Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2019-3-036 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 19-40/646-273
Karar Tarihi : 14.11.2019
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ
B. RAPORTÖRLER: Nimet KAVAK, Berkay KURDOĞLU,
Muhammed Ali BEKTEMUR
C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR : - Ruhan ÇALIMCI
1775/2 Sok. No:27 D:6 Karşıyaka-Nergiz/ İZMİR
- PEON Gıda Tic. Ltd. Şti.
Tepe Mahallesi Ulusal Egemenlik Cad. Rodoslu
Kemal İş Merkezi. No:16/Z3 Marmaris/MUĞLA
- ACDCREATİF ve E-Ticaret A.Ş.
Osmangazi Mahallesi 2638 Sok. No:11/3
Esenyurt/İSTANBUL
- Mehmet KARABACAK
Sırakapılar Mah. Doktorlar Cad. No:7/A-B
Merkezefendi/ DENİZLİ
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : -LB Börekçilik Gıda San. Tic. Ltd. Şti.
Pancar Organize Sanayi Bölgesi 6. Cad. No:3 Torbalı/İZMİR
- Levent Börekçilik ve Unlu Mamüller Üretim San. ve Tic. Ltd. Şti-
Mustafa Levent TAMTÜRK
Cumhuriyet Mah. S. Vahit Cad. No:134 A. Yüreğir/ADANA
E. DOSYA KONUSU: LB Börekçilik Gıda San. Tic. Ltd. Şti.’nin yeniden
satıcılarıyla akdettiği bayi sözleşmeleri ile franchise sözleşmelerinin 4054 sayılı
Kanun’a aykırı hükümler içerdiği ve LB Börekçilik Gıda San. Tic. Ltd. Şti. ile
Levent Börekçilik ve Unlu Mamüller San. Tic. Ltd. Şti.’nin yıkıcı fiyat uygulayarak
hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiası.
(1) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 13.06.2019 tarih ve 3889
sayı ile giren Ruhan ÇALIMCI, Mehmet KARABACAK, PEON Gıda Tic. Ltd. Şti. (PEON
GIDA), Acdcreatif ve E-Ticaret A.Ş. (ACDCREATİF) tarafından yapılan başvuruda
özetle;
- LB Börekçilik Gıda San. Tic. Ltd. Şti.’nin (LB BÖREKÇİLİK) kendi imalatı olan
böreklerin satışını gerçekleştirmek üzere yeniden satıcılarla “Bayi Sözleşmesi”1
veya “Franchise Sözleşmesi” adı altında benzer içerikli sözleşmeler akdettiği,
- LB BÖREKÇİLİK’in dokuzu kendine ait olmak üzere toplamda 39 adet yeniden
1 Başvuruda “Bayi Sözleşmesi”nin bazı yeniden satıcılarla, “Çözüm Ortaklığı Sözleşmesi” adı altında
akdedildiği ifade edilmiştir.
19-40/646-273
2/14
satıcısının bulunduğu,
- LB BÖREKÇİLİK’in İzmir’de faaliyet gösteren (…..) ve Denizli’de faaliyet
gösteren (…..) ile akdettiği bayi sözleşmelerinin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’u (4054 sayılı Kanun) ihlal eder nitelikte hükümler
içerdiği ve bu hükümlerin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) kapsamında da değerlendirilemeyeceği,
- Bu kapsamda bayi sözleşmelerinin belirli bir bölgede sadece LB BÖREKÇİLİK
markalı ürün satma yükümlülüğü içerdiği,
- İmzalanan Bayi Sözleşmesi sürelerinin beş yıl olduğu ancak sürenin bitiminden
itibaren birer yıllık uzatma sürelerinin bulunduğu dikkate alındığında
sözleşmelerin süresiz hale geldiği ve bu nedenle sözleşmelerin 2002/2 sayılı
Tebliğ kapsamı dışına çıktığı,
- LB BÖREKÇİLİK’in hem üretici hem dağıtıcı hem de perakendeci olduğu
dikkate alındığında grup muafiyetinden yararlanamayacağı,
- LB BÖREKÇİLİK’in PEON GIDA ile akdettiği Franchise Sözleşmesi’nin ise
aslında 2002/2 sayılı Tebliğ’deki seçici dağıtım sisteminin unsurlarını taşıdığı,
- Franchise Sözleşmesi ile yeniden satıcıya marka ve bölge münhasırlığı
getirildiği,
- Franchise Sözleşmesi kapsamında börek dışındaki ürünlerin de sadece LB
BÖREKÇİLİK’ten temin edilmesi yükümlülüğünün olduğu,
- Franchise Sözleşmesi’nin 6.2. maddesinde yer alan ve bayilere sosyal medya
yasağı getiren hükmün internet üzerinden yapılan satışları ve internet üzerinden
satışa imkân verecek platformlara üye olunmasını yasakladığı, bunun da pasif
satışları engellediği anlamına geldiği ve sözleşmeyi muafiyet kapsamından
çıkardığı,
- Franchise Sözleşmesi’nde böreklerin yeniden satış fiyatının LB BÖREKÇİLİK
tarafından belirleneceği ve fiyat listelerinde değişiklik yapma hakkının LB
BÖREKÇİLİK’e ait olduğu hükmünün bulunduğu, bu hususun yeniden satış
fiyatının tespiti sebebiyle sözleşmeyi muafiyet kapsamı dışına çıkardığı,
- Sözleşmenin sona ermesinden sonraki dönem için yeniden satıcıya iki yıllık bir
rekabet etmeme yükümlülüğü getirildiği ve bu hususun 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğinin Açıklanmasına Dair Kılavuz’un
(Kılavuz) 45. paragrafına aykırı olduğu, LB BÖREKÇİLİK ve Levent Börekçilik
ve Unlu Mamüller Üretim San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin (LEVENT BÖREKÇİLİK)2
yaygın dağıtım ağı ve pazar payı göz önüne alındığında “zincir börek pazarı”nda
hâkim durumda olduğu,
- LEVENT BÖREKÇİLİK’in İzmir’de ortağı olduğu yeniden satış noktasında
porsiyonu 8 TL’ye börek sattığı ve bu fiyatın İzmir-Nergiz bölgesinde faaliyet
gösteren Ruhan ÇALIMCI’nın toptan alım fiyatının bile altında kalması sebebiyle
yıkıcı fiyat olarak değerlendirilebileceği
iddia edilmiştir.
2 Başvuruda LB BÖREKÇİLİK’in Mustafa Levent TAMTÜRK’ün kendi nam ve hesabına işlettiği LEVENT
BÖREKÇİLİK ile aynı ekonomik bütünlük içerisinde olduğu ifade edilmiştir.
19-40/646-273
3/14
(2) Bu kapsamda başvuru sahipleri tarafından, bayi ve franchise sözleşmelerinin 2002/2
sayılı Tebliğ kapsamında bulunmadığının tespiti ve başvuru konusu iddialar hakkında
4054 sayılı Kanun kapsamında gerekli işlemlerin yapılması talep edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: LB BÖREKÇİLİK’in yeniden satıcılarıyla akdettiği Bayi
Sözleşmeleri ile Franchise Sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun’a aykırı hükümler
içerdiği ve LB BÖREKÇİLİK ile LEVENT BÖREKÇİLİK’in yıkıcı fiyat uygulayarak hâkim
durumunu kötüye kullandığı iddiaları hakkında hazırlanan 08.07.2019 tarih ve 2019-3-
036/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu Rekabet Kurulunun (Kurul) 24.07.2019 tarih ve 19-26
sayılı toplantısında görüşülmüştür. LB BÖREKÇİLİK ile LEVENT BÖREKÇİLİK
hakkında soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için 4054 sayılı
Kanun’un 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca 19-26/405-M sayı ile önaraştırma
açılmasına karar verilmiştir.
(4) Mezkûr karar üzerine yapılan önaraştırma neticesinde hazırlanan 15.10.2019 tarih ve
2019-3-036/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu, 14.11.2019 tarihli Kurul toplantısında
görüşülerek işbu nihai karar tesis edilmiştir.
(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1. LB BÖREKÇİLİK’in, bayilerinin yeniden satış fiyatını belirlemek suretiyle 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği savını destekleyen bilgi ve belgeye
ulaşılamadığı gerekçesiyle söz konusu iddianın reddedilmesi gerektiği,
2. Mezkûr teşebbüsün pasif satışları engellediğini gösterir bilgi ve belgeye
ulaşılamaması nedeniyle bu iddia bakımından da ihlal tespitine gidilemeyeceği
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yapılanlar: LB Börekçilik Gıda San. Tic. Ltd. Şti. (LB
BÖREKÇİLİK) ve Levent Börekçilik ve Unlu Mamüller Üretim San. ve Tic. Ltd. Şti.
(LEVENT BÖREKÇİLİK)
(6) LB BÖREKÇİLİK’in yeniden satıcılarıyla akdettiği Bayi Sözleşmeleri ile Franchise
Sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun’a aykırı hükümler içerdiği ve LB BÖREKÇİLİK ile
Levent Börekçilik ve LEVENT BÖREKÇİLİK’in yıkıcı fiyat uygulayarak hâkim
durumunu kötüye kullandığı iddiaları hakkında hazırlanan 08.07.2019 tarih ve 2019-3-
036/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu Kurulun 24.07.2019 tarih ve 19-26 sayılı toplantısında
görüşülmüştür. LB BÖREKÇİLİK ile LEVENT BÖREKÇİLİK hakkında soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesinin
birinci fıkrası uyarınca 19-26/405-M sayı ile önaraştırma açılmasına karar verilmiştir.
(7) LEVENT BÖREKÇİLİK 2015 yılında Mustafa Levent TAMTÜRK tarafından Adana’da
kurulmuştur. 2017-2018 yıllarında ürün sattığı kişilere, tescilli Levent Börek markasını
belirli koşullarda ve sürelerde kullanım izni vermiştir. LEVENT BÖREKÇİLİK 2017-
2018 yılları arasında Mehmet KARABACAK, Ruhan ÇALIMCI, Adem ORHAN, ve
Özser Ltd. Şti. ile süreleri beş yıl olan toplamda dört adet bayilik sözleşmesi
imzalamıştır.
(8) 15 Mayıs 2018’de LB BÖREKÇİLİK’in Mustafa Levent TAMTÜRK (%(…..)), Salvo
BENEFRAHİM (%(…..)) ve Erdem Cem TINARLIOĞLU (%(…..)) ortaklığında
kurulması ile beraber Levent Börek markasının kullanım hakkı LB BÖREKÇİLİK’e
devredilmiştir. Söz konusu şirketin kurulması sonrasında LEVENT BÖREKÇİLİK isimli
imalathane üretim ve satış faaliyetlerine son vermiş, üretim LB BÖREKÇİLİK
19-40/646-273
4/14
tarafından gerçekleştirilmeye başlanmıştır.
I.1.1. LB BÖREKÇİLİK’in Bayilik ve Dağıtım Sistemi
(9) LB BÖREKÇİLİK, Levent Börek markasının kullanım hakkını ve yönetim işlerini
LEVENT BÖREKÇİLİK’ten devraldıktan sonra yeni açılan şubeleri ile Bayilik
Sözleşmesi yerine Franchise Sözleşmesi imzalayarak ticari faaliyetlerini
gerçekleştirmektedir. Türkiye’de 15 ilde olmak üzere toplam 55 şube ile faaliyet
gösteren LB BÖREKÇİLİK’in sahip olduğu şubelerin yarısından fazlası İstanbul’da
bulunmaktadır3. Teşebbüsün yıllık börek üretim kapasitesinin ise (…..) ton olduğu
belirtilmiştir.
(10) Börek üretimi Adana’da bulunan fabrikada Mustafa Levent TAMTÜRK tarafından
gerçekleştirilmektedir. Üretilen börekler, şubelerin haftalık veya aylık talepleri
doğrultusunda dondurulmuş bir şekilde farklı illerdeki şubelere ulaştırılmakta ve
donmuş börekler çözündükten sonra pişirme işlemi şubelerde gerçekleştirilerek satışa
hazır hale getirilmektedir.
I.1.2. Şikâyete Konu Sözleşmeler ve Dosya Kapsamında İncelenecek İddialar
(11) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında, rekabeti kısıtlayıcı nitelikteki
teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylemler ile teşebbüs birliği kararları
yasaklanmıştır. Aynı Kanun’un 5. maddesi ile anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs
birliği kararlarının 4. madde ile getirilen yasaklamalardan muaf tutulabilmesinin
koşulları belirlenmiştir. 2002/2 sayılı Tebliğ’de ise, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesindeki yasağa karşı sağlanan grup muafiyetinin koşul ve esasları dikey
anlaşmalar bakımından düzenlenmektedir.
(12) 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde, dikey anlaşmalar: “Üretim
veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla
teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı
amacıyla yapılan anlaşmalar” olarak tanımlanmaktadır. Bu itibarla, LB BÖREKÇİLİK’in
bayileri ile imzaladığı LB BÖREKÇİLİK ürünlerinin yeniden satışına ve bu ürünlere
ilişkin yetkili bayi tayin edilmesine ilişkin franchise sözleşmeleri4 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında dikey anlaşma niteliği taşımaktadır.
(13) Franchise sözleşmelerinde de, sözleşmelerin asıl amacı bir mal veya hizmetin alım,
satım veya yeniden satımı olmakta, franchise alana aktarılan fikri haklar ise genellikle
anlaşmaya konu olan mal veya hizmetlerin alım, satım veya yeniden satımı için gerekli
olan yardımcı unsurlar olarak görülmektedir.5
(14) LB BÖREKÇİLİK ve yeniden satış noktaları arasında akdedilen franchise sözleşmeleri
2002/2 sayılı Tebliğ bağlamında incelendiğinde aşağıda yer alan tespitlerde
bulunulmuştur;
I. Franchise Sözleşmelerinin, “Ürünlerin Satın Alınması, Teşhiri ve Satışı”
başlıklı maddesinde “Ürünlerin satış fiyatları LB tarafından belirlenecek olup
3 Teşebbüsün Türkiye’deki şubelerine ek olarak Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde bir şubesi daha
bulunmaktadır.
4 LB BÖREKÇİLİK kurulmadan önce faaliyet gösteren LEVENT BÖREKÇİLİK, ürünlerinin yeniden
satışını gerçekleştiren noktalar ile Bayilik Sözleşmesi imzalamaktaydı. Ancak LEVENT BÖREKÇİLİK’in,
LB BÖREKÇİLİK olarak ticari açıdan yeni bir teşebbüs haline gelmesiyle bu sözleşmeler imzalandıkları
haliyle geçerliliklerini korumakla beraber, sözleşmenin muhatabı LB BÖREKÇİLİK olarak değişmiştir.
Dolayısıyla, şikâyete ve incelemeye esas konu teşkil eden, hâlihazırda imzalanan sözleşmeler LB
BÖREKÇİLİK’in yeniden satış noktalarıyla akdettiği Franchise Sözleşmesi’dir.
5 Bkz. Kılavuz, paragraf 4.
19-40/646-273
5/14
LB fiyat listelerinde değişiklik yapma hakkına sahiptir.” ifadesi yer almaktadır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi alıcının kendi satış fiyatını belirleme
serbestisinin engellenmesini anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına
çıkaran sınırlamalardan saymıştır. Sözleşmelerde yer alan ilgili madde,
alıcının kendi fiyatını belirleme serbestisini engellediğinden rekabeti kısıtlayıcı
nitelikte olup, sözleşmeleri grup muafiyeti kapsamından çıkaran bir sınırlama
olarak değerlendirilmektedir.
II. Sözleşmelerin “Pazarlama ve Reklam” başlıklı bölümündeki 6.2. maddesinde
“Franchise alan, sosyal medya ortamı dahil hiçbir ortamda, yazılı – sözlü –
görsel medyada, haber niteliğinde de olsa tanıtım yapamayacaktır. Tüm
reklam ve tanıtım faaliyetleri LB tarafından yürütülecektir.” ifadesi yer
almaktadır. Kılavuz’da da belirtildiği üzere, medya aracılığı ile yapılan genel
nitelikli reklamlar, promosyonlar ile internet ve benzeri yollarla yapılan satışlar,
pasif satış6 yöntemi olarak değerlendirilmektedir. Öte yandan söz konusu
sözleşme maddesinde satışa ilişkin direkt bir hüküm bulunmamaktadır.
III. Sözleşmelerin “Fesih Sonrası Yükümlülükler” başlıklı bölümündeki 11.4.2.
maddesinde “Franchise alan, ne şekilde olursa olsun sözleşmenin sona
ermesinden sonraki dönemde LB siteminden öğrendiği know-how’ı
kullanmayacağını, ve mevcut satış noktalarında ve o noktalara makul ölçülere
göre yakın kabul edilebilecek yerlerde sözleşmenin feshini takip eden iki yıl
süresince sözleşmedekine benzer faaliyetlerde bulunmayacağını, 3. kişilerin
benzer ürünlerinin üretim, satış, pazarlama vs işleri ile iştigal etmeyeceğini…
taahhüt etmektedir.” ifadesine yer verilmektedir. Bu bağlamda söz konusu
madde franchise alana yönelik sözleşme sonrası iki yıllık dönem için rekabet
etmeme yükümlülüğü öngörmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin (b)
bendi uyarınca belirli şartlar altında alıcıya, anlaşmanın sona ermesinden
itibaren bir yılı aşmamak suretiyle rekabet etmeme yükümlülüğü
getirilebilmektedir.
(15) Yukarıda yer alan tespitlerle beraber, 2002/2 sayılı Tebliğ karşısında
değerlendirilebilecek diğer iddialar ise; LB BÖREKÇİLİK ve PEON GIDA arasında
kurulan Franchise Sözleşmesi’nin seçici dağıtım sistemi unsurları taşıdığı ve Franchise
Sözleşmesi kapsamında börek dışındaki ürünlerin de sadece LB BÖREKÇİLİK’ten
temin edilmesi yükümlülüğünün olduğudur.
(16) Bu kapsamda ileri sürülen iddialardan ilki için PEON GIDA’dan talep edilen bilgiler
kapsamında, söz konusu Franchise Sözleşmesi’nin şikâyette öne sürüldüğünün
aksine seçici dağıtım sistemi unsurları taşımadığı teşebbüsün kendi cevabi yazısında
belirtilmiştir. Zira seçici dağıtım sistemi (nicel veya nitel) genellikle lüks algısı bulunan
mal ve hizmetler için tercih edilmekte ve sistem diğer kriterler bakımından da seçici
dağıtım sistemi özelliklerini taşımamaktadır.
(17) İleri sürülen, diğer iddia ile ilgili olarak, franchise alıcısına getirilen börek dışındaki
ürünlerin de sadece LB BÖREKÇİLİK’ten temin edilmesi yükümlülüğü, ürünün marka
imajının korunması ve belirli sunum ve hijyen standartlarının sağlanması bakımından
gerekli olabilecektir. Dolayısıyla, franchise alanın satın aldığı mal ve hizmetlerle ilgili
olarak getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, franchise ağının ortak kimliğini ve
prestijini korumak bakımından zaruri ise, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin kapsamı
dışındadır.
6 Başka bir alıcının bölgesindeki veya müşteri grubundaki müşterilerden gelen ve alıcının aktif çabaları
neticesi olmayan talepleri karşılamak genel olarak “pasif satış” olarak adlandırılmaktadır.
19-40/646-273
6/14
(18) Sonuç olarak, mevcut karar kapsamında incelenecek hususlar temel itibarıyla;
yeniden satış fiyatının belirlenmesi, pasif satışların engellenmesi ve sözleşme sonrası
rekabet etmeme yükümlülüğü şeklinde üç ana başlık altında ele alınacaktır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Sektör Hakkında Bilgi
(19) Unlu mamuller grubunda bulunan börek, genellikle taze olarak tüketilmesi ve tat,
lezzet, kıvam gibi özellikleri nedeniyle tuzlu yaş unlu mamul7 alt grubunda
sınıflandırılabilecektir. Bunun yanında endüstriyel olarak üretilip paketlenerek
dondurulmuş gıda olarak da satılabilmektedir. Ancak dosya konusu olayda tarafların
böyle bir faaliyeti olmadığı için dondurulmuş gıda olarak satılan börek satışlarına bu
kapsamda değinilmeyecek ve sektör yalnızca fırın, pastane, kafe gibi taze tüketim
noktaları bağlamında değerlendirilecektir.
(20) Unlu mamullerin üretiminde kullanılan hammaddelerin ve üretim süreçlerinin, birbirine
benzer olması sebebiyle teşebbüsler kapsam ekonomilerinden faydalanarak ürün
çeşitlerini artırabilmektedirler. Bu sebeple fırın ve pastanelerde simit, poğaça, açma,
tatlı ve tuzlu kurabiyeler ile börek çeşitlerinin bir arada satışa sunulduğu görülmektedir.
(21) Üretim süreçleri birbirine benzer olmakla birlikte hamurun içine katılan malzemelerin
farklılık göstermesi ve hamura verilen şekillere göre ürünlerin farklılaşması sebebiyle
her bir unlu mamul tat, koku, kıvam ve lezzet olarak birbirinden ayrılmaktadır.
(22) Böreğin yapım aşamalarına bakıldığında içine hangi malzeme konulursa konulsun
börek hamurunun öncelikle yufka şeklinde açılması gerektiği görülmektedir. Börek
sahip olduğu bu özelliği sebebiyle hamurun yufka olarak açılmadığı, çiğ hamura şekil
verilerek yapılan poğaça gibi diğer unlu mamullerden ayrışmaktadır ve bu ürünlere
kıyasla daha çok emek sarf edilmesini gerektiren bir üretim sürecine sahiptir.
Endüstriyel üretim gerçekleştirmek için kurulan börek üretim hatları da bu özellik
dikkate alınarak tasarlanmaktadır8. Bunun yanında börek üretiminin ve diğer unlu
mamul üretiminin ilk aşaması olan hamurun yoğrulması aşamasında kullanılan
ekipman ile son aşamasında kullanılan pişirme ekipmanının neredeyse tüm unlu
mamullerin üretiminde ortak olarak kullanılabileceği görülmektedir.
(23) Üretiminde gerekli hammaddeye, insan kaynağına ve bilgiye ulaşımın kolay olması
sebebiyle börek üretimi ticari anlamda Türkiye’de il ve ilçe bazında birçok yerel fırın ve
pastanede yaygın bir şekilde yapılabilmektedir. Bunun yanında Türkiye çapında veya
bölgesel olarak dağıtım ağına sahip, günlük 3,5 tondan 30 tona kadar üretim kapasitesi
bulunan teşebbüsler de mevcuttur. Bu teşebbüsler bayilik ve franchise sistemini
kullanarak bir ilde veya bölgede kendi zincir börek mağazalarını oluşturmuşlardır. Açık
kaynaklardan elde edilen bilgilere göre, zincir börek mağazaları oluşturarak bu alanda
markalaşmış bulunan önemli teşebbüsler Tablo 1’de gösterilmektedir:
7 Yaş unlu mamuller orta ve uzun süre depolanabilir, kırılgan, tat-kokularını yitirebilir, yabancı tat-koku
çekebilen, dış yüzeyleri depolama boyunca kuruyabilen, oksidasyona, enzimatik tepkimelere ve
mikrobiyal değişikliklere duyarlı ürünleri ifade etmektedir. (SERTESER, GÖK, KAYARDI, 2006. Unlu
Mamullerde Aktif Paketleme Teknolojisinin Kullanılması Makalesi)
8 Börek üretim hatları, börek ile birlikte hamurun yufka olarak açılması gereken baklava gibi unlu
mamuller için de kullanılabilirken, çiğ hamura şekil verilerek üretilen poğaça gibi unlu mamullerin üretimi
için uygun değildir.
19-40/646-273
7/14
Tablo 1: Zincir Börek Mağazası Bulunan Teşebbüsler
Şube Sayısı Faaliyet Gösterilen İl Sayısı
Aslı Börek 81 12
Göçmen Börek 71 15
Bülent Börek 66 26
Levent Börek (LB Börekçilik) 55 15
Erciyes Börek9 34 1
Dilim Börek 34 1
Tarihi Sarıyer Börekçisi 31 11
Kaynak: Teşebbüslerin İnternet Siteleri
(24) Tablo 1’in de işaret ettiği üzere, Türkiye’nin çeşitli illerinde faaliyet gösteren ve sektörde
önemli paya sahip olduğu düşünülen yedi zincir börek mağazasının toplam 372 adet
şubesi bulunmaktadır. Zincir börek mağazaları oluşturan bu markaların Türkiye’de
İstanbul, Ankara, Kocaeli, İzmir gibi nüfusun fazla olduğu büyük şehirlerde yoğunlaştığı
görülmektedir. Buna karşın yerel pastane ve fırınların Türkiye’de her il, ilçe ve hatta
mahalle ölçeğinde bulunduğu ve sayılarının zincir börek mağazalarının şube
sayılarından oldukça fazla olduğu tespit edilmiştir10.
(25) Türkiye genelinde tekil olarak faaliyet gösteren pastanelerin oldukça fazla olması,
sektörde markalaşmış zincir mağazaların bulunması ve pazara giriş engellerinin
olmaması birlikte değerlendirildiğinde börek pazarının mevcut durumda rekabetçi bir
yapıya sahip olduğu anlaşılmaktadır. Üretilen börek çeşitlerine bakıldığında bu
sektörde faaliyet gösteren fırın, pastane ve zincir börek mağazalarının temelde
birbirinin aynı olan böreğin iç malzemelerini veya hamurunu değiştirerek ürün
farklılaştırmasına gittiği ve birbirine yakın ikame olan börek çeşitlerini ürettiği
görülmektedir.
I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
(26) “İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz” hükümlerine göre ilgili ürün pazarı
belirlenirken tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı
sayılan mal veya hizmetler dikkate alınmaktadır. Börek sahip olduğu tat ve lezzet
bakımından, aperatif olarak tüketiminin yanında öğün olarak tüketilebilmesi gibi
özellikleri bakımından tüketicinin gözünde diğer unlu mamullerden ayrı bir yere
sahiptir.
(27) Nitekim 03.08.2006 tarih ve 06-57/727-214 sayılı Kurul kararında “endüstriyel ekmek”,
“börek”, “poğaça”, “galeta”, “hamburger ekmeği”, “kek”, “milföy”, “pasta”, “pizza
hamuru”, “sandviç ekmeği”, “tatlı snack” ve “turlu hamur” şeklinde sıralanabilecek ürün
gruplarının bu ürünlerin fiyatı, kullanım amacı ve nitelikleri bakımından tüketici
gözündeki konumları dikkate alındığında ayrı birer ilgili ürün pazarı olarak tanımlandığı
belirtilmiştir.
(28) Böreklerin içine konulan malzemelerin oldukça fazla çeşide sahip olması böreğin tadını
ve lezzetini değiştirse de bu ürünlerin aslında birbirlerine yakın ikame oldukları
anlaşılmaktadır. Bu sebeple her bir börek çeşidi ayrı bir pazar olarak
9 Erciyes Börek ile Dilim Börek Payna Grup çatısı altında faaliyet göstermektedir. Erciyes Börek’in
şubelerinin tamamı Ankara’da bulunurken Dilim Börek yalnızca İstanbul’da faaliyet göstermektedir.
10 T.C Ticaret Bakanlığı Esnaf ve Sanatkârlar Genel Müdürlüğünün 2014 yılında yayımlamış olduğu
verilere göre Türkiye genelinde pastanecilik (pasta, börek, tatlı vb. imal ve satıcılığı) alanında faaliyet
gösteren esnaf sayısı 11.895’tir. Ancak bu sayının pazardaki teşebbüslerin tamamını yansıtmadığı
yalnızca %80’inini kapsadığı belirtilmiştir. 2014 yılından sonra paylaşılmış resmi verilere ulaşılamamakla
birlikte çeşitli haber sitelerinde bu sayının artarak 30.000 civarı bir sayıya ulaştığına yönelik bilgilere
rastlanmıştır.
19-40/646-273
8/14
değerlendirilmeyecektir. Bunlara ek olarak markalaşma yoluna giderek dağıtım ağını
genişletmiş bulunan zincir mağazalar ile yerel pastane ve fırınların aynı pazarda
faaliyet gösterdiği, zincir börek pazarı olarak ayrı bir pazar tanımının yapılmasına gerek
olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
(29) Dosya konusu başvuruya yönelik analizde, börek pazarına alternatif sayılabilecek
pazarlar açısından yapılacak incelemelerin sonucu değiştirmeyeceğinden hareketle
kesin bir pazar tanımı yapılmamakla birlikte, dosya kapsamındaki değerlendirmelerde
ilgili ürün pazarı “endüstriyel börek satış pazarı” olarak tanımlanmıştır.
I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
(30) Her ne kadar markalaşma yoluna giderek kendi zincir mağazalarını oluşturan
teşebbüslerin Türkiye’deki şubeleri, nüfusu kalabalık olan büyükşehirlerde yoğunlaşsa
da onlarla aynı pazarda faaliyet gösterdiği değerlendirilen yerel fırın ve pastaneler
Türkiye geneline homojen bir şekilde dağılmışlardır. Esnaf statüsünde faaliyet
gösteren bu teşebbüslerin oldukça fazla olması sebebiyle sektörün rekabetçi
dinamiklere sahip olduğu bu sebeple bölgeler arasında dikkate değer fiyat
farklılıklarının olmadığı, pazarlama ve satış şartlarının önemli ölçüde değişmediği
anlaşılmaktadır.
(31) Börek pazarında yer alan ürünler bakımından pazara giriş, arz kaynaklarına erişim,
üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği göz
önüne alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tayin edilmiştir.
I.3. Ankara Bayisi İle Yapılan Görüşme
(32) LB BÖREKÇİLİK’in Kızılay şubesinde 04.10.2019 tarihinde (…..) ile bir görüşme
gerçekleştirilmiştir. Söz konusu görüşmede aşağıdaki hususlar dile getirilmiştir:
“Eylül 2019’da Franchise olarak LB BÖREKÇİLİK’in Kızılay şubesinin
işletmesini devraldım. Önceden LB BÖREKÇİLİK tarafından işletiliyordu.
Yaklaşık bir aydır faaliyetlerimi sürdürüyorum. Yemek sepeti üzerinden satış
yapabiliyoruz bunun ve diğer sosyal medya hesaplarını satış için kullanmamız
önünde herhangi bir engel yok. Fiyatlarımız restopos isimli sistem üzerinden
belirleniyor. Merkez tarafından belirlenen fiyatları değiştirmek istediğimizde
değiştirebiliyoruz ancak bunun için merkezden onay alınması gerekiyor. Ben
devralmadan önce burada içecek olarak Coca-Cola ile çalışılıyordu ben de bunu
devam ettirdim, şuan Pepsi ile çalışmak istesem de çalışabilirim bunu
engelleyen bir anlaşmam yok. Sarf malzemeleri ve dekorasyon LB
BÖREKÇİLİK’in belirlediği standartlarda temin ediliyor. Börekler Adana’dan
donmuş ve çiğ halde, haftalık veya istediğiniz sıklığa göre geliyor. Biz sadece
pişirip, sunuyoruz herhangi bir üretimimiz yok. Bu yüzden know-how anlamında
ürünle ilgili bir lezzet sırrı bilgimiz bulunmuyor.”
I.4. Değerlendirme
(33) Dosyanın konusunu temel olarak, LB BÖREKÇİLİK bayilerinin sattığı ürünlerin yeniden
satış fiyatlarını belirlediği; LB BÖREKÇİLİK’in bayilerin internet üzerinden satış
yapmalarını engelleyerek pasif satışları önlediği ve LB BÖREKÇİLİK’in, ürünlerini
kendi bayilerinde düşük fiyatla sunarak yıkıcı fiyatlama yaptığı iddiaları
oluşturmaktadır.
19-40/646-273
9/14
I.4.1. 4054 sayılı Kanun’un 6. Maddesi Çerçevesinde Yapılan Değerlendirme
(34) 4054 sayılı Kanun’un “Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması” başlıklı 6. maddesinde:
“Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir
mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile
yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka
aykırı ve yasaktır.”
denilmekte ve söz konusu maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde “Ticarî faaliyet
alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması
ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler”in
kötüye kullanma hallerinden olduğu belirtilmektedir.
(35) Yukarıda yer alan düzenlemeye göre ancak bir hâkim durumun varlığı ve kötüye
kullanma tespitinin yapılması halinde 6. madde ihlalinden bahsedilebilecektir.
Dolayısıyla çeşitli yargı kararlarında11 da değinildiği üzere bu koşullardan birinin
eksikliği halinde Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir ihlalin varlığını ileri sürmek
mümkün değildir.
(36) Bu çerçevede, ilgli bölümde de izah edildiği üzere, endüstriyel börek satışı pazarında
birçok markalaşmış oyuncunun bulunması, pazara girişler açısından hukuki veya
iktisadi engellerin oldukça zayıf olması ile beraber sektördeki mobilite ve tüketicilerin
ikame olanakları da göz önüne alındığında, söz konusu ilgili ürün pazarında LB
BÖREKÇİLİK’in hakim durumundan bahsedilemeyeceği anlaşılmaktadır.
(37) Rekabet hukuku uygulamalarında yıkıcı fiyat hakim durumdaki teşebbüslerin
yasaklanan eylemleri arasında olup LB BÖREKÇİLİK bakımından ilgili pazarda hakim
durum tespiti yapılamadığından, iddia olunan yıkıcı fiyatlama davranışı ile 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesinin ihlalinden bahsedilemeyecektir.
I.4.2. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Çerçevesinde Yapılan Değerlendirme
(38) 4054 sayılı Kanun’un “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar”
başlıklı 4. maddesinde ise:
“Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti
engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut
doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve
teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.”
denilmekte ve maddenin devamında tahdidi olmamak üzere yasaklanan eylemlerin
neler olduğu belirtilmektedir.
I.4.2.1. Yeniden Satış Fiyatının Tespit Edildiği İddiasının Değerlendirilmesi
(39) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin temel amacı, her bir teşebbüsün kendi ticari
politikalarını ve piyasadaki faaliyetlerini tek başına, diğerlerinden bağımsız olarak
belirlemesidir. Söz konusu maddenin ikinci fıkrasında ise mal veya hizmetlere ilişkin
fiyat, maliyet, kâr gibi unsurların veya her türlü alım satım şartının belirlenmesinin
hukuka aykırı olduğu hüküm altına alınmıştır.
11 Danıştay 13. Dairesinin 03.04.2014 tarih, E: 2013/3606, K: 2014/1284 sayılı ve 27.05.2014 tarih, E:
2009/5608, K: 2014/2054 sayılı kararları; Ankara 14. İdare Mahkemesinin 02.10.2014 tarih, E:
2012/1803, K: 2014/1065 sayılı kararı.
19-40/646-273
10/14
(40) Anılan madde hükmü kapsamında yer alan bazı anlaşmalar, belli koşulları taşımaları
halinde söz konusu maddenin uygulamasından muaf tutulabilmektedir. 2002/2 sayılı
Tebliğ’in 2. maddesinde “Üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet
gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar”ın yine bu Tebliğ’de sayılan
koşulları taşıması koşuluyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinden muaf tutulacağı
belirtilmektedir. İlgili bölümde de tespit edildiği üzere LB BÖREKÇİLİK’in bayileri ile
imzaladığı LB BÖREKÇİLİK ürünlerinin yeniden satışına ve bu ürünlere ilişkin yetkili
bayi tayin edilmesine ilişkin franchise sözleşmeleri 2002/2 sayılı Tebliğ anlamında
dikey anlaşmadır.
(41) Aynı Tebliğ’in yine 4. maddesinde anlaşmaları ilgili Tebliğ ile sağlanan muafiyet
kapsamı dışına çıkaran sınırlamalara yer verilmiştir. Bu sınırlamalar arasında “Alıcının
kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesi” hali sayılmış ve “Tarafların
herhangi birisinin baskısı veya teşvik etmesi sonucu sabit veya asgari satış fiyatına
dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcının azami satış fiyatını belirlemesi veya tavsiye
etmesi mümkündür.” düzenlemesine yer verilmiştir. Buna göre, yaniden satıcıların
sabit ya da asgari satış fiyatının belirlenmesine ilişkin hükümler içeren sözleşmeler ilgili
Tebliğ kapsamında sağlanan muafiyetten yararlanamamakta ve 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesindeki yasaklamaya tabi hale gelmektedir.
(42) Kılavuz’un 17. paragrafında yeniden satış fiyatının belirlenmesine (YSFB) ilişkin
olarak, alıcının sabit veya asgari satış fiyatının belirlenmesi yasak olmakla birlikte, sabit
veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla sağlayıcının, alıcının azami satış
fiyatını belirlemesi veya alıcıya satış fiyatını tavsiye etmesi mümkün olduğu ifade
edilmektedir. Alıcıya bildirilen azami veya tavsiye nitelikteki satış fiyatlarının asgari
veya sabit fiyata dönüşmemesi için, söz konusu fiyatların azami veya tavsiye
niteliğinde olduğunun yayımlanan fiyat listelerinde ya da ürünün üzerinde açıkça
belirtilmesi gerekmektedir.
(43) Kılavuz’un 18. paragrafında ise, YSFB uygulamasının doğrudan yapılabileceği gibi
dolaylı olarak da gerçekleştirilebileceği belirtilmektedir. Buna göre sağlayıcı
teşebbüsler akdettikleri dikey anlaşmalara açık hüküm koymak suretiyle alıcının satış
fiyatını doğrudan belirleyebileceği gibi, aynı ihlali değişik uygulamalar vasıtasıyla
dolaylı yollarla da gerçekleştirebilir. Kılavuz’un 18. paragrafında; alıcının kâr marjının
belirlenmesi, tavsiye fiyat niteliğinde ilan edilmiş bir fiyat seviyesinden alıcının
uygulayabileceği indirim oranının en üst seviyesinin tespit edilmesi, alıcıya tavsiye
edilen fiyatlara uyduğu oranda ilave indirimler uygulanması ya da bu fiyatlara
uymaması durumunda teslimatların geciktirilmesi, askıya alınması veya anlaşmanın
sona erdirilmesi şeklinde alıcının tehdit edilmesi ya da fiilen bu tür cezai yaptırımların
uygulanması durumları YSFB’nin dolaylı olarak tespitine örnek olarak sayılmıştır.
YSFB’nin dolaylı yoldan belirlenmesi uygulamaları da 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4.
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı
dışına çıkarmaktadır.
(44) Kılavuz’un 19. paragrafına göre, YSFB uygulamasına yönelik doğrudan veya dolaylı
yöntemler, alıcıların uyguladığı fiyatların sağlayıcı tarafından izlenebildiği ve kontrol
edebildiği durumlarda daha etkili olacaktır. Örneğin, standart fiyat listelerinden farklı
fiyatlardan satış yapan alıcıları rapor etme konusunda tüm alıcılara getirilecek bir
yükümlülük sağlayıcının pazarda uygulanan fiyatları kontrol etmesini önemli ölçüde
kolaylaştıracaktır.
19-40/646-273
11/14
(45) LB BÖREKÇİLİK ve bayileri arasındaki Franchise Sözleşmesi’nde “Ürünler’in Satın
Alınması, Teşhiri ve Satışı” başlığı altında “Ürünlerin satış fiyatları LB tarafından
belirlenecek olup LB fiyat listelerinde değişiklik yapma hakkına sahiptir.” ifadeleri yer
almaktadır. LB BÖREKÇİLİK’in kurulmasından önce imzalanan Bayi Sözleşmesi’nde
ise yeniden satış fiyatına ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır.
(46) Teşebbüs ile yapılan telefon görüşmesinde sözleşmede yer alan ifadenin toptan satış
fiyatına ilişkin olduğu ifade edilmiş, uygulamada bayilerin bölgelerine göre fiyatlarını
belirledikleri ve fiyat değişikliği için LB BÖREKÇİLİK bilgi işlem departmanına veya
“Restopos”12 yetkilisine başvurdukları ifade edilmiştir. Söz konusu telekonferans
toplantısı akabinde farklı bölgelerde faaliyet gösteren bayilerin uyguladıkları fiyatların
Restopos sisteminden çekilmiş ürün bazında perakende satış fiyat listesi
gönderilmiştir. Bu listeye göre genel olarak tavsiye satış fiyatları uygulandığı
görülmekle birlikte bazı bayilerin bu fiyatlardan farklı fiyatlardan satış yapabildiği
anlaşılmaktadır.
(47) Teşebbüsün Ankara bayisinde yapılan görüşmede teşebbüs yetkilisi tarafından
sahada uygulanan fiyat listelerinin tavsiye niteliğinde olduğu, Restopos sisteminde
fiyatların LB BÖREKÇİLİK tarafından belirlendiği ekranda işlem sırasında değişiklik
yapılamadığı, ancak değişiklik taleplerini merkeze ilettikten sonra fiyatlarda değişiklik
yapılabildiği ifade edilmiştir.
(48) Söz konusu bayi beyanı ve uygulamada talep üzerine fiyatların değiştirilebiliyor olması,
bazı bayilerin farklı fiyatlardan satış yaptıklarının görülmesi ve farklı fiyattan satmanın
herhangi bir yaptırıma tabi olmaması dikkate alınarak, LB BÖREKÇİLİK tarafından
yeniden satış fiyatının tespit edildiğine yönelik bir değerlendirmede bulunmanın
olanaklı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
I.4.2.2. Pasif Satışın Engellendiği İddiasının Değerlendirilmesi
(49) Dikey anlaşmaların pazardaki rekabet üzerindeki olumsuz etkileri temel olarak; giriş
engelleri yaratılarak pazarın diğer alıcı veya satıcılara kapatılması, farklı sağlayıcılar
ve alıcılar arasında işbirliğinin (gizli veya açık anlaşma) kolaylaş(tırıl)ması dahil
markalar arası rekabetin azal(tıl)ması ve aynı markanın dağıtıcıları arasında marka-içi
rekabetin azal(tıl)ması olarak üç başlık altında toplanmaktadır.
(50) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin (b) bendinde “Alıcının müşterilerince yapılacak
satışları kapsamaması kaydıyla, sağlayıcı tarafından kendisine veya bir alıcıya tahsis
edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri grubuna yapılacak aktif satışların
kısıtlanması” halinin, ilgili anlaşmanın Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden
yararlanmasına engel nitelikte olmadığı düzenlenmiştir. Kılavuz’da, sağlayıcı
teşebbüslerin müşterileri, alıcılar arasında aynı anda hem bölgesel hem de müşteri tipi
olarak bölmesinin mümkün olduğu, teşebbüslere münhasır bir bölge ve/veya müşteri
grubu vermek suretiyle tanınan korumanın mutlak bir koruma olmadığı, alıcı
teşebbüslerin kendilerine tahsisli bölgeye ve/veya müşteri grubuna satış yaparken
sisteme dâhil diğer alıcıların ancak aktif rekabetinden korunabileceği belirtilmiştir.
Ayrıca sağlayıcı teşebbüsün, kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır
bölgeye ya da müşteri grubuna yapılacak aktif satışları kısıtlayabileceğinin, ancak bu
bölgeye veya müşteri grubuna yapılacak pasif satışların kısıtlanmasının ise anlaşmayı
grup muafiyeti kapsamı dışına çıkartan bir durum olarak değerlendirileceği
vurgulanmıştır.
12 LB BÖREKÇİLİK tarafından bayilerinde kullanılan restoran otomasyon sisteminin adı.
19-40/646-273
12/14
(51) Kılavuz’da, başka bir alıcının münhasır bölgesindeki veya münhasır müşteri
grubundaki münferit müşterilere mektup veya ziyaret gibi doğrudan pazarlama
yöntemleriyle gerçekleştirilen satışlar, diğer bir alıcının bölgesinde satış yeri veya
dağıtım deposu kurmak, başka bir alıcıya tahsis edilmiş bölgedeki veya müşteri
gruplarındaki müşterileri doğrudan hedefleyen reklâmlar veya promosyonlar aktif satış
yöntemleri arasında sayılmıştır. Bununla birlikte, Kılavuz’da belirtildiği üzere “…başka
bir alıcının bölgesindeki veya müşteri grubundaki müşterilerden gelen ve alıcının aktif
çabaları neticesi olmayan talepleri karşılamak, alıcı malın teslimatını müşterinin
adresine götürerek yapsa dahi, pasif satış anlamına gelmektedir.
(52) Dosya kapsamında LB BÖREKÇİLİK tarafından verilen bayilik sistemi kapsamında
bayiler kendi mağazalarının yer aldığı bölgedeki müşterilere ürün satmaktadır. Bayiler
nihai satış noktası olduğu için sözleşmede bölge içi ve bölge dışı satış hususları yer
almamaktadır. Ek olarak, sözleşmede aktif satış veya pasif satış gibi belirlemelerde
bulunulmamış ancak aynı bölgede yeni bayi açılması ve bayilerin lokasyonunu
değiştirmeleri gibi Franchise Sözleşmesi kapsamındaki konular sözleşmede hüküm
altına alınmıştır.
(53) Öte yandan, başvuru konusunu oluşturan iddialardan biri, Franchise Sözleşmesi’nin
“Pazarlama ve Reklam” başlıklı bölümündeki 6.2. maddesinde yer alan;
“Franchise alan, sosyal medya ortamı dahil hiçbir ortamda, yazılı – sözlü –
görsel medyada, haber niteliğinde de olsa tanıtım yapamayacaktır. Tüm reklam
ve tanıtım faaliyetleri LB tarafından yürütülecektir.”
şeklindeki ifadenin internet üzerinden satışları yasaklandığına ilişkindir.
(54) Bayi Sözleşmesi’nde ise söz konusu husus:
“ÇO13, kendi adına sosyal medya hesaplar, açmayacak. ÇO’nın reklam ve
tanıtımı LB sosyal medya sorumlularınca gerçekleştirilecektir. LB reklam ve
tanıtıma ilişkin harcamalarını yukarıda sözü edilen ciro priminin yüzde birini
kullanmak sureti ile yapacaktır.”
olarak ifade edilmiştir.
(55) Kılavuz’da da belirtildiği üzere, medya aracılığı ile yapılan genel nitelikli reklamlar,
promosyonlar ile internet ve benzeri yollarla yapılan satışlar, pasif satış14 yöntemi
olarak değerlendirilmektedir. Kılavuz’un 24 ila 29. paragraflarında yer alan internet
satışlarına ilişkin açıklamalar çerçevesinde, internet satışları genellikle pasif satış
niteliği taşımakta, ancak bir başka münhasır bölge veya müşteri grubuna yönelik olarak
internet üzerinden yapılan reklamlar ve gönderilen e-postalar ilgili bölge veya müşteri
grubundan talep gelmediği sürece aktif satış olarak değerlendirilmektedir. Müşterilerin
internet sitesini kendileri ziyaret ederek talep oluşturması vesilesiyle yapılan satışlar
pasif satış olarak nitelendirilmektedir. Pasif satış kısıtlaması sözleşmeyi grup muafiyeti
kapsamı dışına çıkarmaktadır.
(56) LB Börekçilik ortağı Mustafa Levent TAMTÜRK tarafından; internet ve sosyal medya
platformlarında faaliyet gösterme yasağının amacının, markanın tanıtımının daha
profesyonel şekilde yapılması ve markanın zarar görmemesi olduğu, daha önce marka
imajına zarar veren olaylar yaşandığı, mevcut yasak ile bu durumun önüne
geçilmesinin hedeflendiği, tüm kurumsal firmalarda markaya ilişkin sosyal medya
13 Çözüm Ortağı.
14 Başka bir alıcının bölgesindeki veya müşteri grubundaki müşterilerden gelen ve alıcının aktif çabaları
neticesi olmayan talepleri karşılamak genel olarak “pasif satış” olarak adlandırılmaktadır.
19-40/646-273
13/14
hesaplarının merkezden ve tek elden yönetilip kontrol edildiği dile getirilmiştir. Ayrıca
LB Börekçilik ile yapılan telekonferans toplantısında teşebbüs yetkilisi (…..) tarafından,
bayilerin sosyal medya hesaplarını kullanabildikleri ve Yemek Sepeti gibi platformlarda
satış yapabildikleri ifade edilmiştir. Nitekim, teşebbüsün Ankara bayisinde yapılan
görüşmede de, teşebbüs yetkilisi tarafından Yemek Sepeti üzerinden uygulamada
satış yapabildikleri, Yemek Sepeti üzerinden ve diğer sosyal medya hesaplarını satış
için kullanmaları önünde herhangi bir engel olmadığı ifade edilmiştir.
(57) Söz konusu bayi beyanları ve uygulamada internet üzerinden satış yapılabiliyor
olmasından dolayı, sözleşme hükmünün amacının teşebbüs tarafından belirtildiği gibi
marka imajını korumak olduğu değerlendirilmektedir. Bu kapsamda, LB Börekçilik
tarafından pasif satışın önlendiğine yönelik bir değerlendirme yapılamamaktadır.
I.4.2.3. Rekabet Yasaklarına ve Süreye İlişkin Değerlendirme
(58) Franchise Sözleşmesi’nde rekabet yasağı, “3. Rekabet Yasağı” başlığı altında şu
şekilde düzenlenmiştir:
“Franchise alan, iş bu sözleşme süresince doğrudan veya dolaylı olarak LB
tarafından satış noktalarında satışa sunulan veya ileride sunulacak olan ürünler
ve benzer olan veya rakip ürünlerin imalatını, satışını, dağıtımını yapmamayı,
rakip markalar ile franchise ilişkisi içerisine girmemeyi kabul, beyan ve taahhüt
etmektedir. Bunun doğal sonucu olarak franchise alanın bağlı şirketleri veya
iştirakleri benzer ve/veya rakip ürünleri doğrudan ya da dolaylı olarak, imal
etmeyecek, satmayacak ve/veya dağıtmayacak ve/veya benzer ve/veya rakip
ürünlerin imalat, satış ve/veya dağıtımını organize etmeyecek, benzer
konseptlerde işyeri yaratmayacak, ortak olmayacaktır. Yine, franchise alan,
hiçbir surette LB tarafından satış noktalarında satışa sunulan veya ileride
sunulacak olan ürünler dışında benzer ve/veya rakip ürünler de dâhil başka
hiçbir ürünü satış noktasında bulundurmayacaktır.”
(59) Bayiye getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi önem taşımaktadır. Süresi
beş yıldan uzun olan rekabet etmeme yükümlülüğü 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında
grup muafiyetinden yararlanamamaktadır. İncelenen sözleşmenin süresi 11. maddede
şu şekilde düzenlenmiştir: “Sözleşmenin süresi yürürlük tarihinden itibaren 5 yıldır.
Süre sonunda, Tarafların karşılıklı yazılı mutabakatı halinde süre uzatılabilir. Franchise
alan, aynı şartlarla sözleşmeyi uzatma niyetinde olduğu takdirde sürenin bitiminden üç
ay önce niyetini LB’ye yazılı olarak bildirecektir.” Maddede görüldüğü gibi sözleşme
süresi beş yıldır ve uzatmalar tarafların açık irade beyanına bağlıdır.
(60) Franchise Sözleşmesi’nde sözleşme sonrası rekabet yasağı, “11.4. Fesih Sonrası
Yükümlülükler” başlığı altında şu şekilde düzenlenmiştir:
“Franchise alan, iş bu sözleşme neticesinde LB sisteminin kendisine bir know-
how sağladığını ve LB’nin bu know-how’ı korumak maksadı ile önlem alma
hakkına sahip olduğunu kabul etmektedir.
Franchise alan, ne şekilde olursa olsun sözleşmenin sona ermesinden sonraki
dönemde LB siteminden öğrendiği know-how’ı kullanmayacağını ve mevcut
satış noktalarında ve o noktalara makul ölçülere göre yakın kabul edilebilecek
yerlerde sözleşmenin feshini takip eden iki yıl süresince sözleşmedekine benzer
faaliyetlerde bulunmayacağını, 3. Kişilerin benzer ürünlerinin üretim, satış,
pazarlama vs işleri ile iştigal etmeyeceğini, aksi durumda, yasak süresi içinde
elde ettiği gelir miktarında cezai şartı LB’ye ödeyeceğini gayrıkabili rücu olarak
kabul, beyan ve taahhüt etmektedir. Franchise alan şirketin ortaklarının şahsi
19-40/646-273
14/14
faaliyetleri ya da ortak oldukları şirketler aracılığı ile yürütecekleri faaliyetler de
bu madde kapsamında rekabet yasağı içinde kabul edilecektir.”
(61) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin (b) bendi uyarınca, genel olarak anlaşmanın
bitiminden sonraki dönem için alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülükleri Tebliğ
ile sağlanan grup muafiyetinden yararlanamamaktadır. Ancak, Tebliğ çerçevesinde
sözleşme konusu mal ya da hizmetlerle rekabet halindeki mal veya hizmetlere ilişkin
olması, anlaşma süresince alıcının faaliyette bulunduğu tesis ya da arazi ile sınırlı
olması ve sağlayıcı tarafından alıcıya devredilen know-how’ı korumak için zorunlu
olması koşullarıyla alıcıya, anlaşmanın sona ermesinden itibaren bir yılı aşmamak
kaydıyla rekabet etmeme yükümlülüğü getirilebilmektedir. Kamuya mal olmamış know
how’ın kullanılmasına ve açıklanmasına ilişkin süresiz yasaklama hakkı saklıdır.
(62) Açıklamalar çerçevesinde, sözleşmede “11.4. Fesih Sonrası Yükümlülükler” başlığı
altında iki yıl olarak düzenlenen rekabet etmeme yükümlülüğünün grup muafiyetinden
faydalanamadığı anlaşılmaktadır. Öte yandan, söz konusu sözleşme süresinin beş yıl
olması ve henüz bitmemiş olması dikkate alındığında sözleşme sonrası getirilen
rekabet etmeme yükümlülüğü henüz hayata geçmemiş olduğundan, rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresi 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen azami hadde indirilmiş olarak
değerlendirilmiş, dolayısıyla bu aşamada bu düzenleme nedeniyle LB BÖREKÇİLİK
hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(63) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy