MBT’nin pazardaki konumu, gücü değerlendirmekle
birlikte, kesin bir hâkim durum tespiti yapılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
I.4.1. Hâkim Durum Değerlendirmesi
(74) 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hâkim durum, “belirli bir piyasadaki bir veya birden
fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim
ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak
tanımlanmaktadır. Bu tanım çerçevesinde Hâkim Durum Kılavuzu, rekabetçi baskılardan
belirgin şekilde bağımsız davranma gücüne sahip olan bir teşebbüsün hâkim durumda
bulunduğunun kabul edileceği belirtilmektedir. Hâkim Durum Kılavuzu’nda ayrıca, hâkim
durum değerlendirmesinde göz önünde bulundurulan temel unsurlar; incelenen
teşebbüsün ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumu, pazara giriş ve pazarda büyüme
18-29/498-239
21/41




engelleri, alıcıların pazarlık gücü olarak sınıflandırılmaktadır. Bu çerçevede öncelikle,
MBT’nin ve rakiplerinin ilgili pazardaki payları ele alınacaktır.
I.4.1.1. MBT ve Rakiplerinin Pazar Payları
(75) İlgili pazar tanımına ilişkin kısımda belirtildiği üzere, farklı kamyon tiplerinin kullanım
amacına göre farklı konfigürasyonlarda üretildiği, özellikle inşaat kamyonları grubunda
yer alan kamyon tipleri arasında tadilatla mikser ya da damper kamyonlarının beton
pompası kamyonuna dönüşüm yapılarak kullanımı mümkün olmakla beraber kamyon
kullanıcıları tarafından alınacak sıfır kamyonlarda tadilat yönteminin teknik ve mali
sebeplerle uygun bulunmadığı, bu nedenle farklı kullanım alanlarına yönelik inşaat
kamyonları arasında talep yönünden ikamenin mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.
(76) Yine ilgili pazar tanımına ilişkin kısımda yapılan değerlendirmede, farklı tipte inşaat
kamyonları arasında arz ikamesi mümkün olsa da özellikle sıfır beton pompası
kamyonları bakımından arz ikamesinin talep ikamesi ile eşdeğer seviyede etkili olmadığı,
talep ikamesinin daha ağır bastığı görülerek MBT’nin indirim sisteminin beton pompası
satışı pazarına yönelik etkisinin araştırılabilmesi için dosya kapsamında ilgili ürün pazarı,
“beton pompası montajı yapılan kamyon pazarı” olarak tanımlanmıştır.
(77) Önaraştırma aşamasında ve birinci yazılı savunmasında MBT tarafından, inşaat
kamyonlarının tadilatla dönüştürülmesi uygulamasının MBT kamyonları için yaygın bir
uygulama olduğu, kamyon satışlarında da kullanım alanına dayalı veri tutmadıkları ifade
edilmiştir. Ancak MBT’nin 2013-2016 yılları arasında beton pompası montajına uygun
kamyon satışları içindeki pazar payı hakkında, pazarda yer alan teşebbüslerden elde
edilen verilerden yola çıkılarak yaklaşık bir hesaplama yapılabilmektedir.
(78) Bununla birlikte, değerlendirmeye yardımcı olabileceği için öncelikle, daha geniş bir
pazar olan inşaat kamyonları seviyesinde faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar paylarına
aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.
Tablo 1: Türkiye’de Satılan İnşaat Kamyonu Adedi Bazında Teşebbüslerin Pazar Payları
Teşebbüs
Adı
2013 2014 2015 2016
Adet Pazar Payı Adet Pazar Payı Adet Pazar Payı Adet Pazar Payı
MBT (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
FORD (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BMC (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
SCANIA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TEMSA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
MAN (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
IVECO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ISUZU (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
RENAULT (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
HYUNDAI (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DAF (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
VOLVO (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM 7.592 100,00% 8.889 100,00% 11.289 100,00% 7.220 100,00%
Kaynak: MBT’den gelen cevabi yazı (Ağır Ticari Araçlar Derneği (TAİD) verilerine ve teşebbüsün pazar
gözlemlerine dayanarak hazırlanan tablodan üretilmiştir)
(79) Yukarıdaki tablodan, inşaat kamyonları segmentinde MBT’nin lider olduğu, 2013 ve 2014
yıllarında %(…..)’nin üzerinde paya sahip olmakla birlikte, dört yıl boyunca pazar payında
azalma yaşandığı görülmektedir. 2015’te %(…..)’nin altına düşen MBT’nin pazardaki
payı, 2016 yılında %(…..)’e gerilemiştir. Bunun yanı sıra FORD’un bu segmentte
MBT’den sonra gelmekle beraber, göreli ağırlığının yıldan yıla arttığı anlaşılmaktadır.
18-29/498-239
22/41




FORD’un beton pompası üretimi ve satışı olmaması nedeniyle inşaat kamyonu satış
rakamlarına beton pompası kamyonunun dâhil olmadığı belirtilmelidir. Son olarak, 2016
yılında bu segmentteki toplam kamyon satışında da bir azalma yaşandığı da
belirtilmelidir.
(80) Bir teşebbüsün hâkim durumda bulunduğuna dair delil teşkil eden belirli bir pazar payı
eşiği bulunmamakla birlikte, %40’ın altında pazar payına sahip olan teşebbüslerin hâkim
durumda olması ihtimalinin düşük olduğu kabul edilmekte, %40’ın üzerinde pazar payına
sahip olan teşebbüsler bakımından ise pazara ilişkin daha detaylı bir incelemeye gerek
duyulmaktadır. MBT’nin inşaat kamyonlarından oluşan pazarda sahip olduğu paylar
%40’ın üzerinde olmakla beraber, bu payların zaman içinde azalma eğiliminde olması ve
pazarda MBT’den sonra gelen FORD’un pazar payının zaman içinde artarak MBT’ye
yaklaşması dikkate alındığında, inşaat kamyonları pazarında kesin bir hâkim durum
analizine yer olmadığı görülmektedir.
(81) İlgili pazarın daha dar şekilde beton pompası montajı yapılan kamyon pazarı olarak
belirlendiği mevcut dosya bakımından MBT’nin ilgili pazarda hâkim durumda olup
olmadığını tespit etmenin ilk aşamasını, pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar
paylarının incelenmesi oluşturmaktadır. Aşağıdaki tabloda MBT’nin ve rakiplerinin, beton
pompası montajı yapılan kamyon satışlarına ve pazar paylarına yer verilmektedir.
Tablo 2: MBT ve Başlıca Rakiplerinin Beton Pompası Montajı Yapılan Kamyon Satışları ve Pazar Payları
Teşebbüs Adı
2014 2015 2016
Adet Pazar Payı Adet Pazar Payı Adet Pazar Payı
MERCEDES (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
MAN (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
SCANIA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen veriler.
(82) Her ne kadar MBT, inşaat kamyonlarına birden fazla üst yapı (vinç, damper, mikser,
beton pompası) takılabildiğini, bayilerin sattığı inşaat kamyonlarına takılan üst yapı tipleri
hakkında bilgisinin olmadığını belirtse de, tabloda MBT tarafından bildirilen beton
pompası satıcıları firmalar ve onların müşterilerine yapılan satış rakamları dikkate
alınmıştır. Tabloda yer alan diğer teşebbüslerin rakamları ise firmalar tarafından satışı
yapılan beton pompası kamyonu rakamlarıdır. Tablodan görüldüğü gibi, 2014-2016
döneminde beton pompası montajına uygun kamyon satışlarının %(…..) civarında MBT
tarafından yapıldığı anlaşılmaktadır.
(83) Tabloda, müşteriler tarafından satın alındıktan sonra tadilatla dönüştürülen kamyonlara
ilişkin veriler yer almamaktadır. MBT’nin birinci yazılı savunmasında, 2016 yılında beton
pompası üreticisi üç teşebbüse (PUTZMEİSTER, KOLUMAN ve BETONSTAR) satılan
kamyonların (…..) beton mikseri, vinç ve damper üst yapıları için de uygun olan Axor
4140B tipi kamyonlara tadilat yoluyla beton pompası monte edilerek satıldığı ifade
edilmektedir. Bununla birlikte müşteriler tarafından Kurum’a sağlanan veriler
incelendiğinde, beton pompası monte etmek amacıyla satın alınan kamyonların
genellikle sıfır olduğu ve sıfır olarak alınan kamyonlarda tadilatla dönüşüm yönteminin
müşteriler tarafından tercih edilen bir uygulama olmadığı belirtilmektedir. Dolayısıyla
yukarıdaki tablodaki rakamların pazarın genel yapısını yansıttığı değerlendirilmektedir.

18-29/498-239
23/41




(84) MBT’nin ilgili pazardaki yüksek payının yanında bu payın zaman içerisindeki istikrarı, ilgili
pazarda faaliyet gösteren rakiplerin sayısı ve pazar payları da dikkate alınmalıdır. Zira
incelenen teşebbüsün pazar payı ne kadar yüksekse ve istikrarlıysa, bu teşebbüsün ve
rakiplerinin pazar payları arasındaki fark ne kadar büyükse ve istikrarlıysa, mevcut
rakiplerin incelenen teşebbüs üzerinde rekabetçi baskı yaratma olasılığı o kadar
azalacaktır.
(85) Yukarıdaki tabloda kamyon firmalarının kendi satış rakamları kullanılmaktadır. Tabloya
göre, 2014-2016 arasında MBT dışında beton pompası kamyonu satan başlıca
teşebbüslerin SCANIA ve MAN olduğu, dolayısıyla beton pompasına uygun kamyon
satışı yapan az sayıda teşebbüs bulunduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan ilgili dönemde
MBT’nin pazar paylarının istikrarlı bir seyir izlediği, yine MBT’nin en yakın rakibi ile
arasındaki farkın yüksek ve istikrarlı olduğu görülmektedir. Dolayısıyla pazarda faaliyet
gösteren teşebbüslerin satış adedi bazında pazar paylarına göre, MBT’nin 2013-2016
döneminde pazarda en yüksek paya sahip olması ve bu payını koruması, MBT’nin hâkim
durumda bulunduğuna ilişkin ilk gösterge olarak değerlendirilmektedir.
I.4.1.2. Pazara Giriş ve Pazarda Büyüme Engelleri
(86) Pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin büyüme ya da pazara yeni teşebbüslerin girme
olasılığı da incelenen teşebbüsün davranışları üzerinde rekabetçi bir baskı
oluşturabilmektedir. Ancak böyle bir baskıdan bahsedebilmek için büyümenin ya da
pazara girişin muhtemel olması, uygun zamanda gerçekleşebilmesi ve yeterli olması
gerekmektedir. Hâkim Durum Kılavuzu’nda, girişin ya da büyümenin önündeki engeller
arasında teşebbüsün atıl kapasiteye, güçlü bir dağıtım ağına ve geniş bir ürün
portföyüne, yüksek marka bilinirliğine, finansal ve ekonomik güce sahip olması
sayılmaktadır.
(87) Hem yerli üretim hem de ithalat yapabilen MBT’nin 2016 yılında sahip olduğu kapasite
(…..) seviyesindedir. MBT’nin başlıca rakibi olan FORD yerli üretim, diğer teşebbüsler
ithalat yoluyla faaliyet göstermektedir. FORD’un (…..) adet kamyon üretim kapasitesi
bulunmakla beraber, 2017 yılı Nisan ayına kadar FORD’un beton pompası kamyonu
üretimi ve satışı olmadığı teşebbüs tarafından belirtilmektedir. Dolayısıyla pazarda
kapasite bakımından MBT’ye alternatif olabilecek yerli üretici bulunmadığı
anlaşılmaktadır. MBT ve bayileri, kamyon taleplerini ağırlıklı olarak stoklardan
karşılamaktadır. Özel bir donanım veya renk talebi olması halinde 2,5-3 ayda kamyon
üretimi gerçekleşmektedir. MAN da stoktan satış yapmakla birlikte, özel donanımlı araç
talepleri için (…..) tedarik süresi bulunmaktadır. Diğer teşebbüsler ise (…..) bir sürede
karşılamaktadır. (…..).
(88) Beton pompası montajı yapılan kamyon pazarında en uygun fiyat MBT tarafından
sunulmaktadır. Karşılaştırma yapabilmek bakımından elde edilen verilere göre 2015
yılında 8x4 kamyonların vergisiz satış fiyatlarının MBT’de (…..) Euro, MAN’da (…..) ve
(…..) Euro, IVECO’da (…..) Euro ve SCANIA’da (…..) Euro olduğu görülmektedir. (…..).

18-29/498-239
24/41




(89) Bunun yanında MBT’nin marka bilinirliği, ikinci el değeri, geniş bir dağıtım ağı ve yedek
parça servis kolaylığı gibi açılardan müşteriler nezdinde diğer kamyonlara göre
avantajları bulunmaktadır. Beton pompası pazarının nicelik olarak da küçük yapısı
dikkate alındığında, beton pompası piyasasının büyüme eğiliminde olmadığı
anlaşılmaktadır.
(90) Beton pompası montajı yapılan kamyonlar bakımından en büyük sağlayıcı olan MBT’nin
yanında, satışları MBT’ye göre sınırlı kalmakla beraber MAN ve SCANIA gibi dünya
çapında güçlü teşebbüsler bulunmaktadır. Yerli şasi üreticilerinden FORD’un Nisan 2017
tarihine kadar ilgili segmentte satışının bulunmadığı ancak bu tarihten sonra ilgili ürün
pazarına yönelik kamyon üretimi gerçekleştirerek satış gerçekleştirdiği anlaşılmaktadır.
(…..). Bu veriler değerlendirildiğinde, sektörde faaliyet gösteren beton pompası
üreticilerinin alternatif temin kaynaklarının kısıtlı olmakla birlikte önümüzdeki dönemlerde
bu kaynakların artabileceği görülmekte, dolayısıyla pazarda potansiyel rekabetin
varlığından söz etmenin mümkün olduğu değerlendirilmektedir.
(91) Bununla birlikte hâkim durum analizi, ihlal iddialarının incelendiği döneme ilişkin
olduğundan, soruşturma kapsamında incelenen dönem olan 2013-2016 yılları itibarıyla
MBT üzerinde rekabetçi baskı yaratacak şekilde pazara yeni girişlerin ya da büyümenin
muhtemel, uygun zamanda ve yeterli olmasından bahsedilememektedir.
I.4.1.3. Alıcı Gücü
(92) Hâkim Durum Kılavuzu’nda, incelenen teşebbüsün müşterileri görece büyük, alternatif
temin kaynakları hakkında yeterince bilgili ve makul bir süre içerisinde başka bir
sağlayıcıya geçmek ya da kendi arzını yaratmak imkânına sahip ise bu müşterilerin
pazarlık gücüne, bir başka deyişle alıcı gücüne sahip olabileceği belirtilmektedir. Bu
durumda alıcı gücü, incelenen teşebbüsün davranışlarını sınırlayan rekabetçi bir unsur
olarak ortaya çıkmakta ve teşebbüsün hâkim durumda olmadığı sonucuna
ulaşılabilmektedir. Bununla birlikte, yalnızca sınırlı bir müşteri kitlesinin hâkim durumdaki
teşebbüsün pazar gücünden korunmasını sağladığı durumlarda, alıcı gücünün yeterli
seviyede rekabetçi baskı oluşturmadığı değerlendirilmektedir.
(93) Beton pompası montajı yapılan kamyon satışı pazarında alıcı konumunda, beton
pompası üreticisi ve satıcısı teşebbüsler ile çok sayıda beton pompası müşterisi
bulunmaktadır. Beton pompası üreticisi ve satıcısı teşebbüsler kamyonları kendi adına
alabildiği gibi müşterinin getirmesini de tercih edebilmektedir. Beton pompası üst yapıları,
kamyonlara göre üç veya dört misli daha pahalı ürünlerdir. Uygulamada beton pompası
üst yapıcısı teşebbüslerin, müşteriler ile müzakere ederek teknik özellikleri bakımından
üst yapıya en uygun kamyonu tercih ettiği görülmektedir. Beton pompası üreticisi ve
satıcısı teşebbüslerin ölçeği büyüdükçe, teşebbüsün stoğunda kamyon bulundurduğu ve
talebe uygun olduğu ölçüde bu kamyonların satıldığı anlaşılmaktadır. Kamyonları kendi
adına satın alan başlıca beton pompası üst yapıcısı teşebbüsler PUTZMEİSTER,
KOLUMAN ve BETONSTAR’dır. KOLUMAN’ın ise MBT bayii olması nedeniyle alıcı gücü
değerlendirmesinde dikkate alınamayacağı sonucuna varılmıştır.

18-29/498-239
25/41




(94) PUTZMEİSTER’ın beton pompası üretim ve satış pazarında yaklaşık (…..) pazar payı
bulunmaktadır. PUTZMEİSTER’ın ürünlerinin diğer beton pompalarına kıyasla daha
pahalı olmasına rağmen pazarda lider olması dikkat çekmektedir. PUTZMEİSTER’ın
müşterilerinin yaptığı kamyon alımlarının yanı sıra kendi adına aldığı kamyonların
sayısının oldukça yüksek olması, yüksek finansal güce ve MBT ile olan ticari ilişkisinde
belirli bir alım gücüne sahip olduğuna işaret etmektedir. Bununla birlikte söz konusu alım
gücünün, MBT’den yapılan kamyon alımlarında indirim sisteminde tanımlanandan daha
yüksek oranlarda indirim sağladığı görülmemektedir.
(95) Nihai üst yapı müşterileri tarafından Kurum’a gönderilen bilgilerden, şasi alımlarında
öncelikli unsurun aracın fiyatı olduğu anlaşılmaktadır. Bunun dışında şasi tercihlerini
belirleyen diğer kriterler, aracın yakıt tüketimi, marka ve araç kalitesi, servis kalitesi ve
yaygınlığı, yedek parça temin imkânlarının genişliği ve parça fiyatlarının uygunluğu,
teknolojik ve saha şartlarına uygunluk, şasinin üst yapı montajına uygunluğu ve tadilat
gerektirip gerektirmediği, şasi markasının güvenilirliği, aracın ikinci el piyasa değeri, kısa
sürede tedarik edebilme imkânıdır. PUTZMEİSTER da Kurum’a yaptığı açıklamalarda,
şasinin kendileri için bir üretim malzemesi niteliğinde olduğunu, üst yapıya uygun olan
her marka kamyonu kullandıklarını, bununla birlikte müşteri tercihleri nedeniyle
Mercedes marka kamyonları daha fazla kullandıklarını ifade etmektedir. Dolayısıyla alım
oranı yüksek olsa da PUTZMEİSTER’ın fiyat ve diğer satış koşullarını etkileyebildiğini
söylemek mümkün değildir.
(96) Sonuç olarak MBT’nin pazarda sahip olduğu payların yıllar itibarıyla istikrarlı bir şekilde
yüksek olması, pazarda MBT üzerinde rekabetçi baskı yaratacak şekilde pazara yeni
girişlerin ya da büyümenin kısa dönemde muhtemel olmaması ve MBT’nin fiyatlandırma
ve satış politikalarını değiştirebilecek alıcı gücünün olmaması, MBT’nin 2013-2016
döneminde ilgili pazarda hâkim durumda olduğu yönünde güçlü bir göstergedir.
(97) Öte yandan, MBT’nin ilgili pazarda hâkim durumda olduğu tespit edilse dahi, kararın
ilerleyen bölümlerinde açıklandığı üzere, MBT’nin indirim sistemi yoluyla beton pompası
montajına uygun kamyon satışı yapan rakiplerini pazardan dışlamak suretiyle yahut
beton pompası üreticileri, satıcıları arasında ayrımcılık yapmak yoluyla ya da beton
mikseri kamyonu satışlarında rekabet karşıtı avantaj sağlayarak hakim durumunu kötüye
kullandığı sonucuna ulaşılamamaktadır. Hâkim Durum Kılavuzu’nun 7. paragrafında;
Kanun’un 6. maddesi kapsamında incelenen bir davranışın ihlal teşkil edebilmesi için
davranışı gerçekleştiren teşebbüsün ilgili pazarda hâkim durumda olması ve davranışın
bir kötüye kullanma niteliği taşıması gerekmekte, bu iki temel unsurdan birinin
bulunmadığının açıkça gösterilebildiği durumlarda diğer unsura ilişkin analize yer
verilmeyebileceği belirtilmektedir. Bu doğrultuda kararda, kesin bir hâkim durum tespiti
yapılmasına gerek olmadığı değerlendirilmiştir.
I.4.2. Kötüye Kullanma Değerlendirmesi
I.4.2.1. MBT’nin İndirim Sisteminin Yapısı
(98) Soruşturma kapsamında MBT’ye, beton pompası üreticilerinin de içinde bulunduğu üst
yapı firmalarına yönelik uyguladığı indirim sistemi hakkında sorulan soruya teşebbüs
tarafından verilen cevapta aşağıdaki tablonun uygulandığı bilgisi verilmiştir.


18-29/498-239
26/41




Tablo 3: MBT’nin Üst Yapı Üreticilerine ve Müşterilerine Uyguladığı İndirim Matrisi
ÜST YAPI YURTİÇİ
Yıllık Alım Öngörüsü
İNŞAAT12
Alım Hacmi Minimum İndirim Maksimum İndirim
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
Kaynak: MBT tarafından gönderilen bilgi.
(99) MBT aynı cevabi yazıda, yukarıdaki tablonun yanı sıra aşağıdaki tabloda sunulan indirim
matrisinin, kendisine iletilen bir alım planının bulunup bulunmamasına ve/veya talebin bir
üst yapı şirketinden gelip gelmemesine ve/veya müşterinin faaliyet gösterdiği alan gibi
unsurlara bakılmaksızın uygulandığını ifade etmektedir.
Tablo 4: MBT’nin Bağımsız Uyguladığı İndirim Matrisi
ÖZEL VE KAMU SATIŞLARI
ÇEKİCİ/ İNŞAAT
Alım Hacmi Minimum İndirim Maksimum İndirim
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
Kaynak: MBT tarafından gönderilen bilgi.
(100) MBT, yukarıdaki tabloda belirtilen oranları, yıllık bir alım planı ve alım öngörüleriyle
birlikte kendisine başvuran yerli üst yapı üreticisi firmalara tanımladığını belirtmiştir.
Ayrıca MBT, yukarıdaki tabloda gösterilen indirim oranları üzerinden, müşteri, sipariş ve
pazar durumunun özellikleri ile kendi ihtiyaçlarına bağlı olarak ilgili yöneticisinin onayıyla
(…..) ek iskonto uygulayabildiğini ifade etmiştir. MBT, bu iskontoların, yalnızca MBT’nin
kendi müşterilerine tanımladığı minimum iskontolar olduğunu, diğer bir deyişle
teşebbüsün bayilerine tanımladığı azami satış fiyatı özelliği taşıdığını, bayilerin kendi
müşterilerine istedikleri oranda ek iskonto sağlama veya hiç iskonto sağlamama
konusunda serbest olduklarını, müşterilerin de menfaatlerine en uygun olanı seçtiğini
belirtmektedir.
(101) Yukarıdaki bilgilerden, MBT tarafından beton pompası monte edilen kamyonların
satışında uygulanan indirimlerin tespitinde alım hacmine bağlı olarak maksimum ve
minimum indirim oranlarının belirlendiği iki farklı tablonun baz alınabildiği, bunun yanı

12 İnşaat: Damper, mikser, beton pompası.
18-29/498-239
27/41




sıra müşteri, sipariş ve pazar durumunun özellikleri ve MBT’nin ihtiyaçlarına bağlı olarak
tablolarda belirlenen oranlara ek (…..) iskontonun daha uygulanabildiği, ayrıca MBT
tarafından belirlenen indirim oranları uygulandıktan sonra oluşan fiyatı azami fiyat olarak
alan bayilerin de kendi indirimini yapabildiği anlaşılmaktadır.
(102) MBT’nin öngördüğü indirim sistemi kapsamında, beton pompası firmalarının MBT’ye
yıllık belirli bir miktarda kamyon alım öngörüsünde bulunması gerekmektedir. Bu miktar,
üst yapı üreticisi ile müşterilerinin alacağı kamyonların toplam sayısını yansıtmaktadır.
Üst yapı firmaları kendi adına kamyon alımlarının yanı sıra müşterilerinin satın alıp
kendilerine üst yapı montajı için getirdiği kamyon adedini dikkate alarak MBT’ye toplam
bir miktar öngörüsünde bulunmaktadır. Hem beton pompası firması hem de onun
müşterileri, bu miktara göre ilgili beton pompası firmalarına tanımlanan indirim oranı
üzerinden MBT’den kamyon almaktadır. Sistemin yapısının ortaya çıkardığı bir durum,
beton pompası üst yapı pazarında daha güçlü olan ve daha çok pompa montajı yapan
firmaların ve onlarla iş yapacak olan müşterilerinin satın alacağı kamyonların daha
yüksek indirime hak kazanmasını sağlamasıdır. Sonuç itibarıyla, beton pompası
pazarında daha büyük ölçekli faaliyet gösteren teşebbüsler daha avantajlı olmakta,
küçük ölçekli teşebbüsler ve müşterileri ise kamyonu daha pahalı almak durumunda
kalmaktadır.
(103) Hâkim Durum Kılavuzu’na göre indirim sistemleri, müşterilere belirli bir satın alma
davranışında bulunmaları karşılığında sunulan fiyat indirimlerini ifade etmektedir. İndirim
sistemleri, üretim veya dağıtım zincirinin herhangi bir aşamasındaki ticarette,
sağlayıcının tek taraflı davranışı ya da sağlayıcı ile alıcı arasındaki bir irade uyuşmasının
sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. İndirim sistemleri, verilen indirimin belirli koşullara
bağlanması sonucunda pazarda indirim uygulayan sağlayıcının müşterilerinin bir
kısmının indirimden yararlanırken diğer kısmının yararlanamama olasılığının bulunması
nedeniyle, sıradan fiyat indirimlerinden ayrılmaktadır. Söz konusu koşullarla, genellikle
sağlayıcının koyduğu bir yükümlülüğün alıcı tarafından yerine getirilmesi ve dolayısıyla
alıcıların belirli bir şekilde davranması amaçlanmaktadır.
(104) İndirim sistemleri ticari yaşamda çok farklı şekillerde ortaya çıkmakla birlikte, söz konusu
uygulamaları, rekabet karşıtı etkilere yol açabilme kapasitesi bağlamında birtakım
ölçütler bakımından tasnif etmek mümkündür. İndirim sistemlerinin sınıflandırılmasında
en temel ayrım, tek ürün indirimleri ile paket indirimleri arasında yapılabilir. İndirimin
kazanılabilmesi tek bir ürünün satın alınması koşuluna bağlanmışsa bu tür indirimler “tek
ürün indirimleri” olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte, indirim sisteminde yer alan
satın alma koşulu birden çok ürünü veya pazarı kapsıyorsa söz konusu indirimler “paket
indirimleri” olarak nitelendirilmektedir. Dosya kapsamında indirimin uygulandığı tek bir
ürün bulunduğundan MBT’nin indiriminin tek ürün indirimi olduğu anlaşılmaktadır.
(105) İndirim sistemleri ayrıca indirimin kapsamına göre geriye dönük indirimler ve üst dilim
indirimleri şeklinde ikiye ayrılmaktadır. Alıcıların, indirim koşulu olarak getirilen asgari
alım miktarına denk gelen indirim hedefini yakalamaları veya bu hedefi geçmeleri
halinde, sadece eşik niteliğindeki hedefin üzerinde kalan alımlarına yönelik indirim
almalarında “üst dilim indirimler”, eşiğin altında ve üstündeki tüm alımlara yönelik indirim
almalarında ise “geriye dönük indirimler” söz konusu olmaktadır. MBT’nin uyguladığı
indirim sisteminde, üst yapıcıların yıllık öngördükleri miktara göre tanımlanan indirim
oranı sene içindeki her bir alımda uygulanmaktadır. Beton pompası firmalarının MBT şasi
alımlarında aldığı ortalama indirim oranları aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
18-29/498-239
28/41




Tablo 5: Beton Pompası Firmalarının MBT Kamyon Alımlarında Ortalama İndirim Oranları
Teşebbüs Adı
2013 2014 2015 2016
Adet % Adet % Adet % Adet %
PUTZMEİSTER 107 6 158 6,0 186 7,0 198 7,5
KOLUMAN 47 5 61 7,0 75 7,0 91 7,0
BETONSTAR13 39 15 47 6,0 65 5,0 41 3,3
GAMA 6 1 44 4,3 23 4,0 7 2,3
DOĞUŞ TEKNİK 5 1 27 3,7 16 3,0 1 3,0
KARYER 2 2 23 2,4 15 2,0 26 3,0
ALFATEK 0 - 0 - 14 3,0 6 3,0
BMS 2 7 0 - 75 5,6 0 -
GÖKER 0 - 9 2,5 0 - 4 1,0
Kaynak: MBT'den elde edilen verilerden üretilmiştir.
(106) Tablodaki alım rakamları ve sağlanan ortalama indirim oranları incelendiğinde,
teşebbüslerin alım miktarı için öngörülen oranların üzerinde indirim sağlayabildiği,
bununla birlikte alım miktarının altında oranlarda indirime tabi tutulmadığı görülmektedir.
Dolayısıyla MBT’nin uyguladığı indirim oranları, teşebbüslerin taahhüt ettikleri alım
miktarlarına uyumlu olabildiği gibi gerçekleşen alım miktarlarını da dikkate almaktadır.
Bu nedenle MBT’nin indirim sisteminin geriye dönük indirim niteliğinde olduğu
anlaşılmaktadır.
(107) İndirim sistemlerinde tüm müşteriler için geçerli standart satın alma hedefleri olduğu gibi
her bir müşterinin talebine göre kişiselleştirilmiş satın alma hedefleri de
bulunabilmektedir. Satın alma hedefleri çeşitli şekillerde formüle edilebilmektedir.
Örneğin satın alma hedefi, müşterinin belirli bir dönemdeki toplam talebine göre
belirlenmiş bir miktar hedefi şeklinde olabileceği gibi müşterinin belirli bir dönemde
yapacağı alımların belirli bir oranı veyahut müşterinin geçmişteki bir referans dönemde
yaptığı alımların belirli bir oranı şeklinde de tespit edilebilir. Hâkim Durum Kılavuzu’nda,
tüm müşteriler için geçerli bir satın alma hedefi belirli müşteriler bakımından
kişiselleştirilmiş bir satın alma hedefi ile aynı işleve sahipse bu müşteriler bakımından
söz konusu hedefin kişiselleştirilmiş olduğunun kabul edileceği belirtilmektedir. MBT’nin
indirim sistemi kapsamında beton pompası üreticileri, MBT’ye alım öngörüsü iletmekte,
bu miktarda alım için indirim matrisinde belirlenmiş olan indirim oranından
yararlanmaktadır. Beton pompası üreticileri için bu alım öngörülerinin standart satın alma
hedefleri niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
(108) İndirim sistemleri, özellikle yukarıda yer verilen sınıflandırmalarda bulundukları yere göre
her bir alıcı bazındaki etkileri bakımından da sınıflandırılabilmektedir. Bu çerçevede
sadece alım yapılan miktara bağlı olarak verilen ve tüm müşterilere eşit koşullarda ve
objektif miktarlar için önerilen indirimler “miktar indirimleri” olarak, alıcının belli bir
dönemdeki ihtiyaçlarının tamamını ya da önemli bir kısmını ya da artan orandaki bir
kısmını indirim veren sağlayıcıdan sağlaması karşılığında verilen indirimler “sadakat
indirimleri” (loyalty rebates) olarak adlandırılmaktadır. Bu anlamda, esasen büyüme
indirimi işlevi gören ve alıcının sağlayıcı tarafından belli bir dönem için belirlenen hedefi
gerçekleştirmesi karşılığında verilen “hedef indirimleri” (target rebates) ile alıcının tüm
ihtiyaçlarını indirim veren sağlayıcıdan temin etmesi karşılığında verilen ve rakip

13 BETONSTAR 2013'te bir kısım kamyonu, uzun süre stokta bekleyen ürünlere uygulanan (…..) indirim
ile almıştır. Bu durum olay özelinde istisnai bir durum yaratmıştır.
18-29/498-239
29/41




sağlayıcılardan alım yapmasını yasaklayan “münhasırlık karşılığı verilen indirimler” de
sadakat indirimleri olarak adlandırılabilecektir.
(109) MBT’nin indirim oranlarına bakıldığında, alım yapılan miktara bağlı olarak tanımlanan
indirim oranları görülmektedir. Teşebbüsler, daha yüksek indirime hak kazanabilmek için
daha yüksek alım öngörülerinde bulunmakla beraber, beton pompası firmalarının da
müşteri talepleri doğrultusunda hareket ettiği dikkate alındığında, söz konusu indirim
olmasaydı dahi MBT’ye olan talebin önemli oranda düşmeyeceği anlaşılmaktadır. Sonuç
olarak MBT’nin indirim sisteminin beton pompası firmaları bakımından sadakat yaratıcı
nitelikte olmadığı değerlendirilmektedir.
(110) Hâkim durumdaki teşebbüslerin uyguladığı indirim sistemlerinin ve/veya teşviklerin,
pazardaki teşebbüsler ve müşteriler üzerinde iki farklı etkide bulunması muhtemeldir. İlk
olarak, müşterilerin daha fazla indirime hak kazanmak için alımlarının tamamını ya da
büyük bir bölümünü hâkim durumdaki teşebbüse yönlendirmesi (münhasırlık) sonucu
rakiplerin pazarda faaliyet gösterebilmesi için yeterli alan bulamamalarına (rekabet
karşıtı piyasa kapama etkisi), ikinci olarak ise, rakiplerin, hâkim durumdaki teşebbüsün
uyguladığı etkin fiyata yakın bir fiyat belirlemeleri gerektiğinden, karlılıklarının
azalmasına ve pazardan çıkmalarına yol açabilmektedir. Bununla birlikte hâkim
durumdaki teşebbüslerin uyguladığı indirim sistemlerinin rekabet ihlali olarak
değerlendirilebilmesi için birtakım şartların oluşması gerekmektedir. Aşağıda öncelikle
bu şartlara ilişkin yaklaşıma ve uygulamalara değinilmekte, ardından teşebbüsün
uyguladığı indirim sisteminin ihlal olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği
hususuna yer verilmektedir.
I.4.2.2. İndirim Sistemi ve Fiili Münhasırlık Yoluyla Hakim Durumun Kötüye
Kullanıldığı İddiasının Değerlendirilmesi
(111) Kanun’un 6. maddesi kapsamında incelenen bir davranışın ihlal teşkil edebilmesi için
davranışı gerçekleştiren teşebbüsün hâkim durumda olmasının yanı sıra, söz konusu
davranışın kötüye kullanma niteliği taşıması gerekmektedir. Kötüye kullanma, hâkim
durumdaki teşebbüslerin sahip oldukları pazar gücünden faydalanarak doğrudan ya da
dolaylı olarak tüketici refahını azaltması muhtemel davranışlarda bulunmaları olarak
tanımlanabilir. Hâkim durumda bulunan bir teşebbüsün, hâkim durumunu kötüye
kullanması; fiyat artışı, ürün kalitesinde ve yenilik düzeyinde düşüş, mal ve hizmet
çeşitliliğinde azalış gibi tüketici refahına zarar verebilecek sonuçlar doğurabilmektedir.
Tüketici refahında meydana gelen azalma, yeniden satıcılar düzeyinde ortaya
çıkabileceği gibi nihai tüketiciler düzeyinde de ortaya çıkabilmektedir.
(112) Dışlayıcı davranışlara yönelik olarak Kurul tarafından yapılan değerlendirmenin esasını,
hâkim durumdaki teşebbüsün davranışının, fiili veya muhtemel rekabet karşıtı piyasa
kapamaya yol açıp açmadığının incelenmesi oluşturmaktadır. Rekabet karşıtı piyasa
kapama, hâkim durumdaki teşebbüsün davranışları sonucunda tüketicilerin zararına
olacak şekilde mevcut ya da potansiyel rakiplerin arz kaynaklarına veya pazarlara
ulaşımının zorlaştırılması ya da engellenmesidir.
(113) Soruşturma kapsamında MBT’nin beton pompası kamyonu pazarına yönelik kamyon
satışlarında uyguladığı indirimler yoluyla kendi ticari faaliyet alanına başka bir
teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin
piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler içinde bulunup
bulunmadığı ele alınmıştır. MBT’nin kamyon müşterileriyle ilişkilerinde rakip ürün satın
alınmasını engellemeye yönelik herhangi bir yükümlülük getiren sözleşme ilişkisi
18-29/498-239
30/41




bulunmamaktadır. Dolayısıyla yapılan incelemede indirim sisteminin, fiili münhasırlık
yaratmaya yönelik olup olmadığı araştırılmıştır.
(114) Soruşturma sürecinde elde edilen bilgi ve belgelerden, MBT’nin kamyonlarının fiyat,
kapasite, tedarik süresi, servis, yedek parça ve ikinci el değeri gibi konularda sunduğu
avantajları nedeniyle müşteriler tarafından tercih edildiği belirlenmiştir. Beton pompası
üreticilerinin de kamyon alımlarında, müşteri tercihleri doğrultusunda MBT kamyonlarına
yönelik talebi olmakla beraber, indirim sisteminin yapısının beton pompası üreticilerini,
alımlarının %80 ve üzerinde miktarını MBT’den yapmaya yöneltme şeklinde bir etkisinin
olduğu ise gösterilememektedir.
(115) MBT’nin beton pompası üreticilerine ve onların müşterilerine yönelik kamyon satışlarının
kaçının beton pompası üreticisine kaçının beton pompası müşterisine yapıldığına ilişkin
rakamlara aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.
Tablo 6: MBT’nin Beton Pompası Üreticileri Ve Müşterilerine Kamyon Satış Adetleri
Teşebbüs Adı
2013 2014 2015 2016
Kendi
Alımı
Müşteri
Alımı
Kendi
Alımı
Müşteri
Alımı
Kendi
Alımı
Müşteri
Alımı
Kendi
Alımı
Müşteri
Alımı
PUTZMEİSTER 30 77 75 83 101 85 164 34
KOLUMAN 47 0 61 0 75 0 91 0
BETONSTAR 39 0 47 8 52 13 29 12
BMS 2 0 0 0 26 49 0 0
GAMA 6 0 4 40 0 23 0 7
KARYER 2 0 4 19 4 11 0 26
DOĞUŞ 5 0 5 22 7 9 1 0
ALFATEK 0 0 0 0 6 8 6 0
GÖKER 0 0 9 0 0 0 4 0
Kaynak: MBT’den elde edilen verilerden üretilmiştir.
(116) Yukarıdaki tablodan, genel olarak beton pompası pazarında firma ölçeği büyüdükçe
kendi adına kamyon alım oranının yükseldiği, küçük ölçekli teşebbüslerin çoğunlukla
müşteri tarafından kamyon temin ettiği görülmektedir. Tablonun ele aldığı yıllar itibarıyla
kendisi veya müşterileri tarafından düzenli olarak kamyon alımı yapan beton pompası
üreticisi ve satıcısı başlıca teşebbüsler PUTZMEİSTER, KOLUMAN ve BETONSTAR’dır.
Dolayısıyla pazarda söz konusu teşebbüsler arasında daha yoğun bir rekabetin olması
beklenebilir. Nitekim pazardaki rekabet dolayısıyla beton pompası üreticilerinin, pompa
satışlarında fiyat indirimi ve vade gibi pazarlama stratejileri uyguladıkları görülmektedir.
Tabloda yer alan diğer teşebbüslerden bazılarının kamyon talebinde önemli azalmalar
olduğu, hatta bazı yıllarda MBT’den kamyon alımı bulunmadığı görülmektedir.
(117) Tablodaki rakamlara göre beton pompası kamyonu alıcısı başlıca pompa üreticileri
arasında olan KOLUMAN, MBT’nin bayisidir. Kendisinin de kamyon satışı yapması
nedeniyle KOLUMAN, beton pompası monte edilmek üzere tedarik ettiği kamyonları
MBT’den almaktadır. Ayrıca şikâyetçi tarafından, kamyon alıcılarının esas olarak beton
pompası müşterileri olduğu, beton pompası firmalarının şasinin müşteri tarafından
sağlanmasını tercih ettikleri, dolayısıyla MBT’nin indirim sisteminin beton pompası
firmasına tanımlanmasının doğru olmadığı, indirimlerin müşterilere yönelik olarak
tanımlanması gerektiği iddia edilmektedir. Beton pompası pazarının sayıca büyük
olmayan bir pazar olduğu dikkate alındığında, miktar esasına dayalı bir indirim sistemi
uygulamasında beton pompası firmalarının alımlarına müşterilerin alımlarının da
eklenmesi, MBT’nin de savunmasında belirttiği gibi esasında daha yüksek indirim
oranlarından yararlanmayı mümkün kılarak tüketici refahını artırıcı etki sağlamaktadır.
18-29/498-239
31/41




(118) BETONSTAR’ın kendi verilerinden 2013-2016 yılları arasında beton pompası
montajında kullanılan kamyonların %(…..)’in üzerinde bir oranda MBT kamyonları olduğu
görülmektedir. 2015 yılına kadar BETONSTAR’ın hem kendi adına aldığı, hem de
müşterinin temin ettiği kamyon sayısında artış görülmektedir. BETONSTAR’ın kendi
adına alarak kullandığı MBT kamyon sayısı 2015’ten 2016’ya azalma göstermektedir.
BETONSTAR’ın, kamyonların müşterileri tarafından alınmasını tercih etmesine rağmen
kendi adına kamyon alımını artırmasının, kamyon alımlarında müşteri tercihlerinin
belirleyici olduğu beton pompası pazarındaki rekabetten kaynaklandığı
değerlendirilmektedir.
(119) Beton pompası pazarında lider olan PUTZMEİSTER, 2013 yılından bu yana MBT’den
kamyon alım sayısını önemli ölçüde arttırmıştır. Aynı zamanda, PUTZMEİSTER’in yıllar
itibarıyla daha fazla sayıda kamyonu kendi adına aldığı anlaşılmaktadır. Aşağıdaki
tabloda PUTZMEİSTER’in MBT’ye taahhüt ettiği kamyon alım miktarı ile gerçekleşen
alım miktarı gösterilmektedir.
Tablo 7: PUTZMEİSTER’in taahhüt edilen ve gerçekleşen kamyon alım adetleri
(120) Yukarıdaki tablodan PUTZMEİSTER’in her bir yılda taahhüt ettiği miktardan daha fazla
kamyon alımı yaptığı görülmektedir. MBT’nin uyguladığı indirim sisteminin, her yıl daha
yüksek oranda indirimden yararlanmak için daha yüksek alım öngörüsünde bulunmaya
zorladığı iddiasının PUTZMEİSTER için geçerli olmadığı anlaşılmaktadır. Gerçekleşen
alım miktarının taahhüt edilen alım miktarından fazla olmasının, MBT’nin fiyat, servis,
yedek parça, ikinci el değeri gibi nedenlerle müşteri tercihlerinin MBT’ye yönelik
olmasından kaynaklandığı söylenebilecektir.
(121) PUTZMEİSTER, KOLUMAN ve BETONSTAR’ın dışında kalan ve görece küçük ölçekli
teşebbüslerin beton pompası montajını yaptıkları kamyonların markası hakkında net
rakamlara ulaşılamamakla beraber, bu teşebbüslerin genellikle müşterilerin kamyonları
temin etmesi yöntemini uyguladığı anlaşılmaktadır. Söz konusu küçük ölçekli
teşebbüslerden (…..) de, MBT’nin uyguladığı alım öngörülerine dayalı indirim sisteminin
kendilerini olumsuz etkilediğini ifade etmektedir. Bununla birlikte kamyonların büyük
oranda müşterileri tarafından temin edilmesi nedeniyle MBT’nin indirim sisteminin beton
pompası montajı yapılacak kamyon pazarını, rakip kamyon üreticilerine kapattığı
yönünde bir sonuca varmanın mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.
(122) Beton pompası montajına uygun kamyonların oluşturduğu pazarda faaliyet gösteren
rakipler arasında, 2013-2016 arası dönemde FORD’un beton pompası montajına uygun
kamyon satışının olmadığı ve üretmekte olduğu diğer inşaat kamyonlarının tadilat yoluyla
beton pompası kamyonuna dönüştürülmesini tavsiye etmediği görülmektedir. (…..).
(123) Hâkim durumda bulunan bir teşebbüsün, hâkim durumunu kötüye kullanması; fiyat artışı,
ürün kalitesinde ve yenilik düzeyinde düşüş, mal ve hizmet çeşitliliğinde azalış gibi
tüketici refahına zarar verebilecek sonuçlar doğurabilmektedir. Bununla beraber MBT’nin
fiyatlarında tüketici aleyhine artış görülmemiş, ürün kalitesinde ve yenilik düzeyinde
düşüş olduğu yönünde kamyon kullanıcıları tarafından herhangi bir şikâyet
belirtilmemiştir. Beton pompası montajı yapılan kamyonların büyük bölümünün MBT’nin
sattığı kamyonlardan oluşması, MBT’nin rakiplerine göre fiyat, kalite ve satış sonrası
2013 2014 2015 2016
Taahhüt edilen miktar 120 180 170 200
Gerçekleşen alım miktarı 146 206 221 236
Kaynak: PUTZMEİSTER tarafından sunulan veriler.
18-29/498-239
32/41




hizmetlerde daha etkin faaliyet göstermesinden kaynaklanmaktadır. Beton pompası
müşterilerinin şasi tercihlerinde pompa ile uyumlu olması, fiyat, kalite, servis, marka ve
ikinci elde kolay satılması hususları ön planda tutulmaktadır. Müşterilerin şasi alımlarını
MBT’den doğrudan yapabildikleri, mikser şasisiyle aynı marka olmasını tercih ederek
daha yüksek indirimden yararlanmayı, servis ve yedek parça maliyetlerinden tasarruf
etmeyi, sürücü eğitimlerinin kolaylaşmasını amaçladıkları dile getirilmektedir. Dolayısıyla
MBT’nin ilgili pazarda hâkim durumda olduğu tespit edilse dahi, indirim sistemi
uygulayarak beton pompası montajına uygun kamyon satışı yapan rakiplerinin ticari
faaliyet alanına girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olmak ya da piyasadaki
faaliyetlerini zorlaştırmak yahut rakiplerini pazardan dışlamak suretiyle 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesini ihlal etmediği sonucuna ulaşılmaktadır.
I.4.2.3. Ayrımcılık Yoluyla Hakim Durumun Kötüye Kullanıldığı İddiasının
Değerlendirilmesi
(124) Genel olarak, teşebbüslerin tüketiciler arasındaki farklılıklardan faydalanarak kârlarını
artırmak amacıyla satılan malın farklı birimlerine ve/veya farklı müşterilere farklı fiyatlar
ya da ödeme koşulları uygulaması olarak tanımlanabilen ayrımcılık, yöneltildiği taraflara
göre birincil seviye zarar doğuran ayrımcılık ve ikincil seviye zarar doğuran ayrımcılık
olarak ikiye ayrılabilmektedir. Birincil seviye zarar doğuran ayrımcılık uygulamalarında,
hâkim durumdaki teşebbüs doğrudan ya da dolaylı olarak kendisinin veya bağlantılı
olduğu teşebbüslerin faaliyet gösterdiği pazarlardaki rakipleri o pazardan dışlamak ya da
rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırmak amacıyla rakiplerin aleyhine olacak ayrımcı
davranışlarda bulunmaktadır.
(125) Mevcut soruşturmada, MBT’nin uyguladığı indirim sistemi ile beton pompası montajı
pazarında PUTZMEİSTER lehine ayrımcılık yapmak suretiyle hâkim durumunu kötüye
kullandığı iddia edilmektedir. MBT’nin uygulamalarının birincil ya da ikincil seviye zarar
doğuran ayrımcılık olup olmadığını belirlemek için MBT’nin beton pompası pazarında
faaliyet gösterip göstermediğinin ele alınması gerekmektedir. Söz konusu pazardaki
teşebbüsler incelendiğinde, MBT’nin bayilerinden KOLUMAN’ın pazarda faaliyet
gösteren teşebbüslerden biri olduğu görülmektedir. Bununla beraber KOLUMAN’ın,
MBT’nin bayisi olmak dışında MBT ile arasında şirket yönetimi açısından bir bağ olmadığı
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla MBT’nin beton pompası pazarında faaliyet göstermediği,
iddia konusu ayrımcılık faaliyeti ile rakiplerini dışlama güdüsü bulunmadığı
değerlendirilmektedir.
(126) İkincil seviye zarar doğuran ayrımcılıkta, hâkim durumdaki teşebbüs kendisinin faaliyette
bulunmadığı pazarlardaki müşterilerine yönelik olarak ayrımcı davranışlarda
bulunmaktadır. Hâkim durumdaki teşebbüslerin ikincil seviye zarar doğuran ayrımcı
davranışları Avrupa Birliği’nin İşleyişine Dair Anlaşma’nın (ABİDA) 102. maddesinin ikinci
fıkrasının (c) bendi, 4054 sayılı Kanun’un ise 6. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi
çerçevesinde değerlendirilmektedir. ABİDA’nın 102. maddesinin ikinci fıkrasının (c)
bendinde, “Ticari taraflar arasında eşit işlemler için farklı koşullar uygulayarak onları
rekabetçi açıdan dezavantajlı konuma düşürmek” örnek bir kötüye kullanma hali olarak
sayılmıştır. 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde ise
ayrımcılık “Eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı
18-29/498-239
33/41




şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık yapılması” hükmüyle kötüye
kullanma örnekleri arasında sıralanmıştır.
(127) Görüldüğü üzere, AB mevzuatındaki ayrımcılığa ilişkin hükmün lafzı ile 4054 sayılı
Kanun’daki hükmün lafzı eşit işlemler/eşit alıcılar ve rekabetçi dezavantaj noktalarında
farklılaşmaktadır. Bununla birlikte uygulamaya bakıldığında, 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin AB mevzuatındakine benzer şekilde
yorumlandığı ve bu çerçevede eşit ticari işlemlere farklı fiyat uygulanması ve
uygulamanın alıcı konumundaki rakiplerden birini diğerine karşı rekabette dezavantajlı
hale getirmesi şartlarının bir arada arandığı görülmektedir.
(128) Dosya kapsamında lehine ayrımcılık yapıldığı iddia edilen PUTZMEİSTER’in, beton
pompası pazarında MBT ile rakip olmadığı dikkate alınarak, ikincil seviye zarar doğuran
ayrımcılık türünün varlığı incelenmiştir. Bu bağlamda öncelikle belirtilmesi gereken
husus, hâkim durumda bulunan ancak dikey olarak bütünleşmemiş bir sağlayıcının, alt
pazardaki rekabeti bozma veya bir alıcıyı diğerine göre avantajlı konuma sokma
güdüsüne sahip olmadığıdır. Çünkü böyle bir durumda, alt pazardaki etkin rekabet işin
doğası gereği sağlayıcının da lehine olmakta, zira ürünleri etkin olarak dağıtılmakta ya
da pazarlanmakta ve sonuçta azami satış miktarına ulaşabilmektedir. Yapılan ayrımcılık
sonucunda bir veya birkaç oyuncunun pazar dışına itilmesi ya da bazı oyuncuların suni
olarak pazar gücü elde etmesi, bu pazarda artık daha düşük yoğunlukta bir rekabet
olacağı anlamına geleceğinden, pazar yapısının konsolide olma riski sağlayıcının alıcılar
karşısındaki pazarlık gücünü de düşürebilecektir.
(129) Bu kapsamda yapılacak değerlendirmenin başlangıç noktasını, MBT ve müşterileri
arasındaki ticari işlemlerden hangilerinin “eşit konumda alıcılara yapılan eşit işlemler”
olarak kabul edileceğinin tespiti oluşturmaktadır. Kurul kararları incelendiğinde, aynı
miktarda ürünün el değiştirmesini içeren işlemlerin eşit alıcılara yapılan eşit işlemler
olarak kabul edildiği görülmektedir. Bu kabulün altında yatan nedenin, eşit miktardaki
ürünün sağlanmasının hâkim durumdaki teşebbüs için eşit bir maliyet yaratması olduğu
anlaşılmaktadır. Bu çıkarım, yukarıda verilen fiyat ayrımcılığının tanımıyla da uyumludur.
Başka bir şekilde ifade etmek gerekirse, teşebbüsün müşterilerine arzı gerçekleştirirken
eşit maliyetlere katlandığı işlemler, eşit işlemler olarak kabul edilmelidir. Bu doğrultuda,
birim maliyetin zaman, yer gibi faktörlerden etkilenmemesi halinde, eşit miktardaki
ürünün el değiştirmesini içeren işlemlerin eşit işlemler olarak kabul edilmesi mümkün
olacaktır. Bu nedenle, teşebbüsün artan oranlı bir miktar indirim sistemi uygulaması
(daha çok ürün alana daha çok indirim vermesi) ayrımcılık olarak kabul edilmemektedir14.
(130) Aşağıdaki tabloda 2012-2016 yılları arasında MBT tarafından üst yapıcılara yapılan
satışlara ilişkin bilgiler verilmiştir.


14 23.02.2017 tarihli ve 17-08/99-42 sayılı; 05.03.2015 tarihli 15-10/139-62 sayılı; 19.01.2011 tarihli 11-
04/61-24 sayılı; 26.5.2005 tarihli 05-36/453-106 sayılı Kurul kararları.
18-29/498-239
34/41




Tablo 8: 2012-2016 Yılları Arasında MBT Tarafından Üst Yapıcılara Yapılan Kamyon Satışları
Teşebbüs Adı 2012 2013 2014 2015 2016
PUTZMEİSTER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KOLUMAN (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BETONSTAR (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
BMS (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
GAMA (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
KARYER (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
DOĞUŞ TEKNİK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ALFATEK (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: MBT’den elde edilen veriler.
(131) Yukarıdaki tablodan da görüldüğü üzere, 2012-2016 yılları arasında MBT’nin beton
pompası üreticilerine yaptığı satışların (…..) PUTZMEİSTER’in alımları oluşturmaktadır.
MBT’ni bayisi olan KOLUMAN’a yapılan satışların dahi PUTZMEİSTER’in çok altında
kaldığı görülmektedir.
(132) MBT tarafından duyurulan indirimlerde her bir alım aralığına denk gelen indirim oranı
açıkça belirtilmiştir. Dolayısıyla bu indirim sisteminde, daha fazla alım gerçekleştiren
teşebbüs daha fazla indirime hak kazanmaktadır. Yukarıda belirtilen Kurul kararlarında
işaret edildiği üzere, diğer rakiplerinden daha fazla miktarda alım gerçekleştiren
PUTZMEİSTER’in daha az alım gerçekleştiren rakipleriyle eşit durumda olmadığı kabul
edilmektedir.
(133) MBT birinci yazılı savunmasında, indirim sistemine ilişkin olarak birinci matrisin, sene
başında MBT'nin bayilerine öngörülerini ileten üst yapı firmalarına uygulanırken, ikinci
matrisin bir alım planının bulunup bulunmadığı ve/veya talebin bir üst yapı şirketinden
gelip gelmediği ve/veya o müşterinin faaliyet gösterdiği alan gibi unsurlara bakılmaksızın
uygulandığını belirtmektedir. Buna ek olarak müşteri, sipariş ve pazar durumunun
özellikleri ile teşebbüsün ihtiyaçlarına bağlı olarak belirlenen oranlara ek (…..) iskonto
uygulanabilmektedir. Kamyon piyasasında nihai kullanıcıların doğrudan alım yaptığı
durumlarda fiyat pazarlığı yaygın olarak uygulanmaktadır. Bu durumda bayilerin indirim
matrislerinde belirlenen oranlara ek olarak indirim sağlayabildiği görülmektedir. Buna
ilaveten, PUTZMEİSTER’in pompa pazarında lider olduğu, pazarın yaklaşık (…..)
karşıladığı, dolayısıyla kamyon talebinin büyük bölümünü kendisinin veya müşterilerinin
oluşturduğu görülmektedir. Ayrıca MBT tarafından yayımlanan indirimlerin azami oran
olduğu ve bayilerin kendi inisiyatifiyle yaptığı indirimlere karışılmadığı, bu nedenle
bayilerin de ayrıca indirim yapabilme imkânlarının bulunduğu belirtilmiştir. Bu
açıklamalarla birlikte değerlendirildiğinde, MBT’nin yaptığı satışların (…..) alıcısı
konumunda bulunan ve en büyük müşterisi niteliğine sahip PUTZMEİSTER’in aldığı
indirimin fazla olmasının da pazar gerçekleriyle uyumlu olduğu değerlendirilmektedir. Bu
kapsamda alım miktarları farklı olan alıcıların eşit olarak değerlendirilemeyeceği
sonucuna ulaşılmaktadır.
(134) Fiyat ayrımcılığı iddiasına yönelik olarak incelenmesi gereken bir diğer konu ise alt
pazardaki rekabetin bozulup bozulmadığıdır. Nihai kullanıcılardan gelen cevaplar
incelendiğinde; teşebbüslerin beton pompası markası tercihlerinde fiyat aralığının yanı
sıra servis ağının yaygın olması, yedek parça temin imkânlarının genişliği ve parça
fiyatlarının uygunluğu, arıza durumunda verilecek servis hizmetinin hızı ve kalitesinin
büyük önem taşıdığı görülmektedir. Bu açıdan bakıldığında, müşterilerin PUTZMEİSTER
markasının satış sonrası hizmetlerinden memnun olduğu ve diğer teşebbüslerin bu
18-29/498-239
35/41




markanın gerisinde kaldığı belirtilmektedir. Ayrıca PUTZMEİSTER markasının ikinci el
değerinin yüksek olması da tercihleri etkileyen bir diğer husustur. Bununla birlikte
yukarıda beton pompası üreticilerinin yıllara göre satışlarını veren tablo dikkate
alındığında, dalgalı olmakla birlikte PUTZMEİSTER’in rakiplerinin satışlarında kayda
değer bir azalma olmadığı, aksine 2015 yılı itibarıyla pazara yeni bir beton pompası
üreticisi olan BMS’nin girdiği anlaşılmaktadır. Ayrıca her bir teşebbüsün birbirinden
bağımsız olarak bazı dönemlerde satışlarını artırırken bazı dönemlerde satışlarının
düştüğü görülmektedir. Örnek olarak 2014 yılında PUTZMEİSTER, KOLUMAN,
BETONSTAR ve GAMA’nın satışları bir önceki yıla göre artmış, 2015 yılında ise
PUTZMEİSTER, KOLUMAN satışlarını artırırken BETONSTAR ve GAMA’nın satışları
azalmış, ancak nispeten daha küçük üreticiler olan KARYER ve ALFATEK satışlarını
artırmış, ek olarak aynı dönemde üretime geçen BMS pazardan pay almaya başlamıştır.
Dolayısıyla beton pompası pazarındaki teşebbüslerin satış rakamlarında yaşanan
dalgalanmaların ve dolayısıyla pazardaki rekabette ortaya çıkan değişikliklerin pazarın
dinamiklerinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
(135) Bu noktada belirtilmesi gereken son bir husus, fiyat ayrımcılığının şekilci uygulanması,
hâkim durumunu kötüye kullandığı suçlamasıyla karşılaşmaktan korkan teşebbüslerin
fiyat indirimlerine gitmemeleri ya da daha basit, düşük oranlı bir sistemin tüm müşterilere
uygulanması sonucunu doğurabilmektedir. Bu durum ise kimi müşterilerin mal
alamamasına kimi müşterilerin ise satıcının ürününü dağıtmadaki agresifliklerinin
azalmasına neden olabilecek ve sonuçta genel çıktı miktarı üzerinde olumsuz etkiye
neden olabilecektir. Bu kapsamda MBT birinci yazılı savunmasında, pompa üreticilerinin
doğrudan satın aldığı kamyonların da indirim oranlarının hesaplanmasında dikkate
alınmasının, müşterilerin üst yapıcıların indirimlerinden faydalanmasına olanak
sağladığını ifade etmiştir. Ayrıca piyasanın işleyişi dikkate alındığında, beton pompası
üreticileri beton pompası monte edilecek kamyonların müşteri tarafından getirilmesini
tercih etmektedir. Zira aksi bir durumda üreticinin kamyonu kendi üzerine satın alması ve
ek KDV yüküne katlanması ya da nihai ürünün fiyatına yansıtması gerekmektedir.
Dolayısıyla MBT’nin nihai müşterilerin alımlarını da indirim hesaplamalarına dâhil
etmesinin tüketici lehine olduğu anlaşılmaktadır. Neticede bütün inşaat kamyonları için
geçerli olan indirim sisteminin, beton pompasının nicelik olarak küçük ölçekli olması
nedeniyle uygulamaya bu şekilde yansımasının nesnel bir gereklilik olarak kabul
edilebileceği değerlendirilmektedir.
(136) 2016 yılında küçük seri üretim olan Euro 5 standardı kamyonları diğer beton pompası
üreticilerine sormadan KOLUMAN ve PUTZMEİSTER’e paylaştırdığı yönündeki iddiaya
ilişkin olarak MBT tarafından yapılan açıklamalarda, Ağır Hizmet Araçlarından Çıkan
Emisyonlar (Euro 6) Bakımından ve Araç Tamir ve Bakım Bilgilerine Erişim Konusunda
Motorlu Araçların Tip Onayına İlişkin Yönetmelik’in 3.8.2011 tarihli ve 28014 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak Euro 5 araçların tescil süresinin tadil edildiği bilgisi verilmiştir.
MBT’nin bu süreçte, T.C. Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na başvurarak (…..) adet
seri üretim izni aldığı ve (…..) adet Axor 3340 ve 4140 tiplerinde küçük seri inşaat
kamyonu üretimi yaptığı belirtilmektedir. MBT’nin birinci yazılı savunmasında, kamu
ihaleleri ve ihraç pazarları haricinde nihai tüketicilere doğrudan satışlarının olmadığı, söz
konusu kamyonların fabrikanın üretim planları doğrultusunda tip ve ay esasına göre
bayilere satıldığı ve bayilerin kamyonları kime ve nasıl satılacağına ilişkin kısıtlama
getirilmediği ifade edilmektedir. MBT’den ilgili araç satışlarına ilişkin talep edilen
faturalarda, satışların MBT’den bayilere yapıldığı görülmektedir. Ayrıca beton pompası
18-29/498-239
36/41




üreticileri ve müşterilerine yönelik olarak (…..) adet kamyonun bayiler tarafından (…..)
satıldığı ifade edilmektedir. Teşebbüslere yapılan satışlar ve ilgili faturalar
incelendiğinde, bazı satışlara indirim miktarının yansıtıldığı ancak bazılarına
yansıtılmadığı, (…..) anlaşılmaktadır. Bu durumda MBT’nin küçük seri üretim olan Euro
5 standardı kamyonların dağıtımı ile ilgili olarak beton pompası üreticisi ve satıcısı
teşebbüsler arasında ayrımcı davranmadığı değerlendirilmektedir.
(137) Ayrımcılık kapsamında değerlendirilmesi gereken bir diğer husus, BETONSTAR’ın yetkili
üst yapıcı olmaya yönelik başvurusunun MBT tarafından reddedilmesidir. MBT’nin
konuya ilişkin yaptığı açıklamada; montaj ve teknik eğitimlere tabi tutulan ve teknik
mevzuat gereklilikleri yerine getirdiğini gösteren üst yapıcı firmaları ile arasındaki tedarik
ilişkisine istinaden bu teşebbüsleri "onaylı iş ortağı (üst yapıcı)" olarak kabul ettiği
belirtilmiştir. MBT'nin hâlihazırda 12 adet onaylı üst yapıcı tedarikçisi15 bulunmaktayken
dört tedarikçinin değerlendirme süreci halen devam etmektedir. Bu üst yapıcılardan
KOLUMAN, PUTZMEİSTER ve ALFATEK beton pompası montajına yönelik hizmet
vermektedir.
(138) Bu kapsamda MBT tarafından uygulanan onaylı üst yapıcılığın, sadece MBT’nin üst
yapılı araç satışları için önem arz ettiği ve sadece kamu ve ihraç pazarlarına yönelik
olduğu görülmektedir. Ayrıca MBT, BETONSTAR’ın sözlü talebine karşılık 25.04.2012
tarihinde izlenecek prosedür hakkında bilgilendirmeyi yaptığını ancak ilgili teşebbüsün
gerekli evrakları ibraz ettiğine dair kayıtlarının bulunmadığını belirtmiştir. Bunlara ek
olarak MBT, onaylı olsun ya da olmasın bütün üst yapıcılara gerekli teknik desteği
sağladığını ifade etmektedir.
(139) Bu bilgiler ışığında söz konusu uygulamanın MBT’nin montajlı ürün satışından
kaynaklanan sorumluluklarının kontrolü amacıyla gerçekleştirildiği ve BETONSTAR’ın
onaylı üst yapıcılık işlemleri için gerekli belgeleri iletmemesi nedeniyle talebinin olumlu
karşılanmadığı, dolayısıyla ayrımcı bir uygulamanın bulunmadığı değerlendirilmektedir.
(140) Sonuç olarak, MBT’nin ayrımcı uygulamada bulunduğu iddia edilen teşebbüslerin rakip
oldukları, bununla birlikte söz konusu teşebbüslerin alım miktarlarının farklı olması
nedeniyle MBT tarafından eşit ticari işlemlere farklı fiyat uygulanmasının söz konusu
olmadığı, ayrıca alt pazardaki rekabetin bozulmadığı, uygulamanın beton pompası
montajına uygun kamyon alıcısı konumundaki rakip teşebbüslerden birini diğerine karşı
rekabette dezavantajlı hale getirmediği, ayrıca uygulamanın haklı bir gerekçeye
dayandığı kanaatine varılmıştır. Dolayısıyla MBT’nin, ilgili pazarda hâkim durumda
olduğu tespit edilse dahi, eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler
için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayrımcılık yapmadığı ve 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal etmediği sonucuna ulaşılmıştır.
I.4.2.4. MBT’nin Beton Mikseri Kamyonları Satışlarında Rekabet Karşıtı Avantaj
Sağladığı İddiasının Değerlendirilmesi
(141) Önaraştırma sürecinde inşaat sektöründe faaliyet gösteren teşebbüsler tarafından, bir
beton pompasının beş adet beton mikseri ile çalıştığı, beton pompası kamyonu ile mikser
kamyonların farklı markalardan temin edilmesinin teknik açıdan mümkün olmasına
karşılık uygulamada aynı markanın tercih edildiği, bu tercihin, kamyonları kullanacak
elemanların eğitilmesi, teknik servis, yedek parça temini gibi yönlerden maliyet avantajı

15 ÖZÜNLÜ, KOLUMAN, İMER, PUTZMEİSTER, KARBA, ALFATEK, GÜNERİ, VOLKAN,
KATMERCİLER, OKT TRAILER, ZİMAG, HİDROMAG.
18-29/498-239
37/41




sağlaması gibi gerekçeleri bulunduğu, bu kapsamda MBT’nin beton pompası montajına
uygun kamyon pazarındaki rakiplerini dışlama amacının yanı sıra mikser kamyonları
pazarındaki rekabette de kendisini avantajlı konuma geçirme amacının olup olmadığının
değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.
(142) MBT’nin savunmasında mikser kamyonları alımlarında müşterilerin rasyonel olarak
birçok unsuru dikkate alarak karar verdiği, servis ve şoför eğitimi gibi maliyet
avantajlarının mikser pazarındaki rekabet koşullarını etkileyecek ölçüde olmadığı dile
getirilmektedir.
(143) Beton pompası ve beton pompası kamyonu müşterilerinden elde edilen bilgilerde, beton
pompasının şasi markası ile beton mikserinin şasi markasının aynı olması gibi bir
zorunluluk bulunmadığı, ancak servis hizmeti ve yedek parça tedariki, performans
beklentileri, ikinci el piyasa değeri ve üst yapı şasi uyumluluğu, toplu alımlarda indirim
imkânı, araç üzerinde uzmanlaşmanın sağlanması, sürücü eğitimlerinde kolaylık
sağlaması gibi nedenlerle tercih edilebildiği belirtilmektedir. Diğer yandan bazı
teşebbüsler, üst yapı için belirlenen kriterlerin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini ve
bu nedenle ayrı ayrı alım yapmayı tercih ettiğini dile getirmiştir. Şasi alımlarında önceliğin
uygun fiyat olması sebebiyle teşebbüslerin tek bir yöntem izlemek yerine her bir alımda
en uygun maliyeti sağlayan yöntemi tercih ettiği anlaşılmaktadır.
(144) Yukarıda yer verilen bilgiler dikkate alındığında, MBT’nin beton pompası kamyonları
alıcılarına uyguladığı indirim sistemi ile müşterilerin mikser kamyonu alımları arasında
doğrudan bağlantı olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Gerek MBT’nin indirim sisteminin
Kanun’un 6. maddesi kapsamında hâkim durumun kötüye kullanılması niteliğinde
olmaması, gerekse indirim sisteminin MBT’ye mikser kamyonları satışları bakımından
doğrudan avantaj sağlamaması nedeniyle Kanun’un 6. maddesinin ikinci fıkrasının (d)
bendi kapsamında MBT’nin herhangi bir piyasadaki hâkimiyetin yaratmış olduğu finansal,
teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan
eylemlerde bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
I.4.3. MBT’nin Savunmaları ve Değerlendirilmesi
(145) Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüsün savunmaları incelendiğinde, savunmalarda
belirtilen hususların büyük çoğunluğunun, yukarıda yer verilen değerlendirme
bölümünde cevaplandığı öncelikle belirtilmelidir. Bu nedenle, değerlendirme bölümünde
açıklanan hususların tekrarlanmasına gerek görülmemiştir. Öte yandan, ilgili ürün pazarı
tanımının doğru olmadığına ve MBT’nin hakim durumda bulunmadığına yönelik
savunmalara, önemi nedeniyle aşağıda daha ayrıntılı olarak değinilmiştir.
- İlgili ürün pazarının “kamyon pazarı” olarak tanımlanması gerektiği, daha dar bir
tanım yapmak gerekirse de “ağır kamyon pazarı” olarak tanımlanması gerektiği
savunması
(146) MBT savunmasında, beton pompası montajı yapılan kamyon pazarı şeklinde belirlenen
pazar tanımına itiraz etmekte, söz konusu ürünün arz yönlü ve talep yönlü ikameleri ele
alındığında uygun pazar tanımının herhangi bir üst yapıya özgü kamyon pazarından
daha geniş olması gerektiğini savunmaktadır. MBT, kamyonların belirli ortak donanım
özelliklerine sahip olacak şekilde çok amaçlı ve standart olarak üretildiğini, bazı
müşterilerin modifiye edilmemiş kamyonları tercih etmesine rağmen bu uygulamanın
18-29/498-239
38/41




müşterilerin beton pompası kullanımı için tahsis edilen şasilerdeki küçük ama önemli ve
kalıcı fiyat artışı (SSNIP Testi) testi ile değerlendirilmesi gerektiğini dile getirmektedir.
(147) Mevcut soruşturmada, hâkim durumun kötüye kullanılması niteliğinde olduğu iddia edilen
indirim uygulamalarının etkilediği ilgili ürün pazarı “beton pompası üretimi ve satışı
pazarı” olarak tanımlanmış, bunun yanında şikâyet konusu indirim sisteminin pazardaki
etkisinin en net şekilde ortaya koyulabilmesi için “beton pompası montajı yapılan kamyon
pazarı” da ilgili ürün pazarı olarak tanımlanmıştır. Bu tanımlar yapılırken, İlgili Pazar
Kılavuzu da dikkate alınarak, farklı üstyapılara özgü kamyonlar arasında öncelikle talep
ikamesi ve devamında arz ikamesini dikkate alan bir yöntem izlenmiştir.
(148) Soruşturma sürecinde ayrıca, beton pompası montajına uygun kamyon pazarının ayrı bir
ilgili ürün pazarı olup olmadığının iktisadi yöntemlerle belirlenmesi amacıyla EAAD’den
görüş talebinde bulunulmuştur. EAAD’nin, beton pompası monte edilmek üzere satın
alınan kamyon sayısının, toplam kamyon satışları içindeki payının oldukça düşük olduğu
ve beton pompası talebinin ve buna bağlı olarak beton pompası monte edilmek üzere
talep edilen kamyon miktarının ülkenin içinde bulunduğu ekonomik durumdan önemli
ölçüde etkilenebildiği, bu durumun da bahse konu ürüne yönelik bir ilgili ürün pazarı
analizinin ekonometrik tekniklerle yapılmasını güçleştirdiği yönündeki görüşü
doğrultusunda müşterilerden talep eğilimleri konusunda bilgi ve belge talebinde
bulunulmuştur.
(149) Teşebbüsler tarafından verilen cevapların tamamına yakınında, kamyon alıcılarının
mikser kamyonlarında ikinci el araç alabildiği, buna karşın görece az sayıda olan beton
pompası kamyonların sıfır olduğu ifade edilmiştir. Söz konusu kamyon alıcılarının
açıklamalarında, damper veya mikser için üretilmiş şasi tipinin tadilat yoluyla beton
pompası montajı için kullanılması mümkün olmakla beraber bu yöntemin tercih
edilmediği, bu durumun gerekçeleri arasında, kamyonun orijinalliğini yitirmesi, tadilatın
ek maliyet gerektirmesi, aracın ikinci el değerini düşürmesi gibi hususlar belirtilmektedir.
(150) Diğer yandan İlgili Pazar Kılavuzu’na göre talep ikamesine eşdeğer etkisi olduğu
durumlarda arz ikamesi de dikkate alınabilmektedir. Beton pompası montajına uygun
kamyonların diğer inşaat kamyonları ile arasında arz yönünden ikame ilişkisi olup
olmadığının belirlenebilmesi amacıyla ülkemizde inşaat kamyonu satışı yapan
teşebbüslerden16 bilgi talebinde bulunulmuştur. Bilgi talebinde bulunan teşebbüslerden,
ithalat yoluyla faaliyet gösterenler tarafından gönderilen bilgilerden, beton pompası
kamyonlarının, diğer inşaat kamyonları ile aynı üretim hattında ilave yatırım veya
herhangi bir batık maliyete katlanmadan üretilebildiği, dolayısıyla farklı üst yapılara
uygun kamyon tipleri arasında arz yönlü ikamenin mümkün olduğu anlaşılmaktadır.
Ülkemizde MBT dışında yerli üretim yapabilen tek teşebbüs olan FORD’un ise 2014-
2017 arasında beton pompası kamyonunun teknik olarak üretemediği, dolayısıyla FORD
için arz ikamesinin ilgili dönemde söz konusu olmadığı görülmektedir.
(151) MBT, Avrupa Komisyonunun Duyurusuna17 atıf yaparak arz yönlü ikame edilebilirliğin,
etkililik ve çabuk sonuç doğurma açısından talep yönlü ikame edilebilirliğin etkilerine
eşdeğer olduğu durumlarda dikkate alınabildiğini, bunun, fiyatlarda küçük ve kalıcı bir
değişiklik olması halinde, tedarikçilerin kısa süre içinde önemli düzeyde ilave bir maliyete
ya da riske maruz kalmaksızın üretimlerini ilgili ürünlere yönlendirebilecekleri ve bu

16 MAN, FORD, IVECO, VOLVO/RENAULT, SCANİA.
17 Topluluk Rekabet Hukuku Kapsamında İlgili Ürün Pazarı Tanımına Yönelik Komisyon Duyurusu.
18-29/498-239
39/41




ürünleri pazarlayabilecekleri anlamına geldiğini, bu koşullar sağlandığında pazara
kazandırılan ilave üretimlerin söz konusu teşebbüslerin rekabetçi davranışları üzerinde
disipline edici etki doğuracağını, böyle bir etkinin etkililik ve çabuk sonuç doğurma
açısından talep yönlü ikame edilebilirlik etkisine eşdeğer olacağını dile getirmektedir.
(152) MBT’nin beton pompası kamyonu pazarındaki rakiplerinin hepsi ithalat yoluyla faaliyet
göstermektedir. Yukarıda ifade edildiği üzere, pazarın niceliksel olarak küçük ölçekli olan
yapısına ek olarak rakip teşebbüslerin kamyon fiyatlarının, MBT tarafından satılan
kamyonlardan yüksek olması, teşebbüslerin beton pompasına uygun kamyon şasi
tedarik sürelerinin MBT’ye göre daha uzun olması veya rakiplerin stratejik planlarında
Türkiye’de beton pompası kamyonu satışının yer almaması gibi nedenlerle beton
pompası kamyonu fiyatlarında yaşanacak bir artış karşısında üretimlerini ilgili ürünlere
yönlendirebilecekleri kabul edilse bile bunu Türkiye pazarında pazarlama noktasında
gecikme olacağı, dolayısıyla arz yönlü ikame edilebilirliğin etkililik ve çabuk sonuç
doğurma açısından talep ikamesine eşdeğer olmadığı değerlendirilmektedir.
(153) MBT tarafından buna ilave olarak Avrupa Komisyonunun, VOLKSWAGEN-MAN18
kararına atıfta bulunularak, ağır kamyonların farklı teknik özelliklerinin daha dar bir alt
kırılıma gidilmesini haklı çıkarmadığını değerlendirdiği dile getirilmektedir. Ağır iş
kamyonlarının, nihai kullanım alanına dayalı olarak alt segmentlere ayrılıp
ayrılamayacağı konusunda bu karardan önce herhangi bir değerlendirme yapmamış olan
Avrupa Komisyonunun söz konusu kararı yukarıda daha ayrıntılı şekilde açıklanmıştır.
Buna göre Avrupa Komisyonu özetle, inşaat kamyonlarının tipik olarak üst yapılı olarak
kullanıldığını, bu kamyonların akslarının sayısı ve müşterinin ihtiyaç duyduğu üst yapı
bakımından farklılaştığını, bu kamyonların, genel nitelikli kamyonlar ile benzer şasiler
kullandığı, bununla birlikte nihai kullanım alanına bağlı olarak değişen teknik
gerekliliklere göre üretilen kamyonların, müşteriler açısından diğer kamyonlar ile ikame
edilemez olduğunu, dosya kapsamında ise, farklı nihai kullanım alanlarının olmasının,
kamyonların alt segmentlere ayrılmasını gerektirmediğini belirtmektedir.
(154) Sonuç olarak beton pompası monte edilmek üzere üretilen kamyonların diğer inşaat
kamyonları ile arasında talep yönünden ikamenin olmadığı, fakat arz yönünden ikamenin
mümkün olduğu anlaşılmaktadır. Komisyon ise konuyu ele aldığı VOLKSWAGEN-MAN
kararında arz ikamesinin varlığını kabul etmekle birlikte bunun talep ikamesine eşdeğer
seviyede olup olmadığı üzerine değerlendirme yapmamaktadır. Mevcut dosya
kapsamında ise EAAD’nin görüşü doğrultusunda pazarda yer alan teşebbüslerin talep
eğilimleri ve mevcut bilgi ve belgeler ışığında arz ikamesinin talep ikamesi ile eşdeğer
seviyede kabul edilemeyeceği, ayrıca şikâyet konusu indirim sisteminin pazardaki
etkisinin en net şekilde ortaya koyulabilmesi için ilgili ürün pazarının “beton pompası
montajı yapılan kamyon pazarı” olarak kabul edilmesinin ve bu pazar özelinde hâkim
durumun kötüye kullanılıp kullanılmadığının değerlendirilmesinin gerektiği kanaatine
ulaşılmıştır.


18 COMP/M.6267-VOLKSWAGEN/MAN.
18-29/498-239
40/41




- MBT’nin hâkim durumda olmadığına ve indirim sisteminin geriye dönük
olmadığına yönelik savunma
(155) MBT tarafından yapılan savunmada, MBT dışında dünya çapında bilinen rakiplerin
bulunmasının yanında EURO 6 motorlu araçlara geçiş ve FORD’un 2017 yılı Nisan
ayında beton pompası montajı yapılan kamyon üretmeye başlamasıyla birlikte pazardaki
somut dengelerin değişeceği ve MBT üzerindeki rekabetçi baskının artacağı, dolayısıyla
MBT’nin herhangi bir pazarda rakiplerinden ve müşterilerinden bağımsız hareket etme
gücünün bulunmadığı dile getirilmektedir.
(156) İlgili dönemde MBT’nin pazar paylarının istikrarlı bir şekilde yüksek olmasının, 2017 yılı
Nisan ayına kadar FORD’un beton pompası kamyonu üretim ve satışı olmadığı dikkate
alındığında pazarda kapasite bakımından MBT’ye alternatif olabilecek yerli üretici
bulunmamasının, MBT’nin fiyatlandırma ve satış politikalarını değiştirebilecek alıcı gücü
olmamasının, MBT’nin 2013-2016 döneminde ilgili pazarda hâkim durumuna güçlü bir
gösterge olmasına rağmen, pazarda dünya çapında güçlü teşebbüslerin faaliyet
göstermesinin potansiyel rekabetin varlığını ortaya koyduğu ifade edilmektedir. Öte
yandan Hâkim Durum Kılavuzu’nun 7. paragrafında belirtildiği üzere, Kanun’un 6.
maddesi kapsamında incelenen bir davranışın ihlal teşkil edebilmesi için davranışı
gerçekleştiren teşebbüsün ilgili pazarda hâkim durumda olması ve davranışın bir kötüye
kullanma niteliği taşıması gerekmekte, bu iki temel unsurdan birinin bulunmadığının
açıkça gösterilebildiği durumlarda diğer unsura ilişkin analize yer verilmeyebileceği
belirtilmektedir. Bu doğrultuda kararda, potansiyel rekabetin varlığına ek olarak MBT’nin
indirim sisteminin beton pompası üreticileri ve satıcıları arasında ayrımcılık yaratma ve
beton pompası montajına uygun kamyon satışı yapan rakiplerini pazardan dışlama
niteliğinde olmadığı sonucuna ulaşıldığından kesin bir hâkim durum tespiti yapılmasına
gerek olmadığı değerlendirilmiştir.
(157) MBT ayrıca, indirim sisteminin geriye dönük olduğu tespitine itiraz etmekte ve alıcıların
hak ettikleri indirimleri almaları, üst yapıcıların MBT’ye ilettikleri alım öngörülerinin
bağlayıcı olmadığı, öngörülerin kalan kısmının satın alınmasının alıcılardan talep
edilmediği, müşterilerin nihai olarak alım miktarına göre indirim aldığı, alım öngörülerinin
iletilmesinin MBT’nin süreçlerini daha iyi yönetmesine imkân sağlaması dışında bir işlevi
olmadığı, 2013 yılında (…..)’nin PUTZMEİSTER’den daha yüksek indirim aldığı gibi
hususları gerekçe göstermektedir.
(158) Hâkim Durum Kılavuzu’na göre indirim sistemleri, indirimin kapsamına göre geriye dönük
indirimler ve üst dilim indirimleri şeklinde ikiye ayrılmaktadır. Alıcıların, indirim koşulu
olarak getirilen asgari alım miktarına denk gelen indirim hedefini yakalamaları veya bu
hedefi geçmeleri halinde, sadece eşik niteliğindeki hedefin üzerinde kalan alımlarına
yönelik indirim almalarında “üst dilim indirimler”, eşiğin altında ve üstündeki tüm alımlara
yönelik indirim almalarında ise “geriye dönük indirimler” söz konusu olmaktadır. MBT’nin
uyguladığı indirim sisteminde, üst yapıcıların yıllık öngördükleri tüm alım miktarına göre
tanımlanan indirim oranı, sene içindeki her bir alımda uygulanmaktadır. MBT’nin
uyguladığı indirim oranları teşebbüslerin taahhüt ettikleri alım miktarlarına uyumlu
olabildiği gibi gerçekleşen alım miktarlarını da dikkate almaktadır. Dolayısıyla söz konusu
uygulamanın üst dilim indirimi niteliğinde olmadığı, geriye dönük indirim olduğu açıktır.

18-29/498-239
41/41




J. SONUÇ
(159) 28.02.2017 tarih ve 17-09/105-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile
ilgili olarak düzenlenen Rapor’a ve Ek Görüş’e, toplanan delillere, yazılı savunmalara,
sözlü savunma toplantısında yapılan açıklamalara ve incelenen dosya kapsamına göre;
Mercedes-Benz Türk A.Ş.'nin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal etmediğine,
dolayısıyla aynı Kanun’un 16. maddesi uyarınca adı geçen teşebbüse idari para cezası
uygulanmasına yer olmadığına, OYBİRLİĞİ ile gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60
gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy