Rekabet Kurumu - Karar Sayı 18-42/670-329

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2016-2-45 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 18-42/670-329
Karar Tarihi : 08.11.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK (Başkan)
Üyele Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Adem BİRCAN, Mehmet AYAN,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Şükran KODALAK
B. RAPORTÖRLER : Bülent GÖKDEMİR, Neyzar ÜNÜBOL, Emircan AKSAKAL,
Betül AYHAN
C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR : - Teknoklas İletişim Telekomünikasyon San. ve Tic. Ltd. Şti.
Yenibosna Merkez Mah. Ladin Sok. Terziler Sit. No: 320
Kat:3 Yenibosna, Bahçelievler/İSTANBUL
- Posta Güvercini Bilişim ve İletişim Hizmetleri A.Ş.
Temsilcileri: Av.Fatma GÖZLÜKAYA ANGI, Cengiz SOYSAL
Limonluk Mah. İnönü Blv. No:177 D:3 Yenişehir/MERSİN
D. HAKKINDA SORUŞTURMA
YAPILANLAR :- Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Aydınevler Mah. İnönü Cad. No: 20 Küçükyalı Plaza Park
34854 Maltepe/İSTANBUL
- Vodafone Telekomünikasyon A.Ş.
Temsilcileri: Av. Prof. Dr. İsmail Yılmaz ASLAN,
Av. Orhan ÜNAL
Gazi Umur Paşa Sok., Bimar Plaza, No: 38/8 Balmumcu,
Beşiktaş / İSTANBUL
- TT Mobil İletişim Hizmetleri A.Ş.
Gayrettepe Mah. Yıldız Posta Cad. No:40 Gayrettepe,
Beşiktaş/İSTANBUL
(1) E. DOSYA KONUSU: Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş., Vodafone
Telekomünikasyon A.Ş. ve TT Mobil İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin toplu kısa mesaj
ihalelerinde kısa mesaj sonlandırma ücretlerinin altında teklifler vererek
rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırdığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 09.09.2016 tarih ve 5384
sayı ile giren ve Teknoklas İletişim Telekomünikasyon San. ve Tic. Ltd. Şti.
(TEKNOKLAS) tarafından yapılan başvuruda özetle;
 TEKNOKLAS’ın Bilgi ve İletişim Teknolojileri Kurumunun (BTK) sanal mobil
şebeke hizmeti (SMŞH) ve sabit telefon hizmeti (STH) işletmecisi lisanslarına
sahip olduğu ve bu piyasalarda faaliyet gösterdiği,
 TEKNOKLAS’ın Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (TURKCELL), Vodafone
Telekomünikasyon A.Ş. (VODAFONE) ve TT Mobil İletişim Hizmetleri A.Ş. (TT
MOBİL) ile arabağlantı sözleşmeleri akdettiği,
2/44

18-42/670-329

 TURKCELL, VODAFONE ve TT MOBİL’in bahsi geçen sözleşmelerde belirtilen
sonlandırma ücretlerinin altında fiyatlarla son kullanıcılara teklif sunduğu, bu fiyat
politikasının TEKNOKLAS ve diğer operatörlere rekabet imkanı tanımadığı,
TEKNOKLAS’ın piyasada kalmasının zorlaştığı
yönündeki iddiaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı
Kanun) merkezinde değerlendirilmesi talep edilmektedir.
(3) Bunun yanı sıra, soruşturma süreci devam ederken Posta Güvercini Bilişim ve İletişim
A.Ş. (POSTA GÜVERCİNİ) tarafından yapılan ve Kurum kayıtlarına 09.03.2018 tarih
ve 2011 sayı ile intikal eden şikayet başvurusunda1;
 Figen Yazılım Evi Ticaret Ltd. Şti.’nin (FİGENSOFT) toplu SMS (short message
service) hizmetleri pazarında üç mobil işletmecinin (TURKCELL, TÜRK
TELEKOMUNİKASYON A.Ş. [TÜRK TELEKOM] ve VODAFONE) çözüm ortağı
statüsünde hizmet verdiği, aynı zamanda grup şirketi olan ve STH alanında
faaliyet gösteren POSTA GÜVERCİNİ ile kendi adına toplu SMS hizmetleri
alanında çalıştığı,
 Bir STH işletmecisinin perakende toplu SMS hizmeti (alt pazar) verebilmesi için,
söz konusu üç mobil şebeke operatöründen toptan SMS sonlandırma hizmeti (üst
pazar) almasının zorunlu olduğu, dolayısıyla bu hizmetin zorunlu bir girdi olduğu
ve bunun için ödenen ücretin de zorunlu bir maliyet kalemini oluşturduğu,
 Anılan üç mobil şebeke operatörünün hem üst hem alt pazarda faaliyet gösterdiği
ve üst pazarda hakim durumda bulunduğu, bu firmaların alt pazarda verdikleri
perakende toplu SMS hizmet bedellerinin kimi zaman yıkıcı fiyat seviyesinde
maliyetin altında ve rakipler için marj sıkışmasına sebep olacak seviyede
gerçekleştiği, bu pazarın teknoloji piyasası olma özelliği de dikkate alınarak
yapılacak bir analizde pazarda şikayet edilen firmalarca uygulanan fiyatların fiyat
sıkıştırmasına neden olduğunun görüleceği,
 Rekabet hukuku açısından, yıkıcı fiyat veya fiyat sıkıştırması gibi uygulamaların,
tüketiciler kısa dönemde düşük fiyatlardan yararlansalar da, pazarda rekabet
karşıtı etkiler doğuracağı veya rekabetin gelişmesini engellemesi durumunda
uzun dönemde tüketici refahını olumsuz etkileyeceği,
 BTK kararı2 ile 2013 yılı Temmuz ayından itibaren geçerli olmak üzere SMS
arabağlantı ücretlerinin TURKCELL ve VODAFONE için 0,0043 TL, TÜRK
TELEKOM için 0,0047 TL olarak belirlendiği, adı geçen teşebbüslerin 2017 yılına
ilişkin olarak BTK tarafından açıklanan son pazar payları dikkate alındığında
ortalama arabağlantı ücretinin 0,0044 TL seviyesinde gerçekleştiği, hakim
durumdaki teşebbüsler ile eşit etkinlikte olacak şekilde STH ve/veya sanal mobil
şebeke hizmeti işletmecisi (SMŞH) olarak ilgili alt pazarda faaliyet gösterebilmek
için gerekli olan ve katlanılan maliyetleri de içeren, bununla birlikte teknoloji
piyasalarında önem arz eden uzun dönem ortalama artan maliyetler bu hesaba
dahil edildiğinde mezkûr maliyetin (0,0044 TL) daha yüksek bir seviyede
oluşacağı,
 Dolayısıyla diğer maliyet kalemlerinin göz ardı edilmesi halinde bile, bir toplu SMS
ihalesinde zarar etmeyecek şekilde bir firma tarafından teklif edilebilecek en

1 Mezkûr başvuru Rekabet Kurulunun (Kurul) 05.04.2018 tarih ve 18-10/186-M sayılı kararı ile mevcut
soruşturmaya dahil edilmiştir.
2 12/04/2013 tarih ve 2013/DK-ETD/201 sayılı karar.
3/44

18-42/670-329

düşük ücretin 0,0044 TL olduğu, bu tür bir fiyatlamanın maliyet altı fiyatlama
olarak kabul edilmesi gerektiği,
 POSTA GÜVERCİNİ tarafından teklif verilen ve başvuruda işaret edilen birçok
ihalenin maliyetin altında fiyatlarla TURKCELL, TT MOBİL ve VODAFONE
tarafından kazanıldığı,
 POSTA GÜVERCİNİ'nin katılmadığı ancak pazarda faaliyet gösteren diğer
firmaların piyasada paylaştığı bilgilere göre, daha pek çok kamu ihalesinde ve
kamu alımında (örneğin Alanya Belediyesi için TURKCELL'in uyguladığı fiyatlar)
bahsi geçen operatörlerin maliyet altında ya da çok düşük kâr marjıyla fiyatlama
yaparak ihaleleri kazandığı,
 Bunun yanı sıra özel şirketlerin yaptığı toplu SMS alımlarında da, üç mobil
operatörün bu şekilde maliyet altı fiyatlama yaptığının piyasadan duyulduğu,
 Başka pek çok ihale ve alımda üç mobil şebeke operatörünün SMS sonlandırma
piyasasındaki hakim durumlarını perakende toplu SMS hizmetleri pazarında
yıkıcı fiyatlama ve/veya fiyat sıkıştırması yoluyla kötüye kullandığı, bu durumun
toplu SMS hizmeti veren diğer firmaların aynı ya da benzer etkinlikte faaliyet
göstermeleri halinde dahi, üç mobil şebeke operatörüyle rekabet edememelerine
ve piyasa dışına itilmelerine sebep olduğu,
 BTK'nın kararı uyarınca 19.04.2018 tarihi itibariyle, SMS sonlandırma hizmetleri
pazarının deregüle edileceği, buna bağlı olarak, üç mobil operatörün SMS
sonlandırma hizmetleri pazarında etkin piyasa gücüne (EPG) sahip işletmeci
olmaları sebebiyle üstlendikleri yükümlülüklerin ortadan kalkacağı ve söz konusu
firmaların toplu SMS hizmetleri pazarındaki rakipleri olan STH işletmecisi ve
SMŞH’lere yönelik fiyatlama politikalarının serbestleşeceği, henüz rekabetçi bir
yapı kazanmamış bu pazarda fiyatlama üzerinden rekabetin kısıtlanması için
daha uygun bir ortam ortaya çıkacağı,
 İlgili pazardaki sektörel düzenlemelere rağmen henüz pazarda rekabetçi bir
yapının oluşmadığı, regülasyondan beklenen amaçların gerçekleşmediği,
dolayısıyla bir süre daha ilgili sektörel düzenlemelerin devam etmesi gerektiği,
rekabet savunuculuğu görevi bağlamında Rekabet Kurumunun BTK’ya bahsi
geçen regülasyonun devamı hususunda görüş bildirilmesi gerektiği
ifade edilmiş; TURKCELL, VODAFONE ve TT MOBİL'in SMS sonlandırma hizmetleri
pazarında hakim durumda bulunduğu ve adı geçen teşebbüslerin hakim durumlarını
fiyat sıkıştırması yoluyla perakende toplu SMS hizmetleri pazarında kötüye
kullandıklarının tespit edilmesi, 4054 sayılı Kanun uyarınca anılan teşebbüslerin
belirtilen ihlale son vermeleri ve idari para cezası yaptırımına tabi tutulmaları yönünde
karar verilmesi talep edilmiştir.
(4) G. DOSYA EVRELERİ: Yukarıda özetine yer verilen ve TEKNOKLAS tarafından
yapılan başvuruya ek olarak adı geçen teşebbüs, 23.09.2016 tarihli ve 5606 sayılı yazı
ile ihale teklifi örnekleri, 28.09.2016 tarihli ve 5715 sayılı yazı ile VODAFONE ile
imzalanan arabağlantı sözleşmesi ve TURKCELL ve TT MOBİL ile imzalanan SMS
sonlandırma sözleşmesi örneklerini Kurum kayıtlarına sunmuştur.
(5) Ayrıca, söz konusu başvurunun elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olması
sebebiyle 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun (5809 sayılı Kanun) 7.
maddesinin ikinci fıkrası gereğince 14.10.2016 tarihli ve 11055 sayılı yazı ile BTK’dan
4/44

18-42/670-329

görüş talep edilmiştir. Bu kapsamda cevaben gönderilen BTK Görüşü, 09.03.2017 tarih
ve 1619 sayılı yazı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(6) TEKNOKLAS tarafından yapılan başvuru ve bu başvuruya ilaveten iletilen bilgi ve
belgelerin incelenmesi sonucunda düzenlenen 04.04.2017 tarih ve 2016-2-45/İİ sayılı
sayılı İlk İnceleme Raporu, Kurulun 20.04.2017 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 17-
13/181-M sayı ile başvuru konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(7) Yürütülen önaraştırma neticesinde hazırlanan 07.06.2017 tarih ve 2016-2-45/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu 03.07.2017 tarihli Kurul toplantısında ele alınmış, 4054 sayılı
Kanun'un 6. maddesinin ihlal edip etmediğinin tespitine yönelik olarak aynı Kanun’un
41. maddesi uyarınca; TURKCELL, VODAFONE ve TT MOBİL hakkında soruşturma
açılmasına karar verilmiştir.
(8) Soruşturma açıldığına ve 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca
ilk yazılı savunmanın 30 gün içinde gönderilmesi gerektiğine ilişkin yapılan bildirime
mukabil teşebbüslerce gönderilen birinci yazılı savunmalar süresi içinde Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir. Gönderilen savunmalar doğrultusunda ayrıca VODAFONE
ve TTMOBİL tarafından 4054 sayılı Kanun'un 46. maddesi uyarınca sözlü savunma
toplantısı yapılması talebinde bulunulmuştur.
(9) Soruşturma kapsamında 18.10.2017 tarihinde VODAFONE, 19.10.2017 tarihinde
TURKCELL ve 20.10.2017 tarihinde TT MOBİL ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir.
Yapılan görüşmelerde talep edilen bilgiler sırasıyla 13.11.2017 tarih ve 8288 sayı,
14.11.2017 tarih ve 8327 sayı, 03.11.2017 tarih ve 7915 sayı ile Kurum kayıtlarında
yer almıştır. Ayrıca VODAFONE, TURKCELL ve TT MOBİL’den şifahen talep edilen
bilgiler sırasıyla 04.01.2018 tarih ve 117 sayı, 30.01.2018 tarih ve 953 sayı, 30.01.2018
tarih ve 954 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir.
(10) Kurulun 21.12.2017 tarih ve 17-42/661-M sayılı kararı ile 4054 sayılı Kanun’un 43.
maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde soruşturmanın sona erdiği tarihten itibaren üç
ay uzatılması yönünde karar tesis edilmiştir.
(11) Soruşturma konusu iddialara ilişkin 09.02.2018 tarih ve 1850 sayı ile TT MOBİL;
09.02.2018 tarih ve 1849 sayı ile VODAFONE ve 09.02.2018 tarih ve 1848 sayı ile
TURKCELL’den bilgi talep edilmiştir. Talep edilen bilgiler sırasıyla 21.02.2018 tarih ve
1540 sayı, 27.02.2018 tarih ve 1704 sayı, 16.02.2018 tarih ve 1413 sayı ile Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir. İlaveten; 20.02.2018 tarih ve 2345 sayı ile TURKCELL’den,
20.02.2018 tarih ve 2346 sayı ile TT MOBİL’den talep edilen bilgiler, sırasıyla
26.02.2018 tarih ve 1669 sayı, 26.02.2018 tarih ve 1670 sayı ile Kuruma sunulmuştur.
(12) Mevcut soruşturmanın üç ay uzatılmasının kabulüne ilişkin 17-42/661-M sayılı Kurul
kararı uyarınca 03.04.2018 tarihinde sona eren soruşturmanın, 4054 sayılı Kanun’un
43. maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde üç ay daha uzatılmasına 08.03.2018 tarih
ve 18-07/107-M sayılı Kurul kararı ile hükmedilmiştir.
(13) Bunun yanı sıra soruşturma süreci devam ederken POSTA GÜVERCİNİ tarafından
yapılan ve yukarıda özetine yer verilen 09.03.2018 tarih ve 2011 sayılı başvuru,
05.04.2018 tarih ve 18-10/186-M sayılı Kurul kararı ile mevcut soruşturmaya dahil
edilmiştir.
(14) İşbu dosya dahilinde POSTA GÜVERCİNİ ile 14.03.2018 tarihinde toplantı
gerçekleştirilmiş, söz konusu toplantıya istinaden gönderilen bilgiler 23.03.2018 tarih;
2417 sayı ve 23.03.2018 tarih; 2418 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Ayrıca
5/44

18-42/670-329

14.03.2018 tarih ve 3368 sayı ile TT MOBİL, 14.03.2018 tarih ve 3369 sayı ile
TURKCELL, 14.03.2018 tarih ve 3370 sayı ile VODAFONE’dan tekrar bilgi talep
edilmiş, talep edilen bilgiler sırasıyla 30.03.2018 tarih ve 2656 sayı, 27.03.2018 tarih
ve 2509 sayı, 06.04.2018 tarih ve 2886 sayı ile Kuruma iletilmiştir.
(15) Sabit telefon hizmetleri alanında faaliyet gösteren 3K Telekom Tic. Ltd. Şti., Alfa
İletişim ve Ödeme Hizmetleri Pazarlama Ticaret A.Ş., Compatel Telekomünikasyon
Hiz. Ltd. Şti., Elitel İletişim Hizmetleri A.Ş., E Marka İletişim ve Bilgi Teknolojileri A.Ş.,
İşnet Elektronik Bilgi Üretim, Dağıtım Tic. ve İletişim Hiz. A.Ş., Mobilişim İletişim A.Ş.,
Mutlucell İletişim Hizmetleri A.Ş., Netgsm İletişim ve Bilgi Teknolojileri A.Ş., Öztek
Haberleşme Ticaret Sanayi Ltd. Şti., T Fon Telekomünikasyon Hizmetleri Tic. Ltd. Şti.,
Verimor Telekomünikasyon A.Ş. ve POSTA GÜVERCİNİ’nden 24.05.2018 tarihinde
ve TEKNOKLAS’tan 28.05.2018 tarihinde bilgi talebinde bulunulmuş, talep edilen
bilgiler sırasıyla 04.06.2018 tarih ve 4346 sayı, 31.05.2018 tarih ve 4286 sayı,
01.06.2018 tarih ve 4323 sayı, 04.06.2018 tarih ve 4335 sayı, 28.05.2018 tarih ve 4190
sayı, 01.06.2018 tarih ve 4326 sayı, 31.05.2018 tarih ve 4270 sayı, 01.06.2018 tarih
ve 4302 sayı, 31.05.2018 tarih ve 4291 sayı, 04.06.2018 tarih ve 4344 sayı, 18.06.2018
tarih ve 4617 sayı, 30.05.2018 tarih ve 4235 sayı, 28.05.2018 tarih ve 4194 sayı,
18.06.2018 tarih ve 4602 sayı, 20.06.2018 tarih ve 4676 sayı ile Kurum kayıtlarına
intikal etmiştir.
(16) Soruşturma sürecinde ayrıca 29.05.2018 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK),
30.05.2018 tarihinde Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği, Garanti Bankası
A.Ş. ve Deniz Bank A.Ş., 31.05.2018 tarihinde ise Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O ile
görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bunun yanı sıra; 30.05.2018 tarih ve 6977 sayı ile
VODAFONE, 30.05.2018 tarih ve 6978 sayı ile TURKCELL, 30.05.2018 tarih ve 6979
sayı ile TT MOBİL’den talep edilen bilgiler, sırasıyla 13.06.2018 tarih ve 4563 sayı,
08.06.2018 tarih ve 4488 sayı, 05.06.2018 tarih ve 4403 sayı ile Kurum kayıtlarına
intikal etmiştir. İlaveten TT MOBİL ve TURKCELL’den şifahen talep edilen bilgiler
sırasıyla 01.06.2018 tarih ve 4324 sayı, 01.06.2018 tarih ve 4325 sayı ile Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir.
(17) Yürütülen soruşturmaya istinaden hazırlanan 03.07.2018 tarihli ve 2016-2-45/SR sayılı
Soruşturma Raporu ve ekleri Kurul üyelerine ve dosya tarafı teşebbüslere 4054 sayılı
Kanun’un 45. maddesi gereğince tebliğ edilmiş ve teşebbüslerin ikinci yazılı
savunmaları ilgili yazıyla birlikte talep edilmiştir. Teşebbüslerin ikinci yazılı savunmaları
süresi içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. TT MOBiL ikinci yazılı savunması
çerçevesinde ayrıca sözlü savunma taleplerini geri çektiklerini ifade etmiştir.
VODAFONE, TURKCELL ve TT MOBİL tarafından Kuruma gönderilmiş bir üçüncü
yazılı savunma ise bulunmamaktadır.
(18) 4054 sayılı Kanun’un 46. maddesi uyarınca sözlü savunma toplantısı yapılması
hususu 25.10.2018 tarihli Kurul gündeminde ele alınmış ve 18-40/642-M sayı ile sözlü
savunma toplantısı yapılmasına gerek olmadığına karar verilmiştir.
(19) Kurul; yürütülen soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapor, Ek Görüş, toplanan
deliller, yazılı savunmalar ve incelenen dosya muhteviyatına göre 08.11.2018 tarih ve
18-42/670-329 sayı ile işbu nihai kararı tesis etmiştir.
(20) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Mevcut dosya kapsamında elde edilen bilgi ve belgeler
ışığında,
 TURKCELL, VODAFONE ve TT MOBİL’in sırasıyla “TURKCELL şebekesinde
SMS sonlandırma hizmeti pazarı”, “VODAFONE şebekesinde SMS sonlandırma
6/44

18-42/670-329

hizmeti pazarı” ve “TT MOBİL şebekesinde SMS sonlandırma hizmeti pazarı”nda
hakim durumda bulunduğu,
 Adı geçen teşebbüslerin “perakende seviyede toplu SMS hizmeti pazarı”ndaki
fiyatlama davranışları ile 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal etmedikleri,
 Dolayısıyla bahse konu teşebbüsler hakkında herhangi bir idari yaptırım
uygulanmasına yer olmadığı
belirtilmektedir.
I. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
I.1. Hakkında Soruşturma Yürütülen Teşebbüsler
I.1.1. Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (TURKCELL)
(21) 05.10.1993 tarihinde kurulan ve 27.04.1998 tarihinde T.C. Ulaştırma Bakanlığı ile 25
yıllık GSM lisans anlaşması imzalayan TURKCELL’in faaliyet konuları “GSM-Pan
Avrupa Mobil Telefon Sistemi” ihalesinde öngörülen iş ve hizmetler ile 406 sayılı
Telgraf ve Telefon Kanunu’na aykırı olmamak üzere her türlü telefon,
telekomünikasyon ve benzeri hizmetler ve IMT-2000/UMTS hizmet ve altyapılarına
ilişkin yetkilendirme kapsamındaki faaliyetler olarak belirlenmiştir. Halka açık bir şirket
olan TURKCELL; iştirakleri aracılığıyla Ukrayna, KKTC, Belarus, Azerbaycan,
Gürcistan, Kazakistan, Moldova ve Almanya’da da faaliyette bulunmaktadır3.
I.1.2. Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. (VODAFONE)4
(22) VODAFONE, 24 Mayıs 2006 tarihinde Telsim’in Vodafone Grubu’na dahil olması
sonucunda kablosuz teknolojilerin kullanımı ile ortaya çıkabilecek hizmetlerin sunumu
amacıyla kurulmuş olup, kurumsal ve bireysel kullanıcılara yönelik ses ve veri
hizmetleri sunmaktadır. VODAFONE, BTK düzenlemeleri çerçevesinde; sabit telefon,
internet servis sağlayıcılığı, altyapı işletmeciliği, uydu haberleşme ve sanal mobil
şebeke hizmetlerini sunabilecek şekilde yetkilendirilmiştir. VODAFONE’un tüm
hisseleri Vodafone Holding A.Ş.’ye aittir. Vodafone Holding, %99,96 hissesine sahip
olan Vodafone International Holdings B.V.’nin kontrolü altında bulunmaktadır.
I.1.3. TT Mobil İletişim Hizmetleri A.Ş. (TT MOBİL)5
(23) TT&TİM İletişim Hizmetleri A.Ş., TÜRK TELEKOM'un GSM Operatörü Aycell'in, %51
İş Bankası Grubu ve %49 TİM ortaklığı ile kurulmuş olan İş-TİM ile birleşmesi sonucu,
19 Şubat 2004 tarihinde kurulmuştur. Birleşmeden sonra Aria ve Aycell markalarının
TT&TİM çatısı altında devam ettiği kısa bir süreç yaşanmıştır. 23 Haziran 2004 tarihi
itibarıyla "Avea" markası, bu iki markayı temsilen piyasaya sunulmuştur. 15 Ekim 2004
tarihi itibarıyla "TT&TİM İletişim Hizmetleri A.Ş" ticari unvanı "Avea İletişim Hizmetleri
A.Ş." olarak değişmiştir. TÜRK TELEKOM'un %55 oranındaki hissesinin özelleştirme
süreci Kasım 2005 itibarıyla tamamlanmış, özelleştirme sonunda, Ojer
Telekomünikasyon A.Ş. (OTAŞ) TÜRK TELEKOM'un %55 hissesine sahip olmuştur.
14.08.2018 tarih ve 18-28/470-228 sayılı Kurul kararı ile OTAŞ’ın TÜRK
TELEKOM’daki %55 oranındaki paylarının, işlem özelinde kurulacak bir şirket
aracılığıyla devralınmasına izin verilmiştir.

3 01.10.2014 tarihli ve 14-37/702-310 sayılı Kurul kararı
4 05.10.2011 tarihli ve 11-51/1291-456 sayılı Kurul kararı
5 , Erişim tarihi: 31.05.2017
7/44

18-42/670-329

(24) TÜRK TELEKOM ise Avea’nın %100 hissesine sahiptir. Avea tarafından gönderilen
yazıda, söz konusu soruşturmaya taraf olan Avea’nın ticaret unvanının TT Mobil
İletişim Hizmetleri A.Ş. olarak değiştirildiği ifade edilmiştir.
I.2. Şikayet Başvurusunda Bulunan Teşebbüsler: TEKNOKLAS ve POSTA
GÜVERCİNİ
(25) BTK’dan SMŞH ve STH işletmecisi lisanslarına sahip olan TEKNOKLAS, bu
piyasalarda faaliyet göstermektedir. Mobil teknoloji hizmetleri sunan FİGENSOFT’un
grup şirketi olan POSTA GÜVERCİNİ ise 2011 yılında BTK tarafından STH lisansı
verilen ve 2015 yılından bu yana lisans kapsamında toplu SMS hizmetleri alanında
faaliyet yürüten bir teşebbüstür.
I.3. Sektöre İlişkin Bilgi
(26) Kısa mesaj hizmeti (short message service - SMS) yazılı mesajlaşma imkanı sağlayan;
bireysel haberleşmenin yanı sıra bilgi servisi, eğlence, mobil pazarlama ve tanıtım
amaçlı kullanılabilen bir telekomünikasyon hizmetidir. Bu hizmetin kişisel iletişim
amaçlı bireysel mesajlar (P2P6 mesajlar) ile kurum ve şirketlerin hedefledikleri kişilere
içeriklerini topluca ulaştırmalarına imkan tanıyan toplu mesajlar (A2P7 ya da M2P8)
olmak üzere ikiye ayrılması mümkündür. Bireysel SMS hizmeti yetkilendirilmiş GSM
operatörleri (TURKCELL, VODAFONE ve TT MOBİL) ile SMŞH işletmecileri tarafından
sunulabilmektedir. Toplu SMS hizmeti ise GSM operatörleri ve SMŞH işletmecilerinin
yanı sıra STH işletmecileri tarafından da sunulabilmektedir. Toplu SMS hizmetlerine
ilişkin olarak BTK tarafından herhangi bir tarife kontrolü yükümlülüğü getirilmemiştir.
Diğer bir deyişle toplu SMS ücretleri işletmecilerce serbestçe belirlenebilmektedir.
(27) Herhangi bir şebekeye bağlı kullanıcının başka bir şebekeye bağlı kullanıcı ile iletişim
kurabilmesi için iki şebeke arasında bağlantının bulunması gerekmektedir. Diğer bir
ifadeyle işletmeciler abonelerine SMS hizmeti sunarken SMS gönderdikleri kullanıcının
hizmet aldığı şebekeye erişim sağlamak zorundadır. Dolayısıyla perakende seviyede
SMS hizmetinin sunulabilmesi için GSM hizmet sağlayıcılarından toptan seviyede
“SMS sonlandırma hizmeti” alınması zorunludur.
(28) Bir işletmecinin abonesine ait SMS’i kendi şebekesinde sonlandıran işletmeci bu
hizmet karşılığında sonlandırma ücreti almaktadır. Bu ücret “arayan öder” ilkesi
uyarınca iletiyi başlatan operatör tarafından sonlandıran operatöre ödenir. Bu maliyet
genellikle perakende tarifelere yansıtılarak aboneden tahsil edilir. Zira SMS
sonlandırma ücreti SMS hizmeti sunumunda katlanılan en önemli değişken maliyeti
teşkil etmektedir9.
(29) Burada dikkat çekilmesi gereken bir diğer nokta ise SMS sonlandırma hizmetinin ancak
iletinin yönlendiği şebekeyi işleten operatörden alınabilecek bir hizmet olmasıdır.
İletinin karşı tarafa ulaşabilmesi için, karşı tarafın işletmecisinin şebekesinde
sonlandırılması şarttır. Çağrıyı başlatan taraf çağrıyı daha ucuz bir ücretle
sonlandıracak bir başka işletmeci seçememekte ve aranan tarafın istediği çağrı
sonlandırma ücretini ödemek zorunda kalmaktadır.

6 Person to person (kişiden kişiye)
7 Application to person (uygulamadan kişiye)
8 Machine to person (makineden kişiye)
9 BTK görüş yazısında, alternatif işletmecilerin toplu SMS ihale tekliflerini temel aldıkları asıl maliyet
kaleminin sonlandırma ücreti olduğunu belirtmiştir.
8/44

18-42/670-329

(30) Toplu SMS hizmeti GSM operatörleri haricinde STH işletmecileri tarafından da
verilebilmektedir. 2010 yılından itibaren BTK’dan STH lisansı almış olan pek çok
işletme bulunmaktadır ve bu işletmelerin bir kısmı toplu SMS hizmeti de sunmaktadır.
STH işletmecileri bakımından da yukarıda ifade edilen SMS sonlandırma hizmetinin
alınması zorunludur. Zira STH işletmecilerinin toplu SMS ilettiği kitle Türkiye’de
bulunan GSM operatörlerinden birinden hizmet almakta ve dolayısıyla SMS’in
ulaştırılması için ilgili GSM şebekesine erişim gerekmektedir.
(31) Bu çerçevede toplu SMS hizmetinin sunulabilmesi için gerekli olan toptan seviyedeki
SMS sonlandırma hizmeti BTK tarafından düzenlenmektedir. SMS sonlandırma
hizmetini de içeren Mobil Çağrı Sonlandırma Pazar Analizi 07.12.2012 tarih ve
2012/DK-10/613 sayılı BTK Kurul kararı ile onaylanarak yürürlüğe girmiştir. Mobil çağrı
sonlandırma pazarına ilişkin olarak yapılan analiz ve değerlendirmeler neticesinde,
ilgili elektronik haberleşme mevzuatı çerçevesinde; EPG'ye sahip işletmeci olarak
belirlenen TT MOBİL, TURKCELL ve VODAFONE'a ses/görüntülü arama hizmetlerinin
yanı sıra SMS/MMS'in toptan seviyede sonlandırılmasına ilişkin olarak arabağlantı
sağlama, ayrım gözetmeme, şeffaflık, referans arabağlantı teklifleri hazırlama ve
yayımlama, tarife kontrolüne (maliyet esaslı) tabi olma, hesap ayrımı ve maliyet
muhasebesi ve nihai olarak ortak yerleşim yükümlülüklerinin getirilmesine karar
verilmiştir. Bu paralelde TURKCELL ve VODAFONE şebekelerinde sonlanan bir SMS
için sonlandırma ücreti 0,43 krş, TT MOBİL şebekesinde sonlanan bir SMS için
sonlandırma ücreti ise 0,47 krş olarak belirlenmiştir.
(32) BTK’nın 19.04.2017 tarih ve 2017/DK-SRD/131 sayılı Kurul kararı ile onaylanan Nisan
2017 tarihli Mobil Çağrı Sonlandırma Pazar Analizi Nihai Dokümanı ile SMS/MMS
sonlandırma hizmetinin pazar analizi nihai dokümanının onay tarihinden sonra geçerli
olacak bir yıllık geçiş sürecinin sonunda, aksi yönde bir karar alınmaması halinde,
deregüle edilmesine; söz konusu geçiş süresince, pazar analizi neticesinde belirlenen
EPG’ye sahip işletmecilere (TT MOBİL, TURKCELL ve VODAFONE ile bildirim veya
kullanım hakkı doğrultusunda yetkilendirilerek uydu haberleşme hizmeti sunan
GMPCS işletmecileri ve kendi abonelerine gelen çağrılara ilişkin sonlandırma hizmetini
sunabilen SMŞH işletmecileri) getirilen yükümlülüklerin SMS/MMS sonlandırma
hizmeti için de geçerli olmasına karar verilmiştir. Bununla birlikte, BTK’nın SMS/MMS
sonlandırma hizmetinin deregülasyonuna ilişkin kararı süreç içinde gözden geçirilmiş
ve 12/04/2018 tarihli ve 2018/DK-SRD/111 sayılı karar ile; SMS/MMS sonlandırma
hizmetinin 19/04/2017 tarihli ve 2017/DK-SRD/131 sayılı Kurul kararı ile onaylanarak
yürürlüğe giren Mobil Çağrı Sonlandırma Pazar Analizi bünyesinde BTK tarafından
belirlenen yükümlülükler ekseninde düzenlenmesine devam edilmesi gerektiğine karar
verilmiştir.
(33) BTK’nın Mart 2017 tarihinde yayımladığı 2016 yılı son çeyreğine ilişkin Türkiye
Haberleşme Sektörü Üç Aylık Pazar Verileri Raporu’na (BTK Pazar Verileri Raporu)
göre 2016 yılında üç GSM operatörü üzerinden gönderilen SMS adedi yaklaşık 96
milyardır.
Grafik 1: 2012-2016 Yılları Arasında SMS ve MMS Adetleri (Milyon)
9/44

18-42/670-329


Kaynak: BTK Mobil Çağrı Sonlandırma Pazar Analizi Nihai Dokümanı, s. 15.
(34) Yukarıdaki grafikten SMS hizmeti pazarının kullanılan SMS adedi bakımından 2012
yılından bu yana daraldığı, son iki yılda ise yatay bir seyir izlediği görülmektedir10.
Toplu SMS hizmetleri ise adet bazında büyümektedir. Aşağıdaki tablodan görüleceği
gibi 2015 yılından bu yana GSM operatörlerince11 toplu SMS hizmeti ekseninde
kullandırılan SMS miktarı önemli oranda artmıştır. Bu itibarla; bireysel SMS pazarının
giderek daraldığını, ancak halen SMS hizmetinin ağırlıkla bireysel mesajlaşma amacı
ile kullanıldığını söylemek yanlış olmayacaktır.
Tablo 1: GSM İşletmecilerinin Adet Bazında Toplu SMS Pazar Payları (%)
Teşebbüsler
2015 2016 2017
Adet Pay Adet Pay Adet Pay
TURKCELL (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(35) SUPERONLINE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
VODAFONE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
VODAFONE NET (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TT MOBİL (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
STH (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 16.939.645.422 100,00 22.436.201.398 100,00 28.394.366.584 10,000
(36) Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar
(34) Diğer taraftan işletmecilerin SMS hizmetinden elde ettiği gelirin tüm gelirlerine oranı
giderek düşmektedir. Bu oran 2015 yılında %7,9; 2016 yılında %7,1 ve 2017 yılında
%5,3 olarak gerçekleşmiştir12. 2015, 2016 ve 2017 yıllarında TURKCELL’in toplu SMS
hizmetinden elde ettiği gelirin tüm gelirine oranı sırasıyla %(…..), %(…..) ve %(…..);
VODAFONE’un toplu SMS hizmetinden elde ettiği gelirin tüm gelirine oranı sırasıyla
%(…..), %(…..) ve %(…..) TT MOBİL’in toplu SMS hizmetinden elde ettiği gelirin tüm
gelirine oranı sırasıyla %(…..), %(…..) ve %(…..) olarak gerçekleşmiştir. 2017 yılında
Superonline İletişim Hizmetleri A.Ş (SUPERONLINE) ve Vodafone Net İletişim
Hizmetleri A.Ş.’nin(VODAFONE NET) toplu SMS hizmetinden elde ettiği gelirin tüm
gelirine oranı ise sırasıyla %(…..) ve %(…..) olarak gerçekleşmiştir.
(35) GSM işletmecilerinin 2015, 2016 ve 2017 yıllarında toplu SMS hizmetinden elde ettiği
gelirler aşağıdaki tabloda sunulmaktadır:
Tablo 2: GSM İşletmecilerinin Toplu SMS Hizmetlerinden Elde Ettiği Gelire Göre Pazar Payları
Teşebbüsler 2015 2016 2017

10 SMS sayısındaki bu azalış, internet tabanlı (over the top-OTT) mesajlaşma hizmetlerinin
yaygınlaşmasına bağlanmaktadır.
11 TURKCELL ile aynı ekonomik bütünlük içinde yer alan SUPERONLİNE “STH lisansı” ile toplu SMS
hizmeti sunmaya 2017 yılında başlamıştır. VODAFONE ile aynı ekonomik bütünlük içinde yer alan
VODAFONE Net de “STH lisansı” ile toplu SMS hizmeti vermektedir.
12 BTK Pazar Verileri Raporu, 2017 4. Çeyrek, s. 79.
10/44

18-42/670-329

Gelir
(36) (Milyon TL)
Pazar Payı
(%)
Gelir
(37) (Milyon TL)
(38) Pazar Payı
(%)
Gelir
(Milyon TL)
Pazar Payı
(%)
TURKCELL (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
SUPERONLINE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
VODAFONE (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
VODAFONE NET (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TT MOBİL (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
STH (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam 197,50 100,00 213,70 100,00 276,266 100,00
(39) Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar
(40) (41) (42) (43) (44) (45) (46) (47)
(36) Tablodan TURKCELL’in pazarda lider konumda olduğu ancak özellikle
VODAFONE’un pazar payını artırmasıyla pazardaki yoğunlaşma oranının az da olsa
düştüğü anlaşılmaktadır.
(37) Toplu SMS pazarının seyrine ilişkin dile getirilmesi gereken bir diğer husus ise, STH
işletmecilerinin de 2010 yılından bu yana bu alanda faaliyet göstermekte olduğudur.
Soruşturma döneminde çok sayıda STH işletmecisinden toplu SMS adedi ve elde ettiği
gelire ilişkin bilgi talep edilmiş olup yukarıda yer alan tablolarda yer verilen toplam STH
İşletmecileri verileri hesaplanmıştır. STH işletmecilerinin bu pazardaki payı
TURKCELL tarafından %(…..), VODAFONE tarafından ise %(…..) civarında tahmin
edilmektedir. BTK ise 2015 yılında STH işletmecilerinin bu pazardaki payının gelir
açısından %(…..), gönderim adedi açısından %(…..); 2016 yılının üçüncü çeyreği sonu
itibarıyla gelir açısından %(…..), gönderim adedi açısından %(…..) olduğunu
belirtmiştir. Pazarda çok sayıda ve küçük ölçekli STH işletmecisi olduğu ve bunların
tamamından bilgi toplamanın mümkün olmadığı değerlendirildiğinde STH
işletmecilerine ilişkin raporda yer alan pazar payı tahminlerinin gerçek pazar payından
daha düşük olduğu öngörülmektedir. Bununla birlikte söz konusu pazar payı
tahminlerindeki sapmanın genel değerlendirmeyi etkilemeyecek nitelikte olduğu
belirtilmelidir.
(38) Pazara ilişkin değinilmesi gereken bir diğer husus ise GSM operatörlerinin bazı toplu
SMS gönderimlerinde çözüm ortağı ile birlikte çalıştıklarıdır. Bu çözüm ortakları da
çoğunlukla STH işletmecileridir. Çözüm ortağı ile çalışılması halinde GSM operatörü
tarafından çözüm ortağına da bir bedel ödenmesi nedeniyle birim SMS maliyeti daha
yüksek olmaktadır.
I.4. İlgili Pazar
I.4.1. İlgili Ürün Pazarı
(39) Tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal
veya hizmetler aynı ilgili ürün pazarında yer almaktadır. İlgili Pazarın Tanımlanmasına
İlişkin Kılavuz’un “1.3. Pazar Tanımlanmasının Temel İlkeleri” başlıklı bölümünde de
ilgili ürün pazarının belirlenmesinde öncelikle talep ikamesinin, talep ikamesiyle
eşdeğer etkisi olduğu durumlarda talep ikamesi yanında arz ikamesinin göz önünde
tutulacağı belirtilmektedir.
(40) Dosya konusu şikayet, kurumsal müşteriler tarafından alınan toplu SMS hizmetine
ilişkindir. Bu hizmetin bireysel SMS ile ikame edilip edilemeyeceği, ilgili ürün pazarının
belirlenmesinde cevaplanması gereken ilk sorudur. “Pazar Hakkında Genel Bilgi”
başlığı altında da aktarıldığı üzere, bireysel ve toplu mesajlaşma farklı amaçlara hizmet
etmektedir. Bireysel SMS, kişilerin haberleşmesine imkan tanırken toplu SMS, mobil
pazarlama, tanıtım gibi amaçlarla kullanılmaktadır. Bu bağlamda toplu SMS hizmeti
11/44

18-42/670-329

daha çok kurumsal müşterilerce talep edilmekte, mesaj iletiminin yanı sıra raporlama,
teknik destek gibi hizmetler sunulması da gündeme gelmektedir.
(41) İşletmecilerin hem bireysel hem de toplu SMS hizmeti tarifeleri bulunmaktadır. Ancak
iki ürüne yönelik talepteki farklılık burada kendi göstermektedir. Toplu SMS tarifeleri
5000 ila 200 milyon SMS içeren paketlerden oluşurken bireysel SMS tarifeleri binlerle
ifade edilebilecek çok daha küçük paketlerden oluşmaktadır. Ayrıca toplu SMS hizmeti
alımında ihale ve teklif (pazarlık) yöntemleri sıklıkla uygulanmaktadır.
(42) Bireysel ve toplu SMS hizmetleri GSM operatörleri ve SMŞH işletmecilerince
sunulmakta iken, STH işletmecileri sadece toplu SMS hizmeti sunabilmektedir. Bu
itibarla, iki ürün arasında arz ikamesinin de her zaman mümkün olmadığı
söylenebilecektir.
(43) Toplu SMS hizmetine ilişkin benzer iddialar daha önce de Kurul gündemine gelmiştir.
Kurulun 09.05.2012 tarih, 12-25/728-208 sayılı; 28.03.2013 tarih, 13-17/238-116 sayılı
ve 09.05.2013 tarih, 13-27/372-173 sayılı kararlarında ilgili ürün pazarı “toplu
perakende SMS satış hizmeti pazarı” şeklinde tanımlanmıştır. Bu paralelde, işbu
dosyaya konu toplu SMS hizmeti bakımından ilgili ürün pazarı “perakende seviyede
toplu SMS hizmeti pazarı” olarak tayin edilmiştir.
(44) Şikayetle ilgili pazarlardan bir diğeri de SMS sonlandırma pazarıdır. Yukarıda da ifade
edildiği gibi SMS sonlandırma hizmeti teknik olarak herhangi başka bir hizmet ile ikame
edilememektedir. Ayrıca SMS’in yöneldiği numara hangi şebekede yer alıyorsa
sonlandırma hizmetinin de o şebekenin işletmecisinden alınması gerekmektedir.
BTK’nın Nisan 2017 tarihinde yayımladığı Mobil Çağrı Sonlandırma Pazarı başlıklı
pazar analizi çalışması sonucunda
“… mobil çağrı sonlandırma pazarı, ses/görüntülü arama ve SMS/MMS
hizmetlerinin 2G, 3G ve 4.5G şebekelerde sonlandırılmasını içeren pazar olup,
mobil çağrı sonlandırma pazarında gerek talep yönlü gerekse arz yönlü ikame
imkanının bulunmadığı; dolayısıyla, her bir mobil işletmecinin kendi mobil
şebekesinde tek tedarikçi olduğu”
tespitinde bulunulmuştur13. Zira bir şebeke işletmecisinin çağrı sonlandırma ücretini
artırması veya bu hizmeti vermemesi halinde çağrısını o şebekede sonlandırmak
durumunda olan işletmecinin bu hizmeti başka bir operatörden alması teknik açıdan
mümkün değildir.
(45) Benzer bir iddianın incelendiği 09.05.2012 tarih ve 12-25/728-208 sayılı Kurul
kararında toptan seviyedeki pazar “TURKCELL şebekesinde sonlanan SMS pazarı”
olarak tanımlanmıştır. Toplu SMS hizmetine ilişkin olmamakla birlikte sabit ses
hizmetlerine ilişkin fiyat sıkıştırması iddiasının ele alındığı 25.06.2014 tarihli ve 14-
22/456-201 sayılı Kurul kararında ise
“(…) işletmeci çağrıyı aranan numarayı tahsis etmiş olan işletmecinin
şebekesinden başka bir şebekede sonlandırırsa çağrı kurulamamaktadır. Söz
konusu zorunluluk mevcut teknoloji ile işletmecilerin çağrı sonlandırma hizmeti
alımında ikame imkanını ortadan kaldırmaktadır.”
değerlendirmesine yer verilerek; “çağrı sonlandırma pazarı”, toptan seviyede
tanımlanan pazarlar arasında sayılmıştır. Bu itibarla, mevcut soruşturma özelinde
toptan seviyedeki bir hizmet olan çağrı sonlandırma hizmeti bakımından her bir

13 Adı geçen karar, s. 23.
12/44

18-42/670-329

şebekede çağrı sonlandırma hizmetinin ayrı bir ilgili ürün pazarı teşkil ettiği, ilgili ürün
pazarının “TURKCELL şebekesinde SMS sonlandırma hizmeti pazarı”, “VODAFONE
şebekesinde SMS sonlandırma hizmeti pazarı” ve “TT MOBİL şebekesinde SMS
sonlandırma hizmeti pazarı” olarak tanımlanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
(46) Sonuç itibarıyla, yukarıda yer verilen bilgi ve açıklamalar ile konuya yönelik Kurul
içtihadı ışığında, dosya açısından ilgili ürün pazarları; “perakende seviyede toplu SMS
hizmeti pazarı” ve toptan seviyede “TURKCELL şebekesinde SMS sonlandırma
hizmeti pazarı”, “VODAFONE şebekesinde SMS sonlandırma hizmeti pazarı” ve “TT
MOBİL şebekesinde SMS sonlandırma hizmeti pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.4.2. İlgili Coğrafi Pazar
(47) Başvuru konusu hizmetler bakımından ülke çapında rekabet şartlarının homojen
olması nedeniyle, 12-25/728-208 ve 13-27/372-173 sayılı Kurul kararlarına da paralel
şekilde, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.5. BTK Görüşü
(48) Mezkûr görüşte BTK mevzuatı ve toplu SMS pazarı hakkında bilgiler verilmiş ve
şikayete özel olarak ise;
 Herhangi bir elektronik haberleşme şebekesine bağlı olan bir kullanıcının diğer
elektronik haberleşme şebekelerine bağlı kullanıcılar ile iletişim kurabilmesi için
söz konusu iki şebekenin birbirleriyle arabağlantısının bulunması gerektiği, bu
bağlamda mobil çağrı sonlandırma hizmeti, farklı şebekelere bağlı kullanıcılar
arasında iletişim sağlanması amacı ile işletmecilerin birbirlerinden aldıkları
hizmetleri ifade ettiğinden "toptan hizmetler" kategorisinde yer aldığı, özellikle
kendisine ait bir şebekesi olmayan alternatif işletmeciler açısından toplu SMS
hizmetinin verilmesi için ödenmesi gereken SMS sonlandırma ücretinin toptan
seviyede katlanılması gereken zorunlu bir girdi niteliğinde olduğu,
 Mobil haberleşme pazarında mobil şebeke işletmecilerinin tarifelerini ilgili
mevzuat ve BTK düzenlemelerine aykırı olmayacak şekilde serbestçe
belirleyebildiği, toplu SMS sunumuna ilişkin olarak BTK tarafından yapılan pazar
analizi ve/veya getirilen yükümlülükler bağlamında perakende düzeyde herhangi
bir düzenleme bulunmadığı,
 Toptan seviyede ise 2012 yılında onaylanan Mobil Çağrı Sonlandırma Pazar
Analizi ile TURKCELL, VODAFONE ve TT MOBİL’in arama hizmetlerinin yanı
sıra SMS ve MMS’in sonlandırılmasında etkin piyasa gücü (EPG) ilan edildiği,
mezkûr teşebbüslere arabağlantı sağlama, ayrım gözetmeme, şeffaflık, referans
arabağlantı teklifleri hazırlama ve yayımlama, tarife kontrolüne tabi olma, hesap
ayrımı ve maliyet muhasebesi ile ortak yerleşim yükümlülüklerinin getirildiği,
 Yine toptan seviyede 2013 yılında onaylanan Mobil Şebekelere Erişim ve Çağrı
Başlatma Pazar Analizi ile TURKCELL’in sesli ve görüntülü arama, SMS/MMS ve
internet erişimi hizmetleri gibi son kullanıcılar tarafından talep edilen hizmetlerin
dahil olduğu mobil şebekelere erişim ve çağrı başlatma pazarında EPG’ye sahip
olduğunun tespit edildiği; bu çerçevede TURKCELL’e erişim ve arabağlantı
sağlama, ayrım gözetmeme, şeffaflık, referans erişim teklifleri hazırlama ve
yayımlama, tarife kontrolüne tabi olma, hesap ayrımı ve maliyet muhasebesi ile
ortak yerleşim yükümlülüklerinin getirildiği,
13/44

18-42/670-329

 Referans arabağlantı tekliflerinde yer alacak SMS sonlandırma ücretlerinin
TURKCELL ve VODAFONE için 0,43 krş/adet, TT MOBİL için 0,47 krş/adet
olarak belirlendiği,
 TEKNOKLAS tarafından aynı içerikli başvurunun BTK’ya da yapıldığı, başvuru
üzerine BTK tarafından Ocak 2015 – Eylül 2016 tarihleri arasındaki kamu toplu
SMS ihalelerinin incelendiği, gerçekleşen SMS adedi, katlanılan toptan
maliyetler, elde edilen perakende gelirler ve birim ücretlerinin hesaplanması
sonucunda Ocak 2015 – Eylül 2016 tarihi itibarıyla ihale dönemi tamamlanmış ya
da tamamlanmamış olmakla birlikte büyük bir kısmı gerçekleşmiş toplamda 39
kamu toplu SMS ihalesinin 9'unda SMS sonlandırma ücretlerinin altında
gerçekleşen perakende birim toplu SMS ücretlerinin bulunduğunun görüldüğü,
 22.02.2017 tarihli ve 2017/IK-SRD/58 sayılı BTK kararı gereği mobil şebeke
işletmecilerince teklif edilecek perakende toplu SMS ihale ücretlerinde, her bir
SMS için uyguladıkları toptan ücret olan SMS sonlandırma ücret seviyesinin
dikkate alınması gerektiği hususunun ilgili işletmecilere iletildiği
hususları belirtilmiştir.
(49) Bahse konu görüşte ayrıca;
“(…) mobil şebeke işletmecilerinin tespit edilen ihaleler kapsamında gerçekleşen
perakende birim SMS ücretlerinin, toptan seviyede söz konusu işletmeciler
tarafından uygulanan SMS sonlandırma ücretlerinden düşük olduğu, söz konusu
ihalelerin süreklilik arz etmeyip önceden belirlenmiş bir tarih aralığında başlayıp
sona ermekle birlikte benzer ihalelerin tekrar edebildiği, perakende seviyede
toplu SMS pazarında alternatif işletmecilerin mobil şebeke işletmecileri ile birlikte
hizmet sunduğu ve anılan işletmecilerle şikayet konusu ihaleler özelinde de
rekabet ettiği; toptan seviyede ise, alternatif işletmecilerin perakende seviyede
mobil şebeke işletmecileri ile rekabet edebilmeleri için, yine aynı işletmecilerden
SMS sonlandırma hizmeti almak zorunda olduğu göz önünde
bulundurulduğunda; mobil şebeke işletmecilerince teklif edilecek perakende
seviyedeki toplu SMS ihalelerinde, her bir SMS için anılan işletmecilerce
uygulanan toptan ücret olan SMS sonlandırma ücret seviyesinin dikkate alınması
gerektiği; bu şekilde mobil şebeke işletmecilerince perakende seviyedeki
tarifelerinin toptan sonlandırma ücretinin altında olmayacak şekilde
belirlenmesinin hem pazarda etkin rekabetin sağlanmasına, hem de alternatif
işletmecilerce de tüketici memnuniyetini sağlayabilecek çeşitli fiyat tekliflerinin
sunulmasına katkı sağlayabileceği değerlendirilmektedir.”
ifadeleri yer almıştır.
I.6. Değerlendirme
I.6.1. Hakim Durum Değerlendirmesi
(50) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesine göre; bir teşebbüsün madde hükmünde
yasaklanan davranışlarda bulunması, ancak söz konusu teşebbüsün hakim durumda
olmasıyla mümkündür. Aynı Kanun’un 3. maddesinde hakim durum şu şekilde
tanımlanmaktadır:
“Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden
bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik
parametreleri belirleyebilme gücü”.
14/44

18-42/670-329

(51) Tanımdan da anlaşılacağı üzere; hakim durum değerlendirmesi yapılırken esasen,
incelenen teşebbüsün rekabetçi baskılardan ne ölçüde bağımsız davranabildiği
araştırılmaktadır. Hakim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma
Niteliğindeki Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’un (Kılavuz) 10.
paragrafında hakim durum değerlendirmesinde göz önünde bulundurulan temel
unsurlar; incelenen teşebbüsün ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumu, pazara giriş ve
pazarda büyüme engelleri ve alıcıların pazarlık gücü olarak sınıflandırılmaktadır.
(52) Fiyat sıkıştırması tespiti için aranan şartlardan biri de teşebbüsün üst pazarda hakim
durumda bulunmasıdır. Mevcut dosya bakımından SMS sonlandırma hizmeti pazarı
üst pazar konumundadır. “İlgili Ürün Pazarı” başlıklı bölümde de açıklandığı üzere,
SMS sonlandırma hizmeti sadece iletinin yönlendiği şebekeyi işleten operatörden
alınabilecek bir hizmet olduğundan, sektörel mevzuat uyarınca her bir işletmecinin
kendi şebekesinde mobil çağrı sonlandırma piyasasında tekel konumunda olduğu
kabul edilmektedir. Dolayısıyla, sektörel düzenleme açısından her bir mobil şebeke
işletmecisi için ayrı birer sonlandırma piyasası tanımlanmakta ve her bir mobil şebeke
işletmecisi kendi şebekesindeki mobil çağrı sonlandırma piyasasında %100 pazar
payına sahip olmaktadır.
(53) 13-27/372-173 sayılı kararında Kurul, TT MOBİL’in mobil çağrı sonlandırma pazarında
hakim durumda bulunduğunu dikkate alarak yıkıcı fiyatlama analizi gerçekleştirmiştir.
14-22/456-201 sayılı kararda da TÜRK TELEKOM’un kendi şebekesinde sonlanan
çağrılar bakımından hakim durumda olduğu tespit edilmiştir.
(54) Bu itibarla, TURKCELL, VODAFONE ve TT MOBİL’in sırasıyla “TURKCELL
şebekesinde SMS sonlandırma hizmeti pazarı”, “VODAFONE şebekesinde SMS
sonlandırma hizmeti pazarı” ve “TT MOBİL şebekesinde SMS sonlandırma hizmeti
pazarı”nda hakim durumda olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
(55) Alt pazar konumundaki “perakende toplu SMS hizmeti pazarı”nda ise hakim durum
tespit edilip edilmemesi, incelenen davranışın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
merkezinde ele alınması veya fiyat sıkıştırması analizine tabi tutulması açısından fark
yaratmamaktadır. Bu nedenle adı geçen pazarda hakim durum analizi yapılmamıştır.
I.6.2. Rekabet Hukukunda Fiyat Sıkıştırması
(56) Telekomünikasyon sektöründe yerleşik operatörlerin pazarı rekabetçi yeni girişlere
kapama potansiyeli taşıyan stratejileri, fiyat sıkıştırmasını rekabet hukuku bağlamında
önemli bir konu haline getirmiştir. Bu itibarla, fiyat sıkıştırmasının teorik altyapısının
oluşturulması ve doğru maliyet testlerinin uygulanması, perakende pazardaki rekabetin
kısıtlanıp kısıtlanmadığının tespiti bakımından önceliklidir.
(57) Bununla birlikte, fiyat sıkıştırmasına ilişkin Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Avrupa
Birliği (AB) rekabet hukuku uygulamalarının birbirinden farklılaştığı görülmektedir. ABD
uygulamasında fiyat sıkıştırması ayrı bir ihlal türü olarak ele alınmamaktadır. Linkline
kararında14 ifade edildiği gibi; üst pazarda uygulanan fiyatın çok yüksek olması
durumu, anlaşma yapmayı dolaylı reddetme ekseninde, alt pazarda uygulanan fiyatın
çok düşük olması hali ise yıkıcı fiyat bağlamında değerlendirilmektedir. Diğer yandan,
AB uygulamasında fiyat sıkıştırması ayrı bir ihlal türü olarak ele alınmaktadır15. AB
yaklaşımı üst pazardaki fiyatın yüksek olup olmaması ve alt pazardaki fiyatın maliyet

14 Pacific Bell Tel. Co. v LinkLine Communications, Inc., 555 U.S. 438 (2009), 1119.
15 Case C-280/08 P, Deutsche Telekom AG v. Commission 2010 E.C.R. I-09555; Case C-52/09,
Konkurrensverket v. TeliaSonera Sverige AB 2011 E.C.R. I-00527; Case C-295/12 P, Telefónica &
Telefónica de España v. Commission 2014
15/44

18-42/670-329

altı olup olmaması ile ilgilenmemekte, üst pazardaki fiyat ile alt pazardaki fiyat
arasındaki marjın alt pazarda faaliyet göstermek için yetersiz olmasına
odaklanmaktadır.
(58) Kurulun mevcut yaklaşımının ise AB uygulamasına paralel olduğunu söylemek
mümkündür. Zira Kılavuz’un 61. paragrafında fiyat sıkıştırması;
“(…) dikey ilişkili pazarlarda faaliyet gösteren ve üst pazarda hakim durumda
bulunan bir teşebbüsün üst pazar ürünü fiyatı ile alt pazar ürünü fiyatı arasındaki
marjı, alt pazarda eşit derecede etkin bir rakibin dahi karlı bir şekilde kalıcı olarak
ticari faaliyette bulunmasına imkan vermeyecek nitelikte belirlemesidir. Üst
pazarda hakim durumda bulunan teşebbüs, üst pazar ürününün fiyatını
yükselterek, alt pazar ürününün fiyatını düşürerek veya her ikisini aynı anda
uygulayarak marj sıkıştırmasına yol açabilmektedir. Böylece, hakim durumdaki
teşebbüs üst pazardaki ürün üzerinde sahip olduğu pazar gücünü alt pazara
aktarabilmekte ve bu şekilde rekabetin kısıtlanması sonucunu
doğurabilmektedir.”
şeklinde ayrı bir ihlal türü olarak tanımlanmıştır.
(59) Kılavuz’un 62. paragrafında ise fiyat sıkıştırmasının unsurları olarak; (1) teşebbüsün
bir üretim zincirinde birbiriyle bağlantılı üst ve alt pazarlarda faaliyet göstermesi, (2) üst
pazardaki ürünün alt pazarda faaliyet gösterebilmek için vazgeçilmez olması, (3)
teşebbüsün üst pazarda hakim durumda bulunması ve (4) üst ve alt pazar ürünleri
arasındaki marjın üst pazardaki hakim durumda bulunan teşebbüs kadar etkin bir
rakibin alt pazarda kar elde edemeyecek ve kalıcı şekilde faaliyet gösteremeyecek
kadar düşük olması sayılmıştır.
(60) Fiyat sıkıştırmasının unsurlarının bulunduğu durumlarda bir ihlalin var olup olmadığının
tespiti için yapılacak analizin esasını, incelemeye konu davranışın fiili veya muhtemel
rekabet karşıtı piyasa kapamaya yol açıp açmadığının değerlendirilmesi teşkil
etmektedir. Rekabet karşıtı piyasa kapama, hakim durumdaki teşebbüsün davranışları
sonucunda tüketicilerin zararına olacak şekilde mevcut ya da potansiyel rakiplerin arz
kaynaklarına veya pazarlara ulaşımının zorlaştırılması ya da engellenmesidir. Piyasa
kapatılmasının etkileri; tüketici zararı, fiyat artışı, ürün kalitesindeki ve yenilik
düzeyindeki düşüşler, mal ve hizmet çeşitliliğinde azalışlar şeklinde
gerçekleşebilmektedir.
(61) Kılavuz’un 26. paragrafında rekabet karşıtı piyasa kapamanın oluşup oluşmadığının
değerlendirilmesinde dikkate alınacak hususlar; hakim durumdaki teşebbüsün
konumu, ilgili pazardaki koşullar, hakim durumdaki teşebbüsün rakiplerinin konumu,
müşterilerin ya da sağlayıcıların konumu, incelenen davranışın kapsamı ve süresi, fiili
piyasa kapamayla ilgili olası deliller, dışlayıcı stratejiye dair doğrudan veya dolaylı
deliller olarak sıralanmıştır.
(62) Kurulun bugüne kadar aldığı kararların, Kılavuz’da fiyat sıkıştırmasına ilişkin belirtilen
ve yukarıda yer verilen hususlarla paralel olduğu görülmektedir. TÜRK TELEKOM ve
TTNET’ten oluşan ekonomik bütünlüğün, toptan genişbant internet erişim hizmetleri
pazarındaki hakim durumunu perakende genişbant internet hizmetleri pazarında fiyat
sıkıştırması yoluyla kötüye kullandığı iddiası üzerine alınan 08-65/1055-411 sayılı
Kurul kararında; fiyat sıkıştırması incelemesinde öncelikle anılan teşebbüsün,
rakiplerin ve ilgili pazarın yapısına ilişkin belirli ekonomik ve hukuki koşulların eş
zamanlı varlığının tespit edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca mezkûr koşullardan bir
16/44

18-42/670-329

ya da birkaçının sağlanamadığı durumlarda fiyat sıkıştırmasının rekabete zarar veren
bir davranış olarak nitelendirilmesinin güçleştiği ifade edilmiştir.
I.6.3. Fiyat Sıkıştırması Analizi
(63) Yukarıda ortaya konulduğu üzere; TURKCELL, VODAFONE ve TT MOBİL, hem üst
(SMS sonlandırma hizmeti pazarı) hem de alt (perakende toplu SMS hizmeti pazarı)
pazarda faaliyet göstermekte ve adı geçen teşebbüsler üst pazarda hakim durumda
bulunmaktadır. Bu bölümde öncelikle SMS sonlandırma hizmetinin perakende
seviyedeki hizmetin sunumu için vazgeçilmez olup olmadığı tahlil edilecektir. SMS
sonlandırma hizmeti pazarında hakim durumda olduğu tespit edilen her üç GSM
operatörü özelinde değerlendirmelere yer verilecektir.
(64) Vazgeçilmezlik koşulu değerlendirilirken, üst pazar ürününün alt pazarda etkin bir
şekilde rekabet edebilmek için nesnel olarak gerekli olması aranmaktadır. Bu durum,
üst pazardaki girdinin alt pazarda başvurulabilecek mevcut ya da potansiyel bir
ikamesinin (alternatifinin) bulunmaması halinde söz konusu olmaktadır. Bu koşulun
gerçekleşip gerçekleşmediğini tespit edebilmek için alternatif işletmecilerin SMS
sonlandırma hizmetini kendilerinin sağlayabilmesi veya başka bir alternatif kaynaktan
temin edebilmelerinin mümkün olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir.
(65) SMS gönderimi hem STH işletmecileri hem de mobil operatörler tarafından sunulan bir
hizmettir. Diğer taraftan gönderilen SMS’ler mutlak suretle mobil şebekelerde
sonlanmaktadır. Bir STH işletmecisinin SMS sonlandırma hizmeti olmaksızın toplu
SMS hizmeti sunması mümkün olmadığı gibi, bir mobil şebeke işletmecisinden aldığı
sonlandırma hizmetini diğer işletmecilerin vereceği sonlandırma hizmeti ile ikame
etmesi de mümkün değildir. Sadece bir mobil şebekede SMS sonlandırabilen STH
işletmecisi müşterilerine sadece bir şebekeye yönelik SMS kullandırabilecektir. Genel
bilgilendirme, reklam, tanıtım, pazarlama gibi amaçlarla kullanılan toplu SMS
hizmetinin tüm operatörlerin abonelerini kapsamaması ürünü işlevsiz kılacaktır.
Nitekim BTK da görüş yazısında sonlandırma hizmetinin perakende seviyede faaliyet
gösterebilmek için zorunlu olduğunu vurgulamaktadır. Bu doğrultuda vazgeçilmezlik
koşulunun sağlandığı görülmektedir.
(66) Fiyat sıkıştırması analizinde ele alınması gereken son unsur ise alt ve üst pazarlardaki
fiyatlar arası marjdır. Karlılık analizinde hakim durumdaki teşebbüslerle eşit etkinlikteki
bir STH işletmecisinin maliyetinin ihale ve teklifler yoluyla belirlenen fiyat karşısındaki
durumu tahlil edilmektedir. Mobil ve sabit şebeke işletmecilerinin toplu SMS hizmeti
vermek için katlandıkları maliyetler aşağıda sıralanmaktadır:
 Vergiler: Mobil işletmeciler SMS hizmeti gelirleri üzerinden %18 oranında
katma değer vergisi (KDV) ve %25 oranında özel iletişim vergisi (ÖİV)
ödemektedir. STH işletmecileri ise %18 oranında KDV ve %15 oranında
ÖİV’ye tabidir.
 Katkı Payları: Mobil işletmeciler SMS hizmeti gelirleri üzerinden %15 hazine
payı, %0,35 oranında BTK masraflarına katkı payı (KMKP) ödemektedir. STH
işletmecileri hazine payı ödemezken SMS gelirleri üzerinden %1 oranında
evrensel hizmet fonu katkı payı ve %0,35 oranında KMKP ödemektedir.
 SMS Sonlandırma Maliyeti: TURKCELL ve VODAFONE şebekesinde
sonlanan SMS’ler için 0,43 kuruş/adet, TT MOBİL şebekesinde sonlanan
SMS’ler için 0,47 kuruş/adet olarak belirlenmiştir. Toplu SMS’ler hat sahibinin
yurtdışında bulunması halinde yurtdışında da sonlanabilmekte bu durumda
17/44

18-42/670-329

işletmeciler ile yurtdışındaki operatörler arasındaki anlaşmalar uyarınca
belirlenen uluslararası dolaşım (roaming) ücreti ödenmektedir. Ancak
yurtdışında sonlanan SMS sayısı TURKCELL dışındaki operatörler açısından
tüm SMS’lerin %1’inin altındadır. STH işletmecilerinin genel olarak roaming
anlaşmaları akdetmediği de göz önünde bulundurularak yurtdışında sonlanan
SMS’ler hesaba dahil edilmemiştir.




(67) Toplu SMS’lerin, sonlandığı şebekeye göre dağılımı aşağıdaki tabloda verilmiştir:
Tablo 3: Toplu SMS’lerin Sonlandığı Şebekeye Göre Dağılımı (%)
Teşebbüs 2015 2016 2017
TURKCELL (…..) (…..) (…..)
VODAFONE (…..) (…..) (…..)
TT MOBİL (…..) (…..) (…..)
Toplam ~100,00 ~100,00 100,00
Kaynak: Teşebbüslerden gelen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar
(68) Bir STH işletmecisinin katlandığı ortalama SMS sonlandırma maliyeti, yukarıdaki
tabloda yer verilen oranlar ile ilgili şebekedeki sonlandırma ücretlerinin ağırlıklı
ortalamasının alınması ile bulunmuştur. Ortalama SMS sonlandırma maliyeti 2015 yılı
için 0,4403 kuruş; 2016 yılı için 0,4407 kuruş ve 2017 yılı için 0,4396 kuruş olarak tespit
edilmiştir.
(69) Mobil operatörler müşteri hizmetleri ve teknik destek gibi hizmetleri sunan iş ortakları
ile çalışabilmektedir. Bir ihale/sözleşme bünyesinde sağlanacak toplu SMS hizmetinde
iş ortağı da bulunuyorsa iş ortaklarına sözleşme tutarından vergiler ve sonlandırma
ücreti düşüldükten sonra kalan miktarın belirli oranında prim verilmektedir. STH
işletmecileri genellikle iş ortağı ile çalışmamakta bu tip hizmetleri de kendileri
sağlamaktadır. Maliyetlerin hesaplanmasında, GSM operatörlerinden elde edilen
veriler dikkate alınarak, iş ortağı ile çalışıldığı tespit edilen sözleşme ve ihalelerde iş
ortağına SMS başına ödenen primin 0,6 kuruş olduğu varsayımı yapılmıştır.
(70) Mobil operatörler ile STH işletmecilerinin yukarıda açıklanan maliyet kalemlerini
karşılaştırmalı olarak özetleyen tablo aşağıda sunulmaktadır:
Tablo 4: Mobil Operatörler ile STH İşletmecilerinin Maliyet Kalemlerinin Karşılaştırması16
Maliyet Türü Mobil İşletmeciler Sabit Şebeke İşletmecileri
Vergiler
KDV %18,00 %18,00
ÖİV %25,00 %15,00
Katkı Payları
Hazine Payı17 %15,00 -
BTK Masraflarına Katkı (KMKP) %0,35 %0,35
Evrensel Hizmet Fonu Katkı Payı - %1,00
Toplam Vergiler %43,35 %34,35
Prim VAR YOK

16 2018 yılı başı itibarıyla ÖİV %7,5 oranında sabitlenmiştir.
17 Vergi farkının ortadan kaldırılması amacıyla GSM operatörlerinin elde ettikleri net gelirin
hesaplanmasında %15 Hazine payı dahil edilmemiştir.
18/44

18-42/670-329

SMS Sonlandırma Maliyeti
TURKCELL VODAFONE TT MOBİL
0,43 kr/adet 0,43 kr/adet 0,47 kr/adet
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler
(71) Görüldüğü üzere bir GSM operatörü ile bir STH işletmecisinin vergi yükümlülükleri
birbirinden farklılaşmakta ve GSM operatörleri daha yüksek oranda vergiye tabi
olmaktadır. Bu bağlamda fiyat sıkıştırma analizinin ilk adımında GSM operatörleri ile
STH işletmecileri arasındaki vergi farkının ortadan kaldırılması amacıyla GSM
operatörlerinin elde ettikleri net gelirin hesaplanmasında (Brüt gelir-Vergiler), bu
operatörlerin STH işletmecileri ile aynı vergi rejimine tabi olduğu varsayılacaktır. Bir
diğer ifadeyle, operatörlerin 2015, 2016 ve 2017 yıllarında GSM operatörlerinin birim
toplu SMS brüt gelirlerinden, bir STH işletmecisinin tabi olduğu vergiler düşülerek, net
birim toplu SMS gelirleri bulunacak, bu rakam STH işletmecilerinin karşılaştığı
ortalama SMS sonlandırma maliyeti ile kıyaslanacaktır.
(72) Anılan yaklaşımla elde edilen verilere Tablo 5’te yer verilmektedir. Mevcut tabloda,
yıllar itibarıyla ilk sütun ortalama SMS sonlandırma ücretini, ikinci sütun operatörler
tarafından beyan edilen ortalama maliyeti, üçüncü sütun ise, STH işletmecilerinin tabi
olduğu vergi rejimi altında operatörlerin elde ettikleri net gelirleri (brüt gelir-STH
işletmecisi vergileri) göstermektedir.
19/44

18-42/670-329

Tablo 5: GSM Operatörlerinin STH Vergi Rejimine Uyarlanmış Gelir-Maliyet (Kuruş) Verileri


Teşebbüsler
2015 2016

2017

Ortalama
SMS
Sonlandırma
Ücreti
Operatörler
Tarafından
Beyan
Edilen
Maliyet
SMS
Başına
Ortalama
Net Gelir
(STH vergi
rejiminde)
Ortalama
SMS
Sonlandırma
Ücreti
Operatörler
Tarafından
Beyan
Edilen
Maliyet
SMS
Başına
Ortalama
Net Gelir
(STH vergi
rejiminde)
Ortalama
SMS
Sonlandırma
Ücreti
Operatörler
Tarafından
Beyan
Edilen
Maliyet
SMS
Başına
Ortalama
Net Gelir
(STH vergi
rejiminde)
TURKCELL
+
SUPERONLINE
0,44

(…..)
(…..)
(primsiz)

(…..)
0,44
(…..)
(…..)
(primsiz)

(…..)






0,44
(…..)
(…..)
(primsiz)
(…..)

VODAFONE
+
VODAFONE
NET

(…..)
(…..)
(primsiz)
(…..)
(…..)
(…..)
(primsiz)
(…..)
(…..)
(…..)
(primsiz)
(…..)

TT MOBİL
(…..)
(vergiler ve
prim hariç)
(…..)
(…..)
(vergiler ve
prim hariç)
(…..)
(…..)
(vergiler ve
prim hariç)
(…..)
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar
20/44

18-42/670-329

(73) Tablo 5’ten de görüleceği üzere; mobil işletmecilerinin bir toplu SMS’ten elde ettiği net
gelir, eşit etkinlikteki bir STH işletmecisinin maliyetlerinin de, operatörlerin beyan
ettikleri maliyetlerin de üzerinde gerçekleşmiştir. Bir diğer ifadeyle, toplu SMS
hizmetleri pazarının tamamı dikkate alındığında GSM operatörlerinin maliyetin üstünde
fiyatlama gerçekleştirdikleri anlaşılmaktadır.
(74) Hal böyleyken, ihale/sözleşme bazında GSM operatörlerinin anlamlı oranda maliyetin
altında fiyatlama yapabildikleri anlaşılmaktadır. Bu itibarla; ikinci adımda piyasa
kapama etkisini ölçmek amacıyla her bir operatör için ihale/sözleşme özelinde fiyat-
maliyet karşılaştırması gerçekleştirilmiştir. Değerlendirmede her bir ihale/sözleşme
özelinde teklif edilen/üzerinde anlaşılan birim SMS fiyatı esas alınmıştır. Zira sözleşme
dönemi içinde gerçekleşen SMS fiyatları, ödeme yapılan dönem ile gönderim yapılan
dönemin her zaman örtüşmemesi nedeniyle yanıltıcı birim SMS fiyatlarına
ulaşılmasına yol açabilmektedir. Örneğin incelenen dönem içinde gönderimi yapılan
toplu SMS adedinin tamamı için ödemenin aynı dönemde gerçekleşmediği durumda
birim SMS bedeli ihale/sözleşme bedelinden daha düşük görünebilmektedir.
(75) Diğer yandan şikayetçilerin iddiaları, ihale/sözleşme aşamasında verilen fiyatların marj
sıkıştırmasına yol açtığına yöneliktir. Bu doğrultuda, STH işletmecilerinin dışlanması
perspektifinden ihale/sözleşmede teklif edilen/üzerinde anlaşılan birim toplu SMS
fiyatının daha doğru bir gösterge olduğu kanaatine varılmıştır.
I.6.4. TURKCELL’e İlişkin Değerlendirme
(76) TURKCELL’in 2015, 2016 ve 2017 yıllarında toplu SMS hizmeti sunduğu tüm kurumsal
müşterileri ile yaptığı sözleşmeler uyarınca teklif edilen fiyatlar incelenmiştir. Aşağıdaki
tabloda TURKCELL’in 2015, 2016 ve 2017 yıllarında SMS sonlandırma maliyetinin
altında fiyat teklif verdiği tespit edilen toplam toplu SMS sayısı, bunun TURKCELL’in
ilgili yıllardaki toplu SMS gönderimi içindeki payı ve ayrıca bunun toplam toplu SMS
adet bazında pazar büyüklüğüne oranı gösterilmektedir.
(77) Maliyet-altı ihale/sözleşmelere konu toplu SMS sayıları yıl bazında aşağıdaki tabloda
sunulmaktadır:
(78) TURKCELL’in SMS sonlandırma maliyetinin altında birim fiyat uyguladığı toplu SMS
sayısının son üç yıl içinde hızlı bir artış gösterdiği görülmektedir. Maliyet altında kalan
toplu SMS sayısının (sözleşmede yer alan toplu SMS adedi) TURKCELL’in toplam
toplu SMS sayısına (sözleşmede yer alan toplu SMS adedi) oranı 2015’te %(…..) iken
2017’de %(…..)’e yükselmiştir. TURKCELL’in SMS sonlandırma maliyetinin altında
fiyatlama yaptığı toplu SMS sayısının toplam pazar büyüklüğüne oranı ise 2015, 2016
ve 2017 yıllarında sırasıyla %(…..), %(…..) ve %(…..) olarak gerçekleşmiştir.
(79) TURKCELL’in 2015-2017 döneminde SMS sonlandırma maliyetinin altında birim fiyat
uyguladığı tespit edilen müşteriler ve ilgili sözleşmelere ilişkin bilgiler aşağıdaki tabloda

18 Toplam pazar büyüklüğü gerçekleşen SMS miktarları baz alınarak hesaplanmıştır.
Tablo 6: TURKCELL Tarafından 2015-2017 Döneminde Maliyetinin Altında Sunulan Toplu SMS Sayısı
TURKCELL 2015 2016 2017
Maliyet Altı Toplu SMS Sayısı (…..) (…..) (…..)
Toplam Toplu SMS Sayısı (…..) (…..) (…..)
Oran (…..) (…..) (…..)
Pazar Büyüklüğü18 (…..) (…..) (…..)
Oran (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar
21/44

18-42/670-329

gösterilmektedir. Tablodan anlaşıldığı üzere, TURKCELL’in SMS sonlandırma
maliyetinin altında birim fiyat uyguladığı müşterilerinin büyük çoğunluğunun STH
işletmecilerinden teklif almadığı ve dolayısıyla müşteri talebine bağlı olarak STH
işletmecilerinin bahse konu toplu SMS sözleşmelerinde yer almasının mümkün
olmadığı tespit edilmiştir.


22/44

18-42/670-329

Tablo 7: TURKCELL’in Maliyet Altı Fiyat Teklifi Verdiği İhalelere/Sözleşmelere İlişkin Bilgiler
Müşteri Unvanı Sözleşme Dönemi
Sözleşmeye
Konu SMS
Adedi
Sözleşmede
Yer Alan
Birim Fiyat
(Kuruş)
STH İşletmecileri
Davet Edildi mi?
Gerekçesi
(Varsa)
Türkiye Kızılay Derneği
Genel Müdürlüğü
Ağus 15- Tem 16 (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Yalnızca mobil operatörlere teklif iletildiği, STH'lardan
teklif alınmadığı belirtilmiştir.
Türkiye Garanti Bankası A.Ş. Aralık 15- Mart 17 (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Yalnızca mobil operatörlere teklif iletildiği, STH'lardan
teklif alınmadığı belirtilmiştir.
Anadolu Ünv. Döner
Sermaye İşl. Müdürlüğü
Şubat 15- Ocak 16 (…..) (…..) Davet edilmiştir.

Akbank T.A.Ş. Nisan 16- Eylül 18 (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Toplu SMS ile beraber sadece mobil operatör
yetkilendirmesi ile sunulabilecek başka hizmetler de
talep edildiğinden STH'Iardan teklif alınamayacağı
ifade edilmiştir.
Deniz Bank A. Ş. Nisan 2016- Mart 19 (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Toplu SMS ile beraber sadece mobil operatör
yetkilendirmesi ile sunulabilecek başka hizmetler de
talep edildiğinden STH'Iardan teklif alınamayacağı
ifade edilmiştir.
Anadolu Ünv. Döner
Sermaye İşl. Müdürlüğü
Mart 16- Şubat 17 (…..) (…..) Davet edilmiştir.

Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş.
Artvin İl Müd.
Ağus 16- Tem 17 (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Teşebbüs STH’lardan teklif almamıştır.
Aksa Doğalgaz Dağıtım A.Ş. Ocak 16- Aralık 16 (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Teşebbüs STH’lardan teklif almamıştır.
Yapı Ve Kredi Bankası A.Ş. Kasım 16- Ekim 18 (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Yalnızca mobil operatörlere teklif iletildiği, STH'lardan
teklif alınmadığı belirtilmiştir.
Türkiye Finans Katılım
Bankası A.Ş.
Ocak 17- Aralık 19 (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Toplu SMS ile beraber sadece mobil operatör
yetkilendirmesi ile sunulabilecek başka hizmetler de
talep edildiğinden STH'Iardan teklif alınamayacağı
ifade edilmiştir.







23/44

18-42/670-329

Tablo 7’nin devamı:
Müşteri Unvanı Sözleşme Dönemi
Sözleşmeye
Konu SMS
Adedi
Sözleşmede
Yer Alan
Birim Fiyat
(Kuruş)
STH İşletmecileri
Davet Edildi mi?
Gerekçesi
(Varsa)
Türkiye Halk Bankası A.Ş. Mart 17- Şubat 18 (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Toplu SMS ile beraber sadece mobil operatör
yetkilendirmesi ile sunulabilecek başka hizmetler de
talep edildiğinden STH'Iardan teklif alınamayacağı
ifade edilmiştir.
Türk Ekonomi Bankası A.Ş. Şubat 17- Nisan 17 (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Teşebbüs tarafından Mayıs 2017 başlangıç tarihli
ihaleye çıkılmadan önceki dönemde toplu SMS ve
OTP (one time password) hizmeti alımı yapılmıştır. Bu
süreçte OTP hizmetlerinin de sağlanabilmesi için
teşebbüs tarafından STH'Iardan teklif alınmadığı ifade
edilmiştir.
Türkiye Garanti Bankası A.Ş. Nisan 17- Mart 19 (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Yalnızca mobil operatörlere teklif iletildiği, STH'lardan
teklif alınmadığı belirtilmiştir.
HSBC Bank A.Ş. Şubat 17- Nisan 18 (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Toplu SMS ile beraber sadece mobil operatörlerce
sunulabilecek olan OTP hizmeti de talep edildiğinden
STH'Iardan teklif alınmadığı belirtilmiştir.
Anadolu Ünv. Döner
Sermaye İşl. Müdürlüğü
Mart 17- Şubat 18 (…..) (…..) Davet edilmiştir.

Orka Tekstil Sanayi ve
Turizm Ticaret A.Ş.
Mart 17- Şubat 18 (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Sadece mobil operatörler ve operatörlerle aynı
ekonomik bütünlük içerisinde yer alan STH'Iara davet
gönderildiği belirtilmiştir.
Penti Çorap San. ve Tic. A.Ş Şubat 17 -Ocak 19 (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Toplu SMS ile beraber sadece mobil operatör
yetkilendirmesi ile sunulabilecek başka hizmetler de
talep edildiğinden STH'Iardan teklif alınamayacağı
ifade edilmiştir.
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler




24/44

18-42/670-329

(80) İncelenen dönemde STH işletmecilerinden de teklif alan tek kurumun Anadolu
Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü (Anadolu Üniversitesi) olduğu
anlaşılmaktadır. Anadolu Üniversitesinin Şubat 2015-Ocak 2016, Mart 2016-Şubat
2017 ve Mart 17-Şubat 2018 dönemlerine ilişkin toplu SMS sözleşmelerinde
TURKCELL’in SMS sonlandırma bedelinin altında kalan fiyatlama yaptığı
söylenebilecektir. Anadolu Üniversitesinin ilgili toplu SMS alımlarının ilgili yıllarda
TURKCELL’in toplu SMS gönderim adetleri ve pazar büyüklüğü içindeki oranı
aşağıdaki tabloda görüleceği üzere oldukça düşüktür.
Tablo 8: Anadolu Üniversitesi Sözleşmelerindeki Toplu SMS Sayılarının Yıllar Bazında TURKCELL’in
Toplu SMS Gönderimi ve Pazar Büyüklüğü İçindeki Oranı
(81) Mevcut tablo verileri incelendiğinde; ilgili dönemde STH işletmecilerinin de teklif
verebildiği, ancak TURKCELL tarafından SMS sonlandırma maliyetinin altında fiyat
uygulanan müşterilerin Anadolu Üniversitesinden ibaret olmasının, davranışın
kapsamı ve süresinin sınırlı olduğunu gösterdiği anlaşılmaktadır. Fiyat sıkıştırması
unsurlarının varlığı ile birlikte bu davranışın rekabet karşıtı piyasa kapamaya yol açıp
açmadığının değerlendirilmesi bakımından “hakim durumdaki teşebbüsün konumu,
ilgili pazardaki koşullar, hakim durumdaki teşebbüsün rakiplerinin konumu, müşterilerin
ya da sağlayıcıların konumu, incelenen davranışın kapsamı ve süresi, fiili piyasa
kapamayla ilgili olası deliller, dışlayıcı stratejiye dair doğrudan veya dolaylı deliller”
dikkate alınabilecektir.
(82) Davranışın kapsamı ve süresi dikkate alındığında, TURKCELL’in davranışının STH
işletmecilerini dışlayıcı nitelikte olmadığına işaret etmektedir. Bununla birlikte
sistematik olarak STH işletmecilerinin teklif verdiği sözleşme veya ihalelerde SMS
sonlandırma maliyetinin altında fiyat teklifi verildiğine ilişkin bir bulgu bulunmamaktadır.
STH işletmecilerinden teklif alınmayan ve dolasıyla STH işletmecilerinin GSM hizmet
sağlayıcılarının rakibi konumunda olmadığı sözleşmeler için TURKCELL’in SMS
sonlandırma bedelinin altında fiyat teklifi vermesi, TURKCELL’in dışlayıcı bir strateji ile
hareket etmediğine işaret etmektedir. Bu tespit anılan sözleşmelere verilen tekliflerin
düşük olmasının sebebinin diğer GSM operatörleri ile rekabet etmek amaçlı olduğunu
destekler niteliktedir.
(83) TURKCELL ile aynı ekonomik bütünlükte yer alan SUPERONLINE STH lisansına
sahiptir ve 2017 yılından itibaren toplu SMS hizmeti vermektedir. SUPERONLINE’ın
2017 yılı içinde SMS sonlandırma maliyeti altında fiyat uyguladığı toplu SMS sayısı
aşağıdaki tabloda görülmektedir:




19 Toplam pazar büyüklüğü gerçekleşen SMS miktarları baz alınarak hesaplanmıştır.
2015 2016 2017
Anadolu Üniversitesi Maliyet Altı
Toplu SMS Sayısı
(…..) (…..) (…..)
Toplam Toplu SMS Sayısı (…..) (…..) (…..)
Oran (…..) (…..) (…..)
Pazar Büyüklüğü19 (…..) (…..) (…..)
Oran (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar
25/44

18-42/670-329

Tablo 9: SUPERONLINE’nın Maliyet Altı Toplu SMS Sayısı ve Toplu SMS Gönderimi ile Pazar
Büyüklüğü İçindeki Oranı
SUPERONLINE 2017
Maliyet Altı Toplu SMS Sayısı (…..)
Toplam Toplu SMS Sayısı (…..)
Oran (…..)
Pazar Büyüklüğü20 (…..)
Oran (…..)
Kaynak: Teşebbüsten edinilen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar
(84) SUPERONLINE tarafından 2017 yılı içinde SMS sonlandırma maliyeti altında fiyat
uyguladığı toplu SMS sayısı toplam toplu SMS pazarının %(…..)’sını oluşturmaktadır.
Dolayısıyla SUPERONLINE’ın faaliyetleri ile birlikte değerlendirilmesi halinde de
TURKCELL’in fiyatlandırmasının kapsamı itibarıyla STH işletmecilerini dışlayıcı
nitelikte olmadığı neticesine ulaşılmıştır.
I.6.5. VODAFONE’a İlişkin Değerlendirme
(85) VODAFONE’un 2015, 2016 ve 2017 yıllarında toplu SMS hizmeti verdiği tüm kurumsal
müşterileri ile yaptığı sözleşmeler uyarınca VODAFONE tarafından müşterilerine teklif
edilen fiyatlar incelenmiştir. Aşağıdaki tabloda VODAFONE’un 2015, 2016 ve 2017
yıllarında SMS sonlandırma maliyetinin altında fiyat uyguladığı tespit edilen toplu SMS
sayısı, bunun VODAFONE’un ilgili yıllardaki toplu SMS gönderimi içindeki payı ve
ayrıca bunun toplu SMS adeti bazında pazar büyüklüğüne oranı gösterilmektedir:
Tablo 10: VODAFONE Tarafından 2015, 2016 ve 2017 Yıllarında SMS Sonlandırma Maliyetinin Altında
Sunulan Toplu SMS Sayısı
VODAFONE 2015 2016 2017
Maliyet Altı Toplu SMS Sayısı (…..) (…..) (…..)
Toplam Toplu SMS Sayısı (…..) (…..) (…..)
Oran (…..) (…..) (…..)
Pazar Büyüklüğü (…..) (…..) (…..)
Oran (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar
(86) Aşağıdaki tabloda ise söz konusu müşteriler, sözleşme konusu toplu SMS adetleri ve
teklif edilen birim fiyatların yanında bu sözleşmeler bakımından STH işletmecilerinden
teklif alınıp alınmadığı bilgisine yer verilmiştir. Tablodan anlaşıldığı üzere,
VODAFONE’un SMS sonlandırma bedeli altında fiyat teklifi yaptığı müşterilerinin STH
işletmecilerinden teklif almadığı ve dolayısıyla müşteri talebine bağlı olarak STH
işletmecilerinin mezkûr toplu SMS sözleşmelerinde yer almasının mümkün olmadığı
tespit edilmiştir.

20 Toplam pazar büyüklüğü gerçekleşen SMS miktarları baz alınarak hesaplanmıştır.
26/44

18-42/670-329

Tablo 11: VODAFONE’un Maliyet Altı Kalan İhalelerine İlişkin Bilgiler
Müşteri Unvanı
Sözleşme
Dönemi
Sözleşmeye
Konu SMS
Adedi
Sözleşmede Yer
Alan Birim Fiyat
(Kuruş)
STH işletmecileri
Davet Edildi mi?
Gerekçesi
(Varsa)
Türkiye Büyük Millet
Meclisi
01.07.2015 (…..) (…..) Davet edilmemiştir. İlgili maddeler açıkça “GSM operatörleri”ne referans vermiştir.
T.C. Sağlık Bakanlığı 03.07.2015 (…..) (…..)
Katılım
sağlamamışlardır.
İhalenin Teknik ve İdari Şartname’lerinde belirtilen yeterliliklerin STH işletmecileri
tarafından sağlanmasının son derece güç olduğu, “İhale Komisyonu Kararı”ndan da
görülebileceği üzere ihaleye STH işletmecilerinin girmediği, STH işletmecilerinin ihale
dokümanlarını dahi satın almadığı belirtilmiştir.
Türkiye İş Kurumu
Genel Müdürlüğü
24.08.2015 (…..) (…..)
Katılım
sağlamamışlardır.
İhale kapsamında hizmetin sunulmasına yönelik idari gerekliliklerin STH’lar tarafından
sağlanamadığı belirtilmiştir.
Sağlık Bakanlığı
Sağlık Bilgi

09.03.2016
(…..) (…..)
Katılım
sağlamamışlardır.
Söz konusu hizmet 2015 yılında Sağlık Bakanlığı ile kurulmuş olan sözleşmesel ilişki
doğrultusunda tedarik edilen 300 milyon Toplu SMS'ten kullanılmayan, 10 milyon
adetlik bölümün 2016 yılında kullandırılmasına ilişkindir.
Türkiye Büyük Millet
Meclisi İD
01.07.2016 (…..) (…..) Davet edilmemiştir.
2016 yılında TBMM'ye kullandırılan bu Toplu SMS'ler, 2015 yılında kazanılan TBMM
ihalesi kapsamında tedarik edilmiştir.
Türkiye İş Kurumu
Genel Müdürlüğü
03.10.2016 (…..) (…..)
Katılım
sağlamamışlardır.
2016 yılında Türkiye İş Kurumu'na kullandırılan bu Toplu SMS'ler, 2015 yılında
kazanılan Türkiye İş Kurumu ihalesi içerisinde tedarik edilmiştir.
Türkiye Büyük Millet
Meclisi İD
01.07.2017 (…..) (…..) Davet edilmemiştir.
TBMM tarafından açılan ihaleye ilişkin İdari Şartname, Teknik Şartname ve Şablon
Sözleşme’de STH işletmecileri tarafından teklif verilmesini engelleyecek maddeler
bulunmaktadır.
Tarım Kredi Koop.
Merkez Birliği
11.01.2017 (…..) (…..) Davet edilmemiştir.
Sözel olarak edinilen bilgilere göre Genel Müdürlüğün kendi ihale karar yazılarında
GSM işletmecilerinin davet edilmesi gerektiği belirtildiğinden STH işletmecileri davet
edilmemiştir.
Kuşadası Belediyesi 06.06.2017 (…..) (…..) Bilinmiyor
Maliyet altında toplu SMS satışının sebebi, alıcı kuruluşun kamu kurumu niteliğini haiz
olması ve bu sebeple tüm Toplu SMS hizmeti sağlayıcıları açısından "prestijli müşteri"
teşkil etmesidir.
Tarım Kredi
Kooperatifleri ERZ

11.01.2017
(…..) (…..) Davet edilmemiştir.
Sözel olarak edinilen bilgilere göre Genel Müdürlüğün kendi ihale karar yazılarında
GSM işletmecilerinin davet edilmesi gerektiği belirtildiğinden STH işletmecileri davet
edilmemiştir.
Tarım Kredi
Koop.Trabzon Bölge
11.01.2017 (…..) (…..) Davet edilmemiştir.
Sözel olarak edinilen bilgilere göre Genel Müdürlüğün kendi ihale karar yazılarında
GSM işletmecilerinin davet edilmesi gerektiği belirtildiğinden STH işletmecileri davet
edilmemiştir.
Tarım Kredi
Koop.Konya Bölge B
11.01.2017 (…..) (…..) Davet edilmemiştir.
Sözel olarak edinilen bilgilere göre Genel Müdürlüğün kendi ihale karar yazılarında
GSM işletmecilerinin davet edilmesi gerektiği belirtildiğinden STH işletmecileri davet
edilmemiştir.

Tarım Kredi
Kooperatifleri ANK

11.01.2017 (…..) (…..) Davet edilmemiştir.
Sözel olarak edinilen bilgilere göre Genel Müdürlüğün kendi ihale karar yazılarında
GSM işletmecilerinin davet edilmesi gerektiği belirtildiğinden STH işletmecileri davet
edilmemiştir.
27/44

18-42/670-329

Tablo 11’in devamı:
Müşteri Unvanı
Sözleşme
Dönemi
Sözleşmeye
Konu SMS
Adedi
Sözleşmede Yer
Alan Birim Fiyat
(Kuruş)
STH işletmecileri
Davet Edildi mi?
Gerekçesi
(Varsa)
Tarım Kredi
Koop.Sivas Bölge B.
11.01.2017 (…..) (…..) Davet edilmemiştir.
Sözel olarak edinilen bilgilere göre Genel Müdürlüğün kendi ihale karar yazılarında
GSM işletmecilerinin davet edilmesi gerektiği belirtildiğinden STH işletmecileri davet
edilmemiştir.
Tarım Kredi
Kooperatifleri Tek
11.01.2017 (…..) (…..) Davet edilmemiştir.
Sözel olarak edinilen bilgilere göre Genel Müdürlüğün kendi ihale karar yazılarında
GSM işletmecilerinin davet edilmesi gerektiği belirtildiğinden STH işletmecileri davet
edilmemiştir.
Muğla Büyükşehir
Belediye Başkanlığı
05.01.2017 (…..) (…..)
Sözleşme
Gönderilmemiştir.
Maliyet altında toplu SMS satışının sebebi, alıcı kuruluşun kamu kurumu niteliğini haiz
olması ve bu sebeple tüm Toplu SMS hizmeti sağlayıcıları açısından "prestijli müşteri"
teşkil etmesidir.
Tarım Kredi
Kooperatifleri ANT
11.01.2017 (…..) (…..) Davet edilmemiştir.
Sözel olarak edinilen bilgilere göre Genel Müdürlüğün kendi ihale karar yazılarında
GSM işletmecilerinin davet edilmesi gerektiği belirtildiğinden STH işletmecileri davet
edilmemiştir.
Tarım Kredi
Kooperatifleri KÜT
11.01.2017 (…..) (…..) Davet edilmemiştir.
Sözel olarak edinilen bilgilere göre Genel Müdürlüğün kendi ihale karar yazılarında
GSM işletmecilerinin davet edilmesi gerektiği belirtildiğinden STH işletmecileri davet
edilmemiştir.
Tarım Kredi
Kooperatifleri KAY
11.01.2017 (…..) (…..) Davet edilmemiştir.
Sözel olarak edinilen bilgilere göre Genel Müdürlüğün kendi ihale karar yazılarında
GSM işletmecilerinin davet edilmesi gerektiği belirtildiğinden STH işletmecileri davet
edilmemiştir.
Tarım Kredi Koop.
İzmir Bölge B
11.01.2017 (…..) (…..) Davet edilmemiştir.
Sözel olarak edinilen bilgilere göre Genel Müdürlüğün kendi ihale karar yazılarında
GSM işletmecilerinin davet edilmesi gerektiği belirtildiğinden STH işletmecileri davet
edilmemiştir.
Tarım Kredi Koop.
Balıkesir Böl.
11.01.2017 (…..) (…..) Davet edilmemiştir.
Sözel olarak edinilen bilgilere göre Genel Müdürlüğün kendi ihale karar yazılarında
GSM işletmecilerinin davet edilmesi gerektiği belirtildiğinden STH işletmecileri davet
edilmemiştir.
Tarım Kredi
Kooperatifleri SAM
11.01.2017 (…..) (…..) Davet edilmemiştir.
Sözel olarak edinilen bilgilere göre Genel Müdürlüğün kendi ihale karar yazılarında
GSM işletmecilerinin davet edilmesi gerektiği belirtildiğinden STH işletmecileri davet
edilmemiştir.
Tarım Kredi
Kooperatifleri Böl
11.01.2017 (…..) (…..) Davet edilmemiştir.
Sözel olarak edinilen bilgilere göre Genel Müdürlüğün kendi ihale karar yazılarında
GSM işletmecilerinin davet edilmesi gerektiği belirtildiğinden STH işletmecileri davet
edilmemiştir.
Türkiye Tarım Kredi.
Kooperatif
11.01.2017 (…..) (…..) Davet edilmemiştir
Sözel olarak edinilen bilgilere göre Genel Müdürlüğün kendi ihale karar yazılarında
GSM işletmecilerinin davet edilmesi gerektiği belirtildiğinden STH işletmecileri davet
edilmemiştir.
Tarım Kredi
Kooperatifleri SAK
11.01.2017 (…..) (…..) Davet edilmemiştir.
Sözel olarak edinilen bilgilere göre Genel Müdürlüğün kendi ihale karar yazılarında
GSM işletmecilerinin davet edilmesi gerektiği belirtildiğinden STH işletmecileri davet
edilmemiştir.
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler
28/44

18-42/670-329

(87) 2017 yılında gerçekleşen Kuşadası Belediyesi ve Muğla Belediyesi toplu SMS
alımlarında STH işletmecilerinin davet edilip edilmediği veya katılım sağlayıp
sağlamadığı konusunda ise belirsizlik bulunmaktadır. Anılan sözleşmeler için STH
işletmecilerinin de fiyat teklifi verdiği ancak SMS sonlandırma maliyetinin altında kalan
VODAFONE fiyat teklifi nedeniyle ihaleyi kazanamadıkları varsayılsa dahi bahsi geçen
iki ihaleye konu toplam (…..) adet SMS, 2017 yılında 28 milyar adet olan toplam pazar
büyüklüğü içinde çok önemsiz kalmaktadır. Dolayısıyla fiyat sıkıştırmasına konu
olabilecek sözleşme/ihale kapsamının son derece sınırlı olduğu söylenebilecektir.
(88) Diğer yandan, VODAFONE ile aynı ekonomik bütünlük içinde yer alan VODAFONE
Net’in de toplu SMS sözleşmeleri ve ihalelerinde teklif ettiği fiyatlar incelenmiştir.
Aşağıdaki tabloda VODAFONE NET’in 2015, 2016 ve 2017 yıllarında SMS
sonlandırma maliyeti altında fiyat belirlediği toplu SMS adetleri ve bunların
VODAFONE NET’in toplu SMS sayısına ve pazar büyüklüğüne oranına yer verilmiştir:
Tablo 12: VODAFONE NET’in Maliyet Altı Toplu SMS Sayısının Toplu SMS Gönderimi ve Pazar
Büyüklüğü İçindeki Oranı
VODAFONE NET 2015 2016 2017
Maliyet Altı Toplu SMS Sayısı (…..) (…..) (…..)
Toplam Toplu SMS Sayısı (…..) (…..) (…..)
Oran (…..) (…..) (…..)
Pazar Büyüklüğü (…..) (…..) (…..)
Oran (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar
(89) Tablodan da görülebileceği üzere; SMS sonlandırma maliyeti altında fiyat belirlenen
toplu SMS sözleşme ve ihalelerindeki toplu SMS adetleri pazarın 2015, 2016 ve
2017’de sırasıyla %(…..), %(…..) ve %(…..)’sını oluşturmaktadır. VODAFONE ile
VODAFONE NET verileri birlikte değerlendirildiğinde ise STH’ların da teklif verebildiği
ihale/sözleşmeler bakımından SMS sonlandırma maliyetinin altında sunulan toplu
SMS sayısının toplam pazar büyüklüğüne oranı 2015, 2016 ve 2017 yıllarında
sırasıyla; %(…..), %(…..) ve %(…..) olarak gerçekleştiği görülmektedir. Aşağıdaki
tabloda VODAFONE NET’in SMS sonlandırma bedelinin altında fiyat uyguladığı
belirlenen sözleşme ve ihaleler gösterilmektedir.
29/44

18-42/670-329

Tablo 13: VODAFONE NET’in Maliyet Altı Kalan İhalelerine İlişkin Bilgiler
Müşteri Unvanı
Sözleşme Başlangıç
Tarihi- Taahhüt
Süresi
Sözleşmeye
Konu SMS
Adedi
Sözleşmede
Yer Alan
Birim Fiyat
(Kuruş)
STH
İşletmecileri
Davet Edildi
Mi?21
Gerekçesi
(Varsa)
Türkiye Garanti Bankası A.Ş. 21.12.2015 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Garanti Bankası ile mevcut olan Sözleşme ilişkisinin STH
işletmecilerinin dahil olabileceği bir niteliği haiz olmadığı, Garanti
Bankası'nın esasında Toplu SMS hizmetiyle birlikte STH
işletmecileri tarafından sunulamayan ve yalnızca GSM işletmecileri
tarafından sunulabilen hizmetleri aynı kanaldan aldığı ve bu
sebeple GSM işletmecileri ile çalıştığı anlaşılmaktadır.
Türk Parlamenterler Birliği 7.9.2015 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmiştir.
Türk Parlamenterler Birliği'ne sunulan Toplu SMS hizmetinin STH
işletmecileri tarafından sunulamayacağını açıkça ortaya koyan
herhangi bir doküman bulunmamaktadır, yüksek prestijli bir müşteri
olduğu için TBMM’ye sunulan fiyatlama baz alınmıştır.
İstanbul Memorial Sağlık
Yatırımları A.Ş.
19.11.2015 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
STH işletmecileri ile çalışmayı tercih etmemiştir.
Derimod Deri Konfeksiyon 9.12.2015 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
STH işletmecileri ile çalışmayı tercih etmemiştir.
Ehm Mağazacılık Sanayi ve
Ticaret A.Ş.
27.2.2015 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
STH işletmecileri ile çalışmayı tercih etmemiştir.
İstanbul Memorial Sağlık
Yatırımları A.Ş.
17.3.2015 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
STH işletmecileri ile çalışmayı tercih etmemiştir.
Aya Tekstil San. ve Tic. A.Ş. 18.3.2015 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
STH işletmecileri ile çalışmayı tercih etmemiştir.
Yeni Mağazacılık A.Ş. 27.2.2015 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
STH işletmecileri ile çalışmayı tercih etmemiştir.

21 VODAFONE NET’ten yapılan açıklamada yukarıda listelenen ihalelerin büyük çoğunluğuna STH işletmecilerinin davet edilmediği ifade edilmiş olmakla birlikte
VODAFONE NET’in de bir STH işletmecisi olduğu dikkate alınarak sözleşme ve ihalelerin tamamına STH işletmecilerinin de girebildiği varsayılmıştır.

30/44

18-42/670-329

Tablo 13’ün devamı:
Müşteri Unvanı
Sözleşme Başlangıç
Tarihi- Taahhüt
Süresi
Sözleşmeye
Konu SMS
Adedi
Sözleşmede
Yer Alan
Birim Fiyat
(Kuruş)
STH
İşletmecileri
Davet Edildi
Mi?22
Gerekçesi
(Varsa)
Aya Tekstil San. ve Tic.A.Ş. 5.5.2016 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
STH işletmecileri ile çalışmayı tercih etmemiştir.
Akbank T.A.Ş. Genel
Müdürlüğü
16.11.2016 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Alınacak hizmetlerin yalnızca GSM işletmecileri tarafından
karşılanabilecek nitelikte olmasından dolayı STH işletmecileri ile
çalışmayı tercih etmemiştir.
Sb Gıda İşletmeleri A.Ş. 5.5.2016 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
STH işletmecileri ile çalışmayı tercih etmemiştir.
Ehm Mağazacılık Sanayi ve
Ticaret A.Ş.
22.3.2016 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
STH işletmecileri ile çalışmayı tercih etmemiştir.
Sb Gıda İşletmeleri A.Ş. 23.11.2016 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
STH işletmecileri ile çalışmayı tercih etmemiştir.
T.C. Ziraat Bankası A.Ş. 12.7.2016 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Şartnamenin 2.1., 3.27. ve 3.28. maddelerinden STH
İşletmecilerine kapalı bir satın alma olduğu görülmektedir. Madde
3.27.: Kullanılan hat faturalı ve Türkiye'de hizmet veren GSM
operatörlerinden olmalıdır.
Türkiye İş Bankası A.Ş. 9.2.2017 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
İhaleye sadece GSM işletmecileri davet edilmiştir.
Ehm Mağazacılık Sanayi ve
Ticaret A.Ş.
31.3.2017 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
STH işletmecileri ile çalışmayı tercih etmemiştir.
Philip Morris Sa Philip Morris
Sabancı Pazarlama ve Satış
A.Ş.
22.5.2017 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
Philip Morris'in gerçekleştirdiği PoC (Proof of Concept) çalışması
neticesinde STH işletmecileri süreçten elenmiştir, ihaleyi açan
teşebbüs tarafından STH işletmecileri ihale dışında bırakılmıştır.
Aya Tekstil San. ve Tic. A.Ş. 17.8.2017 – 12 ay (…..) (…..)
Davet
edilmemiştir.
STH işletmecileri ile çalışmayı tercih etmemiştir.
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler

22 VODAFONE NET’ten yapılan açıklamada yukarıda listelenen ihalelerin büyük çoğunluğuna STH işletmecilerinin davet edilmediği ifade edilmiş olmakla birlikte
VODAFONE NET’in de bir STH işletmecisi olduğu dikkate alınarak sözleşme ve ihalelerin tamamına STH işletmecilerinin de girebildiği varsayılmıştır.

31/44

18-42/670-329

(90) Fiyat sıkıştırması unsurlarının varlığı ile birlikte bu davranışın rekabet karşıtı piyasa
kapamaya yol açıp açmadığının analiz edilmesi gerekmektedir. Kılavuz’un 26.
paragrafında rekabet karşıtı piyasa kapamanın oluşup oluşmadığının
değerlendirilmesinde dikkate alınacak hususlar, hakim durumdaki teşebbüsün
konumu, ilgili pazardaki koşullar, hakim durumdaki teşebbüsün rakiplerinin konumu,
müşterilerin ya da sağlayıcıların konumu, incelenen davranışın kapsamı ve süresi, fiili
piyasa kapamayla ilgili olası deliller, dışlayıcı stratejiye dair doğrudan veya dolaylı
deliller olarak sıralanmıştır. Bu bağlamda, VODAFONE Net’in faaliyetleri ile birlikte ele
alınması halinde de VODAFONE’un fiyatlandırmasının kapsamının sınırlı olduğu ve bu
itibarla STH işletmecilerini dışlayıcı nitelikte olmadığı anlaşılmaktadır.
(91) Bununla birlikte VODAFONE ve VODAFONE NET tarafından sistematik olarak STH
işletmecilerinin teklif verdiği sözleşme veya ihalelerde SMS sonlandırma maliyetinin
altında fiyat teklifi verildiğine ilişkin bir bulgu bulunmamaktadır. STH işletmecilerinden
teklif alınmayan ve dolasıyla STH işletmecilerinin GSM hizmet sağlayıcılarının rakibi
konumunda olmadığı sözleşmeler için VODAFONE’un SMS sonlandırma bedelinin
altında fiyat teklifi vermesi, VODAFONE’un STH işletmecilerine yönelik dışlayıcı bir
strateji ile hareket etmediğine işaret etmektedir. Bu tespit, mezkûr sözleşmelere verilen
tekliflerin düşük olmasının sebebinin diğer GSM operatörleri ile rekabet etmek amaçlı
olduğunu desteklemektedir.
I.6.6. TT MOBİL’e İlişkin Değerlendirme
(92) TT MOBİL’in 2015, 2016 ve 2017 yıllarında toplu SMS hizmeti verdiği tüm kurumsal
müşterileri ile yaptığı sözleşmeler uyarınca TT MOBİL tarafından müşterilerine teklif
edilen fiyatlar incelenmiştir. Aşağıdaki tabloda TT MOBİL’in 2015, 2016 ve 2017
yıllarında SMS sonlandırma maliyetinin altında fiyat teklif verdiği tespit edilen toplam
toplu SMS sayısı, bunun TT MOBİL’in ilgili yıllardaki toplam toplu SMS gönderimi
içindeki payı ve ayrıca bunun toplam toplu SMS adet bazında pazar büyüklüğüne oranı
gösterilmektedir.
(93) TT MOBİL tarafından 2015, 2016 ve 2017 yıllarında maliyetinin altında sunulan toplu
SMS sayısının TT MOBİL’in aynı yıllarda toplam toplu SMS adedine oranı sırasıyla
%(…..), %(…..) ve %(…..) olarak gerçekleşmiştir. Toplam pazar büyüklüğüne oranı ise
2015, 2016 ve 2017 yıllarında sırasıyla %(…..), %(…..) ve %(…..) olmuştur.
Yukarıdaki tabloda toplam sayısına yer verilen, TT MOBİL tarafından SMS
sonlandırma bedelinin altında fiyat uygulanan sözleşme ve ihalelerin bir kısmına
müşterilerin talepleri doğrultusunda STH işletmecilerinin katılamadığı bilgisi
edinilmiştir. Aşağıda tabloda ise söz konusu müşteriler, sözleşme konusu toplu SMS
adetleri ve teklif edilen birim fiyatların yanında bu sözleşmeler bakımından STH
işletmecilerinden teklif alınıp alınmadığı bilgisine yer verilmiştir:
Tablo 14: TT MOBİL tarafından 2015, 2016 ve 2017 Yıllarında Maliyetinin Altında Sunulan Toplu
SMS Sayısı
TT MOBİL 2015 2016 2017
Maliyet Altı Toplu SMS
Sayısı
(…..) (…..) (…..)
Toplam Toplu SMS Sayısı (…..) (…..) (…..)
Oran (…..) (…..) (…..)
Pazar Büyüklüğü (…..) (…..) (…..)
Oran (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar
32/44

18-42/670-329

Tablo 15: TT MOBİL’in Maliyet Altı Kalan İhalelerine İlişkin Bilgiler
Müşteri
Unvanı
Sözleşme
dönemi
Sözleşmeye
konu SMS
Adedi
Sözleşmede
yer alan
birim fiyat
(Kuruş)
STH İşletmecileri davet edildi mi?
Gerekçesi
(Varsa)
Antalya
Büyükşehir
Belediyesi
13.03.2015 (…..) (…..) Engelleyici bir hüküm bulunmamaktadır.

-
T.C. Sağlık
Bakanlığı
01.09.2015 (…..) (…..) Engelleyici bir hüküm bulunmamaktadır.

-
Aydın
Büyükşehir
Belediyesi
01.01.2015 (…..) (…..) Şartname gereği giremedikleri belirtilmiştir.
Teknik Şartname’nin 4.2. maddesinde “İdare kurumsal SMS gönderilerine
ilişkin faturalar doğrudan Türkiye’de hizmet veren GSM operatörleri
tarafından kurumumuz adına fatura edilecektir. Söz konusu operatör,
kendi altyapısını kullanacaktır.” ifadesine yer verilmiştir.
Türkiye
Vakıflar
Bankası T.A.O
01.01.2016 (…..) (…..)
Engelleyici bir husus bulunmamakta,
müşterinin STH’lardan da teklif aldığı
bilinmektedir.

-


Hemenal
Finansman
A.Ş.
01.06.2016 (…..) (…..)
Engelleyici bir husus bulunup bulunmadığı
bilinmemekle birlikte teklif sürecinde
müşterinin 3 mobil iletişim hizmetleri
işlemecisinden teklif aldığı bilinmektedir.
Resmi İhale süreci söz konusu olmayıp, sözleşme yoluyla OTP hizmeti
verilmiştir.
Denizbank
A.Ş.
01.04.2016 (…..) (…..)
Müşterinin teklif sürecinde mobil iletişim
hizmetleri işlemecilerinden teklif almayı
tercih ettiği bilinmektedir.

-
Sosyal
Güvenlik
Kurumu
Başkanlığı
01.01.2016 (…..) (…..) Engelleyici bir hüküm bulunmamaktadır.

-
Çiçeksepeti
İnternet
Hizmetleri A.Ş.

21.12.2016
(…..) (…..)
Sözleşmeye yansıyan STH’ların katılımına
ilişkin herhangi bir engelleyici husus
bulunmamakla birlikte, müşterimizden
sürece ilişkin başka bir bilgi alınamamıştır.

-
Çaykur Çay
İşletmeleri
Genel
Müdürlüğü
14.10.2016 (…..) (…..) Engelleyici bir hüküm bulunmamaktadır.
Teknik Şartname’nin 5.14 ve 5.15’inci maddelerinde Kullanılan hat faturalı
ve Türkiye’de hizmet veren operatöre ait olmalıdır.” ifadesine ve “Faturalar
direkt olarak Türkiye’de hizmet veren operatörler tarafından kesilmeli ve
ÇAYKUR adına fatura edilmelidir” ifadesine yer verilmiştir.
Deha
Mağazacılık
Ev Tekstili
Ürünleri San.
ve Tic. A.Ş.

01.01.2016
(…..) (…..)
Engelleyici husus bir bulunmamakla birlikte
teklif sürecinde müşterinin 3 mobil iletişim
hizmetleri işlemecisinden teklif aldığı
bilinmektedir.

-
33/44

18-42/670-329


Tablo 15’in devamı:

Meteoroloji
Genel
Müdürlüğü


01.08.2016
(…..) (…..)
Engelleyici husus bir bulunup bulunmadığı
bilinmemekle birlikte teklif sürecinde
müşterinin 3 mobil iletişim hizmetleri
işlemecisinden teklif aldığı bilinmektedir.

-

Orka Tekstil
Sanayi Ve
Turizm Ticaret
A.Ş.

01.03.2016
(…..) (…..)
Engelleyici husus bir bulunmamakla birlikte,
müşterinin yalnızca mevcuttaki çözüm
ortağıyla çalışılmasına ilişkin bir şart
koştuğu, diğer işletmecilerden de teklif aldığı
bilinmektedir.

-
Kocaeli
Büyükşehir
Belediyesi
01.10.2016 (…..) (…..)
Müşteriden söz konusu sürece ilişkin
herhangi bir bilgi alınamadığı belirtilmiştir.

-
Evkur Alışveriş
Merkezleri Tic.
A.Ş.
15.11.2016 (…..) (…..)
Engelleyici husus bir bulunmamakla birlikte
teklif sürecinde müşterinin 3 mobil iletişim
hizmetleri işlemecisinden teklif aldığı
bilinmektedir.

-
Evkur
Finansman
A.Ş.
15.11.2016 (…..) (…..)
Engelleyici husus bir bulunmamakla birlikte
teklif sürecinde müşterinin 3 mobil iletişim
hizmetleri işlemecisinden teklif aldığı
bilinmektedir.

-
Türkiye
Vakıflar
Bankası T.A.O
1.09.2017 (…..) (…..)
Engelleyici bir hüküm bulunmamakla birlikte
müşterinin STH’lardan da teklif aldığı
bilinmektedir.


-
Antalya
Büyükşehir
Belediyesi
Başkanlığı
13.01.2017 (…..) (…..)
Şartnamede engelleyici bir hüküm
bulunmamaktadır.

-
İzmir Kuzey
Bölgesi
Hastaneler
Birliği Genel
Sekreterliği


1.8.2017



(…..) (…..)
Engelleyici bir husus bulunup bulunmadığı
bilinmemekle birlikte teklif sürecinde
müşterinin 3 mobil iletişim hizmetleri
işlemecisinden teklif aldığı bilinmektedir.


-
34/44

18-42/670-329

Tablo 15’in devamı:
Avrupa Tekstil
Kozmetik A.Ş.


02.08.2017


(…..) (…..) Engelleyici bir husus bulunmamaktadır.

-
Avrupa Tekstil
Kozmetik A.Ş.
01.09.2017 (…..) (…..) Engelleyici bir husus bulunmamaktadır.

-
Avrupa Tekstil
Kozmetik A.Ş.

01.11.2017

(…..) (…..) Engelleyici bir husus bulunmamaktadır.

-
Aydın
Büyükşehir
Belediyesi
01.01.2017 (…..) (…..) Katılım sağlayamamışlardır.
Teknik Şartname'nin 4.2. maddesinde "İdare kurumsal SMS gönderilerine
ilişkin faturalar doğrudan Türkiye'de hizmet veren GSM operatörleri
tarafından kurumumuz adına fatura edilecektir. Söz konusu operatör,
kendi altyapısını kullanacaktır." ifadesine yer verilmiştir.
Çaykur Çay
İşletmeleri
Genel
Müdürlüğü
01.10.2017 (…..) (…..) Engelleyici bir hüküm bulunmamaktadır.
Teknik Şartname'nin 5.14 ve 5.15'inci maddelerinde; "Kullanılan hat
faturalı ve Türkiye'de hizmet veren operatare ait olmalıdır." ifadesine ve
"Faturalar direkt olarak Türkiye'de hizmet veren operatörler tarafından
kesilmeli ve ÇAYKUR adına fatura edilmelidir" ifadesine yer verilmiştir.
Hotiç Deri
Ürünleri San.
ve Tic. A.Ş.
01.12.2017 (…..) (…..)
Engelleyici bir hüküm bulunmamakla birlikte
müşterinin STH’lardan da teklif aldığı
bilinmektedir.

-

Coşkun Hazır
Giyim A.Ş.
01.01.2017 (…..) (…..)
Engelleyici bir husus bulunmamakla birlikte
teklif sürecinde müşterinin 3 mobil iletişim
hizmetleri işlemecisinden teklif aldığı
bilinmektedir.


-
Siverek
Belediye
Başkanlığı

20.03.2017
(…..) (…..)

Katılım sağlayamamışlardır.
Teknik Şartname'nin 7.2. maddesinde "Hizmeti sağlayan Yüklenici, Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumundan Mobil Şebeke (GSM) 1MT-
2000/UMTS hizmeti vermek üzere yetkilendirilmiş işletmeciler veya Türk
Telekomünikasyon A.Ş. olmalıdır."; idari Şartname'nin 7.1.h bendinde ise
"Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından verilmiş Mobil Şebeke
(GSM) IMT -2000/UMTS Hizmeti vermek üzere Yetki Belgesi teklif
dosyasında sunulacaktır." ifadesine yer verilmiştir.
35/44

18-42/670-329

Tablo 15’in devamı:
Seyhan
Belediyesi
1.12.2017 (…..) (…..)
Engelleyici bir husus bulunmamakla birlikte
teklif sürecinde müşterinin 3 mobil iletişim
hizmetleri işlemecisinden teklif aldığı
bilinmektedir.


-
Bodrum
Belediye
Başkanlığı
31.7.2017 (…..) (…..)
Müşteriden söz konusu sürece ilişkin
herhangi bir bilgi alınamadığı belirtilmiştir.

-
Kocaeli
Büyükşehir
Belediyesi
1.10.2017 (…..) (…..)
Müşteriden söz konusu sürece ilişkin
herhangi bir bilgi alınamadığı belirtilmiştir.

-
Sağlık ve
Sosyal
Hizmetleri
Çalışanları
Sendikası
1.05.2017 (…..) (…..)
Engelleyici bir husus bulunup bulunmadığı
bilinmemekle birlikte teklif sürecinde
müşterinin 3 mobil iletişim hizmetleri
işlemecisinden teklif aldığı bilinmektedir.

-
Evkur Alışveriş
Merkezleri Tic.
A.Ş.
1.12.2017 (…..) (…..)
Engelleyici bir husus bulunmamakla birlikte
teklif sürecinde müşterinin 3 mobil iletişim
hizmetleri işlemecisinden teklif aldığı
bilinmektedir.

-
Evkur
Finansman
A.Ş.
1.12.2017 (…..) (…..)
Engelleyici bir husus bulunmamakla birlikte
teklif sürecinde müşterinin 3 mobil iletişim
hizmetleri işlemecisinden teklif aldığı
bilinmektedir.


-

Sitil Çizgi
İnşaat Turizm
Ve Tekstil A.Ş.
13.12.2017 (…..) (…..)
Engelleyici bir husus bulunmamakla birlikte
teklif sürecinde müşterinin 3 mobil iletişim
hizmetleri işlemecisinden teklif aldığı
bilinmektedir.

-
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler
18-42/670-329

36/44




(94) STH işletmecilerinin de teklif verebildiği, dolayısıyla TT MOBİL için STH işletmecilerinin
de rakip sayılabileceği sözleşmeler ve ihaleler dikkate alındığında SMS sonlandırma
bedelinin altında kalan sözleşme ve ihalelerdeki toplam toplu SMS adetleri ve bunların
hem TT MOBİL’in ilgili yıllardaki toplam toplu SMS sözleşme ve ihalelerine ve ayrıca
toplam pazar büyüklüğüne oranı aşağıdaki tabloda gösterilmektedir.
Tablo 16: STH İşletmecilerinin de Teklif Verebildiği İhale Bazında Maliyet Altı Kalan SMS’ler
TT MOBİL 2015 2016 2017
Maliyet Altı Toplu SMS Sayısı (…..) (…..) (…..)
Toplam Toplu SMS Sayısı (…..) (…..) (…..)
Oran (…..) (…..) (…..)
Pazar Büyüklüğü (…..) (…..) (…..)
Oran (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar
(95) SMS sonlandırma maliyetinin altında fiyatlandırılan sözleşme ve ihaleler TT MOBİL için
toplam pazar büyüklüğünün 2015 yılında %(…..)’sini, 2016 yılında %(…..)’sini ve 2017
yılı için %(…..)’ünü oluşturmaktadır. Dolayısıyla TT MOBİL’in SMS sonlandırma
maliyetinin altında fiyatlandırma yaptığı sözleşme ve ihalelerin adet bakımından
kapsamının sınırlı olduğu ve bu itibarla STH işletmecilerini dışlayıcı vasıf taşımadığı
soncuna ulaşılmıştır.
(96) Bununla birlikte, TT MOBİL tarafından sistematik olarak STH işletmecilerinin teklif verdiği
sözleşme veya ihalelerde SMS sonlandırma maliyetinin altında fiyat teklifi verildiğine
ilişkin bir bulgu bulunmamaktadır. STH işletmecilerinden teklif alınmayan ve dolayısıyla
STH işletmecilerinin GSM hizmet sağlayıcılarının rakibi konumunda olmadığı
sözleşmeler için TT MOBİL’in SMS sonlandırma bedelinin altında fiyat teklifi vermesi, TT
MOBİL’in STH işletmecilerine yönelik dışlayıcı bir strateji ile hareket etmediğine işaret
etmektedir. Bu tespit, bahse konu sözleşmelere verilen tekliflerin düşük olmasının
sebebinin diğer GSM operatörleri ile rekabet etmek amaçlı olduğunu destekler
mahiyettedir.
I.7. Genel Değerlendirme
(97) Yukarıda ifade edildiği üzere, fiyat sıkıştırmasının şartları olan; teşebbüsün bir üretim
zincirinde birbiriyle bağlantılı üst ve alt pazarlarda faaliyet göstermesi, üst pazardaki
ürünün alt pazarda faaliyet gösterebilmek için vazgeçilmez olması ve teşebbüsün üst
pazarda hakim durumda olmasının somut vaka özelinde karşılandığı anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, üst ve alt pazar ürünleri arasındaki marjın üst pazardaki hakim durumda
bulunan teşebbüs kadar etkin bir rakibin alt pazarda kâr elde edemeyecek ve kalıcı
şekilde faaliyet gösteremeyecek kadar düşük olup olmadığının ve bu davranışın rekabet
karşıtı piyasa kapamaya yol açıp açmadığının değerlendirilmesinde, maliyet altı toplu
SMS satışlarının olup olmadığına ve bunların sayının tüm pazara oranına bakılması
gerekmektedir.
(98) Tablo 5’ten de görülebileceği üzere; toplu SMS hizmetleri pazarının tamamı dikkate
alındığında, ortalama rakamlarla her üç GSM operatörü de maliyetin üzerinde fiyatlama
gerçekleştirmiştir. Bununla birlikte bazı bireysel ihale/sözleşmeler bakımından her üç
operatörün de maliyetin altında fiyatlama gerçekleştirdikleri görülmektedir. 2015, 2016
ve 2017 yıllarında maliyetin altında fiyatlanan SMS oranları aşağıdaki tabloda
özetlenmektedir:

18-42/670-329

37/44




Tablo 17: 2015, 2016 ve 2017 Yıllarında Operatörlerin Maliyetini Karşılamayan SMS’lerin Pazardaki
Toplam Toplu SMS Sayısına Oranı (%)
Teşebbüsler 2015 2016 2017
TURKCELL (…..) (…..) (…..)
SUPERONLINE (…..) (…..) (…..)
VODAFONE (…..) (…..) (…..)
VODAFONE NET (…..) (…..) (…..)
TT MOBİL (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar
(99) Mevcut tablonun incelenmesinden; üç operatörün (SUPERONLINE TURKCELL’in;
VODAFONE NET ise VODAFONE’un bünyesinde faaliyet gösteren STH işletmesi
statüsündeki şirketlerdir) maliyet altı toplu SMS sayısının toplam pazara oranının 2017
yılında, 2015 yılına göre neredeyse iki kat artışla %(…..) olarak gerçekleştiği
anlaşılmaktadır. Maliyet altı toplu SMS oranı içinde TURKCELL’in büyük bir ağırlığının
bulunduğu görülmektedir.
(100) Öte yandan, yukarıda da ifade edildiği üzere; toplu SMS hizmeti satın alan teşebbüslerin
tasarrufları sonucunda maliyet altı fiyatlamanın gerçekleştiği sözleşmelerin önemli bir
bölümüne STH işletmecileri teklif sunamamıştır. Bu itibarla, pazarın kapatılma oranının
hesaplanmasında anılan sözleşmelere konu toplu SMS sayılarının dikkate alınmaması
gerekmektedir. Aşağıdaki tabloda STH işletmecilerinin, alıcının tasarrufu sonucunda
teklif sunamadıkları sözleşmeler hariç tutulduğunda, bir diğer ifadeyle STH
işletmecilerinin teklif sunabildiği sözleşmeler dikkate alındığında SMS sonlandırma
maliyetinin altında fiyatlanan sözleşmelere konu toplu SMS oranlarına ilişkin veriler
sunulmaktadır:
Tablo 18: 2015, 2016 ve 2017 Yıllarında STH İşletmecilerinin de Teklif Verebildiği Operatörlerin Maliyetini
Karşılamayan SMS’lerin Pazardaki Toplam Toplu SMS Sayısına Oranı (%)
Teşebbüsler 2015 2016 2017
TURKCELL (…..) (…..) (…..)
SUPERONLINE (…..) (…..) (…..)
VODAFONE (…..) (…..) (…..)
VODAFONE NET (…..) (…..) (…..)
TT MOBİL (…..) (…..) (…..)
Toplam (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Teşebbüsten elde edilen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar
(101) Tablo 18’de yer alan verilerden, 2017 yılı itibarıyla maliyet altında kalan toplu SMS
sayısının toplam pazara oranının %(…..) olarak gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Bir diğer
ifadeyle, maliyet altı fiyatlama sonucunda pazarın sadece %(…..)’lük bir kısmı STH
işletmecilerine kapatılmaktadır. Gerçekleşen bu oran dikkate alındığında, fiyat
sıkıştırması yoluyla rekabetin engellendiği iddiası mesnetsiz kalmaktadır.
(102) Soruşturma süreci içinde toplu SMS hizmeti alan teşebbüslerin hangi gerekçelerle STH
işletmecilerinden teklif almadıklarını, başka bir deyişle STH işletmecilerini tercih
etmediklerini öğrenmek amacıyla yüksek miktarda toplu SMS hizmeti satın alan bazı
bankalar ile kamu kurum ve kuruluşları ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Gerek
bankalar, gerek kamu kurumları tarafından dile getirilen gerekçeler iki temel başlık
altında toplanmaktadır: Bunlardan ilki; özellikle bankalar bakımından, maliyet
minimizasyonu (ihale/teklif tutarının azaltılması suretiyle maliyet avantajı kazanılması)
amacıyla aynı sözleşme doğrultusunda toplu SMS hizmetlerinin yanı sıra OTP, ses, post
18-42/670-329

38/44




data, tablet hatları gibi hizmetlerin de alınmak istenmesi ancak bu hizmetlerin, bir kısmı
mevzuat, bir kısmı teknik nedenlerle STH işletmecileri tarafından sunulamamasıdır. Bu
noktada SMS sonlandırma maliyetinin altında fiyatlanan toplu SMS sözleşmelerinin
SMS adedi bazında büyük çoğunluğunun bankalarla yapılan sözleşmeler olduğu
belirtilmelidir. İkinci temel gerekçe ise, bankalar ve kurumların altyapıyı sağlayan GSM
operatörleri ile doğrudan yakın ilişki içinde bulunmayı tercih etmesidir. Hizmetin STH
işletmecileri tarafından sunulması halinde ortaya çıkabilecek teknik bir sorun için STH
üzerinden dolaylı bir biçimde altyapıyı sağlayan GSM operatörü ile ilişki kurulması,
ortaya çıkabilecek zaman maliyeti nedeniyle tercih edilmemektedir.
(103) Öte yandan, STH işletmecilerinin toplu SMS hizmetinden elde ettikleri gelir ve paylarda
ciddi bir gerilemenin ortaya çıkmadığı da belirtilmelidir. Aşağıdaki tablodan
izlenebileceği üzere; işbu soruşturmanın odaklandığı 2015-2017 döneminde STH
işletmecilerinin toplu SMS hizmetleri özelinde miktar bazlı pazar payı sadece (…..) puan
azalırken, gelir bazlı pazar payı artış kaydetmiştir.
Tablo 19: STH İşletmecilerinin Toplu SMS Adet ve Gelirleri Açısından Pazar Payları

Teşebbüsler
2015 2016 2017
Adet Pazar
Payı (%)
Adet Pazar Payı
(%)
Adet Pazar Payı
(%)
STH (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Pazar 16.939.645.422 100,00 22.436.201.398 100,00 28.394.366.584 100,00

Teşebbüsler
2015 2016 2017
Gelir
(Milyon TL)
Pazar
Payı (%)
Gelir
(Milyon TL)
Pazar Payı
(%)
Gelir
(Milyon TL)
Pazar Payı
(%)
STH (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplam Pazar 197,5 100 213,7 100 276,266 100
Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar
(104) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, hakkında soruşturma yürütülen üç GSM
operatörünün toplu SMS hizmetleri pazarında fiyat sıkıştırması yoluyla STH
işletmecilerini pazar dışına iterek rekabeti engellediği, böylece Kanun’un 6. maddesi
hükmünü ihlal ettiği iddiasının reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
I.7. Teşebbüslerce Yapılan Savunmalara İlişkin Değerlendirme
I.7.1. TURKCELL’in Savunmalarına Yönelik Değerlendirme
(105) TURKCELL’in sunduğu savunmalarda yer alan hususlar ve bunların
cevaplandırılmasına aşağıda yer verilmektedir:
- Maliyet altı satış olduğu iddia edilen ihalelerin sadece tek bir Kurum tarafından
açılan ihaleler olduğu ve iki adedine STH işletmecilerinin davet edildiği,
dolayısıyla STH işletmecilerinin yetkilendirmeleri gereği veya müşteri tercihleriyle
nedeniyle dahil olamadığı ihalelerde fiyatlama yoluyla STH işletmecilerinin
dışlandığının iddia edilemeyeceği savunması
(106) Soruşturma sürecinde SMS sonlandırma maliyeti altında fiyat uygulandığı tespit edilen
ihalelerden yalnızca Anadolu Üniversitesi ihalesine STH işletmecilerinin de katılabildiği
tespit edilmiş olup, mezkûr ihalelerdeki toplam toplu SMS sayısı ve tutarı toplam pazar
büyüklüğü içinde çok düşük kalmaktadır.

18-42/670-329

39/44




- STH işletmecilerinin pazar paylarındaki düşüşün Soruşturma Bildiriminde
maliyet altı olduğu iddia edilen satışlarla ilişkilendirilmesinin doğru bir yaklaşım
olmadığı, bu yaklaşımın rekabet seviyesinin artması, fiyatlar genel seviyesinin
maliyet altı olmayacak şekilde düşmesi, STH işletmecilerinin rekabet
seviyesindeki artış sürecinde başarısız olmaları, kamu düzenlemelerinin piyasaya
etkileri vb. diğer birçok hususun göz ardı edilmesi anlamına geldiği savunması
(107) Dosya kapsamında STH işletmecilerinin toplu SMS sayısı ve geliri bakımından pazar
payı kaybettiğine ilişkin bir tespit bulunmamaktadır.
- Yapılan tespitlerin Kılavuz'da yer alan metodoloji ile uyuşmadığı savunması
(108) İlgili bölümlerde de detaylarıyla açıklandığı üzere Kılavuz’da yer alan metodoloji
izlenmek suretiyle analiz yapılmıştır.
- Fiyat sıkıştırmasının ihlal niteliği taşıyabilmesi için incelemeye konu eylemin tek
bir firma tarafından gerçekleştirilmiş olmasının beklendiği, ancak Soruşturma
Bildiriminde tüm GSM operatörlerinin satışlarının kümülatif büyüklüğünün dikkate
alındığı, bu yönüyle temel amacı tekelleşmeyi önlemeye yönelik olan hakim
durumun kötüye kullanılması halleriyle ilgili düzenlemenin rekabet halindeki üç
firmanın davranışlarına müdahale amacıyla kullanılmasının rekabet kurallarının
amacıyla bağdaşır doğru bir yaklaşım olmadığı savunması
(109) Şikayet konusu iddialar ekseninde dört farklı ilgili ürün pazarı tanımı yapılmıştır. Bu
doğrultuda ilk ilgili ürün pazarı toplu SMS hizmetleri pazarı iken diğer ilgili ürün pazarları,
TURKCELL şebekesinde SMS sonlandırma pazarı, VODAFONE şebekesinde SMS
sonlandırma pazarı ve TT MOBİL şebekesinde SMS sonlandırma pazarıdır. Her GSM
operatörünün kendi şebekesinde SMS sonlandırma pazarında hakim durumda olduğu
tespit edilmiş ve her teşebbüsün hakim durumda olduğu pazardaki davranışı ile hakim
durumunu kötüye kullanıp kullanmadığı irdelenmiştir. Bu nedenle fiyat sıkıştırmasının
ihlal niteliği taşıyabilmesi için ilgili eylemin tek bir firma tarafından gerçekleştirilmiş
olması gerektiği ve GSM operatörlerinin kümülatif olarak incelendiği yönündeki iddiaya
katılmak mümkün değildir.
- Mevcut dosya bakımından vazgeçilmezlik koşulunun karşılanmadığı, ancak bu
koşulun varlığının kabulü halinde mobil işletmeciler bakımından toplu SMS
pazarında rekabet halinde fakat birbirlerine karşı vazgeçilemez varlıklara sahip
oldukları kabul edilmesi gereken bir teşebbüsler yumağının ortaya çıktığı, bu
durumun ise iktisaden ve rekabet perspektifinden açıklanması mümkün olmayan
bir durum olduğu, fiyat sıkıştırması iddiası ile açılabilecek soruşturmanın tek bir
muhatabının olmasının zorunlu olduğunun kabul edilerek, mobil işletmecilerin
sahip oldukları altyapıların vazgeçilmezlik koşulunu taşıdığı iddialarının geri
alınması gerektiği savunması
(110) Yukarıda da ifade edildiği gibi her GSM operatörü kendi şebekesi üzerinde tek kontrol
sahibi olup; STH işletmecilerinin ve ayrıca diğer GSM operatörlerinin faaliyetlerini
aksaksız sürdürebilmeleri, GSM operatörleri ile arabağlantı yapabilmelerine bağlıdır. Bu
yönüyle, ilgili bölümde daha ayrıntılı ele alınan vazgeçilmezlik unsurunun somut vaka
özelinde karşılandığı değerlendirilmektedir.

18-42/670-329

40/44




- Soruşturma Bildiriminde yer alan yaklaşımın daha önceki Kurul kararlarıyla
bağdaşmadığı, Kurulun 13-27/372-173 sayılı kararında TT MOBİL'in de,
TURKCELL'in de SMS sonlandırma pazarında hakim durumda bulunduklarının,
toplu SMS ihalelerinde maliyet altı fiyatlama yapmak suretiyle hakim durumlarını
kötüye kullandıklarının iddia edildiği ve bu önaraştırmada fiyat sıkıştırması analizi
değil yıkıcı fiyatlama değerlendirilmesinin yapıldığı, ayrıca söz konusu
önaraştırma sürecinde hasat imkanının da araştırıldığı, fiyat sıkıştırması
analizinde ise genellikle hasat imkanının var olup olmadığı hususunun
değerlendirme dışı tutularak mekanik bir inceleme yapıldığı savunması
(111) Fiyat sıkıştırması unsurlarının varlığı ile birlikte bu davranışın rekabet karşıtı piyasa
kapamaya yol açıp açmadığının incelenmesi gerekmektedir. Kılavuz’un 26.
paragrafında rekabet karşıtı piyasa kapamanın oluşup oluşmadığının
değerlendirilmesinde dikkate alınacak hususlar; hakim durumdaki teşebbüsün konumu,
ilgili pazardaki koşullar, hakim durumdaki teşebbüsün rakiplerinin konumu, müşterilerin
ya da sağlayıcıların konumu, incelenen davranışın kapsamı ve süresi, fiili piyasa
kapamayla ilgili olası deliller, dışlayıcı stratejiye dair doğrudan veya dolaylı deliller olarak
sıralanmıştır. Bu bağlamda mevcut dosya özelinde her bir operatör için müşterilerine
teklif edilen fiyatlar incelenmiş ve maliyet altı fiyatlama davranışının kapsamı ve STH
işletmecilerini dışlama potansiyeli değerlendirilmiştir.
- Toplu SMS hizmetlerinden elde edilen gelirin düşen bir seyir izlediği ve şirket
cirosunun yalnızca %1’ine denk geldiği, tek başına bu verinin dahi bu alanda bir
rekabet ihlali gerçekleştirmenin TURKCELL açısından anlamlı olmayacağını
gösterdiği savunması
(112) TURKCELL hakkında soruşturma kapsamında bir ihlal tespitinde bulunulmadığından
söz konusu savunmaya ilişkin değerlendirmede bulunmasına gerek görülmemiştir.
I.7.2. VODAFONE Savunmasına İlişkin Değerlendirme
(113) VODADONE’un sunduğu savunmalarda dile getirilen hususlar ve bunlara ilişkin
cevaplar aşağıda aktarılmaktadır:
- Soruşturma Bildiriminin eksiklikler içerip içermediğinin anlaşılamadığı ve
Bildirimdeki değerlendirme ve hesaplamaların ne şekilde gerçekleştirildiğinin
açıklanmadığı savunması
(114) 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca tarafa iddiaların türü ve niteliği hakkında
yeterli bilgi Soruşturma Bildirimi ile gönderilmiştir. Önaraştırma dönemi şikayet konusu
iddialara ilişkin ilk bulguların edinildiği dönem olup, Önaraştırma Raporunda ve
dolayısıyla Soruşturma Bildiriminde, Soruşturma Raporunda yer alan ayrıntıda bilgi
bulunması beklenemeyecektir. Hangi sözleşmelerin maliyet altında kaldığı tespitleri ve
bunlara ilişkin hesaplamaların ayrıntıları Soruşturma Raporunda yer almaktadır.
- Soruşturma konusu olayda rekabetçi kaygıların BTK tarafından giderildiği
savunması
(115) 5809 sayılı Kanun’un 7. maddesinin, "Rekabet Kurulu, elektronik haberleşme sektörüne
ilişkin olarak yapacağı inceleme ve tetkiklerde, birleşme ve devralmalara ilişkin olarak
vereceği kararlar da dahil olmak üzere elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak
vereceği tüm kararlarda öncelikle Kurum'un görüşünü ve Kurum'un yapmış olduğu
düzenleyici işlemleri dikkate alır” şeklindeki ikinci fıkrası uyarınca BTK’dan görüş talep
18-42/670-329

41/44




edilmiştir. BTK’nın konuya ilişkin görüşünde GSM operatörlerine SMS sonlandırma
maliyetinin altında fiyatlama yapmama konusunda uyarı yapıldığı ifade edilmiştir.
Bununla birlikte Rekabet Kurumunun da görev alanına giren bir hususta BTK’nın işlem
yapması Rekabet Kurumunun konuya ilişkin inceleme yapma ve yaptırım uygulama
yetkisini ortadan kaldırmamaktadır.
- Soruşturmaya muhatap diğer GSM operatörlerinin STH işletmecisi konumundaki
iştiraklerinin verilerinin de VODAFONE Net gibi soruşturma bağlamında
incelenmesi gerektiği savunması
(116) Soruşturma döneminde TURKCELL SUPERONLINE’ın 2017 yılından itibaren STH
işletmecisi olarak toplu SMS hizmeti verdiği, TÜRK TELEKOM’un ise STH işletmecisi
olarak toplu SMS hizmeti vermediği bilgisi edinilmiş olup, ilgili veriler de soruşturma
döneminde incelenmiş ve Soruşturma Raporunda yer almıştır.
- Toplu SMS hizmetleri pazarının tümü bakımından yapılan değerlendirmeden
sonra her bir ihale/sözleşmenin incelenmesinin ilgili ürün pazarı tanımına uygun
bir yaklaşım olmadığı, konunun "perakende seviyede toplu SMS hizmeti pazarı"
olarak bir bütün şeklinde irdelenmesi gerekirken, pazar tanımının dışına çıkarak
ihale/sözleşme özelinde değerlendirmelere gidilmiş olmasının hatalı olduğu
savunması
(117) Soruşturma kapsamında ihale özelinde bir pazar tanımı yapılmamış olmakla birlikte,
toplu SMS pazarı içinde hangi sözleşme ve ihalelere SMS sonlandırma maliyeti altında
fiyat teklifi verildiği incelenmiştir. İlgili ihalelere STH işletmecilerinin girmesinin önünde
müşteri/ihale şartnamesi kaynaklı bir engel olup olmadığı da irdelenerek teşebbüslerin
toplu SMS hizmetleri pazarında STH işletmecilerini dışlayıcı bir strateji benimseyip
benimsemedikleri analiz edilmiştir. Dolayısıyla SMS sonlandırma maliyetinin altında fiyat
uygulanan ihalelerin incelenmesinin ilgili pazar tanımına uygun olmadığı
değerlendirmesine katılmak mümkün değildir.
- VODAFONE’nun davranışlarının fiyat sıkıştırması ihlali teşkil etmediği, fiyat
sıkıştırmasının unsurlarının sağlanmadığı, sürenin kısalığının ihlal tespiti için
uygun ve yeterli olmadığı, pazar kapama etkisinin oluşmasının mümkün olmadığı
ve dışlama niyeti ya da güdüsünü gösteren hiçbir delilin bulunmadığı savunması
(118) Dosya dahilinde VODAFONE hakkında bir ihlal tespitinde bulunulmadığından söz
konusu savunmaya cevap verilmesine gerek görülmemiştir.
- Kişisel verilerin korunması ve e-ticari ileti mevzuatının STH işletmecilerinin
pazarını daralttığı, alt pazardaki müşteriler bakımından GSM işletmecileri arasında
ciddi bir rekabet söz konusu olduğundan STH işletmecilerinin bu pazardan
dışlanmış olmasının tek başına VODAFONE'un alt pazardaki payının artması gibi
bir sonuç doğurmayacağı, VODAFONE'un esnaf ve küçük ölçekli KOBİ kanalına
satış yapan STH işletmecilerini dışlamasının böylelikle küçük ölçekli KOBİ ve
esnaf kanalına satış yaparak bu kanaldan elde edeceği gelirler ile üst pazardaki
kaybını sübvanse etmesinin rasyonel bir strateji olmadığı savunması
(119) Soruşturma kapsamında VODAFONE hakkında bu yönde bir iddia olmadığından bu
tespite ilişkin değerlendirmede bulunulmasına gerek görülmemektedir.

18-42/670-329

42/44




- VODAFONE tarafından uygulanan fiyatların maliyetin üzerinde olduğu ve objektif
gerekçelere dayandığı savunması
(120) Soruşturma kapsamında VODAFONE hakkında bir ihlal tespitinde bulunulmadığından
söz konusu savunmaya cevap verilmesine gerek görülmemiştir.
I.7.3. TT MOBİL’in Savunmasına İlişkin Değerlendirmeler
(121) TT MOBİL’in yazılı savunmaları ekseninde belirttiği hususlar ve bu hususlar hakkındaki
değerlendirmelere aşağıda yer verilmektedir:
- Soruşturma Bildiriminin 14. sayfasında belirtilen soruşturma açılma
gerekçesinin açık olmadığı, şirketin hangi eylem ve davranışıyla 4054 sayılı
Kanun'u ihlal ettiği, yani iddianın ne olduğu hususunda açık ve net bir bilgiye yer
verilmediği, soruşturmanın hangi dönemi kapsadığı, iddia edilen hususların ne
zamana ilişkin olduğu ve soruşturma sürecinin zaman aralığına ilişkin de herhangi
bir detay verilmediği, sadece toplu mesaj ihalelerinde kısa mesaj sonlandırma
ücretlerinin altında teklifler verilerek rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırıldığının
ifade edildiği ve esasen hangi müşteriye sunulan hangi tekliflerin ihlale sebebiyet
verdiği hususunun açık ve net bir şekilde tespit edilemediği savunması
(122) 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca tarafa iddiaların türü ve niteliği hakkında
yeterli bilgi Soruşturma Bildirimi ile gönderilmiştir. Önaraştırma dönemi şikayet konusu
iddialara ilişkin ilk bulguların edinildiği dönem olup, Önaraştırma Raporunda ve
dolayısıyla Soruşturma Bildiriminde, Soruşturma Raporunda yer alan ayrıntıda bilgi
bulunması beklenemeyecektir. Hangi sözleşmelerin maliyet altında kaldığına ilişkin
tespitler ve bunlara ilişkin hesaplamaların ayrıntıları Soruşturma Raporuyla tarafa
iletilmiştir.
- BTK tarafından bu hususta bir inceleme yapıldığı ve neticesinde bir çeşit idari
yaptırım olan uyarı mekanizmasının işletildiği dikkate alındığında Kurul tarafından
aslında söz konusu soruşturmanın hiç açılmaması gerektiği savunması
(123) 5809 sayılı Kanun’un 7. maddesinin, "Rekabet Kurulu, elektronik haberleşme sektörüne
ilişkin olarak yapacağı inceleme ve tetkiklerde, birleşme ve devralmalara ilişkin olarak
vereceği kararlar da dahil olmak üzere elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak
vereceği tüm kararlarda öncelikle Kurum'un görüşünü ve Kurum'un yapmış olduğu
düzenleyici işlemleri dikkate alır.” şeklindeki ikinci fıkrası uyarınca BTK’dan görüş talep
edilmiştir. BTK’nın konuya ilişkin yazılı görüşünde GSM operatörlerine SMS sonlandırma
maliyetinin altında fiyatlama yapmama konusunda uyarı yapıldığı ifade edilmiştir.
Bununla birlikte Rekabet Kurumunun da görev alanına giren bir hususta BTK’nın işlem
yapması Rekabet Kurumunun konuya ilişkin inceleme yapma ve yaptırım uygulama
yetkisini ortadan kaldırmamaktadır.

18-42/670-329

43/44




- Soruşturma Bildiriminin ilgili ürün pazarı başlıklı bölümünde, alt pazar tanımı
yapılırken bireysel SMS ve toplu SMS hizmetinin iki ayrı pazar olarak
değerlendirildiği, düzenleyici otorite olan BTK tarafından mobil çağrı sonlandırma
pazarına ilişkin gerçekleştirilen pazar analizi çalışmalarında SMS hizmetinin
bireysel SMS ve toplu SMS olarak ayrıştırılmadığı ve pazarın "perakende seviyede
mesajlaşma hizmetleri pazarı" olarak tanımlanması gerektiği savunması
(124) “İlgili Ürün Pazarı” başlığı altında detaylarıyla açıklandığı üzere; bireysel SMS ve toplu
SMS hizmetleri; kullanım şekli, amacı, fiyatlandırması gibi unsurlar bakımından
farklılaşmaları yönüyle ayrı ürün pazarlarını oluşturmaktadırlar.
- TT MOBİL’in ne toplu SMS hizmetleri pazarında ne de SMS sonlandırma
hizmetleri pazarında hakim durumda bulunduğu ve rakiplerinden bağımsız
hareket edebilme gücüne sahip olduğu şeklinde bir değerlendirme yapılmasının
mümkün olmadığı savunması
(125) Her bir GSM operatörünün, şebekesindeki sonlandırma hizmeti bakımından hakim
durumda olduğu hususu “Hakim Durum Değerlendirmesi” başlığı dahilinde ayrıntılarıyla
aktarılmıştır. Zira bir GSM operatöründe SMS sonlandırmanın alternatifi
bulunmamaktadır.
- TT MOBİL tarafından sunulan tekliflerin fiyat sıkıştırması kapsamında
değerlendirilemeyeceği, Kılavuz'un 62. paragrafında, "...alt pazarda hakim
durumun varlığı aranmamakla birlikte, bu husus fiyat sıkıştırması davranışının
rekabeti kısıtlayıcı etkilerini artıran bir özellik olarak göz önüne alınmaktadır."
ifadesine yer verildiği ve bunun TT MOBİL için geçerli olmadığı savunması
(126) Dosya dahilinde TT MOBİL hakkında bir ihlal tespitinde bulunulmadığından söz konusu
savunmaya cevap verilmesine gerek görülmemiştir.
- Rekabet hukukunda sunulan hizmetin maliyetin altında kalması halinin tek
başına bir ihlal olarak kabul edilmediği, hakim durumda bulunan teşebbüsün fiyat
uygulamalarına ilişkin yapılacak değerlendirmelerde etki temelli yaklaşımının
benimsenmesi gerektiği savunması
(127) TT MOBİL bakımından işbu dosya bağlamında bir ihlal tespitine gidilmediğinden mevcut
savunma cevaplandırılmamıştır.



18-42/670-329

44/44




J. SONUÇ
(128) 03.07.2017 tarih ve 17-20/313-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile
ilgili olarak düzenlenen Rapor’a ve Ek Görüş’e toplanan delillere, yazılı savunmalara ve
incelenen dosya kapsamına göre;
 Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş., Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. ve TT Mobil
İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin sırasıyla “TURKCELL şebekesinde SMS sonlandırma
hizmeti pazarı”, “VODAFONE şebekesinde SMS sonlandırma hizmeti pazarı” ve
“TT MOBİL şebekesinde SMS sonlandırma hizmeti pazarı”nda hâkim durumda
bulunduğuna OYBİRLİĞİ ile,
 Bununla birlikte, Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş., Vodafone Telekomünikasyon
A.Ş. ve TT Mobil İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini
ihlal etmediklerine dolayısıyla adı geçen teşebbüslere idari para cezası
verilmesine yer olmadığına OYBİRLİĞİ ile
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy