Rekabet Kurumu - Karar Sayı 18-40/644-314

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-4-37 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 18-40/644-314
Karar Tarihi : 25.10.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Mehmet AYAN,
Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Şükran KODALAK
B. RAPORTÖRLER: Burak SAĞLAM, Hatice CESUR, Barış BİRCAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Atlas Uluslararası Fuarcılık Reklam ve Org. Ltd. Şti.
Mahmuriye Mah. Alem Sok. Necatibey Apt. B-Blok No:29/2
Meram/Konya
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Tüyap Tüm Fuarcılık Yapım A.Ş.
Tüyap Fuar ve Kongre Merkezi Cumhuriyet Mah. Eski
Hadımköy Yolu Cad. No:9/1 34500 Büyükçekmece/İstanbul
- Tüyap Anadolu Fuarları A.Ş.
Tüyap Fuar ve Kongre Merkezi Cumhuriyet Mah. Eski
Hadımköy Yolu Cad. No:9/1 34500 Büyükçekmece/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Tüyap Tüm Fuarcılık Yapım A.Ş.’nin Atlas Uluslararası
Fuarcılık Reklam ve Org. Ltd. Şti.’nin 9. Erzurum Tarım Hayvancılık ve Gıda
Fuarına yönelik fuar alanı tahsisi talebini reddederek hâkim durumunu kötüye
kullandığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Atlas Uluslararası Fuarcılık Reklam ve Org. Ltd. Şti.’nin (ATLAS) sekiz yıldır
Erzurum’da Tarım, Hayvancılık ve Gıda Fuarı’nı düzenlemekte olduğu,
- Erzurum’daki Recep Tayyip Erdoğan Fuar Merkezi’nin (Erzurum Fuar Merkezi) bu
yıl Tüyap Anadolu Fuarcılık A.Ş. (TÜYAP ANADOLU) tarafından işletilmeye
başlandığı, ATLAS’ın anılan fuar merkezinde 20-23.09.2018 tarihlerinde Tarım,
Hayvancılık ve Gıda Fuarı’nın dokuzuncusunu düzenlemek için TÜYAP
ANADOLU’ya ve Tüyap Tüm Fuarcılık Yapım A.Ş.’ye (TÜYAP) başvuruda
bulunduğu, ancak TÜYAP’tan olumlu ya da olumsuz herhangi bir dönüş
alamadıkları,
- 07.05.2018 tarihli Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) fuar takvimi
eklemelerinde TÜYAP’ın 19-23.09.2018 tarihlerinde Erzurum Fuar Merkezi’nde
TÜYAP Erzurum Tarım Fuarı ve TÜYAP Erzurum Hayvancılık Fuarı yapacağının
kesinleştiği,
- Söz konusu fuarı düzenleme haklarının kendilerinde olduğu, bununla birlikte
TÜYAP’ın alan işletmecisi olarak hâkim durumunu kötüye kullanmak suretiyle
şirketlerine ait fuarı ellerinden aldığı,
- Benzer bir durumun 1996-2006 yılları arasında 11 yıl Konya’da düzenledikleri
Konya Tarım Fuarı’nda da yaşandığı
18-40/644-314
2/24

ifade edilmekte ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı
Kanun) kapsamında gereğinin yapılması talep edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.05.2018 tarihinde, 3805 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 06.07.2018 tarih ve 2018-4-37/İİ sayılı İlk İnceleme
Raporu Kurul’un 18.07.2018 tarihli toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 09.10.2018 tarih ve
2018-4-37/ÖA sayılı rapor 18-40 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- TÜYAP’ın Erzurum ve çevresi olarak tanımlanan ilgili coğrafi pazarda fuar
yapılmasına özgülenmiş tarım ve hayvancılık konulu fuarların düzenlenmesine
uygun fuar alanı işletmeciliği pazarında hâkim durumda olduğuna yönelik güçlü
emareler bulunduğu,
- Bununla birlikte başvuru konusu iddialar bakımından, sözleşme yapmanın
reddinin ihlal sayılabilmesi için gereken koşullardan alt pazarda etkin rekabetin
ortadan kalkması ve objektif haklı gerekçenin bulunmaması şartlarının
mevcudiyeti ile beraber vazgeçilmezlik şartının sağlanmadığı, tüketici zararı şartı
bakımından ise mevcut durumda eldeki verinin tüketici zararının gösterilmesine
yetecek düzeyde olmadığı, bu bağlamda söz konusu davranışın 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde ihlal olarak nitelendirilemeyeceği, bu sebeple
Kanun’un 41. maddesi kapsamında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı,
- Ancak rekabet savunuculuğu faaliyetleri kapsamında gerek önaraştırma tarafı
TÜYAP’a gerekse sektörel düzenleyici konumundaki TOBB ile İl Belediyeleri ve
Sanayi ve Ticaret Odalarına fuarcılık sektöründe dikey bütünleşmenin
beraberinde getirdiği rekabetçi sorunlar ve fuar alanı devir sözleşmelerinde dikkat
edilmesi gereken hususlara ilişkin görüş yazısı gönderilmesinin yararlı olacağı
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Başvuru Sahibi: Atlas Uluslararası Fuarcılık Reklam ve Org. Ltd. Şti.
(5) 1996 yılında fuar düzenleyiciliği alanında faaliyetlerine başlayan ATLAS; tarım,
hayvancılık, gıda, mobilya, inşaat, tekstil makinaları, otomotiv ve yan sanayi konulu
fuarları organize etmekte olup bugüne kadar Amasya, Balıkesir, Çorum, Erzurum,
Kayseri, Niğde, Tokat ve Trabzon gibi çeşitli şehirlerde fuar tertip etmiştir. Başvuru
konusu fuar bakımından ise ATLAS, Erzurum’da ilk tarım ve hayvancılık fuarını
düzenlemiş ve sekiz yıl boyunca bu fuarları devam ettirmiştir.
I.2. Hakkında Önaraştırma Yürütülen Taraflar
I.2.1. Tüyap Tüm Fuarcılık Yapım A.Ş.
(6) 1979 yılında fuarcılık alanında hizmet vermek üzere kurulmuş olan TÜYAP, TOBB’un
vermiş olduğu yetki belgesi kapsamında yurt içinde çeşitli sektörlere ait mal ve
hizmetleri, yurt dışında ise ülkemizden ihraç edilen ürünleri tanıtıcı fuarlar
düzenlemektedir. Teşebbüs bu faaliyetlerinin yanı sıra sahip olduğu1 ve/veya işlettiği
fuar merkezleri aracılığıyla fuar alan işletmeciliğinde de faaliyet göstermektedir.
(7) Teşebbüs hâlihazırda İstanbul, Bursa, Konya, Adana, Diyarbakır, Samsun ve

1TÜYAP Beylikdüzü Fuar ve Kongre Merkezi TÜYAP tarafından inşa edilmiş olup TÜYAP tarafından
işletilmektedir.
18-40/644-314
3/24

Erzurum olmak üzere yedi fuar merkezini işletmektedir2. TÜYAP’ın sahip olduğu ve
işlettiği fuarlara ilişkin bilgiye aşağıdaki tabloda yer verilmektedir:
Tablo-1: TÜYAP Tarafından İşletilen Fuar Alanları
Fuar Alanı Adı Bulunduğu İl Mülkiyet Sahibi Fuar Alanı (m2)
TÜYAP Fuar ve Kongre
Merkezi
İstanbul TÜYAP
120.000 kapalı,
25.000 açık
Adana Uluslararası Fuar ve
Kongre Merkezi
Adana Çukurova Fuarcılık A.Ş.
13.500 kapalı,
66.500 açık
Bursa Uluslararası Fuar ve
Kongre Merkezi
Bursa
Bursa Ticaret ve Sanayi
Odası
40.000 kapalı,
100.000 açık
Konya Uluslararası Fuar
Merkezi
Konya Konya Ticaret Odası
66.000 kapalı,
20.000 açık
Diyarbakır Fuar ve Kongre
Merkezi
Diyarbakır
Diyarbakır Sanayi ve
Ticaret Odası
10.000 kapalı,
57.000 açık
Samsun Kongre Merkezi Samsun
Samsun Fuar ve Kongre
Merkezi İşletme Yatırım A.Ş.
8.000 kapalı,
50.000 açık
Erzurum Fuar Merkezi Erzurum
Erzurum Büyük Şehir
Belediyesi
11.888 kapalı,
11.112 açık3
Kaynak: TÜYAP internet sitesi
(8) TÜYAP bugüne kadar Erzurum’da herhangi bir fuar düzenlememiştir. 2018 yılının
başında ise Erzurum’da yeni inşa edilmiş ve mülkiyeti Erzurum Büyükşehir
Belediyesinde olan Erzurum Fuar Merkezi’nin işletmeciliğini almış ve inceleme tarihi
itibarıyla anılan merkezde 08-13.05.2018 tarihlerinde Doğu Anadolu-Erzurum Kitap
Fuarı’nı, 19-23.09.2018 tarihlerinde Tüyap Erzurum Tarım Fuarı’nı ve Tüyap Erzurum
Hayvancılık Fuarı’nı gerçekleştirmiştir. Yerinde incelemede elde edilen Kira
Sözleşmesi’nde TÜYAP ile Erzurum Büyükşehir Belediyesi arasındaki sözleşmenin
(…..) tarihleri arasında olmak üzere (…..) yıllık olduğu (…..) yıl daha uzayacağı
görülmektedir.
I.2.2. Tüyap Anadolu Fuarları A.Ş.
(9) Tüyap Fuarcılık Grubu’nun bir parçası olarak 2016 yılında faaliyetlerine başlayan
TÜYAP ANADOLU; TÜYAP bünyesindeki fuar düzenleyicisi şirketler tarafından
Kocaeli, Samsun, Kayseri, Gaziantep, Diyarbakır, Ankara, Antalya, Erzurum ve
Adana’da düzenlenen fuarların yönetimini üstlenmektedir4.
I.3. Yerinde İncelemede Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
I.3.1. TÜYAP’ta Yapılan Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler
(10) 13.09.2018 tarihinde TÜYAP’ta yapılan yerinde incelemede elde edilen, 06.04.2018
tarihli olarak düzenlenen ve imza bölümünde ATLAS Yönetim Kurulu Başkanı
(…..)’un isminin bulunduğu belgede, Erzurum Fuar Merkezi’nin tahsis talebi şu
ifadelerle dile getirilmiştir:
“Erzurum Recep Tayyip Erdoğan Fuar Merkezinin işletmesini almış olduğunuzu
öğrenmiş bulunmaktayız hayırlı olsun. Atlas fuarcılık olarak 9 yıldır Erzurum’da
Tarım fuarının organizasyonunu yapmaktayız. 20-23 Eylül 2018 tarihleri
arasında Erzurum Tarım ve Hayvancılık Fuarını Erzurum Recep Tayyip Erdoğan

2 Dosya kapsamında, Eskişehir’deki fuar merkezinin TÜYAP tarafından işletilmesi için taraflar arasında
mutabakata varılmış olmakla birlikte, henüz anlaşmanın yürürlüğe girmediği bilgisi edinilmiştir.
3 Erzurum Fuar Merkezi Kira Sözleşmesi’nde TÜYAP tarafından kiralanan alan büyüklüğünün 49.322
m2 olduğu belirtilmektedir. Bununla birlikte, anılan sözleşmeden kiralanan alanın bir kısmının inşaat
halinde olduğu anlaşılmaktadır.
4 (Erişim Tarihi: 10.10.2018)
18-40/644-314
4/24

Fuar Merkezinde yapmak istiyoruz. Yukarıda belirtilen tarihler arasında fuar
alanının tarafımıza tahsis edilmesini rica ederiz. Fuar hazırlıklarına
başlayacağımızdan ve zaman kısıtlı olmasından dolayı 15 gün içerisinde
tarafımıza cevap vermenizi rica ederiz.6.4.2018”
(11) ATLAS tarafından, yukarıda yer verilen başvuruya bir dönüş yapılmadığı belirtilerek
TÜYAP’a yeni bir yazı gönderilmiş, bu yazıda 2019 ve 2020 yıllarında düzenlenmesi
planlanan Erzurum Tarım ve Hayvancılık Fuarlarını da kapsayacak şekilde tahsis
talebi genişletilmiştir:
“6.4.2018 tarihinde Erzurum Tarım Hayvancılık ve Gıda Fuarlarını 20-23 eylül
2018 de Erzurum Recep Tayyip Erdoğan Fuar Merkezinde yapmak için
tarafınıza başvurmuştuk ancak fimanızdan tarafımıza herhangi bir dönüş
yapılmamıştır. Firmamız 19-22 Eylül 2019 ve 17-20 eylül 2020 tarihinde de
Erzurum Recep Tayyip Erdoğan Fuar Merkezinde Tarım Hayvancılık ve Gıda
Fuarlarını yapmak istiyoruz. Yukarıda belirtilen tarihteki fuarların TOBB Fuar
takvimi listesinde yer alması için tarafımıza belirtilen tarihlerde Erzurum Recep
Tayyip Erdoğan Fuar Merkezinin tarafımıza tahsis edilmesini ve 14 mayıs 2018
tarihine kadar cevap verilmesini bilgilerinize, gereğini rica ederiz.”
(12) TÜYAP çalışanı (…..) tarafından TÜYAP temsilcisi (…..)’ye gönderilen, 09.05.2018
tarihli ve “ATLAS FUARCILIK” konulu e-posta iletisinde aşağıdaki ifadeler
bulunmaktadır:
“(…..) Merhaba,
Atlas Fuarcılık’dan gelen yer tahsis talebi yazılarına ilişkin (…..) Bey senin
tarafından bir cevap yazılmasını ister (atlas fuarcılık 14 mayısa kadar kendilerine
bir yanıt verilmesini istemiş bize gönderdiği yazıda). Ekte benim kendimce
oluşturduğum bir taslak mevcut istersen bunu uygun bir şekilde revize
edebilirsin.
(…..) Bey yazıda bizim Ticaret Odasına fuar düzenleme ile ilgili başvuru
tarihimize mutlaka yer verilmesini ama TOBB takviminde yayınlanma tarihine yer
verilmemesini sadece TOBB takviminde yayınlanmıştır ifadesi yer alsın isterler.
Yazıyı hazırladıktan sonra (…..) Bey’in onayına sunmanı rica ediyorum..."
(13) TÜYAP ANADOLU Genel Müdürü (…..) ve TÜYAP Yönetim Kurulu Başkanı (…..)’ın
isimlerinin imza bölümünde yer aldığı ve ATLAS’a gönderilen 10.05.2018 tarihli
yazıya aşağıda yer verilmektedir:
“Sayın (…..) 10 Mayıs 2018
Yönetim Kurulu Başkanı Sayı: YÖN.
18/027
ATLAS FUARCILIK LİMİTED ŞİRKETİ
KONYA
Tüyap Erzurum – Recep Tayyip Erdoğan Fuar ve Kongre Merkezi salonlarının
tahsis talebini konu alan yazınıza teşekkür ederiz. TÜYAP meslek yaşamında
her zaman ülkemiz fuarcılık mesleğini yücelten projelerde görev almaktan, sahip
olduğu ve işlettiği fuar merkezlerinde yapıla gelmekte olan fuarlar dışındaki fuar
konularında işbirliği yapmaktan onur duymuştur.
Uzun yıllardır işlettiğimiz tüm Adana, Bursa, Diyarbakır, Samsun, Konya da
işletmekte olduğumuz fuar merkezlerinde hazırlanan ve sürekliliği olan “tarım ve
18-40/644-314
5/24

hayvancılık” konulu fuarların Erzurum da da 19 – 23 Eylül 2018 tarihleri arasında
Tüyap Erzurum Tarım Fuarı ve Tüyap Erzurum Hayvancılık Fuarı adı altında
düzenlenmesi için Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğine 15 Mart 2018 tarihinde
başvuru yapılmış ve ilgili fuarlar Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği internet
sitesinde ilan edilmiştir.
Söz konusu fuarların Tüyap Erzurum – Recep Tayyip Erdoğan Fuar ve Kongre
Merkezi’nde kuruluşumuz tarafından düzenleneceğinden talep ettiğiniz yer
tahsisinin mümkün olamayacağını üzülerek bildirmek isteriz.
Saygılarımızla
TÜYAP ANADOLU FUARLARI A.Ş.”
(14) Yapılan yerinde incelemede, söz konusu yazının bir benzerinin 08.08.2018 tarihli
olarak ve ATLAS’a gönderilmek üzere hazırlandığı görülmüş olup, anılan yazıda farklı
olarak “Adana, Bursa, Diyarbakır, Konya, Samsun’da uzun yıllardır işletmekte
olduğumuz fuar merkezlerine 2018 yılı Nisan ayından itibaren Erzurum Fuar
Merkezi’nin işletmesi de eklenmiştir. Bundan böyle sözü edilen fuar merkezlerinde
hazırlanan ve sürekliliği olan “tarım ve hayvancılık” konulu fuarların Erzurum’da da
düzenli olarak hazırlanmasına karar verilmiş ve fuarların 2019 yılında 18 – 22 Eylül
tarihleri arasında Tüyap Erzurum Tarım Fuarı ve Tüyap Erzurum Hayvancılık Fuarı
adı altında hazırlanması için Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğine başvuru yapılmıştır”
ifadelerine yer verilmiştir.
(15) TÜYAP çalışanı (…..)’den TÜYAP çalışanı (…..)’e gönderilen 07.06.2018 tarihli ve
“Tüyap Erzurum Postalama Dataları Hk” konulu e-postaya aşağıda yer verilmektedir:
“(…..) selam,
19-23 Eylül tarihleri arasında Tüyap Erzurum’da eş zamanlı olarak
düzenleyeceğimiz Erzurum Tarım ve Erzurum Hayvancılık Fuarlarımızın
postalanması için aşağıda yazdığım illeri dikkate alarak postalama dataları
paylaşmanı rica ediyorum.
Biz de burada bir data çalışması yapıp, elimizdekileri seninle paylaşacağız,
akabinde bizimkilerle sizinkileri konsolide ederiz.
Hinterland:
Erzurum
Erzincan
Elazığ
Iğdır
Malatya
Trabzon
Ağrı
Ardahan
Artvin
Bayburt
Bingöl
Gümüşhane
Muş
Tunceli
Sivas
Rize
18-40/644-314
6/24

Bitlis
Teşekkürler”
(16) TÜYAP ANADOLU Erzurum Bölge Müdürü (…..) tarafından 13.07.2018 tarihinde
TÜYAP çalışanı (…..)’a gönderilen “FW: 2019 Erzurum Fuar Takvimi hk.” konu
başlıklı e-postada,
“Merhaba;
 Bölgesel firma alabileceğimiz fuarlara Doğu Anadolu ismini vermek istedim,
heyet çalışmamızda da örneğin inşaat fuarında bölgelerden müteahhit,
mimar, mühendis getirme şansımız olur bu isimler, ama Erzurum İnşaat Fuarı
dersek sadece lokal kalacağız. Gayrimenkulde ise bölgesel olmanın pek bir
faydası olmayacağını düşündüm. Aynı mantığı Evlilik fuarında da düşündüm.
bölgeden bir düğün organizasyon firmasını Erzurum daki fuara alma şansımız
yok. mobilya fuarında ise üretici yok. sadece bayiler üzerinden hareket
edeceğiz. Tarım fuarında doğu anadoluyu kapsayıcı isim almak istemiştik;
ancak atlas fuarcılık daha evvel Doğu Anadolu Tarım şeklinde fuarın isim
hakkını almıştı. Burada sadece gurme fuarını doğu Anadolu gurme olarak
eğer (…..) bey de uygun görürse bölgeyi kapsayıcı isim başvurusunu
değiştirebiliriz.
 Tarih kısmında ise bu sene gurme fuarını 5-9 aralık’a şu sebepten almak
durumda kaldık. Eylül ayında tarım fuarımız var ve eksik kadro ile ona
yoğunlaştık, öncesine alma durumumuz hiç yok. Ekim son hafta Antalya
yörex var ve tüm ajans, borsa, ticaret odaları bölgedeki oraya katılıyor. (…..)
bey en aşağı iki hafta sonrasına fuar koy demişti. O tarihte Samsun gıda ile
örtüşüyor 22-25 kasım. (…..) bey de bana yakın olman hem senin fuarına
hem de benim fuarıma zarar verir der. O bakımdan kültür aş (Erzurum
belediye firması) ve kudaka ile görüşerek bu tarihe karar verdik. Önümüzdeki
sene ise daha geri alma sebebim 21-24 kasım 2019’u Samsun almış, ileri
tarih zaten Erzurum da soğuk, kar yağışlı ve riskli tarih (2018 de
mecburiyetten almak durumunda kaldık aralık ayına) Antalya yörex de her yıl
zaten ekim ayı sonu. Arada bir tarihi uygun gördüm.
 NOT: Erzurum tarım fuarı eylül ayının ikinci haftasından sonraki tarih çok
uygun. Tüm paydaşlarla bu tarihte hemfikiriz. Ancak (…..) bey 25-29 eylül
2019 a tarım fuarının tarihini almış ve benim fuarıma yakın olma diyor. 10 gün
geri ya da ileri tarih belirle der. Ancak geri gitsem sektöre ve bölgeye
uymuyor, ileri gitsem de bursa tarımına yakınlaşmış ve daha soğuk bir tarihe
gitmiş oluyorum. (…..) beyle paylaşabilir misin?
İyi çalışmalar”
ifadeleri yer almaktadır.
(17) (…..) tarafından 10.07.2018 tarihinde (…..) ve (…..)’a gönderilen “tarım hayvancılık
firma listesi” konulu e-posta yazışmasında şu ifadeler yer almaktadır:
“…Gönderdiğim listede tarım ve hayvancılıkla ilgili firmalar mevcut. Satış
anlamında firmalarla görüşmek isterseniz il il ayırdım firmaları. İletişime
geçebilirsiniz o şekilde...”
(18) TÜYAP ANADOLU Erzurum Bölge Müdürü (…..) tarafından 10.07.2018 tarihinde,
yukarıda yer verilen (…..)’nın “tarım hayvancılık firma listesi” konulu e-postasına
verilen cevap aşağıda sunulmaktadır:
18-40/644-314
7/24

“Eline sağlık (…..),
Arkadaşlar sizden ricam; bu iş sadece Erzurum ile olmaz. Çevre illerin taraması
ekte mevcut. Elif sizin adınıza bir anlamda araştırma yapmış durumda. Bölge
şehir firmaları ile tek tek temasa geçmenizi istiyorum.
Firma görüşmelerinizi de lütfen ARI SİSTEMİNE girin. Oradan takibini günlük
sağlıyorum. Bu bizim açımızdan çok önemli. Satışlarımızın istenildiği gibi
gitmediği dönemde arı sistemine de girilmemesi bizler için hiç de hoş
olmayacaktır. Konu önemli ve bir daha bu konu ile alakalı hatırlatma ya da ikaz
yapmak istemiyorum...”
(19) TÜYAP ANADOLU Erzurum Bölge Müdürü (…..) tarafından 12.07.2018 tarihinde
TÜYAP çalışanı (…..)’a gönderilen “2019 Erzurum Fuar Takvimi hk.” konu başlıklı e-
postada yer alan tabloya aşağıda yer verilmektedir:
“
FUAR ADI ŞEHİR
2019
BAŞLANGIÇ
TARİHİ
2019 BİTİŞ
TARİHİ
2018 TARİHİ NOT
(1) Erzurum
Ev’leniyoruz
Fuarı
(2) Erzurum
Mobilya Fuarı
ERZURUM 21 Mart 2019 24 Mart 2019 (3) […]
Doğu Anadolu
İnşaat Fuarı
Erzurum
Gayrimenkul
Fuarı
ERZURUM 11 Nisan 2019 14 Nisan
2019
[…]
Doğu Anadolu
Erzurum Kitap
Fuarı


Tüyap Erzurum
Tarım Fuarı
Tüyap Erzurum
Hayvancılık Fuarı



Gurme 2018
Erzurum Gıda ve
Yöresel Lezzetler
Fuarı


ERZURUM





Erzurum







Erzurum


27 Nisan 2019





18 Eylül 2019







6 Kasım 2019


5 Mayıs 2019





22 Eylül
2019







10 Kasım
2019

8-13 Mayıs
2018





19-23 Eylül
2018





5-9 Aralık
2019
Bu tarihle alakalı
firmalardan bu sene
sorun yaşamadık, il
tarım müd. Bu
tarihten geri
gitmeyin çiftçi
Erzurum da
bulamazsınız diyor.
25-29 Eylül samsun
fuarı, 8-12 Ekim de
Bursa fuarı.
Çakışmaması lazım
bu fuarlarla da. tek
sorun samsun
server bey benim
tarihimden 10 gün
önce ya da 10 gün
sonra yapın diyor,
ancak bu da bizim
takvimimiz için
sıkıntı Antalya yörex
genel de ekim son
haftası olmakta ve
bizim tarih
belirlerken en etken
bizim tarih
belirlerken en etken
fuar.bir diğeri ise
[…]-24 Kasım
samsun gıda fuar
18-40/644-314
8/24

tarihi. onunla da
çakışmamasına
çalıştım.
Not: Bu tarihler belirlenirken Erzurum Büyükşehir Kültür Aş ile teyitleşerek karara vardık…”
(20) ATLAS tarafından TÜYAP’a gönderilen 26.07.2018 tarihli ihtarnamede şu ifadeler yer
almaktadır:
“…Erzurum merkezde TOBB Fuar yönergesinde yasal şartlara uygun yegane
merkez Erzurum Recep Tayyip Erdoğan Fuar Merkezidir. Malumunuz üzere
yönergedeki şartları ihtiva etmeyen mekanlarda fuar düzenlenmesine hukuken
imkan yoktur. 19-22 Eylül 2019 tarihlerinde 10.Erzurum Tarım Gıda Hayvancılık
Fuarını işletmesini üstlendiğiniz Erzurum Recep Tayyip Erdoğan Fuar
Merkezinde düzenlemek istiyoruz. Bu fuar için talep edeceğiniz ticari mali
şartlarınızı kabul ediyoruz...”
(21) Yerinde incelemede elde edilen belgelerden ayrıca TÜYAP’ın Erzurum Fuar
Merkezi’nde önümüzdeki süreçte, 21-24.03.2019 tarihlerinde Erzurum Ev’leniyoruz
Fuarı’nı, Doğu Anadolu-Erzurum Kişisel Bakım ve Kozmetik Fuarı’nı ve Doğu
Anadolu-Erzurum Mobilya Fuarı’nı; 11-14.04.2019 tarihlerinde Doğu Anadolu-
Erzurum İnşaat Fuarı’nı, Doğu Anadolu-Erzurum Gayrimenkul Fuarı’nı ve Erzurum
Kent Fuarı’nı; 27.04.2019-05.05.2019 tarihlerinde Doğu Anadolu-Erzurum 2. Kitap
Fuarı’nı; 20-23.06.2019 tarihlerinde Kış ve Doğa Turizmi, Turizm Yatırımları ve
Ekipmanları Fuarı’nı ve Doğu Anadolu-Erzurum Doğa Sporları, Avcılık, Spor Alet ve
Ekipmanları ve Hobi Fuarı’nı; 18-22.09.2019 tarihlerinde Doğu Anadolu-Erzurum
Tarım Fuarı’nı ve Doğu Anadolu-Erzurum Hayvancılık Fuarı’nı ve 09.-13.10.2019
tarihlerinde Gurme 2019-Doğu Anadolu-Erzurum Gıda ve Yöresel Lezzetler Fuarı’nı
düzenleyeceği anlaşılmaktadır.
I.4. İlgili Pazar
I.4.1. İlgili Ürün Pazarı
(22) Fuarcılık sektöründe temel olarak, fuar alanı işletmecisi, fuar düzenleyicisi ve katılımcı
firmalar olmak üzere üç ayrı taraf bulunmaktadır. Bu taraflar arasındaki ikili ticari
ilişkiler ele alındığında ilki düzenlenen fuar (katılımcı-düzenleyici), ikincisi ise fuarın
düzenlendiği mekân (düzenleyici-alan işletmecisi) olmak üzere talebe konu olan iki
farklı ürün/hizmet bulunmaktadır. Bununla birlikte her iki ürün/hizmet birbiriyle
karşılıklı bağımlılık içinde olup, ilgili ürün pazarı değerlendirmelerinde de birlikte ele
alınmaktadır. Bir başka deyişle düzenlenecek fuarın niteliği, fuar alanına yönelik
yapılacak pazar analizlerini de etkilemektedir. Bu çerçevede, ATLAS’ın Erzurum’da
öncesinde sekiz kez gerçekleştirdiği Erzurum Tarım Hayvancılık ve Gıda Fuarı’nın bir
yenisini, işletmeciliği TÜYAP tarafından devralınan Erzurum Fuar Merkezi’nde
düzenleme başvurusunun, TÜYAP tarafından reddedilmesi ve söz konusu fuarla aynı
içerikli bir fuarın anılan alanda TÜYAP tarafından düzenlenmesi konulu başvuruya
yönelik ilgili ürün pazarı değerlendirmelerinin de düzenlenen fuar ve fuarın
düzenlendiği alan olmak üzere iki boyutta incelenmesi gerekmektedir.
(23) Geçmiş tarihli Kurul kararlarında ve Kurumun fuarcılık sektörüne yönelik ayrıntılı
araştırma ve bilgileri içeren Fuarcılık Sektör İncelemesi Raporu’ndaki genel yaklaşım,
fuarcılık sektöründe rekabet hukuku kapsamında yapılacak bir analizde öncelikle
düzenlenen fuarın konusunun ve niteliğinin göz önünde bulundurulması gerektiği
şeklindedir. Bu çerçevede öncelikle düzenlenen fuar boyutu ele alındığında, söz
konusu fuarın tarım ve hayvancılık alanında olduğu, dolayısıyla genel değil, spesifik
bir konuya ilişkin ihtisas fuarı niteliğinde olduğu görülmektedir. Fuarcılık Sektör
18-40/644-314
9/24

İncelemesi Raporu’nda da değinildiği üzere ihtisas fuarları belirli bir ürün veya hizmet
grubu ya da sektörle doğrudan ilgili ve sektöre yönelik mal ve hizmet üreten
katılımcılara yönelik fuarlardır. Bu bakımdan bu fuarların konusu alanında faaliyet
gösteren/mal ve hizmet üreten katılımcıların, faaliyet gösterdikleri sektörün dışındaki
bir ihtisas fuarına katılmayı talep etmeleri mümkün görünmemektedir. Örneklendirmek
gerekirse tarım ve hayvancılık alanında faaliyet gösteren bir katılımcının zücaciye
fuarına katılım talebinden bahsetmek mümkün değildir. Bir başka deyişle, ihtisas
fuarları bakımından talep ikamesinin varlığından bahsedilemeyecektir. Konuya arz
ikamesi açısından yaklaşıldığında ise ihtisas fuarlarında uzmanlaşmanın esas olması,
bir fuar düzenlenebilmesi için ihtiyaç duyulan hazırlık süresinin uzunluğu ve yeni bir
sektörde fuar düzenlenmesi için katlanılması gereken maliyetlerden ötürü arz ikamesi
de sınırlı düzeyde kalmaktadır. Geçmiş Kurul kararlarında, belirli bir sektöre özgü
ihtisas fuarları, söz konusu fuarlara o alanda faaliyet gösteren teşebbüslerin
katılması, ziyaretçilerin o alanda sergilenen ürün ve hizmetlerin muhtemel alıcısı
olması, farklı ihtisas fuarlarının birbirine ikame olamaması gibi nedenlerle genellikle
ayrı birer ilgili ürün pazarı olarak ele alınmıştır5.
(24) Nitekim tarım ve hayvancılık konulu fuarlar, TOBB tarafından yürütülen Yurt İçinde
Fuar Düzenlenmesine Dair Usul ve Esaslar’da (Usul ve Esaslar) yer alan “Konu Grup
Başlığı Kod Numarası Listesi”nde “Tarım, seracılık, hayvancılık ve teknolojileri”
başlığıyla 52 konu grubu içerisinde 46. grupta yer almaktadır. Tohumculuk, seracılık,
bitki besleme (gübre), bitki koruma (zirai ilaç), traktörler, tarım makineleri, sulama
sistemleri, hayvancılık yetiştirme ortamları, hayvan sağlığı ve hayvancılık ekipmanı
gibi ürün ve hizmet çeşitlerinin sergilendiği tarım ve hayvancılık fuarlarında, bu
alanlardaki her türlü yenilik ve gelişmeler tanıtılmakta ve söz konusu hizmetleri
sağlayan üreticiler ile geçimini tarım ve hayvancılıktan sağlayan kişiler bir araya
gelmektedir. Bu açıklamalar çerçevesinde, dosya bakımından ilk ilgili ürün pazarı
“tarım ve hayvancılık konulu fuar düzenleyiciliği pazarı” olarak tanımlanmıştır.
(25) Öte yandan konuya fuar alanı penceresinden bakıldığında ise, fuarlar özelliklerine
göre farklı alanlarda gerçekleştirilebilmekte olup, bu noktada fuar düzenleyici şirket ile
fuar alanı işletmecisi arasındaki ilişki devreye girmektedir. Fiiliyatta salt fuar
düzenleyiciliği alanında faaliyet gösteren şirketler bu hizmeti bir alan işletmecisinden,
alanın fuar süresince kiralanması yoluyla sağlamaktadır. Bununla birlikte her fuar
alanın özelliği birbiriyle aynı olmadığı gibi, düzenlenecek fuarın niteliğine göre fuarın
belli özelliklere sahip alanlarda yapılması da gerekebilmektedir. Örneğin iş
makinelerinin sergilendiği bir fuar alanının sergilenecek ürünlerin hacmi nedeniyle
alan büyüklüğü, tavan yüksekliği, zeminin ağırlık taşıma kapasitesi bakımından yeterli
fiziksel özelliklere sahip alanlarda yapılması gerekirken, bir kitap fuarı bakımından
aynı gereklilikten söz edilemeyecektir. Bu noktada tüm fuar alanlarını bir potaya
koyan bir anlayıştan ziyade daha dar tanımlamalara gitme ihtiyacı hasıl olabilecektir.
(26) Sektör paydaşlarının görüşlerini derleyen ve bu bakımdan ilgili ürün pazarının
tespitine ilişkin bir takım değerlendirmelere yer veren Fuarcılık Sektör İncelemesi

5 İlgili ürün pazarı; 05-65/934-254 sayılı Kurul kararında “tekstil makineleri sektörüne yönelik
uluslararası ihtisas fuarları”, 07-27/244-79 sayılı Kurul kararında “kalıp ve kalıp teknolojileri fuarı
düzenlenmesi faaliyeti”, 07-62/736-264 sayılı Kurul kararında “makine teçhizat sektörüne yönelik
uluslararası ihtisas fuarları”, 07-74/896-333 sayılı Kurul kararında “yatçılık ve su sporlarına yönelik
ihtisas fuarı”, 08-63/1040-400 sayılı Kurul kararında “otomobil sektörüne yönelik uluslararası nitelikte
ihtisas fuarları”, 09-22/456-114 sayılı Kurul kararında “asansör sektörüne yönelik uluslararası nitelikte
ihtisas fuarları”, 13-55/765-324 ve 15-34/513-161 sayılı Kurul kararlarında “tarım, seracılık, hayvancılık
ve teknolojileri fuar hizmetleri”, 17-02/17-8 sayılı Kurul kararında “metal işleme, kesme, kaynak,
akışkan, döküm, kalıp, yan sanayiler fuar düzenleyiciliği hizmetleri” olarak tanımlanmıştır.
18-40/644-314
10/24

Raporu’nda da, fuar düzenleyicisi şirketlerin fuar alanı tercihlerinin temelde fuarın
konusuna ve niteliğine bağlı olarak şekillendiği, bu bağlamda fuar konusunun
ardından fuara uygun bölgenin ya da ilin belirlendiği, ardından fuar alanının fiziksel
özelliklerinin, altyapı özelliklerinin, yardımcı hizmetlere yönelik imkânlarının,
bulunduğu lokasyonun özelliklerinin (ulaşım imkânları, şehre yakınlık vs.) göz önünde
bulundurulduğu, fuar alanının etkinlik takvimi, katılımcı ve ziyaretçi sayısı ile
katılımcıların ve ziyaretçilerin niteliğinin ve fuardan beklentileri gibi hususların da fuar
alanı seçiminde önemli unsurlar olduğu tespitlerine yer verilmiştir. Öte yandan bu
unsurların önem derecesiyle ilgili olarak ise söz konusu hususun fuardan fuara
değiştiği, örneğin iş makinelerinin sergilendiği bir ihtisas fuarında sergilenecek
ürünlerin hacmi nedeniyle fuar alanının büyüklüğü, tavan yüksekliği, zeminin ağırlık
taşıma kapasitesi gibi alanın fiziksel özellikleri daha belirleyici iken, yabancı
katılımcıların ve ziyaretçilerin sayıca fazla olduğu bir uluslararası ihtisas fuarında fuar
alanının havaalanına ve konaklama tesislerine yakınlığının öncelikli tercih sebebi
olabileceği ifade edilmiştir.
(27) Yukarıda belirtilen hususlar bu dosyanın konusunu oluşturan tarım ve hayvancılık
fuarları özelinde ele alındığında, yapılan araştırmalar ve taraflardan alınan bilgiler
çerçevesinde tarım ve hayvancılık fuarlarının sergilenecek ürünlerin özelliklerine ve
fuarın büyüklüğüne göre farklı alanlarda yapılabildiği anlaşılmıştır. Nitekim TOBB
gönderdiği cevabi yazısında, tarım ve hayvancılık fuarlarının ağırlıklı olarak kapalı
fuar merkezi ve açık fuar alanı birlikte olan yerlerde düzenlendiğini, Erzurum’da 2018
yılı öncesinde yapılan fuarların açık alanlarda gerçekleştirildiğini ifade etmiştir.
TÜYAP’ın cevabi yazısında ise Usul ve Esaslar’da fuar alanlarının fuar merkezi, fuar
düzenlenebilen alan ve geçici fuar merkezi olarak sınıflandırıldığı, tarım ve
hayvancılık fuarları bakımından fuar merkezlerinin dışında fuar düzenlenebilir alan ve
geçici fuar alanlarının da büyük bir esneklikle kullanılabildiği, açık alana kurulan
çadırlar ile tarla günleri altında büyük tarlalarda yapılan fuarların bunun örneğini
oluşturduğu belirtilmiştir. UBM İstanbul Fuarcılık ve Gösteri Hizmetleri A.Ş.’nin (UBM)
cevabi yazısında ise, tarım ve hayvancılık fuarları açısından önemli sektörel
özelliklerden birinin geniş alanlara ihtiyaç duyulması olduğu, bu gereklilik nedeniyle
açık alanların sıklıkla kullanıldığı ve çadır, tente, vs. gibi gereçler ile ek alanlar
oluşturulabildiği, özellikle traktör ve tarım makineleri gibi ebatı büyük ürünlerin
sergilendiği tarım ve hayvancılık fuarları için çoğunlukla açık alanların tercih edildiği,
öte yandan tarım ve hayvancılık fuarlarının sergilenecek ürün ve hizmetlerin niteliğine
ve ziyaretçiler/katılımcılar/sponsorlar açısından bu ürün ve hizmetlerin en faydalı nasıl
teşhir edilebileceğine bağlı olarak, kongre merkezleri, fuar ve sergi alanları, gerekli
alan ve özelliklere sahip oteller ve açık alanlar (arazilere çadır kurulması) gibi birçok
alanda yapılabildiği belirtilmiştir. Bilgi istenen diğer bir şirket olan DLG Fuarcılık Ltd.
Şti. (DLG) ise cevabında fuarlarını uygulamalı olarak tarla günleri konsepti altında
tarımın yapıldığı tarlada gerçekleştirdiğini belirtmiştir.
(28) Türkiye’de 2015-2017 yılları arasında düzenlenen tarım ve hayvancılık fuarlarının
yapıldığı alanların alan türü bazında dağılımına ilişkin inceleme de yukarıda yer
verilen yazıları doğrulamaktadır. Dosya mevcudu bilgilere göre, tarım ve hayvancılık
fuarlarının düzenlendiği alanlar bakımından genelde kapalı ve açık alanı birlikte
bulunan fuar merkezleri ve fuar alanları6 ön plana çıkmakla birlikte açık alanlar da
dahil olmak üzere diğer alan türlerinde de bu tür fuarlar düzenlenebilmektedir. Bu

6 Fuarcılık Sektör İncelemesi Raporu’nda özellikle fuar düzenlemek amacıyla inşa edilmiş ve 5.000 m2
altındaki alanların türü “fuar alanı” olarak belirlenmiştir. Bu Karar’da da alan türleri bakımından benzer
sınıflandırmaya gidilmiştir.
18-40/644-314
11/24

çerçevede, tarım ve hayvancılık fuarlarının düzenlendiği alanlar ile ilgili yapılacak ilgili
ürün pazarı tanımında kategorik bir sınıflandırmaya ihtiyaç duyulmadığı
anlaşılmaktadır. Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, işbu dosya kapsamında ilgili ürün
pazarı “tarım ve hayvancılık konulu fuarların düzenlenmesine uygun fuar alanları
işletmeciliği pazarı” olarak belirlenmiştir7.
I.4.2. İlgili Coğrafi Pazar
(29) Fuarcılık Sektör İncelemesi Raporu’nda fuarcılık sektörüne yönelik dosyalarda ilgili
coğrafi pazar belirlenirken fuar konusunun, potansiyel katılımcıların ve ziyaretçilerin
coğrafi konumlarının ve fuarın ulusal ya da uluslararası olmasının belirleyici faktörler
olduğu belirtilmiştir. Söz konusu unsurlar öncelikle fuar konusundan başlamak üzere
işbu dosya özelinde değerlendirildiğinde, dosya mevcudu bilgilere göre, Türkiye’de
tarım ve hayvancılık konulu fuarlar gerek tüm fuarlar içindeki sayısı gerekse
düzenlendiği il sayısı bakımından en çok düzenlenen fuarlar olup bu husus söz
konusu fuarların yerel/bölgesel özelliğine işaret eder niteliktedir.
(30) Nitekim dosya kapsamında bilgi istenen teşebbüslerden TÜYAP tarım ve hayvancılık
konulu fuarların en çok düzenlenen fuar türü olmasını, Türkiye’de çok sayıda çiftçi
bulunmasına ve bu çiftçilerin mobilitesinin sınırlı düzeyde olması nedeniyle fuarların
çiftçilerin olduğu yerlerde düzenlenmesi hususuna bağlamıştır. ATLAS tarafından
gönderilen cevabi yazıda da fuar yapılacak bölgede tarım ve hayvancılığın yapılıyor
olması ile ziyaretçi ve katılımcıların fuara ilgisi fuar alanı seçiminde belirleyici faktörler
arasında sayılmıştır. Bilgi istenen UBM cevabi yazısında anılan sektörde ziyaretçi ve
katılımcı potansiyeli bakımından bulunduğu il ya da ilçedeki ziyaretçileri ve yerel
katılımcıları (örneğin yerel bayiler) hedefleyen yerel/bölgesel fuarlar olmakla birlikte
kendi düzenledikleri Growtech fuarının 2017 yılında 101 ülkeden 80.000’den fazla
ziyaretçiye ev sahipliği yapmış ve 30’dan fazla ülkeden katılımcının iştirak ettiği bir
fuar olduğunu belirtmiştir. DLG ise ‘DLG Tarla Günleri’ fuarlarını her iki yılda bir
Türkiye’nin farklı bir bölgesinde gerçekleştirdiğini, bunun sebebinin her bölgede ekilen
ürünlerin farklı olmasından kaynaklandığını ifade etmiştir. Söz konusu teşebbüslerin
beyanları uluslararası nitelik göstermediği sürece tarım fuarlarının ekseriyetle yerel
nitelikte olduğunu destekler niteliktedir.
(31) Öte yandan konu katılımcı ve ziyaretçilerin coğrafi konumları bakımından ele
alındığında Fuarcılık Sektör İncelemesi’nde 2016 yılı için yapılan çalışmaya göre
Türkiye’de tarım ve hayvancılık fuarlarına fuarın düzenlendiği ilden katılım oranı
%38,19; fuarın düzenlendiği il ve komşu illerden katılım oranı ise %51,82
düzeyindedir. Esasen söz konusu oranlar çoğu diğer fuar türüne göre düşük
düzeylere tekabül etmekte olup, tarım ve hayvancılık fuarlarının katılımcılar açısından
bölgesel niteliğiyle de çelişir niteliktedir. Bu bakımdan konunun işbu başvuru
çerçevesinde Erzurum özelinde ayrıca incelenmesi ihtiyacı hasıl olmuştur. Bu
bağlamda başvuru sahibi ATLAS’ın fuar düzenlediği son üç yılda8 Erzurum’daki tarım
ve hayvancılık konulu fuarlara Erzurum ve komşu iller ile diğer illerden katılan

7 Yukarıda da ifade edildiği üzere ilgili ürün pazarının tanımlanmasında dikkate alınması gereken diğer
bir unsur da talep ikamesine eşdeğer bir etkisinin bulunması halinde arz ikamesidir. Bu hususla ilgili
Fuar Sektör İncelemesi Raporu’nda, fuar alanı işletmecilerinin göreceli fiyatlardaki küçük ve kalıcı
artışlar karşısında hizmetlerini kısa sürede farklı türde ve nitelikte fuarlar düzenlenmesine uygun fuar
alanlarına kaydırma imkânına sahip olmadıkları, bu bağlamda işletmecilik faaliyetleri bakımından talep
ikamesine eşdeğer tutulabilecek bir arz ikamesinden bahsedilemeyeceği, bu çerçevede, incelenen
olayın kendine has özellikleri aksini gerektirmedikçe fuar alanı işletmeciliği faaliyetleri bakımından ilgili
ürün pazarının tanımlanması için talep ikamesine ilişkin değerlendirmelerin yeterli olacağı ifade
edilmektedir.
8 ATLAS 2015 yılında Erzurum’da tarım ve hayvancılık fuarı düzenlememiştir.
18-40/644-314
12/24

katılımcı sayısı ve yüzdelerine bakılmıştır9. Buna göre, ATLAS tarafından 2014, 2016
ve 2017 yıllarında Erzurum’daki tarım ve hayvancılık fuarlarına katılımcıların sırasıyla
%(…..), %(…..) ve %(…..)’sinin Erzurum’dan olduğunu, Erzurum ve komşu iller birlikte
ele alındığında ise katılım oranının %(…..), %(…..) ve %(…..)’e çıktığı görülmektedir.
Bu bakımdan şikâyetçi konumundaki ATLAS’ın Erzurum’da tarım ve hayvancılık
konulu düzenlediği son üç fuar göz önünde bulundurulduğunda, eldeki veriler
katılımcılar bakımından güçlü bir yerelliğe/bölgeselliğe işaret etmemektedir.
(32) Öte yandan konu ziyaretçilerin dağılımı penceresinden ele alındığında ise ATLAS’ın
2014, 2016 ve 2017 yıllarında Erzurum’da gerçekleştirdiği tarım ve hayvancılık
fuarlarına gelen ziyaretçilerin yaklaşık olarak %81 ilâ %94’lük kesiminin Erzurum’dan
olduğu görülmektedir. Esasen tüm fuarlar için ziyaretçilerin özellikle fuarın bulunduğu
il veya bölgeden olmasının beklenen bir durum olduğu söylenebilecektir. Öte yandan
ziyaretçi dağılımının ilgili coğrafi pazarın belirlenmesinde esas alınmasında bir diğer
sorun ise bu verinin mükerrerlikler ve hatalar içerebilmesidir.
(33) Ziyaretçi dağılımının gösterge niteliğine yönelik yukarıdaki sorunlar bulunmakla
birlikte, şikâyet edilen konumunda bulunan TÜYAP’ın ve şikâyetçi ATLAS’ın tarım ve
hayvancılık konulu fuarların hedef kitlesinin ilgili bölgedeki çiftçiler olduğuna ve fuarın
zamanlamasının da tarımsal faaliyetlerin yoğun olduğu dönemden ziyade hasat
sonrası döneme denk gelecek şekilde bölgesel iklim özellikleri dikkate alınarak
belirlendiğine ilişkin beyanları dikkate alındığında, fuarın hedef kitlesi olan
ziyaretçilerin lokasyonun yine de önem taşıdığı anlaşılmakta olup, bu husustan
hareketle uluslararası nitelik göstermeyen tarım ve hayvancılık konulu fuarlar
bakımından yerel/bölgesel pazar tanımına gidilebileceği değerlendirilmektedir. Bilgi
istenen diğer teşebbüsler olan UBM ve DLG’nin yukarıda yer verilen beyanları da bu
hususu desteklemektedir. Nitekim coğrafi pazarın Ankara olarak belirlendiği
27.10.2016 tarihli ve 16-35/604-269 sayılı Kurul kararında fuarların düzenleneceği
bölge bakımından ürünlerin tanıtımı ve satışını yapmayı amaçladıkları potansiyel
müşteri grubu olan ziyaretçilerin lokasyonunun önemine ilişkin aşağıdaki
değerlendirmeye yer verilmiştir:
“Katılımcılar ve ziyaretçiler açısından bakıldığında, ağırlıklı olarak fuarların
katılımcılarının fuarın düzenlendiği illerde yerleşik üreticilerden oluştuğu
gözlenmektedir. Her ne kadar teorik olarak mobilyaların farklı illere taşınması
mümkün olsa da taşıma maliyetleri ve taşıma sırasında oluşabilecek hasarlar
göz önünde bulundurulduğunda, katılımcıların kendilerine en yakın olan mobilya
fuarını tercih etmeleri daha rasyonel bir davranış olacaktır. Bunun yanı sıra
fuarda sergilenen mobilyaların potansiyel müşterileri olan ziyaretçiler
bakımından da kendi yaşadıkları şehirde yerleşik mobilya üreticilerinden ürün
almaları daha az maliyetlidir. Dolayısıyla fuarın katılımcıları olan mobilya
üreticilerinin, ürettikleri ürünlerinin tanıtımı ve satışını yapmayı amaçladıkları
potansiyel müşteri grubu olan fuarın ziyaretçilerinin talebinden etkilenmesi
doğaldır. Bu bakımdan, kendilerine en yakın müşteri potansiyeli nerdeyse
ürünlerini orada sergilemek istemektedirler.”

9 TÜYAP’ın Erzurum’da bu sene ilk defa düzenlediği tarım ve hayvancılık fuarlarındaki veri de ayrıca
incelenmiş ve katılımcıların sırasıyla yaklaşık %(…..) ve %(…..)’ünün Erzurum’dan katıldığı
görülmüştür. Söz konusu veriler ATLAS’ın verilerine göre yüksek olmakla birlikte, gerek TÜYAP’ın bu
seneki fuarına katılan katılımcı sayısının (her bir fuar için (…..) katılımcı), ATLAS’ın fuarlarına katılan
ortalama katılımcı sayısına göre (son üç yılda ortalama (…..) katılımcı) düşük kalması, gerekse de
TÜYAP’ın fuarının henüz yeni olması nedeniyle yerellik/bölgesellik açısından gösterge niteliğinin zayıf
olduğu değerlendirilmiştir.
18-40/644-314
13/24

(34) Öte yandan yerinde incelemede elde edilen belgeler incelendiğinde de katılımcı hedef
kitlesi olarak Erzurum haricinde hinterland olarak tanımlanan ve benzer bölgede yer
alan belli bir şehir grubuna atıf yapıldığı, ayrıca salt Erzurum ile istenen sonuca
ulaşılamayacağına vurgu yapıldığı görülmekte olup söz konusu durum da belli bir
bölgeyi kapsayan bir şekilde coğrafi pazar tanımına gidilebileceğine işaret
etmektedir10.
(35) Öte yandan konu alan işletmeciliği bakımından ele alındığında da, fuarın konusu ve
niteliği, katılımcı ve ziyaretçilerin dağılımı ve fuardan beklentileri gibi hususlar
belirleyici olup, yapılacak değerlendirmeler yukarıdaki ile benzerlik göstermektedir. Bu
durumda da alan işletmecileri fuarın konusuna uygun ve yeterli katılımcı ve ziyaretçi
çekebilecek noktalarda konumlanmak isteyecek olup, bu da alan işletmeciliği
bakımından işbu dosya özelinde bölgeselliği destekleyecek bir husustur.
(36) Bu değerlendirmeler çerçevesinde tarafların beyanları ile tarım ve hayvancılığın
nitelikleri göz önünde bulundurularak, ilgili coğrafi pazar “Erzurum ve yakın çevresi”
olarak tanımlanmıştır.
I.5. Değerlendirme
I.5.1. 4054 sayılı Kanun’un 6. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
(37) Yukarıda da özetlendiği üzere başvuru kapsamındaki temel iddia, yeni faaliyete
geçmiş olan Erzurum Fuar Merkezi’nin işletmeciliğini 2018 yılından başlamak üzere
(…..) süre ile devralan TÜYAP’ın, Erzurum’da daha önce sekiz kez tarım ve
hayvancılık fuarı düzenlemiş olan ATLAS’ın alan tahsis talebini reddederek hâkim
durumunu kötüye kullandığı iddiasıdır.
(38) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde “Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu
tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar yoluyla
kötüye kullanması” yasaklanmaktadır. Bir eylemin hâkim durumun kötüye kullanılması
olarak değerlendirilebilmesi için ilgili teşebbüsün hâkim durumda bulunması ve
eylemin kötüye kullanma olarak kabul edilebilecek nitelikte olması gerekmektedir.
Sözü edilen iki kriterden herhangi birisinin bulunmaması durumunda 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesinin ihlalinden bahsedilemez11. Ayrıca, Hâkim Durumdaki
Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının
Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’un (Kılavuz) 7. paragrafında da ifade edildiği
üzere, bu iki temel unsurdan birinin bulunmadığının açıkça gösterilebildiği durumlarda
diğer unsura ilişkin analize yer verilmeyebilir. Bu bağlamda öncelikle hâkim durum
analizi yapılmış, takiben kötüye kullanma eyleminin olup olmadığı incelenmiştir.
I.5.1.1. Hakim Durum Değerlendirmesi
(39) 4054 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde hâkim durum, “belirli bir
piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız
hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri
belirleyebilme gücü” olarak tanımlanmıştır. Bu tanıma paralel olarak, hâkim durum
tespitinde ilgili teşebbüsün rakiplerinden ve müşterilerinden bağımsız davranabilme
gücüne sahip olup olmadığının tespit edilmesi gerekmekte olup, rakiplerinden
bağımsız hareket edebilen, fiyatlarını karlı bir şekilde rekabetçi düzeyin üzerine
çıkarabilen ve belirli bir süre boyunca bu düzeyde sürdürebilen, üretim ve dağıtım

10 Bu hususlar haricinde fuarın ulusal ya da uluslararası olup olmadığına bakıldığında ise, ATLAS’tan
elde edilen veriler çerçevesinde, fuarın ulusal nitelikte olduğu anlaşılmaktadır.
11 Bkz. 26.02.2015 tarihli ve 15-09/128-55 sayılı Kurul kararı.
18-40/644-314
14/24

düzeyi, mal ve hizmet çeşitliliği ve/veya kalitesi, yenilik düzeyi gibi unsurları kendi
lehine ve tüketicilerin zararına olacak şekilde rekabetçi seviyenin altına çekebilen bir
teşebbüs hâkim durumda kabul edilmektedir.
(40) Esasen, hâkim durum değerlendirmelerinde birincil ölçüt teşebbüsün sahip olduğu
pazar payıdır. Bir teşebbüsün hâkim durumda bulunduğuna dair delil teşkil eden belirli
bir pazar payı eşiği bulunmamakla birlikte, %40’ın altında pazar payına sahip olan
teşebbüslerin hâkim durumda olması ihtimalinin düşük olduğu kabul edilmekte,
%40’ın üzerinde pazar payına sahip olan teşebbüsler bakımından ise pazara ilişkin
daha detaylı bir incelemeye gerek duyulmaktadır. Literatürde de, çok yüksek pazar
paylarının (%70 üzeri) istisnai durumlar dışında hâkim duruma işaret ettiği, %40-70
arası pazar payına sahip olan teşebbüslerin ise hakim durumda olma ihtimallerinin
yüksek olduğu, ancak diğer unsurların da ayrıntılı olarak değerlendirilmesinin
gerektiği kabul edilmiştir.
(41) İşbu dosya bakımından tespit edilmesi gereken husus TÜYAP’ın ilgili coğrafi pazar
olarak belirlenen Erzurum ve yakın çevresi özelinde fuar alanı işletmeciliği pazarında
hâkim durumda olup olmadığıdır. Bu çerçevede öncelikle ortaya konulması gereken
Erzurum başta olmak üzere ilgili coğrafi pazardaki fuar alanları olup, TOBB’dan
Fuarcılık Sektör İncelemesi sırasında alınan fuar merkezleri listesine göre Erzurum’un
çevre illeri olan Ağrı, Ardahan, Artvin, Bayburt, Bingöl, Erzincan, Kars, Muş ve Rize’de
fuar merkezi bulunmamaktadır. Öte yandan yine TOBB’dan Sektör İncelemesi
sırasında alınan ve 2005-2017 yılları arasını kapsayan verilere göre, bu tarihler
arasında Erzurum’un çevre illeri olan Ağrı, Ardahan, Artvin, Bayburt, Bingöl, Erzincan,
Kars, Muş ve Rize’de tek bir fuar düzenlenmiştir12. Dolayısıyla Erzurum’un komşu
illeri bakımından organize bir fuar alanı potansiyelinden bahsetmek mümkün
gözükmemektedir.
(42) Diğer yandan anılan yıllar arasında Erzurum’da düzenlenen fuarlar incelendiğinde ise
ATLAS’ın yukarıda daha önce belirtilen yerlerde yaptığı fuarlar haricinde, sadece iki
fuar düzenlenmiş olup anılan fuarların Kobi Bilgi ve Eğitim Fuarı ile Kitap Fuarı olduğu
görülmektedir.
(43) Dolayısıyla bu tespitler çerçevesinde, Erzurum’da fuar yapılmasına özgülenmiş
organize bir fuar alanından ancak Erzurum Fuar Merkezi’nin faaliyete geçmesiyle söz
edilebileceği, söz konusu alanın açık alanlar ve geçici alanlar haricinde Erzurum’da
fuar yapılmasına özgülenmiş organize tek alan olduğu ve açık alanlar ve geçici
alanlarla birlikte değerlendirildiğinde Erzurum’daki fuar alanı potansiyelinin de büyük
bir bölümünü oluşturduğu anlaşılmakta olup, TÜYAP’ın anılan alanın işletmecisi
sıfatıyla Erzurum ve yakın çevresindeki fuar alanı işletmeciliği pazarında hâkim
durumda olduğuna ilişkin güçlü bir gösterge niteliği taşıdığı değerlendirilmektedir.
(44) Pazar payının yanı sıra, pazara giriş ve çıkışlar da hâkim durum analizinde dikkate
alınan unsurlar olup, bu husus fuar alanı işletmeciliği bakımından değerlendirildiğinde,
fuar alanlarının yatırım maliyetleri yüksek, geri dönüşleri uzun yatırımlar olması
hasebiyle pazara girişlerin kolay olmadığı dikkate alındığında, pazarın bu özelliğinin
de hakim durumu güçlendiren bir husus olduğu anlaşılmaktadır. Diğer yandan,
Erzurum özelinde TÜYAP’ın karşısında ciddi bir alıcı gücü bulunduğundan söz etmek
de mümkün değildir.
(45) Son olarak yukarıda yer verilen hâkim durum tanımındaki rakiplerden ve
müşterilerden bağımsız hareket edebilme unsuru değerlendirildiğinde, TÜYAP’ın üst

12 Söz konusu fuar açık alanda düzenlenmiştir.
18-40/644-314
15/24

pazar olan fuar alanı işletmeciliği pazarında müşterileri konumunda bulunan fuar
düzenleyiciliği pazarındaki rakiplerinin alan tahsis talebini reddederek ve işleticiliğini
yaptığı alanda sadece kendi fuarlarını düzenleyerek de bir ölçüde müşterilerinden
bağımsız hareket edebildiği görülmektedir.
(46) Tüm bu açıklamalar dikkate alınarak, tarım ve hayvancılık fuarlarının yapılmasına
uygun organize kapalı alanlar bakımından işbu dosya özelinde TÜYAP’ın önemli
düzeyde pazar gücüne sahip olduğu değerlendirilmekte ve aşağıda ilgili pazarda
hakim durumda olduğu varsayımı altında, iddia konusu eylemlerinin kötüye kullanma
niteliğinde olup olmadığı incelenmektedir.
I.5.1.2. Kötüye Kullanma Eylemine İlişkin Değerlendirme
(47) Başvuru konusu iddia kısaca alan tahsis talebinin reddi olarak özetlenebilecek olup,
ticari ilişki çerçevesinde bir hizmetin ya da ürünün sağlanmasının reddi konulu
başvurular rekabet hukuku kapsamında “sözleşme yapmayı reddetme” başlığı altında
ele alınmaktadır. Rekabet hukuku uygulamasında, esas olarak, hâkim durumda olsun
ya da olmasın tüm teşebbüslerin iş yapacakları teşebbüsleri özgürce seçme ve
mülkiyetlerinde bulunan varlıklar üzerinde özgürce tasarruf edebilme hakları olduğu
kabul edilmektedir. Bununla birlikte, istisnai bazı durumlarda hâkim durumdaki
teşebbüslerin sözleşme yapmayı reddetmeleri rekabeti kısıtlayıcı bir davranış olarak
değerlendirilebilmekte ve hâkim durumdaki teşebbüse rekabet hukuku çerçevesinde
sözleşme yapma yükümlülüğü getirilebilmektedir.
(48) Bir teşebbüsün ürettiği mal ya da hizmetler ile sahibi olduğu maddi ya da gayri maddi
işletme unsurlarını diğer teşebbüslere sağlamaması ya da bunların diğer teşebbüsler
tarafından kullanılmasına doğrudan veya dolaylı olarak izin vermemesi sözleşme
yapmayı reddetme olarak ele alınmaktadır. Bu çerçevede hammadde niteliğindeki
fiziksel ürünler, belirli hizmetlerin sağlanabilmesi için gerekli altyapılar, ürün dağıtım
sistemleri ve fikri mülkiyet hakları ile korunan yahut korunmayan gayri maddi işletme
unsurları ya da bilgileri ile teşebbüslerin sözleşme yapma talebine konu olabilecek
diğer varlıklar anılan mal, hizmet ya da unsurlar arasında değerlendirilebilmektedir.
(49) Sözleşme yapmayı reddetme, mal, hizmet ya da unsura ilişkin mevcut bir sözleşme
ilişkisinin kesilmesi şeklinde olabileceği gibi, potansiyel müşterilerin sözleşme
taleplerinin reddedilmesi şeklinde de olabilmektedir.
(50) Diğer taraftan Sözleşme yapmayı reddetme, hâkim durumdaki teşebbüsün, kendisine
yöneltilen sözleşme yapma talebini herhangi bir sebep göstermeksizin reddetmesi
şeklinde doğrudan reddetme ya da makul olmayan ertelemeler, ürün arzının
azaltılması ve makul olmayan şartlar ileri sürülmesi gibi davranışlar yoluyla dolaylı
olarak reddetme şeklinde de ortaya çıkabilmektedir.
(51) Ayrıca, sözleşme yapmayı reddetme davranışı, hâkim durumdaki teşebbüsün alt
pazarda kendisiyle rekabet halinde olan teşebbüslere yönelik olabileceği gibi
kendisiyle rekabet içerisinde bulunmayan müşterilerine yönelik de olabilmektedir.
Burada alt pazar kavramı, sözleşme yapma talebine konu olan unsurun mal veya
hizmet üretiminde girdi olarak kullanıldığı pazarı ifade etmektedir. Hâkim durumdaki
teşebbüsün, sözleşme yapmayı reddettiği teşebbüs ile alt pazarda rekabet ediyor
olması halinde sözleşme yapmayı reddetme davranışının rekabeti kısıtlayıcı sonuçlar
ortaya çıkarması daha muhtemeldir.
18-40/644-314
16/24

(52) Kurul, sözleşme yapmayı reddetme iddialarını değerlendirirken ihlalin tespiti için üç
koşulun birlikte varlığını aramaktadır13. Bu çerçevede;
- Reddetme, alt pazarda rekabet etmek için vazgeçilmez bir ürüne ya da hizmete
ilişkin olmalı,
- Reddetmenin, alt pazarda etkin rekabeti ortadan kaldırması muhtemel olmalı,
- Reddetmenin tüketici zararına yol açması muhtemel olmalıdır.
(53) Yukarıda sayılan üç koşulun birlikte varlığının yanı sıra, teşebbüsün ileri sürdüğü haklı
gerekçe iddiaları da göz önünde bulundurulacaktır. Sözleşme yapma talebinde
bulunan teşebbüsün ticari kredibilitesinin olmaması, arzın kapasite sınırlarına bağlı
olarak geçici olarak ya da tamamen durdurulması, çeşitli güvenlik gerekliliklerinin
karşılanamaması gibi hususlar nesnel gereklilik olarak değerlendirilebilmektedir.
(54) Aşağıda reddetme eyleminin varlığından başlanarak bu koşulların mevcut dosya
bakımından sağlanıp sağlanmadığı incelenmiştir.
I.5.1.2.1. Reddetme Eyleminin Varlığı
(55) “Yerinde İncelemede Elde Edilen Bilgi ve Belgeler” başlıklı bölümdeki belgelerden de
görülebileceği üzere ATLAS, 06.04.2018 tarihinde TÜYAP’a, Erzurum Fuar
Merkezi’nde 20-23.09.2018 tarihlerinde tarım ve hayvancılık konulu fuarın
düzenlenmesi için kendilerine alan tahsis edilmesi talebini içeren ilk başvurusunu
yapmış, söz konusu başvuruya cevap alamadığını da belirttiği ve talebini 2019 ve
2020 yıllarını da içerecek şekilde yinelediği başvurusunu ise 03.05.2018 tarihinde
tekrarlamış ve ayrıca 26.07.2018 tarihli ihtarname ile de 22.09.2019 tarihine yönelik
talebini yinelemiştir. Yapılan incelemede söz konusu taleplerin TÜYAP tarafından
aşağıda içeriği verilen 10.05.2018 ve 08.08.2018 tarihli yazılarla reddedildiği
görülmektedir14:
“..TÜYAP … sahip olduğu ve işlettiği fuar merkezlerinde yapıla gelmekte olan
fuarlar dışındaki fuar konularında işbirliği yapmaktan onur duymuştur.
Uzun yıllardır işlettiğimiz tüm Adana, Bursa, Diyarbakır, Samsun, Konya da
işletmekte olduğumuz fuar merkezlerinde hazırlanan ve sürekliliği olan “tarım ve
hayvancılık” konulu fuarların Erzurum’da da 19-23 Eylül 2018 tarihleri arasında
Tüyap Erzurum Tarım Fuarı ve Tüyap Erzurum Hayvancılık Fuarı adı altında
düzenlenmesi için Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğine 15 Mart 2018 tarihinde
başvuru yapılmış ve ilgili fuarlar Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği internet
sitesinde ilan edilmiştir.
Söz konusu fuarların Tüyap Erzurum – Recep Tayyip Erdoğan Fuar ve Kongre
Merkezi’nde kuruluşumuz tarafından düzenleneceğinden talep ettiğiniz yer
tahsisinin mümkün olamayacağını üzülerek bildirmek isteriz…”
(56) İlgili yazı içeriğinde de görüldüğü üzere TÜYAP, ATLAS’ın başvurusunu benzer
tarihlerde söz konusu alanda aynı konuda kendisinin fuar düzenleyeceğini belirterek
reddetmekte, ayrıca bunu bir şirket politikası olarak görmektedir. Bu bağlamda dosya
konusu bakımından reddetme eyleminin mevcut olduğu açıktır.

13Bkz. Kurul’un 12-24/710-198 sayılı Digitürk kararı.
14 Her iki yazının içeriği büyük oranda benzer olduğundan tek yazının içeriğinin verilmesi yeterli
görülmüştür. 08.08.2018 tarihli yazıdan TÜYAP’ın 2019 yılında da anılan fuarı anılan alanda
düzenleyeceği görülmekte olup bu bağlamda ATLAS’ın 2019 ve 2020 yılına ilişkin taleplerinin de
karşılanmayacağı anlaşılmaktadır.
18-40/644-314
17/24

I.5.1.2.2. Vazgeçilmezlik Koşulu
(57) Vazgeçilmezlik koşulunun değerlendirilmesine ilişkin olarak Kılavuz’da15, reddetmeye
konu unsurun alt pazarda etkin bir şekilde rekabet edebilmek için nesnel olarak
gerekli olmasının arandığı ifade edilmektedir. Yine aynı Kılavuz’da, söz konusu
koşulun, “nesnel gerekliliğin reddetmenin olumsuz sonuçlarını -en azından uzun
vadede- telafi edebilmek için alt pazardaki rakiplerin başvurabilecekleri mevcut ya da
potansiyel bir ikamesinin bulunmaması” halinde söz konusu olacağı belirtilmektedir.
(58) Bu noktada vazgeçilmezlik şartının, hem hizmete hem de söz konusu hizmeti tedarik
eden teşebbüslere ilişkin olduğu vurgulanmalıdır. Bir başka deyişle üst pazardaki
hizmetin alt pazardaki hizmetin üretilebilmesi için vazgeçilmez olmasının yanında, üst
pazardaki hizmeti tedarik eden teşebbüsün de vazgeçilmez olması gerekmektedir.
Dolayısıyla reddedilen hizmetin vazgeçilmez olabilmesi için söz konusu hizmetin
alternatif kanallardan temin edilebilirliğinin de sorgulanması gerekmektedir16.
(59) Bu çerçevede öncelikle Erzurum Fuar Merkezi’nin inşasının yakın geçmişte
tamamlandığı ve söz konusu alanın açılışının aynı zamanda ATLAS’ın 8. Tarım ve
Hayvancılık Fuarı’nın başlangıç tarihi olan 28.09.2017 tarihinde yapıldığı
belirtilmelidir. ATLAS Yönetim Kurulu Başkanı ile yapılan görüşmede, anılan
dönemde alanın Erzurum Belediyesi tarafından işletildiği, bu nedenle o dönem anılan
alanda fuar düzenleyebildikleri, ancak alanın TÜYAP’a kira yoluyla devredilmesinin
ardından söz konusu alanda fuar düzenleme şansı bulamadıkları ifade edilmiştir.
TÜYAP’ta yapılan yerinde incelemede elde edilen Kira Sözleşmesi’nden ise alanın
işletmeciliğinin 31.01.2018 tarihinden başlamak üzere (…..) ile TÜYAP’a devredildiği
anlaşılmaktadır.
(60) Söz konusu alanın yakın geçmişte faaliyete geçmiş olması nedeniyle, ATLAS’tan
daha önceki yıllarda düzenlediği tarım ve hayvancılık konulu fuarları hangi alanlarda
düzenlediği konusunda bilgi istenmiş, ATLAS’ın gönderdiği cevabi yazıdan söz
konusu alanların;
- Erzurum Tren İstasyonu önünde (açık alan) (TCDD İstasyon Alanı),
- Tren İstasyonu önünde bulunan alışveriş merkezi önünde (kapalı alan) (Galeria
AVM),
- Atatürk Üniversitesi arazisi içerisinde (açık alan) (Aziziye Fuar Alanı)
olduğu anlaşılmıştır. Öte yandan ATLAS Yönetim Kurulu Başkanı ile yapılan
görüşmede bu alanlardan Galeria AVM’nin önünde Belediye tarafından otobüs
durakları oluşturulduğu, TCDD İstasyon Alanı’nın önünü ise belediyenin park alanı
olarak düzenlediği dolayısıyla bu alanlardaki açık alanın eskisi kadar kullanılabilir
durumda olmadığı, Atatürk Üniversitesi arazisi içerisindeki alanın ise tarla niteliğinde
olduğu belirtilmiştir. Yukarıdaki alanların halihazırdaki durumuna ilişkin Erzurum
Ticaret ve Sanayi Odası Genel Sekreteri (…..) ile de görüşülmüş, alınan bilgiler teyit
edilmiş, yeni açılan Erzurum Fuar Merkezi’nin daha nitelikli bir alan olduğu belirtilmiş,
ancak talep halinde yukarıda sayılan alanlarla ilgili alan tahsis başvurularının
değerlendirmeye alınarak TOBB’a iletileceği ifade edilmiştir.
(61) ATLAS tarım ve hayvancılık fuarlarını Erzurum haricinde Çorum, Amasya, Balıkesir,
Kayseri, Tokat, Niğde ve Trabzon illerinde de gerçekleştirmektedir. Bu itibarla
ATLAS’tan bu diğer illerdeki fuarlarını fuar merkezlerinde mi diğer alanlarda mı
gerçekleştirdiğine yönelik bilgi istenmiş, cevaben fuar merkezi olan yerlerde fuar

15 Bkz. Kılavuz, para. 44.
16 Kurulun 18.02.2016 tarihli ve 16-05/116-51 sayılı Solgar Vitamin kararı, para.33.
18-40/644-314
18/24

merkezlerinde olmayan diğer yerlerde diğer alanlarda fuarların gerçekleştirildiği bilgisi
alınmıştır.
(62) Bu bilgiler çerçevesinde vazgeçilmezlik koşulu bakımından ortaya konması gereken
husus yukarıda belirtilen daha önce fuar düzenlenmiş yerlerin Erzurum Fuar
Merkezi’ne alternatif oluşturup oluşturmadığıdır.
(63) Dosya mevcudu bilgilere göre, tarım ve hayvancılık konulu fuarlar ekseriyetle fuar
merkezleri ve fuar alanı türlerinde olmak üzere açık ve kapalı alanı birlikte bulunan
alanlarda gerçekleştirilmekte, göreceli olarak az sayıda tarlalar gibi açık alanlarda
düzenlenen tarım ve hayvancılık fuarları da bulunmaktadır. Nitekim bu nedenle ilgili
ürün pazarı bölümünde tarım ve hayvancılık konulu fuarların düzenlendiği alanlar ile
ilgili kategorik bir ayrıma gitmeye ihtiyaç duyulmamıştır. Bu bağlamda tüm veri göz
önünde bulundurulduğunda tarım ve hayvancılık fuarlarının farklı özelliklere sahip
alanlarda yapılabildiği görülmekle birlikte, bir ilde kapalı fuar alanı olduğu sürece bu
alanın öncelikli tercih olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan, dosyada yer alan verilere
göre, bir ilde fuar merkezi, fuar alanı vb. kapalı bir alan olduğu halde anılan ilde açık
alanda fuar yapıldığını gösteren örnekler de mevcuttur.
(64) Adana, Bursa, Çanakkale, Konya, Tekirdağ gibi şehirlerde fuar merkezlerinde
yapılmakta olan tarım ve hayvancılık konulu fuarlar olmasına rağmen birbirine rakip
konumda bulunan düzenleyicilerin açık alanda da fuar düzenlediği görülmektedir. Bu
bağlamda her ne kadar fuar merkezleri ve fuar alanları kadar elverişli olmasa da açık
alanların da bu tür fuarlara alternatif oluşturabilmektedir17. Öte yandan daha önce de
yer verildiği üzere, sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerden UBM’nin tarım ve
hayvancılık fuarları açısından önemli sektörel özelliklerden birinin geniş alanlara
ihtiyaç duyulması olduğu, bu gereklilik nedeniyle açık alanların sıklıkla kullanıldığı ve
çadır, tente, vs. gibi gereçler ile ek alanlar oluşturulabildiği, özellikle traktör ve tarım
makineleri gibi ebatı büyük ürünlerin sergilendiği tarım ve hayvancılık fuarları için
çoğunlukla açık alanların tercih edildiği yönündeki beyanları ise tarım ve hayvancılık
fuarları açısından kimi zaman açık alanların daha tercih edilebilir olduğuna işaret
etmektedir. Ayrıca DLG’nin fuarlarını tarla günleri konsepti altında tarımın yapıldığı
tarlada gerçekleştirdiğine yönelik beyanları da tarım ve hayvancılık konulu fuarlar
bakımından açık alanların kapalı alanlara alternatif oluşturabildiğini göstermektedir.
(65) Öte yandan vazgeçilmezlik koşulu ele alınırken alternatif unsurların redde konu unsur
kadar elverişli olup olmadığı hususu değerlendirmenin önemli boyutlarından birini
oluşturmaktadır. Literatür ve kararlarda alternatif bir imkânı kullanma ya da
yaratmanın rakipler üzerine ek maliyet getirmesi ve uygunsuzluğa yol açmasının
unsurun zorunluluğunu ispatlama için yeterli olmadığı18,19; zorunluluğunun
(essentiality) belirlenmesi için, varlığın hem alt (ikincil) pazardaki rekabet için hayati
bir önem taşıdığının hem de benzerinin kurulmasının pratikte ve makul olarak
imkansız olduğunun gösterilmesinin gerektiği20; rakibin, ilgili unsurun alt pazardaki
rekabetin varlığı için merkezi olduğunu göstermek zorunda olduğu21 hususlarına
dikkat çekilmektedir. Bu bağlamda rekabet hukukunda bu konuyla ilgili varılan sonuç,

17 Bu sonuca ulaşırken fuarların katılımcı sayısı, kiralanan stant alanı gibi özelliklerinin de işbu dosya
konusu fuarlar ile karşılaştırılabilir olmasına ayrıca dikkat edilmiştir.
18 Alaska Airlines v. United Airlines 948, F.’d.536 (6. Daire, 1991)
19VENİT, J.S. ve J.J. KALLAUGHER (1994), “Essential Facilities: A Comparative Law Approach”, B.
Hawk (der.), Fordham Corporate Law InstituteInternational Antitrust Law and Policy içinde, Kluwer Law
International, TheHague, The Netherlands, s.314-344
20SOMA J.T., D.A. FORKNER. VE B.P. JUMPS (1998), “The Essential Facilities Doctrine in the
Deregulated Telecommunication Industry” 13, Berkeley Tech. L.J. s.565-590.
21 AREEDA, P.ve H. HOVENKAMP, (1996) Antitrust Law (Supplement), Little, USA.
18-40/644-314
19/24

redde konu hizmet ya da ürün alternatif bir kaynaktan temin edilebildiği sürece,
alternatif kaynak daha az avantajlı, daha elverişsiz olsa da vazgeçilmezlik koşulunun
sağlanmadığıdır. Bu nedenle redde maruz kalan teşebbüsün faaliyetlerini sürdürüp
sürdüremediğinin ortaya konulması da önemlidir.
(66) Bu açıklamalar çerçevesinde, ATLAS’ın 2017 yılı öncesinde tarım ve hayvancılık
fuarlarını yaptığı alanların Erzurum Fuar Merkezi’ne alternatif oluşturup oluşturmadığı
değerlendirildiğinde, öncelikle az sayıda olsa da tarım ve hayvancılık konulu fuarların
kapalı alanlarda düzenlendiği bazı şehirlerde açık alanlarda da aynı konuda fuar
düzenlendiği tekrar hatırlatılmalıdır. Öte yandan her ne kadar ATLAS Yönetim Kurulu
Başkanı tarafından Belediyenin Galeria AVM’nin önünde otobüs durakları
oluşturduğu, TCDD İstasyon Alanı’nın önünü ise Belediyenin park alanı olarak
düzenlediği dolayısıyla bu alanlardaki açık alanın eskisi kadar kullanılabilir durumda
olmadığı belirtilmişse de 2011, 2012, 2013 yılında fuar düzenlenen Atatürk
Üniversitesi arazisi içerisindeki tarla niteliğindeki alanın hala kullanılabilir olduğu
anlaşılmaktadır. Bu noktada soru işareti oluşturabilecek husus ise bu alanların nitelik
ve olanaklar itibarıyla Erzurum Fuar Merkezi’ne alternatif oluşturup oluşturmadığı
olup, bu soruya rekabet hukukunun verdiği cevap alternatiflerin daha elverişli, daha
uygunsuz olmasının redde konu unsuru vazgeçilmez kılmadığıdır.
(67) Öte yandan konu alternatifin elverişliliğinden ziyade, redde maruz kalma sonucunda
rakip teşebbüsün piyasa dışında kalıp kalmadığı açısından değerlendirildiğinde ise,
ATLAS’ın 2018 yılında Erzurum’da tarım ve hayvancılık konulu fuar düzenlemediği
görülmekle birlikte, mevcut durumun ATLAS’ın kalıcı olarak piyasa dışında kaldığı
sonucuna ulaşmak için erken bir safha olduğu değerlendirilmektedir. Zira ATLAS’ın
2018’de fuar düzenlememesinde kendisine alan tahsis edilmemesi kadar, TÜYAP’ın
anılan bölgede tarım ve hayvancılık konulu fuar düzenlemesiyle oluşan rekabet
sonucunda yeterince katılımcı ve ziyaretçiyi çekemeyeceği beklentisinin de etkili
olabileceği söylenebilecektir. Mevcut durumun piyasa dışında kalınıp kalınmadığına
ilişkin erken bir safha olduğu değerlendirmesi karşısında, ATLAS’ın başvurusunda yer
verilen, benzer bir durumun daha önce Konya’da da yaşandığı iddiasına değinmek
yararlı olacaktır. ATLAS, başvurusunda 1996-2006 yılları arasında 11 yıl süreyle
Konya’da Konya Tarım Fuarı’nı düzenlediklerini, ancak Konya Uluslararası Fuar
Merkezi’nin TÜYAP’a devredilmesinin ardından Konya’da fuar düzenleyemediklerini
ifade etmektedir. Ancak yukarıda da görüldüğü üzere Konya halihazırda yıl içinde
tarım ve hayvancılık fuarının farklı teşebbüslerce açık alanlar da dahil olmak üzere
farklı alanlarda düzenlendiği bir şehir olup, bu durum karşısında ATLAS’ın piyasa
dışına çıkarılmasından ziyade rekabet baskısı içerisinde kalmayı tercih etmediği
sonucuna ulaşmak daha mümkün görünmektedir.
(68) Bu tespitler haricinde ATLAS Yönetim Kurulu Başkanı tarafından da dile getirilen
Erzurum Fuar ve Kongre Merkezi’nin varlığı karşısında katılımcı ve ziyaretçilerin açık
alanda düzenlenen fuarlara rağbet etmeyeceği, bir başka deyişle katılımcı ve
ziyaretçilerin gözünden ATLAS’ın daha önce fuar düzenlediği alanlar ile Erzurum Fuar
Merkezi’nin birbirine ikame nitelikte olup olmadığı hususuyla ilgili olarak ise, mevcut
durumda ve eldeki veriler karşısında net bir sonuca varmak mümkün değildir.
(69) Sonuç olarak tüm bu tespit ve değerlendirmeler karşısında, tarım ve hayvancılık
konulu fuarların daha elverişsiz olduğu varsayılsa dahi açık alanlarda düzenlendiği
örneklerin bulunması, ATLAS’ın da daha önce bu tür alanlarda tarım ve hayvancılık
konulu fuarlar düzenlemiş olması itibarıyla vazgeçilmezlik koşulunun sağlanmadığı
kanaatine ulaşılmıştır.
18-40/644-314
20/24

I.5.1.2.3. Alt Pazarda Etkin Rekabetin Ortadan Kalkmasının Muhtemel Olması
(70) Daha önce de belirtildiği üzere TÜYAP Erzurum Fuar Merkezi’nin işletmeciliğini
devralmasının ardından anılan alanda kendisi de fuar düzenlemeye başlamış, bu
kapsamda ilk olarak 08-13.05.2018 tarihlerinde düzenlediği Doğu Anadolu-Erzurum
Kitap Fuarı’nın ardından 19-23.09.2018 tarihlerinde ise Erzurum Tarım Fuarı ve
Erzurum Hayvancılık Fuarı’nı anılan alanda düzenlemiştir. Bu itibarla TÜYAP hem
fuar alanı işletmeciliği pazarında hem de fuar düzenleyiciliği alanında faaliyeti bulunan
dikey bütünleşik bir teşebbüs konumdadır.
(71) Fuarcılık Sektör İncelemesi Raporu’nda sözleşme yapmanın reddi, ayrımcılık, vb.
şekillerde gerçekleşen dikey bütünleşik teşebbüs davranışları nedeniyle dikey
bütünleşme sektördeki önemli rekabetçi sorunlardan biri olarak tanımlanmıştır.
Raporda bir fuar alanı işleticiliğinin dikey bütünleşik bir firma tarafından
devralınmasının ardından düzenleyicilerin alan taleplerinin yeni işletmeci tarafından
reddedildiği, düzenleyicilerin söz konusu alanda ya da o ildeki başka bir alanda daha
önce yaptıkları fuarları düzenleyemedikleri ve söz konusu fuarların bir benzerinin
dikey bütünleşik firmanın düzenleyici şirketi tarafından yapılmaya başlandığı
örneklerle sıklıkla karşılaşıldığı ifade edilmektedir. Söz konusu durum işbu dosyanın
konusu ile de birebir uyumluluk göstermektedir. Nitekim daha önce de belirtildiği
üzere, kendisiyle aynı alanda fuar düzenleyen teşebbüslere alan tahsis edilmemesi
TÜYAP’ın ATLAS’a verdiği cevaptan da görülebileceği üzere şirket politikası
niteliğindedir. Dosyadaki verilerden ayrıca İstanbul, Konya, Bursa, Adana, Diyarbakır,
Samsun illerinde dikey bütünleşik bir yapı gösteren TÜYAP’ın dikey bütünleşik
teşebbüsler arasında gerek fuar alanı işletmeciliği gerekse de fuar düzenleyiciliği
pazarlarında pazar gücü en yüksek teşebbüs olduğu görülmektedir.
(72) Dosya konusu bakımından fuar düzenleyiciliği pazarı alt pazar, fuar alanı işletmeciliği
ise üst pazarı oluşturmaktadır. Bu bağlamda üst pazarda faaliyet göstermekte olan
TÜYAP’ın ATLAS’ın fuar alanı tahsis talepli başvurusunu reddetmesiyle alt pazar olan
tarım ve hayvancılık konulu fuar düzenleyiciliği pazarında rekabetin ortadan kalkıp
kalkmadığının irdelenmesi gerekmektedir. Bir önceki bölümde de belirtildiği üzere,
alan tahsis talebinin reddedilmesi sonucu ATLAS 2018 yılında tarım ve hayvancılık
fuarını düzenlememiştir. Öte yandan söz konusu fuar dikey bütünleşik teşebbüs olan
TÜYAP tarafından düzenlenmiştir. Belirtilenler haricinde Erzurum özelinde tarım ve
hayvancılık konulu fuar düzenlenmediğinden, ATLAS’ın tarım ve hayvancılık konulu
fuar düzenleyiciliği pazarında fuar düzenlememesiyle birlikte anılan pazar bakımından
TÜYAP üzerinde 2018 yılı özelinde bir rekabet baskısı oluşmadığı açıktır. Diğer
yandan bir önceki bölümde de belirtildiği üzere, mevcut durum ATLAS’ın kalıcı olarak
piyasa dışında kaldığı sonucuna ulaşmak için erken bir safhadır. Bununla beraber,
halihazırda anılan pazar özelinde TÜYAP’a rakip bir teşebbüs bulunmadığından,
mezkur teşebbüsün eylemi sonucunda alt pazarda etkin rekabetin ortadan
kalkmasının muhtemel olduğu, dolayısıyla sözleşme yapmanın bu ikinci koşulunun
sağlandığı değerlendirilmektedir.
I.5.1.2.4. Tüketici Zararına Yol Açılmasının Muhtemel Olması
(73) Reddetmenin tüketici zararına yol açmasının muhtemel olup olmadığının
değerlendirilmesi aşamasında tüketiciler bakımından, sözleşme yapmayı reddetmenin
ilgili pazardaki olumsuz sonuçlarının, sözleşme yapma yükümlülüğü getirilmesinin
zaman içinde yaratacağı olumsuz sonuçlardan daha fazla olup olmayacağı
incelenmektedir. Bu çerçevede örneğin, hâkim durumdaki teşebbüsün sözleşme
yapmayı reddetmesi sonucunda rakiplerin yenilikçi ürün ya da hizmetleri piyasaya
18-40/644-314
21/24

sürmesinin engellendiği ve/veya reddetme davranışıyla takip eden yeniliklerin önünün
tıkandığı hallerde muhtemel tüketici zararından bahsedilebilmektedir. Bu durum,
özellikle sözleşme yapma talebinde bulunan rakibin hâkim durumdaki teşebbüsün
ürettiği mal ve hizmetler ile sınırlı kalmayarak potansiyel talebin olduğu yeni ve daha
gelişmiş mal veya hizmetler sunma amacını taşıdığı veya teknolojik gelişmeye katkıda
bulunmasının olası olduğu hallerde söz konusu olmaktadır22. Tüketici zararı ayrıca
fiyat artışı, ürün kalitesindeki ve yenilik düzeyindeki düşüşler, mal ve hizmet
çeşitliliğinde azalışlar şeklinde de gerçekleşebilmektedir.
(74) Bu bilgilerden, reddetme eylemi sonucunda tüketici zararına yol açılmasının
muhtemel olup olmadığının belirlenmesinde kullanılan kriterlerden birinin, yenilikçi
ürünlerin piyasaya sürülmesinin ya da teknolojik gelişmelerin engellenmesi olduğu
anlaşılmaktadır. Ancak önaraştırma kapsamında yapılan incelemelerde, ATLAS’ın
yenilikçi bir ürünü piyasaya sürememesi ya da potansiyel talebi olan yeni ve daha
gelişmiş bir ürün ortaya koymasının veya teknolojik gelişmeye katkıda bulunmasının
engellenmesi gibi bir durumun varlığına ilişkin herhangi bir bilgi elde edilmemiştir.
Dolayısıyla bu açıdan reddetme eylemi sonucunda tüketici zararının ortaya
çıkmasının muhtemel olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
(75) Diğer yandan her ne kadar yukarıdaki değerlendirmede tüketici zararının muhtemel
olup olmadığı temelde, reddetme eylemi sonucu ortaya çıkan durum ile sözleşme
yapma yükümlülüğü getirilmesinin karşılaştırmalı analizine dayansa da, fiyat artışı da
tüketici zararının göstergelerinden biri olarak sayılmaktadır. Bu kapsamda fuarların
tüketicisi niteliğindeki katılımcılara uygulanan stant kiralama bedelinin dikkate
alınabileceği değerlendirilmektedir. Bu çerçevede ATLAS’tan ve TÜYAP’tan Erzurum
tarım ve hayvancılık fuarlarında katılımcılardan birim alan adına talep ettikleri stant
kiralama bedelleri istenmiştir. Söz konusu bedellere ilişkin tabloya aşağıda yer
verilmektedir.
Tablo-2: Erzurum Tarım ve Hayvancılık Fuarı Kiralanan Stant Alanı Birim Fiyatı
Düzenleyici
Firma
ATLAS TÜYAP
Fuar adı
2016 Erzurum
Tarım ve
Hayvancılık Fuarı
2017 Erzurum
Tarım ve
Hayvancılık Fuarı
2018 Erzurum
Tarım Fuarı
Kiralanan
2018 Erzurum
Hayvancılık Fuarı
Kiralanan Stant
Alanı Birim
Fiyatı23(TL)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: TÜYAP’tan gelen bilgiler.
(76) Tablo incelendiğinde Erzurum Tarım Fuarı ve Erzurum Hayvancılık Fuarı’nı TÜYAP’ın
düzenlediği 2018 yılında, 2017 yılına göre kiralanan stant alanı birim fiyatlarında bir
artışın yaşanmadığı aksine bir düşüşün söz konusu olduğu gözlemlenmektedir. Bu
bağlamda fiyatlar açısından bakıldığında fuara katılım gösteren firmaların zarara
uğradığından bahsetmek mümkün görünmemektedir. Öte yandan daha önce de ifade
edildiği üzere, TÜYAP’ın 2018’deki fuarına katılan katılımcı sayısı (her bir fuar için
(…..)) ATLAS’ın önceki senelerdeki fuarlarına katılan ortalama katılımcı sayısına
((…..)) göre düşük kalmıştır24. TÜYAP Erzurum’da bu konuda yeni fuar yapmaya
başladığından, bu azalışla ilgili olarak henüz bir sonuca ulaşmak için erken olduğu
açıktır. Dolayısıyla tüm bu tespit ve açıklamalar karşısında mevcut durumda eldeki
verilerin tüketici zararını ortaya koyacak nitelikte olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

22 Kılavuz, para. 47.
23 KDV hariç.
24 Bkz. Dipnot 10 (2014, 2016, 2017 ortalaması)
18-40/644-314
22/24

I.5.1.3. Objektif Haklı Gerekçe Tartışması
(77) Sözleşme yapmayı reddetme eyleminin rekabet ihlali oluşturup oluşturmadığı
noktasında son değerlendirilen husus, sözleşme yapmayı reddeden teşebbüsün bu
davranışına ilişkin objektif bir gerekçesi olup olmadığıdır. Yukarıda sayılan şartlar
inceleme konusu davranış bakımından mevcut olsa dahi, teşebbüsün objektif bir
gerekçesi olması durumunda, sözleşme yapmayı reddetme eylemi ihlal olarak
nitelendirilmeyebilmektedir. Kurul tarafından dikkate alınacak haklı gerekçe iddiaları
Kılavuz’da nesnel gereklilik ve etkinlik gerekçeleri olarak sınıflandırılmakta25 ve
sözleşme yapma talebinde bulunan teşebbüsün ticari kredibilitesinin olmaması, arzın
kapasite sınırlarına bağlı olarak geçici olarak ya da tamamen durdurulması, çeşitli
güvenlik gerekliliklerinin karşılanamaması gibi hususlar ve birtakım etkinlikler
sözleşme yapmanın reddi için objektif haklı gerekçe olarak kabul edilebilmektedir.
(78) İşbu dosya kapsamında TÜYAP’ın ATLAS’a gönderdiği yazıda başvurunun reddinin
gerekçesi TÜYAP’ın anılan alanda kendisinin fuar düzenlemesi olarak belirtilmiş,
ayrıca işbirliğine ancak kendisiyle aynı alanda fuar düzenlemeyen teşebbüslerle gittiği
hususu da yazının başında vurgulanmıştır. Öte yandan, gerek TÜYAP’tan gerekse
ATLAS’tan aynı ilde aynı konuda birden fazla fuarın düzenlenmesinin, elde edilecek
verimi nasıl etkileyeceğine yönelik görüşleri de istenmiş, TÜYAP cevabi yazısında
Erzurum Fuar Merkezi’nin eksik kalan bölümlerinin kendileri tarafından tamamlanarak
işletilmeye açıldığını, aynı fuar alanında aynı konuda herhangi bir fuar şirketine yer
verilmesinin pazarı bozduğunu ve katılımcının ve ziyaretçilerin beklentilerini olumsuz
etkilediğini belirtmiştir. Zira ATLAS da yıl içerisinde aynı ilde aynı konuda birden fazla
fuarın düzenlenmesinin düzenleyiciler, katılımcılar ve ziyaretçiler açısından pek
verimli olmadığının daha önce yapılan fuar tecrübelerinden görüldüğünü, bu durumun
düzenleyici, katılımcı ve ziyaretçilere ek yük getirdiğini belirtmektedir. Dolayısıyla
dosyanın her iki tarafı da aynı ilde aynı konuda birden fazla fuar düzenlenmesinin
verimli olmadığı görüşündedir.
(79) Aynı bölgede/ilde/alanda aynı konuda düzenlenecek optimal fuar sayısının ne olduğu
ve bu fuarlar arasındaki sürenin ne kadar olması gerektiği fuarcılık sektöründeki en
önemli soru ve sorunlardan birini oluşturmaktadır. Zira bir yanda aynı alanda aynı
konuda optimal fuar sayısından fazla fuar tüm paydaşlar açısından ek maliyetlere yol
açmakta, fuarların bölünmesi yoluyla başarısız olması ihtimalini doğurmakta; diğer
yanda ise bu durum öne sürülerek sayının sınırlanmasına yönelik davranışlara
girilmesi pazara giriş engelleri oluşturarak rekabeti kısıtlayıcı etkiler
doğurabilmektedir. Nitekim bu hususa yakın zamanda tamamlanan Fuarcılık Sektör
İncelemesi Raporu’nda da değinilmiştir. Öte yandan Usul ve Esaslar’da da ana fuar
takviminin oluşturulması sürecinde fuarlar için zaman ve mekân yönünden bir
sınırlamaya gidilmediği, ana fuar takvimine yapılacak eklemeler ve değişiklikler
bakımından ise Usul ve Esaslar’ın 15. ve 17. maddeleri çerçevesinde aynı ilde
düzenlenecek benzer içerikli fuarların arasında en az bir aylık bir süre olmasının
gözetildiği görülmektedir.
(80) İncelemeye konu teşebbüs tarafından öne sürülen etkinlik gerekçesi
değerlendirilirken, teşebbüsten aşağıda sayılan dört koşulun birlikte sağlandığını ispat
etmesi beklenmektedir:
- Etkinlikler davranışın sonucu olarak gerçekleşmeli ya da gerçekleşmesi muhtemel
olmalı,
- Davranış söz konusu etkinliklerin gerçekleşmesi için vazgeçilmez olmalı,

25 Bkz. Kılavuz, para. 30.
18-40/644-314
23/24

- İncelenen davranış sonucunda ortaya çıkması muhtemel etkinlikler, davranışın
etkilenen pazarlarda rekabet ve tüketici refahı üzerindeki olası olumsuz etkilerini
telafi etmeli,
- Davranış, fiili ve potansiyel rekabetin kaynaklarının tamamını ya da çoğunu devre
dışı bırakarak etkin rekabeti ortadan kaldırmamalı.
(81) Esasen TÜYAP tarafından tek fuarın daha etkinlik doğurucu olduğu yönündeki
hususlar ileri sürülerek rakip teşebbüslerin sözleşme yapma taleplerinin reddedilmesi
objektif haklı gerekçe koşulunu sağlamamaktadır. Zira Türkiye’de tarım ve hayvancılık
fuarının düzenlendiği birçok ilde bu konuda yıl içerisinde birden fazla fuar
düzenlenmekte, hatta bazı illerde düzenlenen fuar sayısı yıl içerisinde 4-5 fuar
sayısına ulaşabilmektedir. Öte yandan tarım ve hayvancılık fuarlarının yapıldığı alan
dağılımına ilişkin veriler de bu hususu ayrıca desteklemektedir. Bu verilerden ortaya
çıkan sonuç, belirli bir büyüklüğe sahip illerdeki yerel/bölgesel pazarın birden fazla
tarım ve hayvancılık fuarının yapılmasına elverişli kapasitede olduğu şeklindedir.
Dolayısıyla son derece yaygın olan bu durum karşısında tek fuarın daha etkinlik
doğurucu olduğu yönündeki yaklaşım genel geçer bir gerekçe olarak kabul edilemez.
(82) Diğer yandan etkinlik savunmasının kabul edilebilmesinin şartlarından biri davranışın
pazardaki etkin rekabete olan etkisinin sınırlı olmasıdır. Önceki bölümlerde mevcut
durumun ATLAS’ın kalıcı olarak piyasa dışında kaldığı sonucuna ulaşmak için erken
bir safha olduğu belirtilmekle beraber, ATLAS’ın 2018 yılında Erzurum’da fuar
düzenlememesinin sonucu olarak TÜYAP’ın Erzurum özelinde tarım ve hayvancılık
konulu fuar düzenleyen tek teşebbüs olarak kaldığı, bu durumun da alt pazarda etkin
rekabetin ortadan kalkmasının muhtemel olması sonucunu doğurabileceği
belirtilmiştir. Öte yandan ATLAS’a yönelik cevaplarından da görüleceği üzere TÜYAP
kendi işlettiği fuarlarda kendisiyle aynı konuda fuar düzenleyen şirketlere alan tahsis
etmemeyi bir şirket politikası olarak görmektedir. Yerinde incelemelerde elde edilen
belgeler incelendiğinde de Erzurum Fuar Merkezi’nde TÜYAP’ın fuarları dışında bir
fuarın düzenlenmediği görülmektedir. Uygulamada bir fuar alanı işletmecisinin kiraya
konu fuar alanının optimal kullanımını sağlayarak bu faaliyet alanından maksimum
getiriyi elde etmeyi hedeflemesi beklenirken, TÜYAP kendisiyle aynı konuda fuar
düzenleyen teşebbüslere alternatif tarih sunma yoluna da gitmemektedir. Bu tür bir
davranışın altında yatan saikler kendi fuarlarının etkinliğinin ve başarısının
sağlanması olabileceği gibi, rakip teşebbüslerin rekabet baskısının ortadan
kaldırılması da olabilecektir. Dolayısıyla haklı gerekçe açısından etkinlik
savunmasının eylemin etkin rekabete etkisinin sınırlı olması şartının da sağlanmadığı
değerlendirilmektedir.
(83) Tüm bu tespit ve değerlendirmeler doğrultusunda, işbu dosya konusu bakımından
objektif haklı gerekçe unsurunun mevcut olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
(84) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde, dosya konusu bakımından
sözleşme yapmanın reddi koşullarından vazgeçilmezlik şartının sağlanmadığı, tüketici
zararı şartı bakımından ise mevcut durumda eldeki veriler tüketici zararının
oluştuğunu ortaya koymamaktadır. Öte yandan daha önce de belirtildiği üzere,
sözleşme yapmanın reddinin rekabet hukukunda ihlal olarak nitelendirilebilmesi için
hakim durumun varlığı haricinde bu koşulların tümünün birlikte, diğer bir deyişle
kümülatif olarak sağlanması gerekmektedir. Dosya bakımından bu unsurların birlikte
varlığı mevcut olmadığından, TÜYAP’ın incelenen davranışının ihlal olarak
nitelendirilemeyeceği kanaatine varılmıştır.

18-40/644-314
24/24

J. SONUÇ
(85) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.








Full & Egal Universal Law Academy