Rekabet Kurumu - Karar Sayı 19-39/603-257

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2019-1-031 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 19-39/603-257
Karar Tarihi : 12.11.2019
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ
B. RAPORTÖRLER: Mehmet Mete BAŞBUĞ, Hande GÖÇMEN, Alican ŞENTÜRK
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Gizlilik talebi bulunmaktadır.

D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - EAE Elektrik A.Ş.
Akçaburgaz Mah. 3114 Sok. No:10 34522 Esenyurt/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: EAE Elektrik A.Ş.’nin katılmış olduğu ihalelerde yıkıcı fiyat
uygulamak ve rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırıcı çeşitli davranışlarda
bulunmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Gizlilik talebiyle yapılan 20.05.2019 tarih ve 3360 sayılı,
11.06.2019 tarih ve 3833 sayılı başvuruda özetle;
- EAE Elektrik A.Ş. (EAE) ve şikâyetçinin busbar sistemleri üretiminde faaliyet
gösteren iki rakip firma olduğu,
- EAE’nin söz konusu pazarda hâkim durumda olduğu ve bu durumun 20071,
20122 ve 20133 yılları Rekabet Kurulu (Kurul) kararlarında da tespit edildiği,
- EAE’nin, şikâyetçi ile birlikte katıldığı tüm ihalelerde yıkıcı fiyat uygulamak
suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığı; şikâyetçinin katılım sağlamadığı
ihalelerde ise zararını telafi etmek için yüksek fiyat uyguladığı ve bu durumun
10 yılı aşkın süredir devam ettiği,
- Hem özel hem de kamu ihalelerinde teknik şartnamelerin, EAE ürünlerini işaret
edecek şekilde hazırlandığı,
- Yine EAE’nin şikâyetçinin ürünleri hakkında müşterilere yanıltıcı ve kötüleyici
beyanlarda bulunarak müşterilerin şikâyetçi yerine kendi ürünlerini almasını
sağladığı
iddialarında bulunarak EAE hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun (4054 sayılı Kanun) kapsamında gereğinin yapılması talep edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 20.05.2019 tarih ve 3360
sayı ve 11.06.2019 tarih ve 3833 sayı ile intikal eden gizlilik talepli başvuru üzerine
düzenlenen 12.06.2019 tarih ve 2019-1-031 sayılı İlk İnceleme Raporu Rekabet

1 Kurul’un 22.08.2007 tarih ve 07-66/810-305 sayılı kararı.
2 Kurul’un 03.05.2012 tarih ve 13-24/660-182 sayılı kararı.
3 Kurul’un 11.07.2013 tarih ve 11-44/544-240 sayılı kararı.
19-39/603-257
2/33

Kurulunun (Kurul) 20.06.2019 tarihli toplantısında görüşülmüş, 19-22/346-M sayı ile
dosya konusu iddialara yönelik olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(4) İlgili karar uyarınca düzenlenen 18.09.2019 tarih ve 2019-1-031/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; EAE hakkında hâkim durumunu kötüye
kullandığına ilişkin herhangi bir bulguya ulaşılmadığından 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına yer olmadığı ve şikâyetin reddedilmesi
gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(6) İnceleme kapsamında busbar sistemleri pazarında projeci olarak faaliyet gösteren
(…..) ile tutanak altına alınan görüşmeler yapılmıştır. Ayrıca şikâyetçinin ek
dilekçesinde belirttiği tanıklarla da görüşmeler yapılmıştır. Bu kapsamda projelerde
kullanılmak üzere busbar alımı yapan firmalardan (…..) ve (…..) ile telefon görüşmeleri
gerçekleştirilmiştir.
I.1. Hakkında İnceleme Yapılan Teşebbüs: EAE Elektrik A.Ş. (EAE)
(7) 1973 yılından itibaren elektrik ürünleri alanında faaliyet gösteren EAE’nin, Ankara,
İzmir, Bursa ve Gaziantep ile Moskova ve Dubai’de şube ve temsilcilikleri; Milano’da
ise ürünlerinin satış ve pazarlaması için kurulu EAE-İtalya şirketi bulunmaktadır. EAE,
1982 yılında EAE Aydınlatma’yı, 1995 yılında EAE Elektronik’i, 1996 yılında EAE
Makine’yi, 2013 yılında ise Moskova’da kurduğu EAE Rusya’yı bünyesine dâhil
etmiştir. 2019 yılında Almanya’da ürünlerinin satış ve pazarlaması için EAE Almanya’yı
faaliyete geçirmiş olup, ABD’de de şirket kurulum faaliyetlerini yürütmektedir. EAE
Grubu kendi bünyesinde yer alan Ar-Ge merkezleri tarafından ürünlerini
geliştirmektedir. EAE’nin 100 ülkede distribütörü ve yetkili satıcısı bulunmaktadır.
(8) Grubun bünyesinde, busbar enerji dağıtım sistemleri, aydınlatma sistemleri, kablo
kanal sistemleri, döşeme altı kanal sistemleri, endüstriyel ve dekoratif aydınlatma
armatürleri, yüksek tavan armatürleri, ledli aydınlatma armatürleri, parapet kanalları,
modüler elektrik pano kabinleri, elektrik kutuları, modüler orta gerilim hücreleri yassı
çelik pres otomasyon sistemleri alanında faal olan elektrik, elektronik, aydınlatma ve
makine şirketleri yer almaktadır.
(9) Grubun aktif olduğu yukarıdaki alanlardan busbar enerji dağıtım sistemleri, kablo kanal
sistemleri, döşeme altı kanal sistemleri, trolley busbar sistemleri üretimi EAE
aracılığıyla yürütülmektedir. Bayi, yetkili satıcı ve/veya temsilcilikleri ile yurt içi ve yurt
dışında faaliyette bulunan teşebbüsün söz konusu ürünlerinin üretimi Kıraç-Hadımköy
bölgesinde bulunan iki fabrikada yapılmaktadır.


19-39/603-257
3/33

I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Sektör Hakkında Genel Bilgi
(10) Busbar, elektrik enerjisinin dağıtım ve taşınması için tasarlanmış prefabrik ve modüler
bir sistemdir. Busbarın genel yapısı metal bir gövde içerisinde, standartlara uygun
olarak, alüminyum ya da bakır iletkenlerin izolasyon malzemeleri ve ortamları ile
birleşmesinden oluşur.
(11) Busbar sistemlerinden önce kullanılan klasik sistemlerde yüksek akımlar trafo-pano
bağlantılarında, kolon hatlarında ve yapının iç enerji dağıtımında çok kalın kesitli birçok
kablonun paralel bağlanması ile taşınmaktadır.
(12) Kablolu sistemlerde, kabloların taşınması, kablo raflarına ya da şaft boşluklarına
yerleştirilmesi pano, şalter ya da buatların bağlanması ve yeni ihtiyaçlara göre
şekillendirilmesi maliyetli işçilik, zaman kaybı ve büyük zorluklar doğurduğundan
alternatif sistemler geliştirilmiştir. Yüksek maliyetli, esnek olmayan ve istenilen yerden
akım alınamayan kablolu sistemlerin yerini elektrik-mekanik dayanımı ve yangına
dayanımı daha yüksek olan busbar enerji dağıtım sistemleri almıştır.
(13) Uluslararası test belgeli olan busbarların, istenildiği anda genişleyebilme,
değiştirilebilme, taşınabilme veya tekrar kullanılabilme gibi özellikleri vardır. Ayrıca
busbar güzergâhı boyunca istenilen noktalardan çıkış kutuları ile enerji almak daha
kolay, ekonomik ve emniyetlidir.
(14) Busbar enerji dağıtım sistemlerinin güvenli enerji iletimi ve dağıtımı, yangına
dayanıklılık, istenilen yerden akım alma kolaylığı, verimli iletim ve dağıtım, esneklik,
uzun ömür, planlama ve projelendirme kolaylığı, taşınabilir, değiştirilebilir, ilave
edilebilir olması, modern görünüm ve daha ekonomik olma gibi avantajları vardır.
(15) Busbar sistemleri özel bakım gerektirmeyen bir takım yapısal özelliklere sahiptir.
Modüler yapıda olan sistemin her parçası kolayca sökülüp takılabilir, gerektiğinde
sistemin tamamı başka bir yere kolaylıkla taşınabilir. Ayrıca, busbar sistemleri
işletmelerde, makina ve benzeri donanımların kolay, hızlı ve ekonomik çalışmasını
sağlar. Tüm bu özelliklerinden dolayı, Türkiye sınırları içerisindeki 51 metreden yüksek
yapıların dikey elektrik dağıtımında busbar kullanımı Yangın Yönetmeliği dolayısıyla
zorunlu hale getirilmiştir. Günümüzde gökdelenler, AVM’ler, hastaneler, fabrikalar gibi
yapıların içerisinde elektrik dağıtımı busbar sistemleri ile yapılmaktadır.
(16) Busbar sistemleri proje bazında malzeme listesi oluşturularak maliyetlendirildiği için
açık yayınlanan bir cari fiyat listesi yoktur. Üreticiler kendi sistemlerindeki baz fiyatlar
üzerinden indirim uygulayarak fiyat teklifi sunmaktadırlar.
(17) Busbar sistemlerinin fiyatları ürünün modeli ve teknik özelliklerine göre farklılık
gösterebilmektedir. Ayrıca busbar sistemlerinin ana hammadde bileşenlerinin
alüminyum ve bakır sac gibi metaller olması nedeniyle Londra Metal Borsası ve döviz
kurundaki değişiklikler busbar fiyatlarını doğrudan etkilemektedir.
(18) Dünyada busbar üreticisi olarak Siemens Aktiengesellschaft (SIEMENS), GE
Endüstriyel Çözümler Ticaret ve Servis A.Ş., Legrand Electric Ltd (LEGRAND),
Schneider Electric SE (SCHNEIDER); Türkiye’de ise Gersan Elektrik Ticaret ve Sanayi
A.Ş. (GERSAN), EAE ve DTM Elektroteknik A.Ş. (DTM) gibi birçok firma vardır.

19-39/603-257
4/33

I.2.1.1 Projelerde Busbar Sistemlerinin Üreticiden Nihai Müşterilere Ulaşma
Süreci
(19) Proje bazında sipariş usulü satılan bir sistem olan busbar sistemleri genellikle projeye
göre özel olarak üretilirler. Projelerde alçak gerilim enerjisinin iletim ve dağıtımı için
kabloya alternatif olarak kullanılan busbar sistemlerinde bir projenin gerçekleşmesi
sırasında yatırımcı, projeci, genel müteahhit, elektrik müteahhidi, toptancı, aracı ya da
bayi firmalar gibi bir takım ana roller bulunmaktadır.
(20) Yatırımcı, projenin sahibi olan ve yatırım yapmak için finansman sağlayan taraftır.
Projenin yapısına göre yatırımcı tek başına ya da ortaklık şeklinde projeyi yürütür.
Projeci, binanın mimari, elektrik ve mekanik projesini yapan proje kuruluşlarıdır. Ana
disiplin mimari grup tarafından yürütülmektedir. Elektrik proje firmaları ise binanın
ihtiyaçlarına göre elektrik dağıtım projelerini hazırlamaktadırlar. Bu projeyi mimari ve
diğer proje grupları ile koordine ederler. Projeye göre gerekli malzeme listelerini,
kullanılacak olan malzemelerin şartnamelerini ve uygun bulunan marka listelerini
hazırlayarak ihale dokümanlarını yayınlar.
(21) Genel müteahhit bir diğer adıyla inşaat müteahhidi, inşaatın tümünü yapmakla sorumlu
olan taraftır. Binanın yapımı için yatırımcı tarafından düzenlenen ihale ya da fiyat teklifi
daveti sonucunda görüşmeler ile seçilirler.
(22) Elektrik müteahhidi ise binanın elektrik tesisatının yapımından sorumlu olan taraftır ve
inşaat müteahhidi ya da yatırımcı tarafından ihale ya da teklif usulü görüşmeler ile
belirlenirler. Elektrik müteahhidi binanın tüm elektrik işlerinin yapımından sorumludur.
Projelerde bir değişiklik yapılması gerekiyorsa genel müteahhit ve projeci ile koordineli
olarak bu değişiklikleri yaparlar ve işverenden onayı alarak projeleri uygularlar. Elektrik
müteahhidi genellikle elektrik malzemelerini satın almakla da sorumlu olan taraftır.
Alınan malzemeleri depolarlar ve şantiyede yerine montaj işlerini yaparlar.
(23) Toptancılar, aracılar ya da bayi firmalar ise malzeme alıp satan ticari firmalardır. Bu
firmalar birçok farklı türdeki ve birçok farklı imalatçının malzemelerini temin ederek
elektrik müteahhidi ve inşaat müteahhidine bu malzemelerin satışını gerçekleştiren
ticari firmalardır.
(24) Busbar sistemlerinin bir projede kullanılıp kullanılmayacağına, kullanılacaksa hangi
model ve hangi busbar tiplerinin kullanılacağına genellikle proje firmaları, bazen de
yatırımcı ya da müteahhitler karar verirler. Genellikle yapılacak işin ihtiyaçlarına göre
seçilen ürün ve modelleri tanımlayan teknik şartnameler ve marka listeleri yayınlanır.
(25) Malzemeyi alacak olan firma, busbar üreticileri olan firmalardan (bazen de bu firmaların
malzemelerini tedarik ederek satışını yapan toptancı ya da aracı bayi firmalardan) teklif
isteyerek malzeme alım sürecini başlatır. Üreticiler şartnameye uygun olarak malzeme
teklifi hazırlar ve teslim koşulları ve ödeme şartları ile birlikte tekliflerini sunarlar.
(26) Malzemeyi alacak olan firmalar çoğunlukla, değerlendirdikleri tekliflerde diğer firmanın
teklif rakamlarının hangi seviyede olduğunu karşı firmaya da söylerler ve bu nedenle
taraflar arasında birden fazla pazarlık görüşmesinin yapıldığı durumlar da olur. Nihai
olarak malzeme alımını yapacak olan firma, hangi üreticiden malzeme alımı
yapacağına karar verir ve gerekirse bu kararını yatırımcı ya da projeci gibi üstteki
firmaların onayına sunar.
(27) Yukarıda belirtilen busbar sistemlerinin nihai müşteriye ulaştırılması sürecinden
anlaşıldığı üzere, busbar üreticileri ile projeciler arasında doğrudan busbar satış/satın
alma ilişkisi bulunmamaktadır. Busbar üreticileri yukarıda belirtilen süreçteki ihalelere
19-39/603-257
5/33

katılmamakta, ancak projenin elektrik müteahhitliğini üstlenen firmalara satış
yapmaktadırlar.
I.2.2. İlgili Pazar
(28) Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında geçmiş tarihli Kurul kararlarına paralel,
tüketici gözünde özellikle büyük ölçekli projelerde talep ikamesinin olmadığı dikkate
alınarak ilgili ürün pazarı “busbar sistemleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
(29) İlgili coğrafi pazar ise “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Önaraştırma Döneminde Elde Edilen Belgeler
I.3.1.1. EAE’de Yapılan Yerinde İncelemede Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(30) 22.08.2019 tarihinde yapılan yerinde incelemede elde edilen belgelerden önem arz
edebilecek belli başlılarına aşağıda yer verilmektedir.
(31) 21.08.2018 tarihinde (…..) tarafından EAE (…..)’ya gönderilen “BALIKESİR YENİ
ATATÜRK ŞEHİR HASTANESİ HK.” konulu e-postada;
“(…..) merhaba,
MNG Esmaş'ın üstlendiği hastane yatırımındaki busbar sistemi için hazırladığımız
raporu ekte bilgilerinize sunuyorum...
Saygılarımla…
BALIKESİR 850 YATAKLI YENİ ATATÜRK ŞEHİR HASTANESİ 20.05.2018
İNCELEME VE TESPİT RAPORU
Balıkesir Şehir Hastanesi projesi 2012 yılı itibariyle yapımı planlanmış ve iki yıl
planlaması yapılmıştır. Ancak o dönemde zemin etüdünün planlama sürecinde
yapılmaması, inşaat sahasının iki metre altından su çıkması, mania planına ( Mania
Planı; hava araçlarının geçişlerinin engellenmemesi için düzenlenen yüksekliğe ilişkin
imar planıdır.) takılan projelerin beş kattan üç kata düşürülmesi gibi bir çok sıkıntı
yapım sürecini geciktirmiştir.
Hastanenin mayıs 2013 tarihinde ilk ihalesi yapılmış olup, ön yeterlilik alan altı firma ile
temmuz 2013 tarihinde ana firmayı belirleyecek ihalesi yapılmıştı, ihaleyi (…..) firması
kazanmıştı. Ekim 2013 tarihinde yer teslimi yapılan projenin mart 2014 tarihinde ise
temeli atılmış ve inşaat çalışmaları başlamıştı. Proje müellifi olarak (…..) firması
çalışma yapmış olup, elektrik projelerini ise (…..) hazırlamıştı. Planlandığı dönemde
850 yataklı tasarlanan hastane son revizyonlar ile aşağıda belirtilen kapasitelerle
yapımı tamamlanmış ve Nisan 2017 tarihinde hizmete açılmıştı. Yapım aşamasındaki
eksiklikler sebebiyle hastane henüz Sağlık Bakanlığına teslim edilmememiştir.
BALIKESİR 850 YATAKLI YENİ ATATÜRK ŞEHİR HASTANESİ;
 1154 yatak kapasiteli,
 512 hasta yatak odası,
 206 adet poliklinik,
 39 adet dinlenme odası,
 19 adet yoğun bakım ünitesi,
19-39/603-257
6/33

 7 adet yemekhane,
 2 adet anne oteli,
 9 adet SDL odası,
 33 adet ameliyathane,
 1 adet yanık ünitesi,
 8 adet izole oda,
 TOPLAM: 28 Blok 196.500m2 kapalı alan sahiptir.
Bölge olarak inşaat çalışmaları başlamasıyla birlikte proje takibine başlamıştık. Hem
bölge elektrik firmalarıyla hem de merkezimizle proje hakkına görüşmüştük. Elektrik
konusuda ilk ziyaretimizi 06.02.2015 tarihinde (…..) ile görüşerek gerçekleştirmiştik.
(…..) ise projeyle (…..) Bey'in ilgilendiğini öğrenmiştik. Projede enerji merkezleri ve
galeride busbar kullanımının yanında şaftlarında busbarlı olması tasarlanmıştı. İleriki
süreçler merkezimizden takip edilmişti. Kablo kanallarının busbardan daha önce
görüşüldüğü ve fiyat noktasında kaybedildiği bilgisini öğrenmiştik. Busbar süreçleri de
rakip ürün tercihi ile tamamlanmıştı.
Projenin montaj sürecinde sahadan bilgi edinememiştik. Hastanenin açılmasının
ardından (…..) aracılığyla hastanenin elektrik sorumlusu (…..) ile tanışma şansımız
oldu. (…..) ile hastanenin elektrik alt yapısı ile ilgili tüm bölümleri gezdik, fotoğraflar ile
de sıkıntılı bölgeleri tespit ettik. Pano sistemlerinin (…..) olması, busbar sisteminin
(…..) olması ve inşaat firmasının bir çok eksiği sebebiyle çok sıkıntılı süreçte
olduklarını öğrendik.
Busbar sistemiyle ilgili yaşanan sıkıntıları aşağıda maddeler halinde listeleyebiliriz;
1. Busbar sistemiyle ilgili dört-beş defa ek bölgesi yalıtımı sebebiyle patlamalar
yaşanmış ve yaşanan arızalar sebebiyle geçici besleme verebilmek ve busbar hattını
köprülemek için kablo bulundurulmaktadır.
2. Torklandığında renk değiştirdiği anlatılan eklerin, (…..) personelinin iki kez,
(…..)’lerinde iki kez torklama yapmış olmalarına rağmen ya renk değiştirme olayının
işlevini yitirmiş olduğu ya da blok ekin sıkılmasına rağmen torkunu koruyamadığı
görülmektedir. ( EK-1 KEŞİF FOTOĞRAFLARI )
3. Galeri bölgesinden şaftlara çıkışta açılı dönüşlerin olması gerekirken, standart
dönüş modülerinin blok eklerindeki kapaklarda işlem yapılarak açılı hale getirilmiş
olduğu görülmektedir. ( EK-2 KEŞİF FOTOĞRAFLARI )
4. Tesisin yeni kurulmuş olmasına rağmen busbar gövdesinde renk değişimleri ve
gövde açılmaları olduğu görülmektedir. ( EK-3 KEŞİF FOTOĞRAFLARI ) .
5. Montajın askılama bölümünde ciddi eksiklikler görülmüştür. Bu durum yük binen
eklerde zamanla arızaya neden olacaktır. ( EK-4 KEŞİF FOTOĞRAFLARI)
6. Ek kapaklarının IP55 seviyesini sağlayacak şekilde kapatılmadığı tespit edilmiştir. (
EK-5 KEŞİF FOTOĞRAFLARI )
7. Blok eklerde torklama yapıldığı söylenmiş olmasına rağmen blok ek somunlarından
çıkan cıvata boylarının farklı ölçülerde olduğu görülmektedir. Bu durum blok ekin
torklamasının doğru yapılmış olmadığına ya da torkunu koruyamadığına işarettir. ( EK-
6 KEŞİF FOTOĞRAFLARI )
19-39/603-257
7/33

Gerçekleştirilen keşif çalışmamızdaki inceleme ve tespitlerimiz bilgilerinize arz olunur.
Saygılarımızla...
(…..) (…..)
(…..) (…..)”
ifadeleri yer almaktadır.
(32) 02.05.2019 tarihinde (…..) tarafından (…..)’e gönderilen “İlet: Re: İlet: RE: RE: İlet: RE:
İlet: RE: RE: İlet: RE: RE: RE: RE: İlet: RE: RE: İhale Çağrısı 4000011915 Teklif Talebi-
HATIRLATMA” konulu e-postada yer alan ifadeler aşağıdaki gibidir;
“…
(…..) merhaba;
Satınalma dan teyid ettiğim kadarıyla Gersan işi almış.
Şantiyeden de aldığım bilgi Bizim son fiyatımız (…..) usd iken (…..) usd civarında
gersan tercih edilmiş.
Mersin teknik ekip EAE olması yönünde rapor yazmasına rağmen bu şekilde
sonuçlanmış.
Bilgilerinize…
Selamlar & İyi çalışmalar”
(33) 29.01.2019 tarihinde (…..) tarafından (…..)’e gönderilen “KAHRAMAN MARAŞ EGM –
Şartname Uygunsuzluğu” konulu e-postada yer alan ifadeler aşağıdaki gibidir;
29.01.2019, (…..)
“(…..) Merhaba;
Söz konusu proje ile ilgili sizleri 2 gündür rahatsız ediyoruz. Öncelikle anlaşınız ve
değerli vakit ayırımınız için teşekkür ederiz.
Bugün Ankara EGM tarafından (…..) ve ekibi ile toplantı yaptık. Bu toplantıya ilişkin
olarak, Maraş binasında kullanılacak busbar sistemi şartnamesi üzerinde durarak
şartname hususları ele alındı. Numune ürünler eşliğinde teknik şartnamenin bütün
detayları (…..) ile paylaşıldı. Bu şartname uluslararası bütün firmaların uyduğu
(Siemens-Schneider-Legrand-GE-EAE) bir şartnamedir.
İlgili Elektrik Müteahhidi (…..) firması söz konusu projede (…..) marka busbar
kullanmak istiyor. (…..) firmasının ilgili şartnamede yer alan 4 hayati olmak üzere
toplam 9 şartname maddesine uymamaktadır. Uyulmayan hususlar ekteki sarı renk ile
boyanarak belirtilmiştir. Projeye kullanılacak olan EAE VE (…..) numune ürünlerine ait
fotoğraflar da açık ve net şekilde ekte bilgilerinize sunulmuştur.
Rakip firmanın uymadığı maddelerin açıklaması ektedir. Hayati önem taşıyan
maddeler ise kırmızı olarak belirtilmiştir.
1)Yangına Karşı Dayanım; 750 c Derecede 3 saat yangına karşı dayanım…. Rakip
firmanın böyle bir sertifikasyonu bulunmuyor. Bu belge istenildiğinde ise şirketlerinin
gizli bilgisi olduğu bahanesi ile sadece teste katılım belgesini gönderiliyor. Test’tin
içeriği, test sonucunu gösteren yada geçip geçmediği ile ilgili herhangi bir belgeyi asla
19-39/603-257
8/33

paylaşmıyorlar. Çünkü ürünleri testten geçemiyor. Bu belge tarafımızdan istenildiği
durumda 10 sayfa test belgesi gönderilmektedir. Testin hangi aşamalardan oluştuğu,
test sonuçları ve verilerini içeren bir belgeyi paylaşıyoruz.
2)Sismik Test Sertifikası: Rakip firmanın böyle bir belgesi bulunmuyor. Bu belge
Ülkemiz deprem bölgesi olduğu için deprem anında binaların sallanması durumunda
busbarların göstermiş olduğu reaksiyonları ve bu salınıma dayanımını içeren belgedir.
Rakip firmadan istenildiğinde kablo kanalı askı sistemine ait belgeyi gönderiyorlar.
3)İletkenlerin Kalay Kaplanması: İletkenlerin tam boy olarak kalay kaplanması hayati
bir konu. Busbar sistemlerinin en önemli noktalarından biridir. Bu sistemlerin en büyük
tehlikesi korozyondur. İletkenlerin kalay kaplanması; korozyona karşı dayanım
sağlamaya, ve korozif etkenler ile oluşacak paslanmadan dolayı zamanla kısa devre
oluşumunu, kontak noktalarında akım geçiş direncinin yükselmesi ile oluşacak ısınma
yanma ve patlama etkisini yok etmektedir. Rakip firma ürünleri tam boy olarak değil
sadece kontak noktalarını çok ince bir kalay kaplama yapıyor. Bunu da
belgelendirirken, bağımsız bir laboratuvar yerine kendi kendilerine antetli bir yazı ile
belgeleme sağlıyor.
4)Busbar Dış Gövdesi; EAE ürünleri şartname gereğince 2,5 mm kalınlığında termikli
sertleştirilmiş ekstrüzyon alüminyum profilden oluşmakta ve RAL 7038 renk ile Epoksi
polyester boya ile fırın boyanmaktadır. Rakip firma direkt eloksal kaplı alüminyum
kullanarak boyasız ürün kullanmaktadır. (Bkz. (…..) Fotoğraf)
6)Busbar Kanallarının iletken ve izalasyon yapısı: Busbar iletkenlerinin öncelikle
çift katmanlı özel bir epoksi ile kaplanması, daha sonra 2. bir katman olan özel B sınıfı
bir polyester mylar film ile ayrı bir katman ile 2. defa korunması istenmektedir. Rakip
firma sadece polyester film ile iletkenlerini sararak bir izalasyon yapmaktadır. Yani
epoksi kaplama yapmamaktadır. EAE’nin kullandığı bu epoksi özel termodinamik bir
yapıya sahiptir ve yangına karşı korumayı asıl sağlayan izalasyon malzemesidir. Alev
altında termo molekülleri direkt sertleşme gibi bir reaksiyon gösterir. İletken üzerinde
bu sertleşen epoksi, iletkenin ısıdan etkilenmemesini sağlayarak yangına karşı
dayanımını sağlar. Rakip firma bu yüzden yangına karşı dayanım sağlayamamaktadır.
7)Busbar Gövdesi: Rakip firma termik sertleştirilmiş ekstrüzyon alüminyum yerine,
eloksal kaplama alüminyum kullanmaktadır. Gövdenin epoksi polyester boyalı olmak
yerine busbarları boyasızdır.
8)Kalay kaplama; 3 maddede maddede bütün detayları paylaşıldı.
9)İletkenlerde izalasyon yapısı: 6 maddede bütün detayları paylaşıldı.
[“SARTNAME_BUSBAR_AL_400A-5000A (KOMPAKT BUSBAR)-KX.DOC” eki (…..)
tarafından silindi]
Saygılarımla,
(…..)
12.06.2019, (…..)
“(…..) Merhaba,
19-39/603-257
9/33

Bugün (…..) sizleri ziyaret etmesine istinaden ekte, şartnamede istenilen 750c derece
için almış olduğumuz 3 saat yangına karşı dayanım belgesi bilgilerinize sunulmuştur.
Test sonucu incelendiğinde; EAE ürünleri yangına karşı 3 saat değil, 6 saat dayandığı
belgelendirilmiştir.
5.4 Test results
energy consumption
propane 5.14 l/min
air 80,6 l/min
During the testing time of 6 hours and a cooling ohase of 15 minutes no fuse
tripped and no lamp extinguised.
The test requirements have been met
Bir önceki mailde bahsetmiş olduğum gibi busbarların yangına karşı dayanımı bu
epoksi sağlamaktadır.
Rakip firmanın böyle bir epoksi izalasyonu olmadığı için, onlar bilindiği gibi bir pet film
kullanarak izalasyon sağlamaktadır. PET iyi bir izalasyon malzemesi fakat; oksijen,
nem teması ve önemlisi sıcaklık ile ömrü çok hızlı azalıyor.
Dünyanın en iyi pet film üreticisi, ürettiği pet filme 130c derece’ye kadar ısıl
dayanım garantisi veriyor. Pet film yani mylar izalasyon uzun ömürlü olabilmesi
içinhava ve nem ile teması mutlaka kesilmeli. Bu yüzden trafolarda sarım amaçlı
kullanılıyor fakat daha sonra epoksi reçine ile tamamen doldurulup, donduruluyor.
Havası ile teması tamamen kesiliyor.
Dünyanın en iyi busbar üreticilerinden biri olan GE Electric; Amerika’da üretmiş olduğu
Epoksi izalasyona sahip busbarları için ürünlerine 50 yıl ömür biçiyor.
Aynı firma Çin’de üretim yaptığı Pet filmli yani mylar izalasyonlu busbarı için ürünlerine
20 yıl ömür biçiyor ve bunu kataloglarında da yayınlıyorlar. Gelinen bu noktada; epoksi
izalasyonun neden bu kadar önemli olduğu daha net anlaşılıyor.
Saygılarımla,
(…..)”
(34) 20.09.2017 tarihinde (…..) tarafından (…..) gönderilen “Re: Rönesans RSY/Elazığ
Busbar Rekabeti Hk.” e-postada yer alan ifadeler aşağıdaki gibidir:
20.09.2017, (…..)
…
“(…..) Merhaba,
Bu sabah (…..) ile bir görüşme yaptık. Dün (…..) 4 kişi numuneleri ile birlikte Rönesans
Grubunu ziyaret etmiş. Bu ziyarette son fiyatlarını da vermişler.
Serhat bey; "hastane projelerinin maliyetleri çok daraldı maalesef alternatif arayışlarına
gitmek durumunda kalıyoruz. Biz (…..) a EAE bizim köklü bir partnerimiz her konuda
kendilerine güvenimiz vardır. Bu projede de ticari çözüm sağlanması durumunda EAE
ile devam ederiz" diye bildirmişler.
19-39/603-257
10/33

Durum;
EAE : (…..) USD (İsk: %(…..) + Artırım : %(…..))
(…..): (…..) USD (Elazığ teslim (nakliye (…..) - (…..) USD))
İlave olarak (…..) tarafındaki (…..) ile görüştüm. Öncelikle Sağlık Bakanlığı konularını
görüştüm ardından konuyu Elazığ a getirdim. Özellikle "düşük kesit, yüksek direnç
dolayısı ile yüksek gerilim düşümü demektir dedim. Şu an siz bizim akım kademesi ve
keşfe göre fiyat aldınız. Uygulamada düşük kesitlilerin akım değişimi ortaya çıkacaktır"
diye bilgi verdim.
(…..) de bu konunun ciddiyetini anladı fakat ortada (…..) ın taahhüdü söz konusu.
Tüm bilgiler ışında bize verecekleri maksimum fiyat farkı % (…..) olur diye
düşünüyorum.
Bugün kendilerine dönüş yapmamız lazım. Sizi telefon ile arayacağım.
Önemli Not: Rönesans bu projede maliyet düşük olduğundan başta jenaratör olmak
üzere bir çok malzemede fiyattan dolayı ezberini bozdu.
Selamlar & İyi Çalışmalar”
20.09.2017, (…..)
(…..) .. Merhaba..
Bu konuya çalıştım. Bizim Revize fiyatımız (…..) USD olmalı. Yaklaşık (…..) isk geliyor.
Son bir düzeltme ile
(…..) e geliriz. Rakibin (…..) üzerinde oluruz.
(…..) bey e hammadde nin arttığını da anlatalım.
Bir vaka çözümü olarak özel bir fiyat çalıştığımızı anlatalım. Üretim miktarımız yüksek
olduğu için yapabiliyoruz
diyelim.
Nakliye yi sen görüşürsün.
Kolay gelsin :)
(35) 23.03.2018-02.04.2018 tarihlerinde (…..), (…..), (…..)’e arasında geçen “İlet: ÖNEMLİ
! (…..) İnşaat KONYA ESK Projesi Hk.” konulu e-postada yer alan ifadeler aşağıdaki
gibidir;
23.03.2018, (…..)
“Merhabalar,
Dün (…..) İnşaat ile yaptığımız görüşmede Konya ESK projesinin ön görüşmesi
sağlandı.
Konya ESK'da bir bloğun busbar alımlarını önden gerçekleştirmek istiyorlar. (…..) ile
devam eden işlerle ilgili uyguladığımız proje anlaşma iskontoları ((…..) / Söğütözü /
Finans Merkezi) ile Konya ESK'da bir bloğun fiyatlandırmasını yaptık. Fiyat teklifimiz
şu aşamada aşağıdaki Iskontolar ile (…..) USD.
KX: (…..)
19-39/603-257
11/33

Kutu: (…..)
Flex: (…..)
(…..) firmasının (…..) üzerinden içeriye iletmiş olduğu teklif bizim keşfimize göre (…..)
USD... Daha önce (…..) koordinatörlüğünü yaptığı CENTER işinde de bizim (…..) USD
olan teklifimize karşı (…..) USD fiyat vermişlerdi. Bu işin DKC ile çözülemeyeceğini,
yurt dışında olması nedeni ile satış sonrası hizmetler ve acil durumlarda sağlanması
gereken üretim desteği ile ilgili durumları iyi nakış etmiştik. Sonuç olarak (…..)'in
desteği ve (…..) e karşı olan dirayetli duruşundan ötürü işi biz almıştık.
(…..) yapı gereğince taşeronlara nefes alma şansı tanımayan, malzeme üreticilerini de
fiyat politikaları ile dip noktalara çeken bir yapıya sahip. Hastane işinin başında
bildiğiniz üzere Koordinatör olarak (…..) bulunuyor. (…..) bu projede (…..) 'a yaranmak
adına busbar için farklı heyecanlara açık bir duruş sergiliyor. (…..) ile beraber
yaptığımız (…..) ziyaretinde de (…..) firması ile böyle bir hastanenin
çözümlenemeyeceğini, hastane işletiminde ilerde sorunlar yaşandığında karşılarında
muhatap bulamayacaklarını ve herşeyden önce milli bir bakış açısı ile konuya
bakılması gerektiğini etraflıca kendisine anlatmıştık. (…..), DALAMAN HAVALİMANI
projesinin pano imalatları nedeni ile (…..) ile tanışıyorlar.
(…..),, (…..) ile iyi bir geçmişi olduğunu dile getiriyor. Bu işin karar vericisi olan en son
kişi (…..)... Ondan önceki istasyon ise (…..)... (…..)n desteğini alırsak, konu (…..)’in
önüne geldiğinde işimiz çok daha kolay olur.
Bu işin Müşavir ve Sağlık Bakanlığı kontrollerini de ziyaret etmemiz gerekecek.
Saygı ve selamlarımla,
30.03.2018, (…..)
“(…..) Merhaba,
Konya Hastane için (…..)'adına devam eden işler kapsamındaki fiyatlara göre
oluşturduğumuz teklif ekte sunulmuştur.
İl
KX: (…..)
Kutu: (…..)
Flex: (…..)
["B-KONYA ŞEHİR HAST-(…..) -5W.pdf' eki (…..)/eae tarafından silindi]
Bu keşif ve teklife göre rakip firmaların içeriye verdiği bizle aynı keşif tutarları;
EAE: (…..)
GRSN: (…..)
İbar DKC : (…..)
Ayrıca ELMAR TOWERS projesinde (…..) ile yaptığımız rekabette; bizim (…..) USD
olarak bağlantısını yaptığımız projeye verdiği son pazarlıksız fiyat teklifi;
["(…..) teklif (…..) -039-B3-17 (ELMAR).pdf eki (…..) /eae tarafından silindi]
19-39/603-257
12/33

Saygı ve selamlarımla.
02.04.2018, (…..)
“(…..) Merhaba,
(…..) iskonto analizi ektedir.
Konya için (…..) proje fiyatı (…..) USD.
Proje Fiyatına Göre:
- KXA İskonto (…..) oluyor.
Elmar Fivatına Göre:
Bolton Standart Boylar
- KXA İskonto (…..) (800A)
- KXA İskonto (…..) (1600A)
- KXA İskonto (…..) (2500A)
- KXA İskonto (…..) (3200A)
Dikey Dönüş Modülleri (Ölçüleri bize yakın)
- KXA İskonto (…..) (800A)
- KXA İskonto (…..) (1600A)
- KXA İskonto (…..) (2500A)
- KXA İskonto (…..) (3200A)
Selamlar & İyi Çalışmalar,
02.04.2018, (…..)
“(…..) Merhaba,
Yanımıza numune aldık.
Konuştuğumuz gibi teklifleri alternatifli hazırladık.
Ana Teklif : (…..) ile
1. Teklif : (…..) ile
2. Teklif : (…..) ile
3. Teklif : (…..) İle
4. Teklif : (…..) ile
Kutular 35 / Fleks 57 ıza 102
Selamlar & İyi Çalışmalar,”
(36) 12.06.2018 tarihinde (…..) tarafından (…..)’ya gönderilen “AKKENT AVM çok ÖNEMLİ
!!!” konulu e-postada yer alan ifadeler aşağıdaki gibidir;
12.06.2018, (…..)
“(…..) Merhaba,
19-39/603-257
13/33

Söz konusu sipariş için (…..) firması AVM yatırımcısına çok büyük baskılar yapmakta.
Bu baskılar sonucu anlaşmasını yaptığımız iş ile ilgili, yatırımcı (…..)'a onay vererek,
Elektrik taşeronuna baskı yaparak markayı değiştirtmeye zorluyor. İşin devamı (…..)
USD'lik bir kapsam...
Bir anlamda; Yatırımcı, elektrik taşeronuna git (…..) al getir diyor. Elektrik taşeronu da
son derece bize bağlı ve iyi ilişkilerimiz olduğu bir müşterimiz... (…..) elinde bir iş
olmadığı için 25 Haziran'da malzemeleri teslim edeceğinin sözünü vermiş... Söz
konusu siparişi 29 Haziran'da veremezsek, müteahhit firmanında bizim de işimiz çok
zorlaşacak.
Yatırımcı firmanın devam eden diğer yatırımlarında da böyle bir rekabet yaşamamak
adına yardımcı olmanızı şirket adına özellikle rica ediyorum.
Saygılarımla,”
(37) 01.03.2019 tarihinde (…..) ve (…..) arasında geçen “Ynt: (…..) ve (…..) görüşmeleri
nedeniyle ofis dışında olacağım” konulu e-postada yer alan ifadeler aşağıdaki gibidir;
01.03.2019, (…..)
“ (…..) Merhaba,
Ankara'da 15.000m2 yatırımlarını (…..) firması yapıyordu. Kablo'dan busbara çevirip
siparişlerini yakın tarihte almıştık KX-IT-CT ürünlerimiz kullanıldı. Aydınlatma
ürünlerimizi de daha sonra çabalarımızla içeri soktuk.
(…..) İnşaat gerçekten çok problemli bir firma, tamamiyle fiyat odaklı bir yapıya sahip.
Bizi bu projede oldukça fazla zorladılar. (…..) tarafına (…..) onayı için çok bastırdılar.
(…..) şuan ankara'da 20.000m2 daha yatırımları başladı. (…..) inşaat bu yatırımın yine
yüklenicisi olarak çalışıyor. Bu kapsamda da bizi zorlayacaklar. (…..) tarafı için
desteğinizi rica ederiz.
Saygılarımla,
02.03.2019, (…..)
“(…..), Merhaba ;
(…..) ile ilişkilerimiz oldukça iyidir. Çerkezköydeki neredeyse bir Organize Sanayi
büyüklüğündeki üretim üslerinin tamamı EAE'nin Busbar, kablo kanalı ve Armatür
ürünleri ile donatılmıştır. İlişkilerimizi geliştirme adına ziyaret ve görüşmelerimiz de
devam ediyor.
Dolayısıyla busbar, kablo kanalı ve armatür tarafında (…..) ayrı bir markaya kolay kolay
müsaade etmez.
Yine de belirttiğiniz konu ile ilgili bir vaka olmaması adına işi yakın odaklı takip
etmeliyiz. Çünkü konu depo işlerinde (…..) arazi kiralaması yapıyor. Kiraladıkları bu
arazi ile ilgili isteklerini arazi sahibine söylüyorlar ve arazi sahibi binayı yapıp 30-40
yıllığına (…..) kiralıyor. Dolayısıyla (…..), proje tarafında da uygulama tarafında da
sadece kontrol süreçlerinde işin içerisinde oluyor.
19-39/603-257
14/33

Böyle bir rekabete tekrar sokulmak istenirseniz bize hemen bilgi verin lütfen. Biz de
tekrar görüşelim. Müşterimiz (…..) kabul etmediği halde bizi rekabete zorlamalarına
müsaade etmeyelim.
İyi çalışmalar...”
I.3.2. İnceleme Kapsamında Yapılan Görüşmeler
I.3.2.1. Şikâyetçi ile Yapılan Görüşme
(38) 21.08.2019 tarihinde yapılan görüşmede özetle;
- Busbarın büyük inşaat projelerinde trafo gibi elektrik kaynaklarından ana projeye
elektrik dağıtımı faaliyeti için kullanıldığı,
- Busbar sistemleri pazarında faaliyet gösteren yerli teşebbüslerin EAE, GERSAN ve
DTM olduğu ve bunların pazar paylarının sırasıyla (…..) ve (…..) olduğu, ayrıca
pazarda yabancı teşebbüslerin tutunamadığı bu nedenle pazarda bu üç oyuncunun
faaliyet gösterdiği, ayrıca pazarın toplam büyüklüğünün (…..) ABD Doları civarında
olduğu,
- Gerek kamu gerekse de özel sektör ihale süreçlerinde proje firmaları ile EAE
arasında ticari ortaklıklar olduğu ve proje firmalarının EAE’yi işaret ettiği ve bu
durumun kendilerini pazarda zor duruma düşürdüğü ve pazar dışında bıraktığı,
- EAE ile birlikte girmiş oldukları ihalelerde EAE’nin kendilerini kötüleyici yönde
açıklamalarla yatırımcı firmaları etkileyerek ihale sonucunu kendi lehine çevirdiği,
buna ilişkin çok sayıda ihale olduğu gerekmesi halinde konuyla ilgili tanık
gösterebilecekleri,
- EAE’de yer alan KXA, KXC, KOA, KOC kodlu düz boy busbar ürün gruplarının
kendilerinde (…..) kodlarla karşılık bulduğu ve söz konusu ürün gruplarının
fiyatlarının benzerlik taşıdığı, ayrıca ürünlerin maliyetlerinin Londra Metal
Borsası’nda oluşan alüminyum ve bakır fiyatlarına göre değişkenlik gösterdiği
hususları ifade edilmiştir.
I.3.2.2. Pazarda Faaliyet Gösteren Projeci Firmalar ile Yapılan Görüşmeler
(39) İnceleme kapsamında sektörde faaliyet gösteren, inşaat işlerinin mimari, elektrik ve
mekanik projelerini yapan projeci firmalarla görüşmeler yapılmıştır.
(40) 04.09.2019 tarihinde (…..) ve (…..) ile yapılan görüşmede özetle;
- Verdikleri hizmetlerden birinin kamu tarafından yaptırılacak işler için etüt proje
hizmetlerini (yapım ihale dokümanı) yapmak olduğu,
- Kamu ihale mevzuatı gereği yapım ihale dokümanlarında rekabet koşullarının
engellenmesi hususu doğrultusunda marka-model belirtme ve tek bir markayı
göstermenin engellendiği, genel olarak işverenin koşulları doğrultusunda teknik
şartnamedeki malzemelerin belirlenebilmesi için piyasada o malzemeyi üreten en
az üç firma olması gerektiği,
- Bir şartname hazırlarken malzeme tarifinin yapılabilirlik ve rekabet açısından
muhtemel tedarikçilerle görüşerek, tedarikçilerden gelen görüşler sonrasında
projenin ihtiyaçlarını karşılayacak ortak performans koşullarını (sertifika, hammadde
vb.) ihtiva edecek şekilde teknik şartnameye yazdıkları, bir firmaya işaret edecek
şekilde spesifik özellikleri teknik şartnameye yazmalarının mümkün olmadığı, bunun
ihalenin iptal edilmesine kadar yol açabileceği,
19-39/603-257
15/33

- Busbar sistemlerine yönelik hazırladıkları projelerde pazarda faaliyet gösteren EAE
yahut başka herhangi bir firmayı işaret etmelerinin söz konusu olmadığı,
- Pazarda faaliyet gösterebilmek için belli başlı sertifikaların olması gerektiği,
kendilerinin de şartnameleri bu sertifikasyonları haiz olan firmaların teklif
verebilecekleri şekilde hazırladıkları,
- Projeleri genel olarak hem busbar hem de kablo kullanılacak şekilde hazırladıkları
ve yapım ihalesi yapıldıktan sonra yapım yüklenicisinin4 daha sonra kendisi için en
uygun modeli tercih ettiği, kendilerinin bu tercihte herhangi bir markayı işaret edecek
şekilde yönlendirmelerinin söz konusu olmadığı,
- Etüt proje aşamasında, ayrıca yaklaşık maliyeti esas alan birim fiyat tarifleri ve birim
fiyat teklif cetveli de hazırladıkları, buradaki fiyatları belirlerken Kamu İhale
Kurumunun (KİK) Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği 10. maddesi uyarınca
genel olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan Birim Fiyat Kitabı'ndan
faydalandıkları, bu kitapta busbar tariflerinin de yer aldığı,
- Kamu ihalelerinde marka listesi vermelerinin kanunen mümkün olmadığı, ancak
imalat projesi aşamasında yani ihaleyi kazanan yapım yüklenicisinin istemesi
halinde imalat projesi de hazırlayabildikleri, bu aşamada yapım yüklenicisinin
yönlendirdiği busbar tedarikçilerinden de destek alabildikleri,
- (…..) Projesi’ndeki teknik şartnamenin busbar bölümünde EAE'yi işaret eder şekilde
hazırlanmasının nedeni sorulduğunda, kendilerinin projenin müşavir firması yani
yapım yüklenicisi olan (…..)'yi denetleyen firma oldukları yani söz konusu
şartnameyi hazırlamadıkları,
- Tasarımı yaparken ve ihale dokümanını hazırlarken, EAE'nin de seminer gibi
destekler verdiği,
- Busbar sistemleri için epoksi kaplamanın çok önemli bir özellik olmadığı, önemli
olanın lEC gibi Avrupa standartlarına uygun sertifikasyonlarının olması gerektiği,
- Özel işlerde yatırımcının istediği marka ile çalışabildiği bu noktada eğer bir teknik
şartname hazırlıyorlarsa yatırımcı yahut müteahhite busbar sistemlerinde bir
markanın alınması konusunda herhangi bir yönlendirme yapılmadığı,
- EAE ile aralarında organik bir ilişki olmadığı gibi teşebbüsün kendilerine baskı
yapmadığı, böyle bir durum olsa dahi kendi kararlarının objektif kriterlere dayandığı
ifade edilmiştir.
(41) 04.09.2019 tarihinde (…..) ile yapılan görüşmede özetle;
- Görevlerinin bina daha ortada yokken mimari projedeki elektrik işlerini çizmek
olduğu (örneğin; bir odaya kaç lamba, kaç priz yahut bir AVM'ye hangi şartlarda
busbar sistemleri gerekeceğini belirtmek vs.),
- Busbar kullanımının işçiliği azalttığı için maliyet indirimi nedeniyle tercih edildiği,
ayrıca busbarın içinde hem alüminyum hem de bakır iletken kullanılabildiği için
kabloya göre fiyat anlamında daha avantajlı olduğu, bununla birlikte mevzuatta yer
alan Yangın Yönetmeliği’nde yüksekliği belli bir mesafeyi geçen binalarda busbar
kullanımının zorunlu hale getirildiği,

4 Yapım yüklenicisi olarak ifade edilen elektrik müteahhitleridir.
19-39/603-257
16/33

- Busbar standartlarının Avrupa'da belirtilen standartlara uygun olması gerektiği ve
proje çizimlerinde yüklenici firmaya bu standartları içerir çizimler yapıldığı,
- Kamu projeleri için hazırlanan şartnamelerde standartları sağlayan en az üç
markanın olması gerektiği ve herhangi bir markayı işaret eder bir proje çizilmesinin
KİK mevzuatına göre mümkün olmadığı,
- Kendilerinin markaya bağlı iş yapmadığı, busbarın temelde tüm markalar için
standart olduğu, bazı özel projelerde spesifik ürünler kullanılabildiği (örneğin
kimyasal üretim yapan yahut yanıcı ürünler üreten fabrikalarda epoksili busbar
kullanımının yanmaya daha dayanıklı olması nedeniyle özellik arz edebileceği vs.),
- Marka farklılığını belirleyen faktörün daha çok sipariş sonrası hizmetler olduğu,
- Busbarda en büyük sorunun ek noktalarında karşılaşıldığı, bir tesisteki busbarın %3-
5'inin 10-15 sene içerisinde değiştirilmesi gerekebileceği, EAE'nin böyle bir sorunla
karşılaşıldığında 8-24 saat içinde teknik destek sağladığının tecrübe edildiği,
kendilerinin bu farkı müşterilere ifade ettikleri, buna karşın diğer busbar üreticilerinin
de kısa bir sürede teknik destek sağladığını ifade ettiğini ancak kendisinin böyle bir
durumla somut olarak karşılaşmadığı,
- Kendilerinin projeye busbar sistemleri için örneğin 630 AMPER yazdığı, yatırımcı
eğer hangi marka olsun diye sorarsa EAE'nin sipariş sonrası avantajlarının
anlatıldığı ancak özellikle EAE'nin proje çizim aşamasında işaret edilmesinin söz
konusu olmadığı, şu ana kadar çizdikleri hiçbir projede satın alma sırasında
yüklenici tarafından şikayetçi firmanın tercih edilmediği,
- Elektrik tesisatına ilişkin yapılan teknik şartnamelerde imalat projelerine yer
verilmesinin mümkün olmadığı, çünkü imalat projelerinin ancak iş alındıktan sonra
yüklenici firma yahut yüklenici firmaların teknik personelinin olmaması durumunda
proje firmalarından talep edilebildiği, ayrıca imalat projesi çizilirken artık marka
tanımının yapılmasının zorunlu olduğu,
- Tekrar belirtmek gerekirse projeyi teslim ettikten sonra kendilerinin işinin bittiği,
şayet yatırımcının talep etmesi halinde marka listesi de hazırlayabildikleri, ancak
yatırımcı imalat projesi isterse busbar üreticilerinden şartnameye uygun proje
istedikleri,
- (…..) Projesi'nin marka listesini kendilerinin hazırlamadığı, söz konusu listeyi
yatırımcı firma olan (…..)'nun hazırlamış olabileceği,
- (…..)'nin üç fazdan oluştuğu, ikinci fazı kendilerinin yaptığı ancak bu faza ait projenin
hala çizim aşamasında olduğu, dolayısıyla şartname ve marka listesinin henüz belli
olmadığı,
- (…..), EAE'ye rakip olacak firmaların pazarda yer almasının piyasa açısından olumlu
olacağı,
- EAE'nin mali gücünün yüksek olduğu, örneğin EAE (…..), diğer firma (…..) teklif
verdiğinde, EAE’nin bunu duyup (…..) kadar düşebildiği konusunda duyumlar
aldıkları, EAE'nin verdiği teklifin maliyetin altında olduğunu düşünmedikleri, ancak
diğer firmaların da bu fiyatlara düşebilecek gücünün olmadığını tahmin ettikleri,
- Ayrıca EAE yahut başka bir firma ile organik bir ilişkilerinin olmadığı, EAE tarafından
kendilerine proje çizim aşamasında herhangi bir baskıda bulunulmadığı
ifade edilmiştir.
19-39/603-257
17/33

(42) 05.09.2019 tarihinde (…..) ile yapılan görüşmede özetle;
- EAE ile herhangi bir organik bağlarının olmadığı,
- Kamu ihalelerinde marka yazılamadığı, şartnamelerin en az üç firmayı kapsayacak
şekilde hazırlanmasının bir zorunluluk olduğu, şartnamelerde belirtilen özelliklerin
en az üç firmayı tarif etmesi gerektiği,
- Önce mimari projelerin hazırlandığı, daha sonra bunun üzerine statik projelerin
hazırlandığı (kolonun nerede olması gerektiği vs.), kendilerinin binaların içindeki
elektrik ile ilgili tüm projeleri yaptıkları, elektrik ile ilgili yaklaşık maliyetleri
çıkardıkları, birim fiyat listesinde olmayan mallar için de üç firmadan fiyat alıp
yaklaşık maliyeti o şekilde belirledikleri,
- Busbar'ın Yangın Yönetmeliği’ne göre 51,5 metreyi geçen yüksekliklerdeki
binalarda, kablo yoğunluğunu azaltmak için kullanılmak zorunda olduğu,
- Müteahhitlerin busbar üreticilerini arayıp fiyat tekliflerini ve sertifikasyonlarını
istediği,
- Yabancı firmaların EAE ile fiyat rekabeti yapamadığı, yerli üreticilerin de kalite
konusunda istenileni veremediği, EAE'nin tekliflerinin genelde kabul edildiği,
- Bazı firmaların projelerinde marka listesini de istedikleri (kalitenin yüksek olması gibi
nedenlerle),
- (…..) Projesi'nin 1. Etap projesini kendilerinin yaptığı, marka listesine diğer yerli
firmaları kaliteleri nedeniyle yazmadıkları,
- Akım taşıma değerleri gibi birçok nedenlerle EAE'nin diğer üreticilerden
üstünlüğünün bulunduğu, ayrıca diğer firmaların ürünlerinin belli bir amper
değerinden sonra bazı sıkıntılarının olduğu, arızalar yaşandığı,
- EAE'nin herhangi bir rekabet ihlali yapmadığı, satışlarının çoğunun ((…..)) yurt dışı
satışları olduğu,
- Busbar üreticilerinin ne kendilerine ne de müteahhitlere baskı yapamayacakları,
- (…..) ilk projesini kendilerinin çizdiği, (…..) 'ni ise çizmedikleri, bu ihalenin (…..)
tarafından alındığı ve şartnameleri (…..) firmasının hazırladığı,
- EAE'nin Ar-Ge konusunda çok iyi olduğu, sadece busbar konusunda değil, başka
alanlarda da kendini geliştirdikleri,
- Yaptıkları işlerde işin ücretini yatırımcı firmadan aldıkları,
- Busbar pazarında yabancı firmaların, busbarlar aynı kalitede olsa bile, EAE'nin fiyat
avantajı ve satış sonrası hizmetler sağlaması gibi nedenlerle EAE ile rekabet
edemediği,
- EAE dışındaki yerli firmaların ürünlerini tanıtmak için kendilerine gelmediği
ifade edilmiştir.
I.3.2.3. Tanıklar ile Yapılan Görüşmeler
(43) Şikâyetçi ile yapılan görüşmede inceleme kapsamında tanık olarak dinlenebileceği
söylenen kişilerle de telefon görüşmeleri gerçekleştirilmiş olup, söz konusu görüşmeler
tutanağa bağlanmıştır.
(44) 02.09.2019 tarihinde (…..) ile yapılan telefon görüşmesinde özetle;
19-39/603-257
18/33

- Türkiye’de busbar sisteminde bu işi yapabilecek az sayıda firma olduğu,
- Yaptığı işlerde busbar üreticilerini, öncelikle mühendisleri aracılığıyla incelediği bu
doğrultuda gerek EAE’nin gerekse de şikâyetçinin kontrol mühendisleri ve elektrik
mühendisleri tarafından incelendiği, bunun sonucunda diğer üreticilerin de en az
EAE kadar kaliteli malları olduğunu tespit ettiği,
- Ancak EAE’nin piyasada basiretli tacire yakışır hareketlerde bulunmadığı, özellikle
pazarda faaliyet gösteren rakiplerini kötülediği, eğer projede rakip de teklif verdiyse
EAE’nin bazen (…..) teklifini, (…..) ABD Doları’na kadar düşürebildiği, bu eylemlerin
EAE’nin rakiplerini zarar ettirmek ve piyasadan dışlamak şeklinde tanımlanması
gerektiği,
- Öte yandan elektrik projesi çizenlerin hazırladıkları marka listesinde yerli üreticilere
yer vermedikleri, buna karşın EAE ile birlikte SCHNEIDER, LEGRAND ve SIEMENS
gibi yabancı menşeli firmaları listeye ekledikleri ve müteahhitleri de bu markalar
arasından seçim yapmaya zorladıkları, hatta EAE’nin bizzat elektrik projecilerine,
marka listelerine rakip firmayı eklemeyin dediği,
- Hesapları kontrol ettiklerinde EAE’nin rakibini piyasadan çıkarmak için sekiz yıl
içerisinde kendilerine verdiği fiyattan %35-40 daha ucuza vermeyi kabul ettiği,
- EAE’nin elektrik projecileri ile bağlantısı olduğu,
- Şu anda HAVELSAN’ın Ankara’da yapılan projelerinde, marka listesinde hem
EAE’nin adının yazdığı, hem de teknik şartnamelerin EAE’nin tüm özelliklerinin
işaret edecek şekilde hazırlandığı,
- (…..) Projesi’nde elektrik işlerinin müteahhiti ve busbar sisteminde hangi firmanın
seçileceğinde karar verici firma konumunda olduğunu, ayrıca (…..) Projesi’nde rakip
firma ile çalıştıklarını ve son derece memnun oldukları,
- (…..) Projesi’nde ise marka listesinde EAE yazdığı için EAE marka busbarları
kullanmak zorunda kaldıkları
ifade edilmiştir.
(45) 02.09.2019 tarihinde Gaziantep ilinde kurulu yapı işlerinde elektrik tesisatı konusunda
alt yüklenicilik faaliyeti gösteren (…..) ile yapılan telefon görüşmesinde özetle;
- 2000 ile 2013 yılları arasında yalnızca EAE ile çalışıldığı, bu süre zarfında EAE’nin
(…..) tekel olduğu, örnek vermek gerekirse bu dönemde gerçekleşen (…..) ilişkin
projeyi tek fiyat teklifi vererek kazandıkları,
- Başka bir projede ise EAE’nin ilk etapta (…..) fiyat teklifi verdiği, daha sonra rakibin
(…..) teklif verdiğini öğrenmesi neticesinde teklifini (…..) düşürdüğü, bu ciddi fiyat
düşüşünden yatırımcıların ve yüklenicilerin muzdarip oldukları,
- EAE’nin yatırımcılara yahut yüklenicilere rakibin ürünlerinin yandığı, patladığı
şeklinde kötüleme yaparak kendisine avantaj sağlamaya çalıştığı,
- (…..) projelerinde özellikle rakip firmayı tercih ettiği ve onun bayisi gibi çalıştığı,
- Ancak elinde EAE’nin kötüleme yaptığına ilişkin herhangi bir yazılı delil olmadığı ve
EAE’nin verdiği tekliflerin maliyet altı olup olmadığını bilmediği, fakat müşteri elden
kaçmasın diye kârından kısmış olabileceğinin tahmin edildiği,
19-39/603-257
19/33

- EAE’nin (…..) ait bir yapıda yer almak adına (…..) aradığı ve bu konuşmalarında
rakibini kötülediği, bunun üzerine (…..) kendilerinden özellikle EAE marka busbar
kullanılmasını istediği,
- Diğer üreticiler ile EAE’nin ürünlerinin birbirlerine karşı herhangi bir üstünlüğünün
bulunmadığı
ifade edilmiştir.
(46) 02.09.2019 tarihinde (…..) ile yapılan telefon görüşmesinde özetle;
- (…..) projesinde şikâyetçiden teklif almadıkları,
- EAE tarafından rakip firmaların ürünlerine yapılmış bir kötüleme faaliyetine şahit
olmadıkları,
- Kendisinin de teklif sürecinde yerli firmaları tercih ettiği
ifade edilmiştir.
(47) 03.09.2019 tarihinde (…..) ile yapılan telefon görüşmesinde özetle;
- 2005 yılından bu yana Proje Müdürü olarak (…..) çalıştığı,
- 2005-2010 yılları arasında piyasada başka yerli üretici olmadığı için EAE ile
çalıştıkları,
- 2010 yılında rakip firma ile tanışıp sahip olduğu tüm sertifikaları teyit ettikleri ve
EAE’ye rakip olarak söz konusu firma ile de çalışmaya başladıkları,
- EAE’nin pazarda tek başına iken çok yüksek fiyatlar verdiğini piyasaya rakip olarak
başka bir firma girmesinden sonra anladıkları, sonrasında hem EAE’den hem de
rakiplerden teklif alındığında rakiplerin EAE’nin teklifinin üçte biri oranında daha
düşük fiyat verdiği, rakiplerin fiyat politikası neticesinde EAE’nin de fiyatlarını
düşürmeye başladığı,
- 2013 yılında yapılan (…..) busbar işini rakip firmaya vermeleri sonrasında EAE
yetkililerinin (…..) üst yönetimine, kendilerini şikâyet ettiği, EAE’nin şikâyetlerinde
söz konusu rakip firmanın yeni bir firma olması nedeniyle bu işin altından
kalkamayacağının beyan edildiği, ancak üst yönetimin bu şikâyetlere aldırış
etmediği ve işin rakip firma ile devamına karar verildiği, ayrıca bu projede rakip firma
ile çalışmalarının kendilerine yaklaşık (…..) ABD Doları avantaj sağladığı
ifade edilmiştir.
(48) 09.09.2019 tarihinde (…..) ile yapılan telefon görüşmesinde özetle;
- (…..) Projesi’ndeki marka listesinin proje mühendisleri tarafından hazırlandığı ve
kendileri tarafından marka listesinin revize edildiği, bu oluşturulan marka listenin
bilgi amaçlı hazırlanmış olduğu ve marka listenin değiştirilemez bir liste olmadığı,
- Kendilerinin (…..) Projesi’nde hem yatırımcı hem de işi yapan firma konumunda
oldukları,
- Şikayetçi ile daha önce çalıştıkları, proje mühendislerinin ve çalışanların şikayetçinin
ürünlerinden memnun kalmadıkları, ayrıca (…..) olarak kullandığı ancak söz konusu
projede (…..) olarak kullanmayı tercih ettiği,
- Busbar üreticileri tarafından ürün seçimi konusunda kendilerine herhangi bir
zorlama yapılmadığı, EAE’nin de diğer üreticilerin de gelip kendi sistemlerini bilgi
amaçlı tanıttıkları
19-39/603-257
20/33

ifade edilmiştir.
I.3.3. EAE’den Gelen Cevabi Yazılar
(49) Yapılan yerinde inceleme sırasında ve akabinde EAE’den talep edilen bilgi ve belgelere
istinaden EAE Yönetim Sistemleri ve Kalite Güvence Yöneticisi tarafından gönderilen
cevabi yazıda özetle;
- Busbar sistemlerinin binalarda ve endüstriyel tesislerde kablolu sistemlere alternatif
olarak kullanılan bir sistem olduğu, genel olarak busbar sistemi pazarının kabloya
göre kıyaslanamayacak kadar küçük olduğu,
- Türkiye'deki busbar pazar dağılımı hakkında sağlıklı bir istatistik ya da araştırma
bulunmadığı, bugüne kadar EAE özelinde de pazar paylarının belirlenmesi adına bir
araştırma yaptırılmadığı,
- Türkiye'de GERSAN, DTM, EAE gibi yerli üreticilerin yer aldığı, bununla birlikte
zaman zaman projelerde başka ürünleriyle birlikte paket satış yapmak suretiyle yer
alan SCHNEIDER, SIEMENS, Zucchini SPA, DKC Europe S.r.l. gibi yabancı
menşeili üreticilere de rastlandığı,
- Özellikle yabancı üreticilerin busbar ürünlerini pano ve otomasyon gibi başka
sistemler ile birleştirerek paket olarak sattıkları, bu nedenle yabancı üreticilerin satış
rakamları ile ilgili net bir bilginin EAE bünyesinde yer almadığı,
- Yukarıda belirtiği gibi, yurt içi pazarda, üreticilerin pazar payı dağılımı ile ilgili net bir
araştırma olmadığı, bununla birlikte EAE’nin ve pazardaki diğer üretici firmaların
gerçekleştirdikleri projelere bakılarak bir tahmin yürütülebileceği, örnek olarak;
GERSAN firmasının; Şişecam Fabrikaları, Ereğli Demirçelik Fabrikası, Balıkesir
Devlet Hastanesi, Memorial Hastanesi, Kocaeli Stadyumu, İtlop Levent Ofis Kulesi,
3.Havalimanı Altyapı Tesisleri, İstanbul Metrosu Yenikapı Hattı, Merinos Fabrikaları
gibi projelerde; DTM firmasının ise; Kiptaş Metrokent, Anadolu Adalet Sarayı, Torku
Şeker Konya, Toki Doğanbey Konutları, Fi Tower İstanbul, Dap Yapı Teras Kule vb.
birçok önemli projelerde busbar sistemi satışı gerçekleştirdiği,
- GERSAN ve DTM firmalarının kamuya açık ve müşterilerle paylaştıkları Referans
Projeler listelerine bakıldığında, bu iki firmaya da ait çok sayıda busbar proje
referansı bulunduğu, bu referanslara istinaden, tahminen pazarın (…..) bu iki
firmanın ve zaman zaman proje bazındaki satışlarla yukarıda belirtilen yabancı
menşeili firmaların gerçekleştirdiği, kalan (…..) kısmını EAE’nin gerçekleştirdiğinin
tahmin edildiği, bu noktada EAE’nin uzun senelerdir yurt dışında da sektörün önemli
üreticileri arasında yer alması sebebi ile yurt içi pazar payının arttırılmasından
ziyade yurt dışı pazar payının arttırılmasına yönelik bir vizyona sahip olduğu,
- Busbar’ın Türkiye’de ilk olarak EAE tarafından üretildiği, bir ülkede herhangi bir ürün
bakımından ilk üretici olmanın sektörde sayılı firmalar arasında yer almak adına
avantaj sağlayacağının aşikâr olduğu, bununla birlikte seneler içerisinde çok sayıda
yerli ve yabancı üretici firmanın da sektörde varlığını ispat ettiğinin yukarıda
örneklem olarak verilen projelerden görülebildiği, kendisinden seneler sonra busbar
üretimine başlamış olan firmaların üstlendiği projelerin büyüklüğü dikkate
alındığında sadece bu durumun dahi EAE’nin rekabeti, hukuka saygılı ve ticari ahlak
kurallarını gözeterek yürüttüğünü gösterir nitelikte olduğu,
- Projeler için teknik şartname hazırlanması; yatırımcıların bir bina ya da fabrika
projesi yapmaya karar verdiklerinde öncelikle binanın mimari projesini yaptırdıkları,
19-39/603-257
21/33

akabinde elektrik ve mekanik tesisat projeleri hazırlandığı, genellikle bu projeleri
alanında uzman proje firmalarının hazırladığı,
- Proje firmalarının hazırlamış oldukları proje içerisinde yer alan sistemleri belli
standartlara ve teknik gerekliliklere uygun olarak tanımlamak için teknik şartname
dosyası oluşturdukları, bir projenin teknik şartnamesi içerisinde o projenin
gerçekleştirilebilmesi için gerekli olan ürün ve sistemlerin tanımları, tarifleri,
fiyatlandırma metodu, teknik özellikleri, daha düşük vasıflı ürünlerden ayırt edici
özellikleri, müşterinin ürün onayı için gerekli gördüğü standart ve sertifikalar ile ilgili
tanımlar ve belgeler, müşterinin yaptırmak istediği tesisin ihtiyaçlarına yönelik
tanımlar vb. gibi özelliklerin bu şartnamelerde yer aldığı,
- Proje firmalarının birçoğunun kendi kurum uzmanlığı ile hazırladıkları şartname
dosyalarının bulunduğu, bazen proje firmalarının teknik şartname oluşturma
konusunda yurt içi ve yurt dışı başka proje firmalarının metinlerinden, önder üretici
firmaların ürünlerinin tanımları ya da teknik özelliklerinden vb. farklı kaynaklardan
yararlanarak şartname dosyalarını oluşturdukları, bunun tamamen proje firmalarının
kendi istek ve inisiyatifi ile oluşturduğu bir dosya olduğu, zaman zaman işverenin
(yatırımcı) müdahil olarak şartname içeriğinde ilave ya da değişiklik yapılmasını
talep edebildiği, genel olarak işlerin yapımında bu şartnamelerin esas alındığı,
- Busbar sistemleri ile ilgili de şartnamelerde genel olarak ilgili yerli ve uluslararası
standartlar ve bu standartların numaraları, olması gerekli görülen test belgeleri ve
sertifikaları, ürünlerin genel özellikleri, elektriksel özellikler, minimum dayanım
değerleri, iletken, gövde, izolasyon ve ek noktası yapıları, çıkış kutularının özellikleri,
hatta ürünlerin ebatları gibi belirleyici olan, projenin çözümünü ve hesaplarını da
etkileyen, direkt olarak ürün ve sistemin kalitesini de belirleyen açıklamalar ve teknik
tanımların yer aldığı,
- Epoksi kaplama izolasyon yapısının, dünyada belli başlı yeni teknoloji sahibi busbar
üreticileri tarafından kullanılan bir izolasyon metodu olduğu, sadece EAE’ye özgü
bir kaplama metodu olmadığı, epoksi kaplamanın busbar sisteminin yangın
dayanımı, yüksek fiziki dayanım, izolasyon dayanımı, ısı performansı, çalışma ömrü
gibi konularda ekstra özellik ve kalite kazandıran, alternatifi olan polypropylen, pvc,
polyester, film, bant, boya gibi izolasyon malzemelerine göre ayırt edici teknik
farklılıkları olan bir izolasyon tekniği olduğu, bu teknik üstünlüklerinden dolayı
projecilerin yatırımcının (müşterinin) yapacağı tesisin niteliğini artırmak, daha uzun
çalışma ömrü olmasını sağlamak ve performansını artırmak için epoksi kaplamalı
sistemleri tercih etikleri ve bunu şartnamelerde teknik özellik olarak yazdıkları,
ürünlerin kullanılacağı ortamlara göre de bu şartnamelerdeki maddelerin her zaman
değişkenlik gösterebildiği, örneğin asidik ortamlarda kontakların ekstra gümüş kaplı
olması da istenebildiği, ürünün şartlarının, kullanıldığı yere göre her zaman
değişebildiği ve bunu epoksi özelinde düşünmenin doğru olmadığı,
- Ayrıca, EAE’nin ürettiği busbar sistemlerinde epoksi kaplamalı busbar modelleri
olduğu gibi epoksi kullanılmayan farklı ya da eski tasarımlı modellerin de bulunduğu,
müşterinin ihtiyaçlarına ya da fiyatına göre bu modellerden birisini tercih ettiği,
- Esasen şartnameyi hazırlayan firmalara bazı teknik şartname örneklerinin neden
direkt EAE’nin busbar ürünlerini işaret eder şekilde hazırlandığının sorulmasının
daha doğru olacağı, bununla birlikte örnekte belirttikleri gibi İstanbul Metro
Projesi’ndeki şartnameyi hazırlayan firmanın da, gerek Türkiye gerekse dünya
üzerindeki busbar üreticilerinin teknolojik gelişmelerini takip eden bir şirket olarak
şartnamelerde bu özelliği belirttiği konusunda fikir yürütebilecekleri
19-39/603-257
22/33

ifade edilmiştir.
I.3.4. İlişkili Kurul Kararları
(50) GERSAN’ın yaptığı ve özetle EAE’nin busbar pazarındaki hakim durumunu kötüye
kullanmak suretiyle proje yapımcısı firmalara kendi ürünlerinde bulunan teknik
farklılıkları kabul ettirerek rakiplerinin faaliyetini zorlaştırdığı; busbar satışını diğer
ürünlerin alımı şartına bağladığı; teknik gelişmeyi engellediği ve bu eylemleri aynı
zamanda proje yapımcısı firmalar ile anlaşarak gerçekleştirdiği, böylelikle 4054 sayılı
Kanun’un 4 ve 6. maddelerini ihlal ettiği iddialarını içeren başvurusu üzerine alınan
Kurulun 22.08.2007 tarih ve 07-66/810-305 sayılı kararında; EAE’nın Türkiye busbar
sistemleri pazarında hâkim durumda olduğu belirtilmiş, bununla birlikte başvuruya
konu iddialar hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığına karar verilmiştir.
(51) GERSAN tarafından yapılan diğer bir başvuruya ilişkin olarak alınan 03.05.2012 tarih
ve 12-24/660-182 sayılı Kurul kararında; EAE’nin yıkıcı ve/veya seçici fiyatlama yoluyla
incelenen projeler çerçevesinde 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiğine dair,
teşebbüsün maliyet altı fiyatlama stratejisi izlediğini gösterir bir bulguya ulaşılamadığı,
rakibini dışlama niyetinin ya da başka dışlayıcı uygulamaların varlığına yönelik
herhangi bir belge ya da bilgi elde edilemediği ifade edilerek, ilgili başvuruya konu
iddialar hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığına karar verilmiştir.
(52) GERSAN’ın yaptığı ve özetle EAE’nin girdiği proje ihalelerinde yıkıcı ve/veya seçici
fiyatlama uygulayarak uzun zamandır hâkim durumunu kötüye kullandığı; hâkim
durumunu korumak ve mutlak hale getirmek için rakip teşebbüsleri piyasa dışına
bırakacak eylemlerde bulunduğu; GERSAN’ın teklif verdiği ihalelerde, katılmadığı
ihalelere göre daha düşük teklifler verdiği, GERSAN teklifini takiben kendi teklifinde
daha büyük oranlarda ve maliyetinin altına düşecek şekilde indirim yaparak ihale
konusu işleri aldığı, böylelikle GERSAN’ı piyasa dışına itmeye çalıştığı, piyasa
teamülleri gereği alüminyum kaplama ve diğer metal aksam gibi girdileri sağlayan
firmalara 30-60 gün içinde ödeme yapılmasına karşın, GERSAN’ın teklif verdiği
ihalelerde vadeyi 120-150 güne çıkararak vade koşulları bakımından yıkıcı/seçici
uygulamalarda bulunduğu, İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) İstanbul Metrosu
Taksim- Yenikapı Arası Elektro-Mekanik Sistemleri Temin, Montaj ve İşletmeye Alma
İşleri Projesi’nin kapsamında kullanılmak üzere GERSAN’ın busbar kanalı
malzemesinin müteahhit şirketlerden Alarko tarafından onaylanmasına karşın ilgili
projede, İBB’nin daha önce kullanılan malzeme ile aynı malzemeyi kullanma tercihinin
olduğu belirterek Şişhane İstasyonu’nda daha önce kullanılan EAE ürünlerini
kullanmaya karar verdiği ve başka hiç bir geçerli sebep olmamasına karşın
GERSAN’ın ürünlerini reddettiği, EAE’nin kamu ihalesinde yaptığı bu rekabet ihlalinin
durdurulması gerektiği, GERSAN’ın teknik açıdan EAE’ye göre daha gelişmiş olan
ürünlerinin malzeme çeşitliliğine sebebiyet vermemek ve bütünlük sağlamak amacıyla
reddetmesinin kamu ihalelerinde açıklığın ve rekabetin sağlanması ilkelerine aykırı
olduğu, EAE’nin eylemleri nedeniyle GERSAN’nın pazarda faaliyet gösteremez
duruma geldiği, somut örneklerle defalarca ortaya konan bu ihlallerin durdurulması
gerektiği belirtilmiştir. Söz konusu iddialara ilişkin yapılan değerlendirme sonucunda
Kurul 11.07.2013 tarih ve 13-44/544-240 sayılı kararı ile rakibi dışlama niyetine ve
başka dışlayıcı uygulamaların varlığına ulaşılamadığından, ilgili başvuruya konu
iddialar hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığına karar vermiştir.

19-39/603-257
23/33

I.3.5. Değerlendirme
(53) EAE hakkında geçmiş yıllarda yapılan üç önaraştırma5 kararında da Kurul, EAE’nin
busbar sistemleri pazarında hâkim durumda olduğunu tespit etmiştir. Mevcut dosya
kapsamında ise EAE’ye pazardaki konumu hakkında bilgi sorulmuş olup, EAE
yetkililerinin tahminlerine göre hâlihazırdaki pazar payının (…..) dolaylarında olduğu
belirtilmiştir. Bu bulgu ile birlikte Kurulun daha önceki kararlarında yapılan hâkim durum
tespitlerini değiştirecek başkaca bir husus olmadığı da dikkate alınarak, söz konusu
teşebbüsün hâkim durumunu kötüye kullanıp kullanmadığı aşağıda değerlendirilmiştir.
I.3.5.1.Yıkıcı Fiyat İddialarına İlişkin Değerlendirme
(54) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilen kötüye kullanma
hâllerinden biri de yıkıcı fiyatlamadır. Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı
Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’un
(Kılavuz) 50. paragrafında yıkıcı fiyat, “hâkim durumdaki bir teşebbüsün pazar gücünü
korumak veya artırmak üzere mevcut veya potansiyel rakiplerinden birini veya daha
fazlasını piyasa dışına çıkarmak, disipline etmek ya da diğer biçimlerle rakibin
rekabetçi davranışını engellemek için kısa vadede maliyetinin altında satış fiyatı
belirleyerek zarar etmeyi göze aldığı (feragatte bulunduğu) rekabet karşıtı bir fiyatlama
stratejisi” olarak tanımlanmaktadır. Bu bağlamda yıkıcı fiyatın rekabet hukuku
anlamında bir ihlal oluşturması için;
- hâkim durumdaki bir teşebbüs tarafından gerçekleştirilmesi,
- teşebbüsün kısa vadede maliyet altı satış fiyatları ile zarar etmeyi göze alması
(feragatte bulunması),
- eşit etkinlikteki bir rakibe piyasanın kapanmasının muhtemel olması
gerekmektedir.
(55) Kılavuz’a göre, hâkim durumdaki teşebbüsün incelenen davranışı açısından
uyguladığı fiyat ile katlandığı maliyetinin karşılaştırıldığı yıkıcı fiyat analizinde,
incelenen davranış sonucunda eşit etkinlikteki bir rakibe piyasanın kapanmasının
muhtemel olup olmadığının araştırılması esastır. Bu çerçevede yıkıcı fiyat
değerlendirmesinde, Avrupa Birliği uygulamasında kabul edilen Hâkim Durumun
Kötüye Kullanılmasına İlişkin Rehber’deki anlayışa benzer bir şekilde, fiyatların maliyet
altında kalması durumunda otomatik olarak rekabetçi anlamda bir zararın ortaya
çıkacağı sonucuna ulaşılmamakta, rekabet karşıtı piyasa kapamanın muhtemel olup
olmadığının da incelenmesi gerektiği kabul edilmektedir.
(56) Yıkıcı fiyatlama analizinde asıl olan, incelenen teşebbüsün fiyatlama davranışı ile kısa
dönemde elde edeceği kârından feragatte bulunup bulunmadığının, bir başka deyişle
kaçınabileceği halde zarara katlanıp katlanmadığının tespit edilmesidir. Kılavuz’da
teşebbüsün feragatte bulunup bulunmadığına dair analizde dikkate alınmak üzere
ortalama kaçınılabilir maliyet (OKM) ölçütünün esas alınabileceği belirtilmiştir. Bu
çerçevede, hâkim durumdaki bir teşebbüsün, üretiminin tamamı veya bir kısmı için
OKM'nin altında bir fiyat uygulaması halinde, söz konusu üretimi gerçekleştirmeyerek
kaçınabileceği bir zarara katlandığı ve kısa vadede feragatte bulunduğu kabul
edilmektedir.

5 Kurulun 22.08.2007 tarih, 07-68/810-305 sayılı, 03.05.2012 tarih, 12-24/660-182 sayılı ve 11.07.2013
tarih, 13-44/544-240 sayılı kararları.
19-39/603-257
24/33

(57) Bununla birlikte, Avrupa Birliği uygulamaları kapsamında yıkıcı fiyatlama
değerlendirmelerine emsal teşkil eden Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın AKZO
kararında6, hâkim durumdaki teşebbüs tarafından uygulanan fiyat ortalama değişken
maliyetin (ODM)7 altında ise bu uygulama ihlal olarak kabul edilmiştir. Kurulun Coca-
Cola8, İSBAK9, HABAŞ-110, Herf-Durferrit11 ve HABAŞ-212 kararlarında da AKZO
testinin uygulandığı görülmektedir.
(58) Bu dosya kapsamında yıkıcı fiyatlama iddialarına yönelik analizin ilk adımı olarak
şikâyete konu olan EAE’nin busbar pazarında her siparişte en çok kullanılan ve diğer
busbar üreticileri için de aynı özelliklere sahip olan KXA, KXC, KOA ve KOC13 14 kodlu
ürün gruplarında yer alan düz boy busbarların satış fiyatları (SF) ile ODM’leri,
karşılaştırılmıştır.
(59) Buna göre, ilk olarak Ocak 2018 ile Ağustos 2019 arasındaki projelerden rastlantısal
olarak teklif verdiği ve KXA, KXC, KOA ve KOC kodlu ürün gruplarının da kullanıldığı
projeler seçilerek bu projelerde verilen teklifler ile maliyet bilgileri talep edilmiştir. Söz
konusu maliyet-fiyat analizlerine ilişkin verilere aşağıda yer verilmektedir.
Tablo 1: Değerlendirmeye Alınan Projelerin Fiyat-Maliyet Tablosu
Proje Adı Düz Boy Busbar SF (₺) Düz Boy Busbar ODM (₺)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)

6 AKZO Chemie BV v. Commission (1991) EC I-3359.
7 OKM, bir teşebbüsün belirli miktardaki bir çıktıyı üretmemesi halinde katlanmayacağı veya tasarruf
edeceği maliyetler olarak tanımlanabilir. OKM hesaplanırken üretimle doğrudan ilişkilendirilebilir sabit
ve değişken maliyetlerin toplamı dikkate alınarak işletmenin inceleme konusu üretim için katlandığı tüm
maliyetler hesaplanabilmektedir. Genellikle kısa dönemde ancak değişken maliyetlerden kaçınmak
mümkün olduğu için çoğu durumlarda OKM ve ortalama değişken maliyet (ODM) aynı maliyetleri ifade
etmektedir.
8 Kurulun 23.01.2004 tarih ve 04-07/75-18 sayılı kararı.
9 Kurulun 22.05.2006 tarih ve 06-35/444-116 sayılı kararı.
10 Kurulun 19.09.2006 tarih ve 06-66/887-256 sayılı kararı.
11 Kurulun 03.01.2019 tarih ve 19-02/2-1 sayılı kararı.
12 Kurulun 07.03.2019 tarih ve 19-11/125-53 sayılı kararı.
13 Söz konusu ürün grupları şikâyetçinin portföyünde sırasıyla (…..) ve (…..) kodları ile
adlandırılmaktadır.
14 Şikâyetçi, EAE ve projeci firmalarla yapılan görüşmelerde KXA, KXC, KOA ve KOC kodlu ürün
gruplarında yer alan düz boy busbarların, tüm siparişlerde kullanılan ve busbar üreticileri tarafından
standart olarak üretilen ürünler olduğu açıklanmış olup, incelemede bu ürün grupları üzerine
yoğunlaşılmıştır.
19-39/603-257
25/33

(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..)
Kaynak: Dosya İçeriği Bilgiler

Grafik 1: Değerlendirmeye Alınan Projelerin Fiyat-Maliyet Grafiği

Kaynak: Dosya İçeriği Bilgiler
(60) Tablo 1 ve Grafik 1’den; KXA, KXC, KOA ve KOC ürün gruplarının yer aldığı Ocak
2018 – Ağustos 2019 tarihlerini kapsayan dönem içerisinde EAE’nin verdiği tekliflerde
söz konusu ürünlerin satış fiyatlarının ODM’nin üzerinde gerçekleştiği görülmektedir.
Bu doğrultuda mevcut dosya kapsamında iddia edilen şekilde bir yıkıcı fiyatlama
uygulamasından bahsedilemeyeceği değerlendirilmektedir.
(61) Nitekim yerinde incelemede elde edilen belgelerden de EAE’nin fiyatlarının
şikâyetçinin iddia ettiği gibi düşük olmadığı anlaşılmaktadır. EAE’den elde edilen
belgelerin değerlendirilmesine aşağıda yer verilmektedir.
(62) “İlet: Re: İlet: RE: RE: İlet: RE: İlet: RE: RE: İlet: RE: RE: RE: RE: İlet: RE: RE: İhale
Çağrısı 4000011915 Teklif Talebi-HATIRLATMA” konulu e-postada yer alan
ifadelerden EAE’nin rakip firmadan daha yüksek bir fiyat teklif ettiği ve işin rakip firma
lehine sonuçlandığı görülmektedir.
02.05.2019, (…..)
…
“(…..) merhaba;
Satınalma dan teyid ettiğim kadarıyla Gersan işi almış.
Şantiyeden de aldığım bilgi Bizim son fiyatımız (…..) usd iken (…..) usd civarında
gersan tercih edilmiş.
19-39/603-257
26/33

Mersin teknik ekip EAE olması yönünde rapor yazmasına rağmen bu şekilde
sonuçlanmış.
Bilgilerinize…
Selamlar & İyi çalışmalar”
(63) “Re: Rönesans RSY/Elazığ Busbar Rekabeti Hk.” konulu e-postada yer alan
ifadelerden EAE’nin rakibine göre oldukça yüksek bir fiyat teklifinde bulunduğu, bunun
üzerine yapılan çalışmayla revize bir fiyat belirlendiği ancak bu fiyatın da rakip
tarafından teklif edilen fiyatın üzerinde olduğu anlaşılmaktadır.
20.09.2017, (…..)
…
“(…..) Merhaba,
Bu sabah (…..) ile bir görüşme yaptık. Dün (…..) 4 kişi numuneleri ile birlikte Rönesans
Grubunu ziyaret etmiş. Bu ziyarette son fiyatlarını da vermişler.
Serhat bey; "hastane projelerinin maliyetleri çok daraldı maalesef alternatif arayışlarına
gitmek durumunda kalıyoruz. Biz (…..) a EAE bizim köklü bir partnerimiz her konuda
kendilerine güvenimiz vardır. Bu projede de ticari çözüm sağlanması durumunda EAE
ile devam ederiz" diye bildirmişler.
Durum;
EAE : (…..) USD (İsk: %(…..)+ Artırım : %(…..) )
(…..) : (…..)USD (Elazığ teslim (nakliye (…..)- (…..)USD))
İlave olarak (…..) tarafındaki (…..) ile görüştüm. Öncelikle Sağlık Bakanlığı konularını
görüştüm ardından konuyu Elazığ a getirdim. Özellikle "düşük kesit, yüksek direnç
dolayısı ile yüksek gerilim düşümü demektir dedim. Şu an siz bizim akım kademesi ve
keşfe göre fiyat aldınız. Uygulamada düşük kesitlilerin akım değişimi ortaya çıkacaktır"
diye bilgi verdim.
(…..) de bu konunun ciddiyetini anladı fakat ortada (…..) ın taahhüdü söz konusu.
Tüm bilgiler ışında bize verecekleri maksimum fiyat farkı % (…..) olur diye
düşünüyorum.
Bugün kendilerine dönüş yapmamız lazım. Sizi telefon ile arayacağım.
Önemli Not: Rönesans bu projede maliyet düşük olduğundan başta jenaratör olmak
üzere bir çok malzemede fiyattan dolayı ezberini bozdu.
Selamlar & İyi Çalışmalar”
20.09.2017, (…..)
(…..).. Merhaba..
Bu konuya çalıştım. Bizim Revize fiyatımız (…..) USD olmalı. Yaklaşık (…..) isk geliyor.
Son bir düzeltme ile
(…..) e geliriz. Rakibin (…..) üzerinde oluruz.
(…..) bey e hammadde nin arttığını da anlatalım.
Bir vaka çözümü olarak özel bir fiyat çalıştığımızı anlatalım. Üretim miktarımız yüksek
olduğu için yapabiliyoruz
19-39/603-257
27/33

diyelim.
Nakliye yi sen görüşürsün.
Kolay gelsin :)
(64) “İlet: ÖNEMLİ ! (…..) İnşaat KONYA ESK Projesi Hk.” konulu e-postada EAE’nin
rakipleri ile beraber teklif verdiği Konya ESK Projesi’nde, ilk verdiği teklifin diğer iki
rakibinden yüksek olduğu, bunun üzerine yapılan çalışmalarda yatırımcıya dört farklı
indirimli teklif daha sunulduğu, ancak son sunulan indirimli teklifin dahi diğer iki rakibin
ilk teklifinden yüksek olduğu görülmektedir.
23.03.2018, (…..)
“Merhabalar,
Dün (…..) İnşaat ile yaptığımız görüşmede Konya ESK projesinin ön görüşmesi
sağlandı.
Konya ESK'da bir bloğun busbar alımlarını önden gerçekleştirmek istiyorlar. (…..) ile
devam eden işlerle ilgili uyguladığımız proje anlaşma iskontoları ((…..) Center /
Söğütözü / Finans Merkezi) ile Konya ESK'da bir bloğun fiyatlandırmasını yaptık. Fiyat
teklifimiz şu aşamada aşağıdaki Iskontolar ile (…..) USD.
KX: (…..)
Kutu: (…..)
Flex: (…..)
(…..) firmasının (…..) üzerinden içeriye iletmiş olduğu teklif bizim keşfimize göre (…..)
USD... Daha önce (…..) koordinatörlüğünü yaptığı CENTER işinde de bizim (…..) USD
olan teklifimize karşı (…..) USD fiyat vermişlerdi. Bu işin (…..) ile çözülemeyeceğini,
yurt dışında olması nedeni ile satış sonrası hizmetler ve acil durumlarda sağlanması
gereken üretim desteği ile ilgili durumları iyi nakış etmiştik. Sonuç olarak (…..) desteği
ve (…..) karşı olan dirayetli duruşundan ötürü işi biz almıştık.
(…..) yapı gereğince taşeronlara nefes alma şansı tanımayan, malzeme üreticilerini de
fiyat politikaları ile dip noktalara çeken bir yapıya sahip. Hastane işinin başında
bildiğiniz üzere Koordinatör olarak (…..) bulunuyor. (…..) bu projede (…..)'a yaranmak
adına busbar için farklı heyecanlara açık bir duruş sergiliyor. İbrahim Bey ile beraber
yaptığımız (…..) ziyaretinde de (…..) firması ile böyle bir hastanenin
çözümlenemeyeceğini, hastane işletiminde ilerde sorunlar yaşandığında karşılarında
muhatap bulamayacaklarını ve herşeyden önce milli bir bakış açısı ile konuya
bakılması gerektiğini etraflıca kendisine anlatmıştık. (…..), DALAMAN HAVALİMANI
projesinin pano imalatları nedeni ile (…..) ile tanışıyorlar.
(…..),, (…..)ile iyi bir geçmişi olduğunu dile getiriyor. Bu işin karar vericisi olan en son
kişi (…..)... Ondan önceki istasyon ise (…..)... (…..)in desteğini alırsak, konu (…..)'in
önüne geldiğinde işimiz çok daha kolay olur.
Bu işin Müşavir ve Sağlık Bakanlığı kontrollerini de ziyaret etmemiz gerekecek.
Saygı ve selamlarımla,
30.03.2018, (…..)
“(…..)Merhaba,
19-39/603-257
28/33

Konya Hastane için (…..)'adına devam eden işler kapsamındaki fiyatlara göre
oluşturduğumuz teklif ekte sunulmuştur.
İl
KX: (…..)
Kutu: (…..)
Flex: (…..)
["B-KONYA ŞEHİR HAST-(…..)-5W.pdf' eki (…..)/eae tarafından silindi]
Bu keşif ve teklife göre rakip firmaların içeriye verdiği bizle aynı keşif tutarları;
EAE: (…..)
GRSN: (…..)
İbar DKC : (…..)
Ayrıca ELMAR TOWERS projesinde (…..) ile yaptığımız rekabette; bizim (…..) USD
olarak bağlantısını yaptığımız projeye verdiği son pazarlıksız fiyat teklifi;
["(…..)teklif (…..)-039-B3-17 (ELMAR).pdf eki (…..)/eae tarafından silindi]
Saygı ve selamlarımla.
02.04.2018, (…..)
“(…..)Merhaba,
(…..)iskonto analizi ektedir.
Konya için (…..) proje fiyatı (…..) USD.
Proje Fiyatına Göre:
- KXA İskonto (…..) oluyor.
Elmar Fivatına Göre:
Bolton Standart Boylar
- KXA İskonto (…..) (800A)
- KXA İskonto (…..) (1600A)
- KXA İskonto (…..) (2500A)
- KXA İskonto (…..) (3200A)
Dikey Dönüş Modülleri (Ölçüleri bize yakın)
- KXA İskonto (…..) (800A)
- KXA İskonto (…..) (1600A)
- KXA İskonto (…..) (2500A)
- KXA İskonto (…..) (3200A)
Selamlar & İyi Çalışmalar,
02.04.2018, (…..)
“(…..) Merhaba,
Yanımıza numune aldık.
19-39/603-257
29/33

Konuştuğumuz gibi teklifleri alternatifli hazırladık.
Ana Teklif : (…..) ile
1. Teklif : (…..) ile
2. Teklif : (…..) ile
3. Teklif : (…..) İle
4. Teklif : (…..) ile
Kutular 35 / Fleks 57
Selamlar & İyi Çalışmalar,”
(65) Projeler çerçevesinde busbar sistemlerinin üreticilerden nihai müşterilere ulaştırılması
sürecinde aktörler arasında vuku bulan ilişkilerden anlaşıldığı üzere, busbar
üreticilerinin ihalelere doğrudan katılmadıkları vurgulanmalıdır. Bir diğer deyişle,
projeciler tarafından hazırlanan projeleri icra etmek üzere müteahhitlere yönelik ihale
açılmaktadır. İhaleyi alan müteahhitler ise proje şartnamelerinde belirtilen şart veya
standartlar doğrultusunda keşif listelerinde belirlenen ürünleri temin etmek üzere
busbar üreticilerinden teklif istemektedirler.
(66) Yukarıda yapılan açıklamalardan da anlaşıldığı üzere, busbar üreticileri ihalelere
katılan taraf olmaktan ziyade ihaleyi icra etmekle yükümlü olan yüklenicilere fiyat teklifi
veren/satış yapan taraf olmaktadırlar. Yatırımcıların busbar ürünlerini doğrudan busbar
üreticilerinden almak yolunu seçtikleri durumlarda da busbar alımı için ihale
açılmamakta, teşebbüsler fiyat tekliflerini doğrudan yatırımcıya sunmaktadırlar.
Başvuruda belirtilenin aksine EAE’nin ihalelere doğrudan katılan taraf olmadığına
ilişkin bu açıklamanın ardından EAE’nin şikâyetçi ile birlikte katıldığı ihalelerde düşük;
şikâyetçinin katılmadığı ihalelerde ise yüksek fiyat teklifleri uyguladığı iddiası
bakımından şikâyet dilekçesinde belirtilen projelerde EAE ile şikâyetçi tarafından
verilen tekliflere ilişkin bilgilere aşağıda yer verilmiştir.
(67) Başvuru dilekçesinde EAE’nin yıkıcı fiyatlama uyguladığı iddiasıyla öne sürülen
projelerde, EAE’nin ilk teklifinin şikâyetçinin ilk teklifinden yüksek olduğu, daha sonra
EAE’nin fiyat düşürerek şikâyetçinin verdiği fiyatın altına indiği ifade edilmektedir. Söz
konusu projelere ilişkin teklif tutarları hakkında EAE’den talep edilen bilgiye istinaden
gelen cevabi yazı tablolaştırılarak aşağıda sunulmuştur.
Tablo 2: EAE ve Şikâyetçinin Aynı Projelere Verdiği Teklif Tutarları

Proje Adı
1. Teklif 2. Teklif Siparişe
Dönüşen Teklif
EAE ($) Şikâyetçi ($) EAE ($) Şikâyetçi ($) EAE ($)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Cevabi Yazı
(68) Tablodan, EAE’nin, şikâyetçinin projeye teklif vermesi üzerine teklifini daha aşağı
çektiği görülmektedir. Ancak teşebbüslerin birbirlerinin teklifi hakkında müşteriler
üzerinden bilgi sahibi olabildikleri dikkate alındığında, EAE’nin, şikâyetçinin rekabetini
karşılama (meeting competition) güdüsüyle, söz konusu müşteriyi kazanmak üzere,
rakibinin fiyat rekabetine cevap vermesi beklenir olandır. Nitekim EAE’nin ortalama
kârlılık düzeyinde, şikâyetçinin teklif verdiği projeler ile vermediği projeler arasında
19-39/603-257
30/33

ortaya çıkan farklılığın da bu durumun bir sonucu olabileceğinin, dolayısıyla rekabetin
bizatihi kendisinden kaynaklanabileceğinin göz ardı edilmemesi gerekmektedir. Hâkim
durumda da olsa, bir teşebbüsün, rakibinin rekabetçi teklifine karşılık vermesinin
engellenmesi, istenilenin aksine rekabeti olumsuz etkileyebilecektir. Başvuru
dilekçesinde öne sürülen projelere ek rastlantısal olarak seçilen projelerde, EAE’den
kârlılık oranları talebine istinaden, gelen cevap aşağıdaki tabloda açıklanmıştır.
Tablo 3: Şikâyetçinin Teklif Durumuna Göre EAE’nin Kârlılık Oranı
Kaynak: Dosya İçeriği Bilgiler
(69) Şikâyet başvurusunda öne sürülen projeler de dâhil incelenen tüm projeler
çerçevesinde EAE’nin maliyet altı fiyatlama stratejisi izlediğini gösterir bir belge ya da
bulguya ulaşılamamış olup, aksine tüm projelerde belli oranlarda kâr elde ettiği tespit
edilmiştir.
(70) Sonuç olarak EAE’de yapılan yerinde incelemede elde edilen bilgi ve belgeler ile teklif
verdiği projelerdeki fiyat-maliyet analizi neticesinde, EAE’nin yıkıcı fiyatlama stratejisi
uygulamak suretiyle rakiplerini dışladığına ilişkin herhangi bir tespite ulaşılmamıştır.
I.3.5.2. İhale Şartnamelerinde EAE’yi İşaret Eden Maddeler Olması İddiasının
Değerlendirilmesi
(71) Şikâyetçi tarafından iddia edilen bir diğer husus ise hem kamu hem de özel sektör
projelerinde elektrik projecileri tarafından hazırlanan ihale şartnamelerinin EAE
ürünlerini tarif eder şekilde hazırlandığına yöneliktir. Söz konusu iddiaları
değerlendirmeden önce kamu ihaleleri ile özel sektör ihaleleri arasındaki farklılığa yer
vermek yerinde olacaktır.

15 İlk 5 proje şikâyetçi tarafından, şikâyet dilekçesinden belirtilen projelerdir.
16 Muhasebe dönemi henüz kapanmadığı için kârlılığı hesaplanamamıştır.
Proje Adı 15 EAE Kârlılık (%) Şikayetçi’nin Teklif Durumu
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Var
(…..)16 (…..) Var
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Yok
(…..) (…..) Yok
(…..) (…..) Yok
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Yok
(…..) (…..) Var
(…..) (…..) Var
19-39/603-257
31/33

(72) Kamu projeleri için yapılan ihaleler 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na (4734 sayılı
Kanun) dayanılarak yapılmaktadır. Söz konusu Kanun uyarınca çıkarılan KİK Yapım
İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği (Yapım İşleri Yönetmeliği) “Teknik Şartname”
başlıklı 17. maddesinde; “Teknik şartnamede, varsa ulusal ve/veya Uluslararası teknik
standartlara uygunluğu sağlamaya yönelik düzenlemeler de yapılır. Bu şartnamede
teknik özelliklere ve tanımlamalara yer verilir. Belli bir marka, model, patent, menşei,
kaynak veya ürün belirtilemez ve belirli bir marka veya modele yönelik özellik ve
tanımlamalara yer verilemez.” ifadesi ile “Fiyat Dışı Unsurlar Ve Bu Unsurlara Yönelik
Düzenleme” başlıklı 62. maddesinde ise “ Fiyat dışı unsurlar, bir marka veya model
esas alınarak rekabeti ortadan kaldırıcı bir şekilde belirlenemez.” ifadesi yer
almaktadır. Bu maddelerden de anlaşılacağı üzere kamu ihalelerinde rekabeti ortadan
kaldıracak şekilde bir markayı işaret eden ifadelerin olması teklife açılan kamu
ihalesinin iptal edilmesi sonucunu doğurmaktadır. Nitekim pazarda faaliyet gösteren
projecilerle yapılan görüşmelerde de özetle; “şartnamelerde herhangi marka veya
markayı işaret edebilecek ifadelerin yazılamadığı, ayrıca belirlenen teknik kriterlerin en
az 3 markayı kapsayacak şekilde hazırlanması gerektiği” ifade edilmiştir.
(73) Özel sektör ihalelerinde ise busbar üreticileri ihalelere doğrudan katılmamaktadırlar.
Bir diğer deyişle, projeciler tarafından hazırlanan projeleri icra etmek üzere
müteahhitlere yönelik ihale açılmaktadır. İhaleyi alan müteahhitler ise proje
şartnamelerinde belirtilen şart veya standartlar doğrultusunda keşif listelerinde
belirlenen ürünleri temin etmek üzere busbar üreticilerinden teklif istemektedirler.
(74) Yukarıda da yer verildiği üzere, busbar üreticileri doğrudan ihalelere girmemekte,
genellikle yüklenicilere satış yapmakta, sınırlı sayıdaki durumda talep edilmesi halinde
yatırımcılara doğrudan satış yapmaktadır. Öte yandan, her ne kadar üreticiler
doğrudan satış ilişkisine girmeseler de, gerek pazarlama faaliyetlerini yürütmek için
süreçteki aktörler ile irtibata geçmekte, gerekse projelerin yaklaşık maliyetlerini
belirlemek amacıyla üreticilerden fiyat teklifi talep eden projeci/yatırımcı ya da
yüklenicilere teklif mektubu göndermektedirler. Burada belirtilmesi gereken husus,
özellikle teknik bilgi gerektiren busbar sistemleri gibi bir sektörde, üreticilerin ürünlerini
tanıtmak, işlevleri hakkında bilgilendirmek ve ürününün bilinirliğini sağlamak amacıyla
pazarlama faaliyetlerini yürütmelerinin önemli olduğudur. Bu kapsamda, busbar
üreticilerinin web sitelerinde ürünlerin teknik özelliklerini gösteren kataloglar
yayımladıkları görülmektedir. Ayrıca üreticilerin yeni çıkan, ar-ge çalışması yapılan ve
geliştirilen ürünlerin tanıtımı için zaman zaman projecileri/yüklenicileri ziyaret etmeleri
pazarın olağan akışı içinde gerçekleşen bir durumdur.
(75) Elektrik yüklenicilerinin busbar sistemlerine olan talebi, ilgili proje yatırımcısının
talebinden türeyen bir taleptir. Nihai anlamda müşteri yatırımcı olduğundan busbar
üreticilerinin, ürünlerine olan talebin öznesi olan yatırımcılar ve bu yatırımcıların
projecilerine yönelik satış, pazarlama, reklam, tanıtım vs. faaliyetlerinde
bulunmalarının rekabete aykırı bir faaliyet olarak değerlendirilmesi mümkün
görünmemektedir.
(76) Ayrıca Kurulun 22.08.2007 tarih ve 07-66/810-305 sayılı ilk EAE kararında “teknik
şartnamelerin hazırlanması aşamasında, söz konusu malzemelerin uzmanlık
gerektirmesi nedeniyle, projeci firmaların üretici teşebbüslerden teknik destek almak
durumunda oldukları, sektör temsilcileriyle yapılan görüşmelerden, projelerin genellikle
tüm üreticilerin teknik şartnamelerinin ortak yönlerini toplayarak bir teknik şartname
hazırlanması şeklinde yapıldığının anlaşıldığı, ancak pratikte projeci firmanın bu tip bir
19-39/603-257
32/33

çalışmaya girmek yerine tek bir firmanın şartnamesinden yararlanarak teknik şartname
hazırlayabildiği” ifade edilmiştir.
(77) Şikâyet başvurusunda EAE’nin kendi ürünlerinin işaret edilmesini sağladığı ihalelere
örnek verilen ihalelerin büyük çoğunluğunu kamu ihalelerinin oluşturduğu ve EAE’yi
işaret edildiği iddia edilen şartname maddelerinin tek tip olduğu görülmektedir. Ancak
EAE ile projeci firmalar arasında EAE’nin rakiplerinin dışlanmasına ya da faaliyetlerinin
zorlaştırılmasına yönelik olan ya da bu etkiyi doğuran herhangi bir danışıklı ilişkinin
yokluğunda, kamu alımlarında rekabetin tesis edilmesi konusunun 22.08.2007 tarih ve
07-66/810-305 sayılı ve 03.05.2012 tarih ve 13-24/660-182 sayılı Kurul kararlarında
da belirtildiği üzere 4734 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesi gereken bir husus
olduğu kanaatine ulaşılmıştır.
(78) Özel sektör ihalesi olan Merkez Ankara Projesi’nde ise projeci firma tarafından yapım
aşamasında bir marka listesi sunulduğu ve bu listede şikâyetçinin adının yer almadığı
ifade edilmiştir. Söz konusu iddia ile ilgili 05.09.2019 tarihinde projeci firma olan (…..)
ile yapılan görüşmede; EAE ile herhangi bir organik bağı olmadığı, Merkez Ankara
Projesi’nin ilk etabını kendilerinin yaptığı, marka listesinde rakiplerin yer almamasının
sebebinin EAE kadar kaliteli ürünler ortaya koyamaması olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca
söz konusu firmanın yatırımcı şirketi olan Pasifik Gayrimenkul Yatırım İnşaat A.Ş.'de
Elektrik İşleri Grup Şefi ile 09.09.2019 tarihinde yapılan telefon görüşmesinde; marka
listesinde neden şikâyetçinin yer almadığı sorulduğunda daha önce şikâyetçi ile başka
bir projede çalıştıkları, proje mühendisleri ve çalışanlarının şikâyetçi firmadan memnun
kalmadıkları, busbar üreticileri tarafından ürün seçimi konusunda kendilerine herhangi
bir baskı yapılmadığı ifade edilmiştir.
(79) Özetle EAE’de yapılan yerinde incelemede projeci şirketlerin şartnamelerinde EAE
ürünlerini yazmaya zorlandığını gösteren bir delil bulunamamış olması ve gerek projeci
şirketlerle gerekse de yatırımcı firmalarla yapılan görüşmeler neticesinde EAE
tarafından herhangi bir baskı ile karşılaşmadıklarını ifade etmeleri neticesinde EAE’nin
söz konusu iddialar bakımından da 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal etmediği
sonucuna ulaşılmıştır.
I.3.5.3. EAE’nin Şikâyetçinin Ürünleri Hakkında Müşterilere Yanıltıcı ve Kötüleyici
Beyanlarda Bulunarak Müşterilerin Şikâyetçi Yerine Kendi Ürünlerini Almasını
Sağladığı İddiasının Değerlendirilmesi
(80) EAE’nin şikâyetçinin ürünleri hakkında müşterilere yanıltıcı ve kötüleyici beyanlarda
bulunarak, müşterilerin şikâyetçi yerine kendi ürünlerini almasını sağladığı iddiasını
destekleyecek herhangi bir belge ve bilgi tespit edilemediğinden, böyle bir eylemin
varlığından bahsedilemeyecektir.
(81) Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde EAE’nin busbar sistemleri pazarında,
ihalelerde yıkıcı fiyat uyguladığı; şikâyetçi ile beraber katıldığı ihalelerde, şikâyetçiyi
dışlayacak şekilde düşük, katılmadığı ihalelerde ise yüksek teklifler verdiği; ihale
şartnamelerinde EAE’yi işaret eden maddelere yer verildiği ve hakkaniyet dışı beyan
ile şikâyetçi yerine kendi ürünlerinin alınmasını sağladığı iddiaları değerlendirilmiş
olup, EAE’nin söz konusu iddialar bakımından hâkim durumunu kötüye kullandığı
sonucuna ulaşılmadığından teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı
kanaatine varılmıştır.


19-39/603-257
33/33

J. SONUÇ
(82) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy