Rekabet Kurumu - Karar Sayı 19-02/2-1

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-1-78 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 19-02/2-1
Karar Tarihi : 03.01.2019
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Adem BİRCAN, Mehmet AYAN,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Şükran KODALAK
B. RAPORTÖRLER: Başak TEKÇAM, Zekeriya TURAN, Yakup GÖKALP
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : Techniques Surfaces İstanbul Yüzey İşlem San. ve Tic. A.Ş.
Sanayi Mah. Çetin Sok. No:24 Pendik /İstanbul
Temsilcileri: Av.Şahin ARDIYOK, Av. Armanç CANBEYLİ,
Av. Ramiz ARSLAN
Levent Mah. Büyükdere Cad. River Plaza No:11 Şişli/İSTANBUL
(1) E. DOSYA KONUSU: Hef-Durferrit Gmbh’nin iştiraki olan Techniques Surfaces
İstanbul Yüzey İşlem San. ve Tic. A.Ş.’nin nitrasyon grubu içerisinde yer alan
nitrasyon tuzları ve nitrasyon rejeneratör tuzları ürünlerinde yıkıcı fiyat
uygulamak yoluyla hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Hef-Durferrit Gmbh’nin (HEF-DURFERRIT) nitrasyon tuzu ve nitrasyon tuzu
rejeneratörü pazarında hem Türkiye hem de Dünya pazarında hâkim durumda
olduğu,
- Techniques Surfaces İstanbul Yüzey İşlem San. ve Tic. A.Ş.’nin (TS İSTANBUL)
HEF-DURFERRIT ürünlerini hem yurt içinde sattığı, hem de bu ürünlerin kullanıcısı
olduğu,
- (…..),
- (…..) HEF-DURFERRIT’in kademeli olarak fiyat düşürmesi sonucunda nitrasyon
tuzunun (…..) Euro/kg karşılığı Türk Lirası’na kadar gerilediği,
- 2014 yılının sonuna kadar HEF-DURFERRIT’in Türkiye distribütörlüğünü yapan
Göktem Kimya ve Metalurji Tic. Ltd. Şti.’nin (GÖKTEM) o tarihlerde nitrasyon
tuzunu ortalama (…..) Euro/kg’dan Almanya’dan ithal ettiğinin bilindiği,
- (…..) tarihinde (…..) faaliyette bulunan (…..) başvuru sahibinden fiyat teklifi
istediği, ancak HEF-DURFERRIT’in sürekli fiyat kırmak suretiyle iş yapmalarını
zorlaştırdığı ve (…..) Euro/kg teklif verilmesine rağmen (…..) ürün satın almadığı,
- (…..) Euro/kg çıkışlı ürünün nakliye, ithalat, işletme giderleri ve makul kar marjı
göz önünde bulundurulduğunda ortalama satış fiyatı olan (…..) Euro/kg’nin
zararına satış olarak değerlendirilebileceği,
- HEF-DURFERRIT’in hakim durumunu kullanarak rekabete zarar verecek
hareketlerinin incelenmesi gerektiği
19-02/2-1
2/10

hususları ifade edilmiş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054
sayılı Kanun) kapsamında gerekli işlemin yapılması talep edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.10.2018 tarih ve 7700 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 07.11.2018 tarih ve 2018-1-78/İİ sayılı İlk İnceleme
Raporu, 15.11.2018 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 18-43/688-M sayı ile
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bu karar uyarınca düzenlenen 25.12.2018
tarih ve 2018-1-78/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara ilişkin olarak
hakkında önaraştırma yapılan teşebbüse yönelik 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Techniques Surfaces İstanbul Yüzey İşlem San. ve Tic. A.Ş. (TS İSTANBUL)
(5) 18.10.2012 tarih ve 8177 sayılı Ticari Sicil Gazetesi’ne göre TS İSTANBUL şirketinin
kurucusu Techniques Surfaces Holding olup, merkezi Fransa’da bulunmaktadır.
Techniques Surfaces Holding ile Almanya merkezli HEF-DURFERRIT ise merkezi
Fransa’da olan HEF Group'un (HEF Grubu) iştirakleridir.
(6) HEF Grubu, yüzey işleme alanında, nitrasyon/nitrürleme tuz banyosu teknolojilerinin
gelişimi, plazma vakum kaplama ve çeşitli materyallerin yüzey özelliklerine ve yüzey
sürtünme bilimleri konusunda Ar-Ge faaliyetleri yürüten, plazma vakumu çöküntü
makinaları ve tuz banyosu nitrasyon hatları gibi yüzey işleme ekipmanı konusunda
faaliyet gösteren bir kuruluştur.
(7) 2001 yılında siyanür bazlı ürünler kullanan HEF-DURFERRIT’i bünyesine katan ve 23
ülkede faaliyeti bulunan HEF Grubu, Türkiye’de faaliyetlerini tüm hisselerine sahip
olduğu TS İSTANBUL aracılığıyla yürütmekte olup, TS İSTANBUL’un 2017 cirosu
HEF Grubun tüm Dünya cirosunun %(…..)’ini oluşturmaktadır.
(8) TS İSTANBUL, Türkiye pazarında esasen iki ana faaliyet yürütmektedir. Bunlardan
ilki nitrasyon ile ilişkili olarak metal parçaların yüzey işleme işlerine özgülenmiş
kimyasalların doğrudan satımı faaliyeti iken, ikincisi bu kimyasalları kullanarak
metallerin yüzeylerine termokimyasal işleminin uygulanma hizmetidir. TS İSTANBUL,
kendi bünyesinde herhangi bir üretim faaliyeti yürütmemekte ve tüm ürünlerini
münhasır olarak HEF Grubu’ndan tedarik etmektedir.
I.2. Sektöre İlişkin Bilgiler
(9) Şikayet konusu ürünleri oluşturan nitrasyon tuzu ve nitrasyon tuzu rejeneratörleri
metal ve alaşım gibi malzemelerin mikro yapılarını değiştirerek yüzey sertliği, sıcaklık
direnci, süreklik, dayanıklılık vb. özelliklerini geliştirerek parçaların servis ömrünü
artırmayı sağlayan yüzey sertleştirme işlemlerinden biri olan tuz banyosu nitrasyonu
işleminde kullanılan kimyasal ürünlerdir. Nitrasyon işlemi temel olarak üç ana başlık
altında sınıflandırılabilecek çeşitli teknolojiler aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Bu üç
yöntemden ilki şikayet konusunu da oluşturan ürünlerin kullanıldığı tuz banyosu
nitrasyonu, ikincisi gaz nitrasyonu ve üçüncüsü plazma nitrasyonudur. Nitrasyon
alanında gaz nitrasyonu teknolojisi, en yaygın kullanılan teknoloji olsa da tuz banyosu
nitrasyonu teknolojilerinin daha uygun maliyetlerle uygulanabilmesi nedeniyle son
yıllarda yaygınlığı artma eğilimindedir. Dünya pazarında tuz banyosu nitrasyonu
alanında pazarda çeşitli fiyat/kalite performanslarına sahip ARCOR, TENIFER, QPQ,
MELONITE veya TUFFTRIDE gibi farklı teknolojiler kullanılmaktadır.
19-02/2-1
3/10

(10) Nitrasyon kimyasalları, baz tuzlar, rejeneratör tuzları ve oksitleme tuzları olmak üzere
üç çeşit tuz grubunu kapsamaktadır. Baz tuzları nitrasyon kaplarını doldurmak için
kullanılmakta ve erimeyi takiben nitrasyon işlemini gerçekleştirmek için ürünlerin içine
daldırılacağı bir banyo meydana getirirken; rejenerasyon tuzları nitrasyon işlemi
sırasında kimyasal dengede sapma görülmesi halinde banyonun ilk kimyasal
dengeye dönecek şekilde sıfırlanması amacıyla kullanılmaktadır. Açıklanan bu
nitrasyon işlemini takiben ilave bir oksitleme işleminin yapılması mümkün olup, bu
işlem ise ikinci bir banyoda oksitleme tuzlarının kullanılmasıyla gerçekleştirilmektedir.
Dolayısıyla, nitrasyon işlemi kapsamında sayılabilecek bir işlem olmakla birlikte,
oksitlemenin talep halinde gerçekleştirilen isteğe bağlı bir işlem olduğunun da
belirtilmesi gerekmektedir.
(11) Tuz banyosu nitrasyonu alanında Dünya genelinde Fransa merkezli HEF Grubu,
İngiltere merkezli Petrofer UK Plc. (PETROFER), Japonya merkezli Parker Turtec
Inc., Çin merkezli Wuhan Material Industry Design & Research Institute Co. Ltd. ile
Hindistan, Brezilya ve Kore gibi ülkelerde bulunan yerel oyuncular olmak üzere on ile
on beş arasında oyuncu faaliyet göstermektedir. Türkiye pazarında ise tuz banyosu
nitrasyon işlemleri TS İSTANBUL ve PETROFER gibi yerel distribütörler tarafından
sunulmaktadır. Bunun yanı sıra, Çin ve Hindistan menşeli tedarikçiler de Türkiye
pazarında satış yapmakta ancak yerel olarak herhangi bir teknik destek
sağlamamaktadırlar. İncelenen teşebbüs tarafından Türkiye’de nitrasyon tuzu
ürünlerini üreten tek firmanın ORION Isı Teknoloji Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (ORION)
olduğu belirtilmiştir.
I.3. İlgili Pazar
I.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(12) İncelemeye konu olan nitrasyon işlemi, temel olarak metallerin yüzeylerine uygulanan
yüzey sertleştirme işlemi olarak tanımlanabilecek olup, metal parçaların sertlik,
aşınma, dayanıklılık, sürtünme, kayganlık ve korozyon dayanıklılığı gibi özelliklerinin
geliştirilmesi için gerçekleştirilmektedir. Nitrasyon işlemi, genel olarak mekanik
aksamda kullanılan, sürtünmeye ve yıpranmaya maruz kalabilecek tüm demir ve
alaşımlı parçaları kapsayacak şekilde yaygın bir biçimde uygulanmaktadır. Motor
valfleri, krank şaftları, rulman yuvaları, burçlar, pinler, kalıplar ve dişli kılavuzları bu
parçalara örnek olarak verilebilecektir. Dolayısıyla, bu işlem çoğunlukla otomotiv
sanayine, imalat aletleri sanayine ve silah sanayine yöneliktir.
(13) Yukarıda da belirtildiği üzere nitrasyon işlemi, tuz banyosu nitrasyonu, gaz nitrasyonu
ve plazma nitrasyonu olmak üzere üç farklı yöntem ile gerçekleştirilebilmektedir.
Bununla birlikte, her bir yöntemin farklı türdeki metallere farklı seviyede direnç, sertlik
ve dayanıklılık kattığı; yatırım ve uygulama maliyetlerinin de söz konusu yöntemler
açısından farklılıklar gösterdiği anlaşılmaktadır. Gerek TS İSTANBUL ve başvuru
sahibi gerekse yüzey nitrasyon işlemi hizmeti sağlayan teşebbüslerce sunulan
belgelerde;
- Yüzey kaplama işlemi konusunda tesisin kurulumundan önce yaptıkları pazar
araştırmasında en makul yöntemin tuzlama yöntemi olduğu, gaz yönteminin
kurulum maliyetlerinin 250 bin Euro olduğu ve kendilerinin tuzlama yöntemi tesisini
bu değerin onda birine kurdukları, kurulum maliyeti yanı sıra gaz yöntemiyle
uygulanan yüzey kaplama işleminin 12 saat gibi uzun bir sürede tamamlandığı ve
ürünlerin dayanıklılığının düşük, korozyonlanmanın ise yüksek olduğu,
- Yüzey kaplama işleminin sektörde gazlama yöntemiyle de yapılabildiği, fakat bu
yönteminin işlem süresinin oldukça uzun sürdüğü,
19-02/2-1
4/10

- Tuz banyosu ile yüzey kaplama tesisinin kurulum maliyetinin gaz nitrasyonu yüzey
kaplama tesisinin kurulum maliyetinin beşte biri olduğu, kendilerinin gaz nitrasyon
tesislerinin bulunduğu, tüm yüzey kaplama süreçlerinin aynı sonucu verse de ürün
kalitesi ve uygulama şekillerinde, kullanılan kimyasallarda büyük farklılıklar olduğu,
gaz nitrasyon işleminde amonyak ve azot gazlama ile metalin yüzeyinde kaplama
oluştururken, plazma yönteminde amonyağın yüksek elektrik altında uygulanması
ile yüzey kaplama işlemi yapıldığı, tuz banyosu ile yapılan yöntemde ise yüksek
ısıya dayanıklı bir potada eritilen tuzun sıvılaştırılarak metallere uygulandığı,
kullanılan nitrasyon tuzlarının gazlama (vakum) ve plazma nitrasyonunda
kullanılamayacağı,
- Nitrasyon işlemi gaz ve plazma fırınlarında da yapılabildiği ancak bu fırınların
yatırım maliyetinin çok yüksek oluşu, işlem süresinin uzunluğu, fırının alındığı
firmaya bağlı olarak yüzey kalitesi ve genelde tek tip ürünün bir şarja
yüklenebilmesi gibi problemler içerdiği, fırın kullanımının ayrıca eğitimli işgücü
ihtiyacı da içerdiğinden her firma tarafından tercih edilmediği,
- Tuz banyosu uygulaması için gerekli ortalama yatırım tutarı tuz eritme potasının
ve fırınların büyüklüğüne bağlı olarak 120.000-200.000 TL arasında iken,
kapasitesine bağlı olarak bir gaz ya da plazma fırının kurulum maliyetinin ise
ortalama 200.000 Euro’dan başladığı
ifadeleri yer almaktadır.
(14) Öte yandan, dosya kapsamında yıkıcı fiyatlama iddialarına konu olan nitrasyon tuzu
ve nitrasyon tuzu rejeneratörü, yalnızca tuz banyosu nitrasyonunda kullanılmakta
olup, gaz nitrasyonu veya plazma nitrasyonu işlemlerinde kullanılmamaktadır. Bir
diğer deyişle, üç nitrasyon teknolojisi birbirlerini ikame edebilecek şekilde
kullanılabilirken, nitrasyon tuz banyosu işleminde kullanılan nitrasyon tuzlarının, gaz
nitrasyonu işleminde kullanılan nitrasyon gazlarının yerine kullanılmaları mümkün
değildir. Tüm bu hususlar dikkate alındığında, ilgili ürün pazarı baz tuzlar, rejeneratör
tuzları ve oksitlenme tuzlarından oluşan “tuz banyosu nitrasyonu işleminde kullanılan
tuzlar” olarak tanımlanmıştır.
I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(15) Mevcut dosya kapsamında, tuz banyosu nitrasyonu işleminde kullanılan tuz
ürünlerinin, pazar koşulları bakımından ülkenin tamamında homojen özelliklere sahip
olması ve önemli değişiklik göstermemesi nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye”
olarak belirlenmiştir.
I.4. Önaraştırma Sürecinde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
I.4.1. TS İSTANBUL’da Yapılan Yerinde İncelemede Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(16) Önaraştırma kapsamında 28.11.2018 tarihinde TS İSTANBUL’da yapılan yerinde
incelemede elde edilen belgelerin şikayet konusu açısından önem arz eden
bölümlerine aşağıda yer verilmiştir1.
(17) 11.02.2016 tarihli HEF-DURFERRIT Türkiye Genel Müdürü tarafından (…..)’a yapılan
ziyaret sonucunda hazırlanan “Ziyaret Raporu”nda aşağıdaki hususlar yer almaktadır:
“… Müşteri Nitrokarbürleme banyosu için Petrofer Tuzunu kullanıyor. Ayrıca müşteri
bizim ve (…..) Bey’in yeni şirketi ORION’un farkında. Müşteriye teknik farklılıklarımızı
ve servis avantajlarımızı izah ettik.

1 Yerinde incelemede elde edilen belgelere ilişkin çeviri raportörlerce gerçekleştirilmiştir.
19-02/2-1
5/10

Toplantının sonunda başlangıç olarak TF1 için (…..) Kg (…..) €/Kg ve REG1 için (…..)
Kg (…..) €/Kg şeklinde anlaştık. Ödeme süresi (…..) gündür ve nakliye dâhildir…”
(18) 08.03.2018 tarihli HEF-DURFERRIT Türkiye Genel Müdürü tarafından (…..)’a yapılan
ziyaret sonucunda hazırlanan “Ziyaret Raporunda” aşağıdaki hususlara yer verilmiştir:
“… Şirket sahibinin (…..) Bey’le arasında bazı bağlantılar bulunduğundan geçen yıl
ORION’a geçmeye karar verdiler…”
(19) 11.02.2016 tarihli HEF-DURFERRIT Türkiye Genel Müdürü tarafından (…..)’ye
yapılan ziyaret sonucunda hazırlanan “Ziyaret Raporunda” aşağıdaki hususlar yer
almaktadır:
“… Akalin Isıl İşlem ORION’un tuzlarını geçen yıl kullanmaya başlamıştı. Ancak
onların düşüncelerini değiştirerek tekrar Tenifer kullanmalarını sağladık ve ayrıca
ürünümüz olan AS140’ı geçen yıldan beri kullanıyorlar…”
(20) 04.05.2018 tarihli HEF-DURFERRIT Türkiye Genel Müdürü tarafından (…..)’e yapılan
ziyaret sonucunda hazırlanan “Ziyaret Raporunda” aşağıdaki hususlar yer almaktadır:
“…İlk ziyaretlerinden sonra bizden Arcor tuzları için fiyat istediler. Ancak aynı
zamanda içeriğinde Lityum olmayan tuzlarla nitrokarbürleme işlemi için ORION’dan
da fiyat aldılar. Sonuç olarak, bizim ürünlerle karşılaştırıldığında fiyat farklılıkları
oldukça yüksekti. Bu yüzden müşteriler ORION tuzlarını tercih etmeye karar verdi.
(…..) Bey ((…..)) bu şirkette birkaç ay önce çalışmaya başladı… Ziyaretimiz sırasında
benden fiyat teklifi istediler…
Onlara (…..) gün vadeli olarak (…..) fiyat teklifi sundum. Fiyatların 90 gün vadeli
olarak kabul edilemeyeceğini 160 gün vadeli olarak sunulmasını istediler. Ayrıca
ORION’dan baz tuzları nakit (…..)’den aldıklarını söylediler…”
(21) 06.04.2018 tarihli HEF-DURFERRIT Türkiye Genel Müdürü tarafından (…..)’e yapılan
ziyaret sonucunda hazırlanan Ziyaret Raporunda şu ifadeler bulunmaktadır:
“… Genel işlem maliyetlerini düşürmek için 6 ay önce TF1 banyosuna başlamıştık.
Şimdi de bu ay için AB1 banyosuna başlamayı düşünüyoruz. Elimizde AB1-A stoğu
var ve gelecek hafta eritmeye başlayacağız. AB1-A fiyatı onlara özel olarak (…..)
€/Kg olacak ve AB1 fiyatı (…..) €/Kg olacak. En azından CR8.3 ve OX1-2 için fiyatları
2018 yılının sonuna kadar sabit tutmaya çalışacağız.
Büyük ihtimalle ORION fiyatlarını daha aşağıya çekecektir…”
(22) 11.10.2018 tarihinde HEF-DURFERRIT Türkiye Genel Müdürü tarafından (…..)’e
gönderilen “Some Important News From Market” konu başlıklı e-postada aşağıdaki
ifadeler yer almaktadır:
“…(…..).”
I.4.2. Müşterilerle Yapılan Görüşmelerde Elde Edilen Bilgiler
(23) Dosya konusu hakkında daha ayrıntılı bilgi almak adına müşteri konumundaki bazı
teşebbüslerin yetkilileriyle yapılan telefon görüşmelerinde aşağıdaki bilgiler elde
edilmiştir.
(24) (…..) müşterisi (…..)’nin Arge departmanında çalışan (…..) ile yapılan telefon
görüşmesinde, şirketin mobilya aksesuarları alanında faaliyet gösterdiği, yüzey
kaplama işlemi konusunda kendi uygulama tesislerinin bulunduğu, tesiste kullanılacak
tuz grubu ürünlerini (…..) satın aldıkları, (…..) fiyatlarının sektörde en uygun
fiyatlardan biri olduğu, tesisin kurulumundan önce yaptıkları pazar araştırmasında en
19-02/2-1
6/10

makul yöntemin tuzlama yöntemi olduğu, gaz yönteminin kurulum maliyetlerinin 250
bin Euro olduğu ve kendilerinin tuzlama yöntemi tesisini bu değerin onda birine
kurdukları, kurulum maliyeti yanı sıra gazlama yöntemiyle uygulanan yüzey kaplama
işleminin 12 saat gibi uzun bir sürede tamamlandığı ve ürünlerin dayanıklılığının
düşük, korozyonlanmanın ise yüksek olduğu, Bursa ve Kayseri’de gazlama
yöntemiyle yüzey kaplama işlemini tercih edip pişman olan firmaların olduğu ifade
edilmiştir.
(25) (…..)’nin ((…..)) teknik personeli ile yapılan telefon görüşmesinde firmanın takım çeliği
kaplama işi yaptığı, kendi yüzey kaplama tesislerinde sadece başka müşterilerin
çelikleri için yüzey kaplama hizmeti verdikleri, tesiste kullanılan tuzlama ürünlerini
(…..) satın aldıkları, bu firmayı tercih etmelerinin tuzların sarfiyatının az olmasından
kaynaklandığı, bu firmanın fiyatlarının sektördeki diğer tuzlardan daha pahalı olduğu,
ancak kalitesinin daha iyi olduğu, ürünleri sene başında anlaştıkları kur üzerinden yıl
boyunca Euro üzerinden satın aldıkları, yüzey kaplama işleminin sektörde gazlama
(vakum) yöntemiyle de yapılabildiği fakat vakum yönteminin işlem süresinin oldukça
uzun olduğu, vakum işleminde tuz kullanılmadığı, elektroliz ile ısıtma, azot ile
soğutma işlemi uygulanarak yüzey kaplama işlemi yapıldığı ifade edilmiştir.
(26) (…..)’nin satın alma sorumlusu ve üretim sorumlusu ile yapılan telefon görüşmesinde,
tuzların termokimyasal süreçlerde kullanıldığı, nitrat tuzlarının satın alındığı (…..)
firmasını, fiyatlarının uygun olması ve kalitesinin diğer ürünlerle aynı olması nedeniyle
tercih ettikleri, kullanılan tuzların ikamesi olabilecek ürünlerin piyasada bulunmadığı,
gazlama ve plazma ile yapılan nitrürleme işlemiyle ilgili ise bilgilerinin olmadığı ifade
edilmiştir.
(27) (…..) müşterisi (…..)’nin bir çalışanı ile yapılan görüşmede, nitrasyon işleminin
metallerde tabaka oluşturmak için azot emdirme işlemi olduğu, azot emdirme
uygulamasının gazlama ve plazma (iyot) işlemi ile de yapılabildiği, uygulanan azot
emdirme işlemlerinde kullanılan kimyasalların birbirinden farklı olduğu, tüm
yöntemlerin amacının yüzey sertleştirme olsa da ürünlerin derinlik dayanıklılığının
farklılık gösterdiği, uygulama sürelerinin de farklı olduğu, gazlama ile azot yedirmenin
18 saat gibi bir sürede tamamlandığı, bu sürenin tuzlama yönteminde üç saat olduğu,
kullanılan tuzların maliyetleri hakkında yeterince bilgisi olmadığı fakat dışa bağımlı
oldukları, ayrıca her bir yüzey kaplama sürecinin altyapısının farklı olduğu ve alt yapı
kurulumunda maliyetlerin önemli olduğu ifade edilmiştir.
(28) Gazlama nitrasyonu yöntemi kullanan (…..) sahibi ile yapılan telefon görüşmesinde,
tuz banyosu ile yüzey kaplama tesisinin kurulum maliyetinin gaz (vakum) nitrasyonu
yüzey kaplama tesisinin kurulum maliyetinin beşte biri olduğu, kendilerinin gaz
nitrasyon tesislerinin bulunduğu, tüm yüzey kaplama süreçlerinin aynı sonucu verse
de ürün kalitesi ve uygulama şekillerinde, kullanılan kimyasallarda büyük farklılıklar
olduğu, gaz nitrasyon işleminde amonyak ve azot gazlama ile metalin yüzeyinde
kaplama oluştururken, plazma yönteminde amonyağın yüksek elektrik altında
uygulanması ile yüzey kaplama işlemi yapıldığı, tuz banyosu ile yapılan yöntemde ise
yüksek ısıya dayanıklı bir potada eritilen tuzun sıvılaştırılarak metallere uygulandığı,
kullanılan nitrasyon tuzlarının gazlama (vakum) ve plazma nitrasyonunda
kullanılamayacağı ifade edilmiştir.
I.5. Değerlendirme
(29) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde, bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu
tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile
19-02/2-1
7/10

kötüye kullanması yasaklanmakta ve aynı maddenin ikinci fıkrasında örnek niteliğinde
bazı kötüye kullanma halleri sayılmaktadır.
(30) Bu çerçevede, yukarıda yer verilen TS İSTANBUL’un yıkıcı fiyatlama yoluyla hakim
durumunu kötüye kullandığı şeklindeki başvuru konusu iddialar Kanun’un 6. maddesi
kapsamında değerlendirilebilecektir. Söz konusu iddialar dolayısıyla 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesinin ihlal edilip edilmediği bakımından yapılacak
değerlendirmede, şikâyete konu teşebbüsün hâkim durumda olup olmadığının ve bu
teşebbüsün şikâyete konu davranışlarının kötüye kullanma niteliğinde olup
olmadığının analiz edilmesi gerekmektedir. Sözü edilen iki kriterden herhangi birisinin
bulunmaması durumunda 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlalinden
bahsedilememektedir. Bu noktadan hareketle, mevcut olay bakımından, öncelikle
şikâyete konu eylemin hâkim durumu kötüye kullanma davranışı teşkil edip etmediği
incelenmiştir.
(31) Hakim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki
Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’da (Kılavuz) yıkıcı fiyat, “hâkim
durumdaki bir teşebbüsün pazar gücünü korumak veya artırmak üzere mevcut veya
potansiyel rakiplerinden birini veya daha fazlasını piyasa dışına çıkarmak, disipline
etmek ya da diğer biçimlerle rakibin rekabetçi davranışını engellemek için kısa
vadede maliyetinin altında satış fiyatı belirleyerek zarar etmeyi göze aldığı (feragatte
bulunduğu) rekabet karşıtı bir fiyatlama stratejisi” olarak tanımlanmaktadır. Bu
bağlamda yıkıcı fiyatın rekabet hukuku anlamında bir ihlal oluşturması için;
- hakim durumdaki bir teşebbüs tarafından gerçekleştirilmesi,
- teşebbüsün kısa vadede maliyet altı satış fiyatlar ile zarar etmeyi göze alması
(feragatte bulunması),
- eşit etkinlikteki bir rakibe piyasanın kapanmasının muhtemel olması
gerekmektedir.
(32) Kılavuz’a göre, hakim durumdaki teşebbüsün incelenen davranışı açısından
uyguladığı fiyat ile katlandığı maliyetinin karşılaştırıldığı yıkıcı fiyat analizinde,
incelenen davranış sonucunda eşit etkinlikteki bir rakibe piyasanın kapanmasının
muhtemel olup olmadığının araştırılması esastır2. Bu çerçevede yıkıcı fiyat
değerlendirmesinde, Avrupa Birliği (AB) uygulamasında kabul edilen anlayışa3 benzer
bir şekilde, fiyatların maliyet altında kalması durumunda otomatik olarak rekabetçi
anlamda bir zararın ortaya çıkacağı sonucuna ulaşılmamakta, rekabet karşıtı piyasa
kapamanın muhtemel olup olmadığının da incelenmesi gerektiği kabul edilmektedir.
(33) Yıkıcı fiyatlama analizinde asıl olan incelenen teşebbüsün fiyatlama davranışı ile kısa
dönemde feragatte bulunup bulunmadığının, bir başka deyişle kaçınabileceği halde
zarara katlanıp katlanmadığının tespit edilmesidir. Kılavuz’da teşebbüsün feragatte
bulunup bulunmadığına dair analizde esas alınmak üzere ortalama kaçınılabilir
maliyet (OKM)4 ölçütünün esas alınabileceği belirtilmiştir. Bu çerçevede, hakim
durumdaki bir teşebbüsün, üretiminin tamamı veya bir kısmı için OKM'nin altında bir
fiyat uygulaması halinde, söz konusu üretimi gerçekleştirmeyerek kaçınabileceği bir
zarara katlandığı ve kısa vadede feragatte bulunduğu kabul edilmektedir.

2 Kılavuz, para.51
3 Bkz. Guidance on the Commission’s Enforcement Priorities in Applying Article 82 of the EC Treaty to
Abusive Exclusionary Conduct by Dominant Undertakings, OJ C 45, 24.2.2009, s. 7–20.
4 Kılavuz’da OKM, bir teşebbüsün belirli miktardaki bir çıktıyı üretmemesi halinde katlanmayacağı veya
tasarruf edeceği maliyetler olarak tanımlanmaktadır.
19-02/2-1
8/10

(34) Bununla birlikte, Avrupa Birliği uygulamaları kapsamında yıkıcı fiyatlama
değerlendirmelerine emsal teşkil eden AB Adalet Divanının AKZO kararında5, hâkim
durumdaki teşebbüs tarafından uygulanan fiyat ortalama değişken maliyetin (ODM)
altında ise bu uygulama ihlal olarak kabul edilmiş ve yıkıcı fiyata ilişkin üst sınır
ortalama toplam maliyet (OTM) olarak belirlenmiştir. ODM ile OTM arasındaki fiyatın
ise hâkim durumdaki teşebbüsün rakibi dışlama niyetinin ortaya konulması halinde
ihlal niteliği taşıyacağı değerlendirilmiştir. Rekabet Kurulunun HABAŞ6, İSBAK7 ve
Coca-Cola8 kararlarında da AKZO testinin uygulandığı görülmektedir. Her ne kadar
ilerleyen dönemde gerek AB uygulamalarında gerekse Kurul kararlarında yıkıcı
fiyatlamada kullanılan maliyet ölçütü farklılaşmış ve yapılan değerlendirmelerde OKM
ve uzun dönem artan maliyet (UDOAM) dikkate alınmaya başlamış olsa da, mevcut
dosya kapsamında yıkıcı fiyatlama iddialarına yönelik analizin ilk adımı olarak
şikayete konu olan TS İSTANBUL’un nitrasyon tuzu ve nitrasyon rejeneratör
tuzlarının birim satış fiyatları (SF) ile OTM’leri karşılaştırılmış ve SF’nin OTM’nin
üstünde olmasının tespiti halinde yıkıcı fiyatlama iddialarının reddedilebileceği
değerlendirilmiştir.
(35) TS İSTANBUL’un satışını gerçekleştirdiği ürünler içinde yıkıcı fiyatlama iddialarına
konu olan ürünler ile başvuru sahibinin muadil ürünlerine aşağıda yer verilmiştir:
Tablo 1: Dosya Kapsamında İncelenen Nitrasyon Tuzları
(1) HEF-DURFERRIT
(2) Sistem/Ürün Tenifer, Melonit, QPQ, Tufftride Arcor
(3) Nitrasyon baz tuzu TF 1 CR 8
Nitrasyon rejeneratör tuzu REG 1 CR REG
Kaynak: 10.12.2018 tarih ve 8742 sayılı cevabi yazı
(36) TS İSTANBUL tarafından satışı gerçekleştirilen nitrasyon baz tuzları TF-1 ve CR8 ile
nitrasyon rejeneratör tuzları REG-1 ve CR99 ürünlerine ait Ocak-2015 ile Ekim-2018
tarihleri arasında birim fiyat (KDV hariç) ve ortalama toplam maliyetlere aşağıdaki
grafiklerde yer verilmektedir.
Grafik 1: TF 1 Ortalama Aylık Birim Satış Fiyatı ile Aylık OTM (Ocak 2015-Ekim 2018)


(…..TİCARİ SIR…..)


Kaynak: 10.12.2018 tarih ve 18748 sayılı cevabi yazının ekinde sunulan veriler.

Grafik 2: REG 1 Ortalama Aylık Birim Satış Fiyatı ile Aylık OTM (Ocak 2015-Ekim 2018)


(…..TİCARİ SIR…..)


Kaynak: 10.12.2018 tarih ve 18748 sayılı cevabi yazının ekinde sunulan veriler.

5 AKZO Chemie BV v. Commission (1991) EC I-3359.
6 06-66/887-256 sayılı karar.
7 06-35/444-116 sayılı karar.
8 04-07/75-18 sayılı karar.
9 TF 1 ve REG 1 teşebbüsün kullandığı kısaltmalar olup, firmadan firmaya değişiklik göstermektedir.
19-02/2-1
9/10

Grafik 3: CR 8 Ortalama Aylık Birim Satış Fiyatı ile Aylık OTM (Ocak 2015-Ekim 2018)


(…..TİCARİ SIR…..)


Kaynak: 10.12.2018 tarih ve 18748 sayılı cevabi yazının ekinde sunulan veriler.

Grafik 4: CR REG Ortalama Aylık Birim Satış Fiyatı ile Aylık OTM (Ocak 2015-Ekim 2018)


(…..TİCARİ SIR…..)


Kaynak: 10.12.2018 tarih ve 18748 sayılı cevabi yazının ekinde sunulan veriler.
(37) Grafik 1-4’ten görüldüğü üzere Ocak 2015 ve Ekim 2018 tarihlerini kapsayan dönem
içerisinde TS İSTANBUL’un TF 1, REG 1, CR8 ve CR9 ürünlerinin KDV hariç satış
fiyatları OTM’nin üzerinde gerçekleşmiştir. Bu doğrultuda, dosya kapsamında iddia
edilen şekilde bir yıkıcı fiyatlama uygulamasından bahsedilemeyeceği görülmektedir.
Bununla birlikte, satış fiyatı ve OTM’nin kıyaslanmasına dayalı yapılan bu analize ek
olarak yıkıcı fiyatlama iddiasına konu olan TS İSTANBUL’un ürünlerinin satış fiyatları
ile başvuru sahibinin muadil ürünlerinin satış fiyatlarının karşılaştırılması da
yapılmıştır:
Grafik 5: Nitrasyon Baz Tuzları Satış Fiyatlarının Karşılaştırması (Ocak 2015 - Ekim 2018)


(…..TİCARİ SIR…..)


Kaynak: 10.12.2018 tarih ve 8742 sayılı ve 10.12.2018 tarih ve 18748 sayılı cevabi yazılar

Grafik 6: Nitrasyon Tuz Rejeneratörleri Satış Fiyatlarının Karşılaştırması (Ocak 2015-Ekim 2018)


(…..TİCARİ SIR…..)


Kaynak: 10.12.2018 tarih ve 8742 sayılı ve 10.12.2018 tarih ve 18748 sayılı cevabi yazılar
(38) Grafik 5 ve 6’dan görüldüğü üzere TS İSTANBUL’un TF1 ve CR8 ile REG 1 ve CR
REG ürünleri, başvuru sahibi tarafından satışı gerçekleştirilen ürünlere kıyasla daha
yüksek fiyatlara satılmaktadır. Dolayısıyla, başvuru kapsamında TS İSTANBUL’un
sürekli fiyat kırarak ve daha düşük fiyat tekliflerinde bulunarak başvuru sahibinin
faaliyetlerini zorlaştırdığı yönündeki iddia doğrulanmamaktadır. Nitekim yerinde
incelemede elde edilen belgeler içinde yer alan TS İSTANBUL’un müşteri ziyaret
raporlarındaki ifadeler de TS İSTANBUL’a kıyasla daha düşük seviyelerde fiyat
teklifleri veren firmaların bulunduğunu ve TS İSTANBUL’un portföyünde bulunan
müşterilerin bazılarının söz konusu fiyat rekabeti sonucunda rakip firmalardan ürün
almaya başladığını göstermektedir.
19-02/2-1
10/10

(39) Öte yandan, başvuruda (…..) HEF-DURFERRIT’in kademeli olarak fiyat düşürdüğü ve
nitrasyon tuzu fiyatlarının 5 Euro/kg’a kadar gerilediği iddia edilmektedir. Söz konusu
iddia kapsamında incelenen teşebbüsün 2015 Ocak ile 2018 Ekim dönemine ait satış
fiyatlarına bakıldığında, gerçekleştirilen satışlarda verilen en düşük fiyatların (KDV
hariç) TF 1 için (…..) Euro/kg, REG 1 için (…..) Euro/kg, CR 8 için (…..) Euro/kg ve
CR REG için (…..) Euro/kg olduğu görülmektedir. Başvuru sahibi tarafından dile
getirilen bir diğer husus ise (…..) fiyat teklifi verilmesine rağmen HEF-DURFERRIT’in
sürekli fiyat kırması sebebiyle bu müşteriye satış gerçekleştirilememesidir. Dosya
kapsamında alınan bilgi ve belgeler incelendiğinde, TS İSTANBUL yahut HEFF-
DURFERRIT tarafından 2018’in ilk 10 ayı içerisinde (…..) herhangi bir satış
gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir. Dolayısıyla, söz konusu iki iddianın da dosya
kapsamındaki tespit ve bulgularla desteklenemediği anlaşılmaktadır.
(40) Yukarıda yer verilen incelemeler doğrultusunda TS İSTANBUL’un yıkıcı fiyatlama
yaptığına ilişkin bir bulgunun ortaya çıkmadığı görülmektedir. Bununla birlikte,
şikâyette belirtildiği üzere TS İSTANBUL’un yıkıcı fiyat stratejisi sonucu başvuru
sahibinin faaliyetlerinin zorlaştırıldığı ve piyasa dışına itilip itilmediğine ilişkin olarak
başvuru sahibinin satış miktarlarına ayrıntılı bakılmış ve satışlarında artış
gözlemlenmiştir. Bu çerçevede, iddia edildiği gibi başvuru sahibinin Türkiye
piyasasından çıktığına dair bir bulguya ulaşılmamıştır.
(41) Yukarıdaki bilgiler çerçevesinde, TS İSTANBUL hakkında, yıkıcı fiyatlama yoluyla
hakim durumunu kötüye kullandığı iddialarına ilişkin olarak soruşturma açılmasına
gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(42) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy