Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2019-4-018 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 19-40/651-277
Karar Tarihi : 14.11.2019
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ
B. RAPORTÖRLER: Fatma ATAÇ, Burcu OLGUN, Enes YASAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Koçaslanlar Otomotiv İnş. Taş. Petrol Ürünleri Gıda San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi: Av. Ahmet Buğra AYDIN
Maslak Mah. Ahi Evran Cad. No:21 Polaris Plaza K:13 D:59
Sarıyer/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Temsa İş Makinaları İmalat Pazarlama ve Satış A.Ş.
Kısıklı Cad. Şehit İsmail Moray Sok. No:2/1 Üsküdar/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Temsa İş Makinaları İmalat Pazarlama ve Satış A.Ş.’nin 4054
sayılı Kanun’a ve 2017/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne aykırı eylemlerde bulunduğu iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Koçaslanlar Otomotiv İnşaat Taşımacılık
Petrol Ürünleri Gıda San. ve Tic. A.Ş. (KOÇASLANLAR) ile Volvo Group Otomotiv
Ticaret Ltd. Şti. (VOLVO TRUCKS) arasında Volvo markalı araçlara ilişkin servis
hizmetlerinin sağlanması ve yedek parçaların satışı için düzenli olarak süreli yetkili servis
sözleşmelerinin akdedildiği; 26.12.2016’da VOLVO TRUCKS tarafından gönderilen bir
yazı ile operasyonel değişikliğe gidildiği; bu kapsamda Volvo markalı araçlara ilişkin
yedek parça siparişlerinin ve garanti kapsamında olan araçlarla ilgili ücretsiz bakım,
onarım ve yedek parça taleplerinin 02.01.2017 tarihinden itibaren Temsa İş Makinaları
İmalat Pazarlama ve Satış A.Ş’ye (TEMSA) yönlendirilmesi gerektiği bilgisinin verildiği;
bu sürede ayrımcı şekilde KOÇASLANLAR’ın yetkili servis faaliyetlerinin engellendiği;
12.02.2018 tarihinde Yetkili Servis Sözleşmesi'nin beş yıllık sürenin sonundan itibaren
(01.10.2018) geçerli olacak şekilde feshedildiğinin bildirildiği; KOÇASLANLAR tarafından
21.05.2018 tarihinden itibaren TEMSA'dan defaten yeni dönem yetkili servis niteliklerinin
bildirilmesi talebinde bulunulduğu; hem TEMSA hem VOLVO TRUCKS’a bu talebe ilişkin
ihtarnameler gönderildiği; TEMSA tarafından KOÇASLANLAR'a yetkili servis kriteri
bildirilmeden yalnızca yetkili servis başvuru formunun satın alınarak servis başvurusunda
bulunulması gerektiğinin iletildiği; başvurunun sürüncemede bırakıldığı ve yetkili servis
kriterlerinin TEMSA tarafından KOÇASLANLAR'a bildirilmediği; ayrıca, TEMSA’nın
iskonto uygulamalarında da ayrımcılık yaptığı iddia edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 30.04.2019 tarih ve 2971
sayı ile giren başvuru üzerine düzenlenen 15.05.2019 tarih ve 2019-4-018/İİ sayılı İlk
İnceleme Raporu 23.05.2019 tarihli Rekabet Kurulu (Kurul) toplantısında görüşülmüş ve
19-19/280-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili Kurul kararı üzerine
19-40/651-277
2/18
hazırlanan 24.07.2019 tarih, 2019-4-018/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek
karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
TEMSA hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına,
Bununla birlikte TEMSA’nın Volvo markalı araçların yedek parça ve yetkili servis
bayilik sistemindeki niteliksel seçici dağıtım uygulamalarının, 2017/3 sayılı Motorlu
Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne (2017/3
sayılı Tebliğ) uyumlu olarak niteliksel kriterleri ve başvuruların değerlendirilme
sürecini kesin, şeffaf ve ayrımcılıktan uzak bir şekilde düzenleyerek başvuru
yapan adaylara süreç hakkında bilgi vermesi gerektiği yönünde TEMSA’ya 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (Kanun) 9. maddesinin üçüncü
fıkrası çerçevesinde görüş bildirilmesinin yerinde olacağı
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(5) Önaraştırma kapsamında 26.06.2019 tarihinde TEMSA ve 27.06.2019 tarihinde VOLVO
TRUCKS’ta yerinde incelemelerde bulunulmuş, 27.06.2019 tarihinde şikâyetçi
KOÇASLANLAR yetkilisi ile görüşme gerçekleştirilmiştir. Bunun yanı sıra; VOLVO
TRUCKS’dan; TEMSA’dan; TEMSA tarafından VOLVO TRUCKS’ın yetkili servisi olarak
hizmet vermekle yetkilendirilmiş bayilerden olan Ceyhan Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti.
(CEYHAN), Artife Servisone Ticari Araçlar Sanayi ve Ticaret A.Ş. (ARTİFE
SERVİSONE), İmam Kayalı Oğulları Otomotiv A.Ş. (İMAM KAYALIOĞULLARI), Sağlam
Motorlu Araçlar Paz. Taş. ve Tic. Ltd. Şti. (SAĞLAM), Taşar Otomotiv Tic. Pazarlama
Ltd. Şti. (TAŞAR OTOMOTİV), Taşın Motorlu Araçlar Bakım Servis Gıda Paz. İnş. Mak.
San. ve Tic. Ltd. Şti. (TAŞIN MOTORLU ARAÇLAR), Gökdenizler Otomotiv Lojistik ve
Mühendislik San. Tic. Ltd. Şti. (GÖKDENİZLER), Özmutlubaş Otomotiv San. ve Tic. Ltd.
Şti. (ÖZMUTLUBAŞ) ve Sami Usta Oto Yedek Parça Servis Hizmetleri İnşaat Turizm
Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti.’den (SAMİ USTA); Renault Trucks Türkiye Ticaret A.Ş.’den
(RENAULT TRUCKS); KOÇASLANLAR’dan ve önceden VOLVO TRUCKS yetkili servisi
olarak faaliyet göstermekte olan Ömer Ekbiç Makine Otomotiv Servis Hizmetleri Nakliyat
Tic. Ltd. Şti.’den (ÖMER EKBİÇ) bilgi ve belge talep edilmiştir.
I.1. İlgili Teşebbüsler
I.1.1. Hakkında İnceleme Yürütülen: Temsa İş Makinaları İmalat Pazarlama ve Satış
A.Ş. (TEMSA)
(6) Sabancı Holding çatısı altında bulunan TEMSA1, Volvo Trucks, Crown, Terex Finlay,
Dieci ve OMG markalarının dağıtıcılığını yürütmektedir. 2016 yılında imzalanan ithalatçı
sözleşmesi2 ile Volvo markalı kamyonların tek yetkili ithalatçısı ve yetkili servis ağı
kurmaya yetkili tek teşebbüs haline gelmiştir. Temsilciliğini yaptığı markaların satış ve
satış sonrası servis hizmetlerinin yanı sıra kiralama hizmeti ve ikinci el satışı gibi
hizmetler de sunmaktadır. Merkezi İstanbul’da olup 13 ilde satış ekibi ve toplam 41 yetkili
servisi bulunmaktadır.
1 Hisselerinin %(…..) Sabancı Holding iştiraki olan Exsa Export Sanayi Mamulleri Satış ve Araştırma A.Ş.
%(…..) Marubeni Corporation sahiptir.
2 Söz konusu sözleşmeye Kurulun 06.12.2016 tarih ve 16-42/692-310 sayılı kararı ile muafiyet tanınmıştır.
19-40/651-277
3/18
I.1.2. Volvo Group Otomotiv Ticaret Ltd. Şti. (VOLVO TRUCKS)
(7) VOLVO TRUCKS3, İsveç merkezli Volvo Group’un Türkiye’deki operasyonlarını idare
etmektedir. Volvo Group, hem Renault hem de Volvo markasının yetkili servis ağının
yönetimini yaparken, Volvo markasının yetkili servis ağının yönetilmesi işini TEMSA’ya
devretmiştir. Renault markasının dağıtıcılığını ise halen VOLVO TRUCKS kendi yetkili
servis ağı ile gerçekleştirmektedir.
I.1.3. Şikâyetçi: Koçaslanlar Otomotiv İnşaat Taşımacılık Petrol Ürünleri Gıda
Sanayi ve Ticaret A.Ş. (KOÇASLANLAR)
(8) Koçaslanlar Holding bünyesinde kurulmuş bir şirket olarak faaliyetlerini devam ettiren
KOÇASLANLAR, hâlihazırda Renault markasının yetkili servisi olarak hizmet
vermektedir. Bursa, İstanbul, İzmir, Denizli ve Kocaeli illerinde bulunan şubelerinde
ayrıca sıfır ve ikinci el satış ve servis hizmetleri de sunulmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(9) Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Grup Muafiyeti Tebliğini Açıklayıcı Kılavuz’un (Kılavuz) 59.
paragrafına göre, bir taşıt sağlayıcısının yedek parça faaliyetleri bakımından, ilgili ürün
pazarı genellikle marka özelinde tanımlanmaktadır. Örneğin, X marka araçlara yönelik
yedek parça pazarı. Ancak, ilgili dikey anlaşmanın gerektirdiği durumlarda X markasının
belirli bir modeline yönelik yedek parçalarla ya da belli bir yedek parça türü ile sınırlı
olmak üzere daha dar bir ilgili ürün pazarı tanımı yapılması da mümkündür.
(10) TEMSA; iş makinalarının satışı ile satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım
hizmetlerini yetkili bayi ağı aracılığıyla sunmaktadır. KOÇASLANLAR ise iş makinalarının
bakım ve onarımını gerçekleştiren bir servis olup, TEMSA’ya, Volvo marka araçlar için
yedek parça bayiliği ve yetkili servisliği konusunda başvuruda bulunmuştur. Bu
çerçevede, geçmiş benzer Kurul kararları4 ve pazarın daha geniş tanımlanmasının dosya
kapsamında ulaşılan sonucu değiştirmeyeceği göz önüne alınarak, ilgili ürün/hizmet
pazarı “Volvo marka araçların satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetleri
pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(11) Volvo marka araçların satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetlerinin ülke
çapında sunulabilir nitelikte olması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit
edilmiştir.
I.3. Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(12) TEMSA’da yapılan incelemede elde edilen ve bayigelisim@, TEMSA
(…..) ve KOÇASLANLAR (…..) arasında yapılan ve “Koçaslanlar Otomotiv A.Ş./Yetkili
Servislik Başvurusu Hakkında” konulu yazışmalarda şu ifadeler yer almaktadır:
28.08.2018 - (…..) (KOÇASLANLAR):
“Sayın ilgili;
Koçaslanlar Otomotiv A.Ş olarak yetkili servislik başvuru formunun tarafımıza
ulaştırılmasını rica ederim.
3 Hisselerinin %(…..) Volvo Holding Sverige Aktiebolag, %(…..) Volvo Lastvagnar Aktiebolag sahip olup,
her iki şirketin tek ve doğrudan hissedarı ise İsveç merkezli Aktiebolaget Volvo'dur.
4 Rekabet Kurulunun 25.02.2009 tarih ve 09-08/155-48 sayılı kararı, 25.11.2009 tarih ve 09-57/1349-345
sayılı kararı, 10.02.2016 tarih ve 16-04/91-41 sayılı kararı.
19-40/651-277
4/18
Saygılarımla,”
20.09.2018 - bayigelisim@ (TEMSA):
“Sayın (…..),
Yetkili servislik başvuru formu ektedir.
Saygılarımızla,”
24.09.2018 - (…..) (KOÇASLANLAR):
“Sayın İlgili,
Gerek noterden keşide ettiğimiz ihtarnamede gerek başvurumuzda öncelikli
talebimiz bayilik kriterleridir. Oldukça uzun zamandır bayilik kriterleri tarafımıza
iletilmesi gerektiği halde iletilmemiştir.
Ekli form bayilik başvuru formu olup ivedi olarak bayilik kriterlerinin iletilmesini ve
başvuru sürecinin 1 Ekimi geçmesi halinde sistemin kapatılmamasını aksi halde
telafisi mümkün olamayacak kayıpların meydana gelebileceğini önemle iletmek
isterim.
Saygılarımla,”
27.09.2018 - bayigelisim@ (TEMSA):
“(…..) merhaba,
Servis atama prosedürümüze göre, başvuru formunu eksiksiz doldurarak ve
belirtilen koşulları yerine getirerek başvuruda bulunmanız gerekmektedir.
Saygılarımızla,”
28.09.2018 - (…..) (KOÇASLANLAR):
“Sayın İlgili,
Bursa şube ve Kocaeli şube için başvuru formlarımızı, ödeme dekontlarımızı ve
diğer istenilen belgeleri 3 ayrı mail olarak ilettim.
Teyidinizi rica eder, 1 Ekim 2018 tarihi itibari ile sisteme erişimimizin
kapatılmamasını önemle rica ederim.
Saygılarımla,”
01.10.2018 - bayigelisim@ (TEMSA):
“(…..) merhaba,
Belgelerin asıllarını da bekliyoruz.
Saygılarımızla,”
08.10.2018 - bayigelisim@ (TEMSA):
“(…..) merhaba,
Geçen hafta sadece başvuru formunun aslı geldi. Formun son sayfasında
belirtilen belgeleri bir dosya haline getirip gönderebilir misiniz?
Saygılarımızla,”
10.10.2018 - (…..) (KOÇASLANLAR):
“Merhaba,
19-40/651-277
5/18
Formlarla birlikte tüm belgeleri tek bir dosya halinde gönderdik.
Tekrar kontrol edebilir misiniz, sizlere iletilmemiş olabilir mi?
Saygılarımla,”
11.10.2018 - (…..) (KOÇASLANLAR):
“Merhaba,
Bursa ve Kocaeli olarak iki dosya tek kargo olarak gönderilmişti.
Kontrol edebildiniz mi?
Saygılarımla,”
16.10.2018 - bayigelisim@ (TEMSA):
“(…..) merhaba,
Kargo henüz bize ulaşmadı. Kontrol edebilir misiniz?
Saygılarımızla,”
16.10.2018 - (…..) (KOÇASLANLAR):
“Bir problem olmalı zira gelmiş olduğunu söylediğiniz başvuru formu ile aynı paket
içerisindeydi.
İstemiş olduğunuz ve formlarla birlikte göndermiş olduğumuz belgeler ıslak imzalı
değildi. Islak imzalı olmayan bu belgeleri mail yoluyla da gönderebileceğimizi
düşünüyorum fakat isterseniz kargo olarak da gönderebilirim.
Süreç bir hayli uzadı bu yüzden geri dönüşünüze göre hızlıca işlem yapayım daha
fazla vakit kaybetmeyelim.
İyi çalışmalar dilerim.
Saygılarımla,”
18.10.2018 - bayigelisim@ (…..):
“(…..) merhaba,
Bir problem olmuş olabilir. Çünkü bana iki şubenin başvuru asılları küçük boy
yurtiçi kargo poşetinde geldi.
Diğer belgeleri de kargo ile bekliyorum.”
19.10.2018 - (…..):
“Sayın İlgililer;
Önceki maillerimde başvuru sürecinin uzaması halinde sistemlerin kapatılmaması
için ricada bulunmuştuk fakat sistemlerimiz pasif hale getirilmiştir.
Bu süre zarfında sistemlerin yeniden aktif edilmesini rica ederiz.
Ayrıca talebiniz üzerine Orhanlı Plazamızdan Volvo Trucks tabelalarını kaldırdık.
Başvuru sürecimizin devam ettiği Bursa ve Kocaeli Plazalarımız için levha ve
tabelaların kaldırılmasından yana değiliz. Sürecin sonuçlanmasını beklemek
istiyoruz. Bu konuda da görüşlerinizi rica ederiz.
Saygılarımla,”
22.10.2018 - bayigelisim@ (TEMSA):
19-40/651-277
6/18
“(…..) merhaba, Bildiğiniz gibi, Volvo Group ile imzalamış olduğunuz sözleşme 30
Eylül 2018 tarihi itibarı ile sona ermiştir. Bayilik başvuru süreciniz inceleme
aşamasında olup firmanız ile Temsa arasında herhangi bir sözleşme
imzalanmamış yada ticari ilişki tesis edilmemiştir. Bu nedenle, geçerli bir sözleşme
olmaksızın: 1.Sistemlerinizi aktif hale getiremeyeceğimizi,
2.Volvo tabelalarını kullanmaya devam edemeyeceğinizi hatırlatmak isteriz.
Saygılarımızla,”
(13) TEMSA (…..)’dan TEMSA çalışanı (…..)’ya gönderilen “Volvo Yetkili Servisleri Niteliksel
Gereklilikleri – Güncelleme” konulu ve 18.02.2019 tarihli yazışmada şu ifadeler yer
almaktadır:
(…..) (TEMSA):
“(…..),
En son cevabım aşağıdaki gibidir. Bursa ve İzmit için başvurularını yaptılar,
başvuru ücretini de yatırdılar. Ancak başvuruyu sonuçlandırmadılar (formunun
ekinde göndermeleri gereken belgeleri kargolamadılar).
Saygılarımla,”
(14) Yukarıda yer verilen yazışmalar, bilgi ve belgeler çerçevesinde TEMSA ile
KOÇASLANLAR arasındaki yetkili servis başvuru sürecinin aşağıdaki şekilde
gerçekleştiği anlaşılmıştır:
KOÇASLANLAR tarafından 01.08.2018 tarihinde hem VOLVO TRUCKS hem de
TEMSA’ya bir ihtarname5 gönderilmiştir.
VOLVO TRUCKS tarafından Renault marka araçlara ilişkin olarak yetkili servis
kriterlerinin 30.04.2018 tarihinde gönderildiği, söz konusu ihtarname ile tekrar
iletildiği, Volvo marka araçlar için ise artık yetkilinin TEMSA olduğu belirtilmiştir.
17.08.2018 tarihinde TEMSA tarafından gönderilen ihtarnamede ise başvurunun
internet sitesi üzerinden yapılması gerektiği ifade edilmiştir.
TEMSA tarafından gönderilen cevabi ihtarname üzerine KOÇASLANLAR
28.08.2018 tarihinde e-posta ile yetkili servis başvuru formunu talep etmiştir.
20.09.2018 tarihinde TEMSA başvuru formunu KOÇASLANLAR’a göndermiştir.
Ancak bu süreçte 05.09.2018 tarihinde KOÇASLANLAR’ın Volvo Yetkili Servis
Sistemi’ne erişimi kesilmiştir. Taraflar arasında yapılan görüşmeler neticesinde
sistem tekrar aktif hale getirilmiştir.
24.09.2018 tarihinde KOÇASLANLAR önceliğin niteliksel kriterler olduğunu, bu
kriterlerin talep edilmesine rağmen gönderilmediği, yalnızca başvuru formunun
gönderildiğine dair TEMSA’ya bir e-posta göndermiştir.
TEMSA tarafından gönderilen cevabi e-postada öncelikle başvuru formunun satın
alınarak doldurulması gerektiği ifade edilmiştir.
5 Söz konusu ihtarname öncesinde KOÇASLANLAR tarafından 21.05.2018 tarihinde TEMSA’ya yetkili
servis kriterlerini talep eden bir e-posta gönderildiği belirtilmişse de söz konusu e-posta yapılan
incelemelerde elde edilememiştir. Bununla birlikte, KOÇASLANLAR yetkilileri ile yapılan görüşmelerde söz
konusu e-postanın yanıtlanmaması üzerine TEMSA yetkilileri ile telefon görüşmelerinin yapıldığı, ancak
bir sonuç alınamayınca ihtarname çekildiği ifade edilmiştir.
19-40/651-277
7/18
28.09.2018 tarihinde KOÇASLANLAR tarafından Bursa ve Kocaeli için başvuru
ücretinin yatırıldığı ve diğer istenen belgelerin üç ayrı e-posta ile TEMSA’ya
iletildiği belirtilmiştir.
01.10.2018 tarihinde TEMSA kendisine yalnızca başvuru formunun iletildiğini,
diğer istenen belgelerin gönderilmediğini, belgelerin asıllarının posta ile
gönderilmesi gerektiğini KOÇASLANLAR’a iletmiştir.
16.10.2018 tarihinde KOÇASLANLAR tekrar evrakların tamamını posta ile
gönderdiğini, evrakların teslim alındığının teyit edildiğini belirtmiştir. TEMSA ise
18.10.2018 tarihi itibarıyla evrakların hala gönderilmediğini iddia etmiştir.
19.10.2018 tarihinde KOÇASLANLAR’ın Volvo Yetkili Servis Sistemi’ne erişiminin
kesildiği, sistemin yeniden aktif edilmesinin talep edildiği belirtilmiştir. Bununla
birlikte, TEMSA’nın talebi üzerine Orhanlı’da bulunan KOÇASLANLAR bayiinde
Volvo tabelalarının kaldırıldığı, ancak Bursa ve Kocaeli için başvuru süreci devam
ettiğinden tabelaların kaldırılması taraftarı olmadıkları TEMSA’ya bir e-posta ile
bildirilmiştir.
22.10.2018 tarihinde TEMSA tarafından gönderilen cevabi e-postada
KOÇASLANLAR ile VOLVO TRUCKS arasındaki anlaşmanın 30.09.2018
tarihinde sona erdiği, bu nedenle TEMSA ile KOÇASLANLAR arasında henüz
sözleşme imzalanmadığından Volvo tabelalarının kullanmaya devam
edilemeyeceği, sistemlerin de aktif hale getirilemeyeceği belirtilmiştir.
(15) Söz konusu yetkili servis sözleşmesi imzalama süreci bu noktada tıkanmış olup, TEMSA
tarafından KOÇASLANLAR’ın belgeleri tamamlamaması nedeniyle sürecin askıda
olduğu belirtilmiştir.
I.4. Değerlendirme
(16) Başvuruda temel olarak, TEMSA’nın Volvo yetkili servisi olmak için KOÇASLANLAR'ın
yaptığı başvuruyu yetkili servis kriterlerini teşebbüsle paylaşmayarak sürüncemede
bıraktığı, ayrıca TEMSA’nın KOÇASLANLAR’ın faaliyetlerini ayrımcı bir şekilde
zorlaştırdığı iddiaları bulunmaktadır. Bu çerçevede iddialar; 4054 sayılı Kanun’un 4. ve
6. maddeleri ile 2017/3 sayılı Tebliğ kapsamında incelenmiştir.
I.4.1. İlgili Mevzuat
(17) Önaraştırma tarafı teşebbüsler motorlu taşıtlar sektörünün bakım, onarım ve yedek parça
hizmetleri pazarında faaliyet göstermektedirler. Bakım onarım hizmetleri pazarında
faaliyet gösteren teşebbüsler yetkili servis ve bağımsız (özel) servis olarak iki temel
başlık altında toplanmaktadır. Yetkili servisler, sağlayıcılar ile yaptıkları anlaşmalar
çerçevesinde yetkilendirilen ve sağlayıcı tarafından kurulan bir dağıtım sistemi içerisinde
hizmet veren teşebbüslerdir. Bağımsız servisler ise herhangi bir yetkilendirilmiş dağıtım
ağı içinde yer almaksızın pazardaki araçlara bakım onarım hizmeti veren teşebbüslerdir.
Hem periyodik bakım onarım hizmetleri hem de hasarlı araçların tamiri yetkili veya özel
servislerde yaptırılabilmektedir. Buna karşın garanti kapsamında yapılan parça
değişimleri sadece yetkili servislerde yapılabilmektedir.
(18) Bakım onarım hizmetlerinin anılan özelliklerinden ötürü ilk olarak 2005/4 sayılı Motorlu
Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nde (2005/4 sayılı Tebliğ) düzenlemelere gidilmiş, ancak uygulamada yaşanan
rekabetçi sorunların tam anlamıyla bertaraf edilememesi nedeniyle Tebliğ yenilenmiştir.
2017/3 sayılı Tebliğ’in bakım onarım hizmetleri pazarına ilişkin genel amaçları aşağıdaki
gibi özetlenebilir:
19-40/651-277
8/18
Satış ve satış sonrası hizmetlerdeki zorunlu birlikteliğin ortadan kaldırılması ile
daha az bir sermaye ile bakım onarım pazarına giriş mümkün kılınarak yetkili
servislerin sayısının ve bakım onarım pazarında rekabetin artırılması
amaçlanmıştır.
Satış sonrası hizmetler bakımından sağlayıcıların pazar payı eşiklerini geçmesi
halinde, niteliksel seçici dağıtım sistemi geniş uygulama alanı bulmuştur. Bu
nedenle, gerekli kriterleri sağlayan teşebbüslerin pazara girişinin kolaylaştırılması
ve satış sonrası için marka içi rekabetin artırılması hedeflenmiştir.
Çok markalılık düzenlemesi ile yetkili servislerin birden fazla markaya hizmet
verme imkanına sahip olmaları sağlanmış, böylece marka içi ve markalar arası
rekabetin artırılması öngörülmüştür.
Ek servis yeri açılmasına ilişkin düzenleme ile yetkili servislerin sağlayıcı
karşısında güçlendirilmesi amaçlanmıştır.
Bağımsız teşebbüslerin teknik bilgi ve yedek parçaya erişimlerine ilişkin
sağlayıcılara getirilen yükümlülüklerle, bağımsız servislerin yetkili servisler
karşısında tüketiciler bakımından bir alternatif oluşturmalarının sağlanması
hedeflenmiştir.
(19) Bununla birlikte, 21.04.2009 tarihli ve 27207 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Hafif
Yolcu ve Ticari Araçlardan Çıkan Emisyonlar 4 (EURO 5 ve EURO 6) Bakımından ve
Araç Tamir ve Bakım Bilgilerine Erişim Konusunda Motorlu Araçların Tip Onayına İlişkin
Yönetmelik ((AT) 715/2007)” ve 03.08.2011 tarihli ve 28014 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan “Ağır Hizmet Araçlarından Çıkan Emisyonlar (EURO 6) Bakımından ve Araç
Tamir ve Bakım Bilgilerine Erişim Konusunda Motorlu Araçların Tip Onayına İlişkin
Yönetmelik ((AT) 595/2009)” özel servislerin teknik bilgiye erişimini ayrıntılı bir biçimde
düzenlemektedir. Söz konusu düzenlemeler özel servislerin teknik bilgiye erişimi
bakımından yeterli kabul edildiğinden 2017/3 sayılı Tebliğ kapsamında ayrıca bir
düzenleme getirilmemiştir. Bu noktada, teknik bilgiye erişime dair uyuşmazlıkların aynı
zamanda 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde ele alınabileceği ve bu madde
çerçevesinde yapılacak değerlendirmede yukarıda belirtilen mevzuattaki esasların
dikkate alınacağı belirtilmelidir. Ayrıca, anılan mevzuatın kapsamadığı eğitime erişimin
engellenmesi ile 2008 yılı öncesinde piyasaya çıkan taşıtlara ilişkin teknik bilgi talepleri
hakkındaki uyuşmazlıklar bakımından da 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında
değerlendirme yapılması mümkündür.
(20) Markalar arası ve marka içi rekabetin sağlanması ve bağımsız teşebbüslerin rekabet
gücünün arttırılması da Tebliğ’in temel amaçları arasında sayılmaktadır. Marka içi
rekabetin korunmasına ilişkin en önemli düzenlemeler anlaşma koşulları ve fesih
sürelerine ilişkindir. Bu kapsamda, sağlayıcı ile dağıtıcı arasında yapılan bir anlaşmanın
grup muafiyetinden faydalanabilmesi için aranan koşullardan biri; anlaşmanın en az beş
yıl süreli olması ve anlaşmada yer alacak olan yenilememe isteğini anlaşmanın sona
ermesinden asgari altı ay önce bildirmeyi her iki tarafın da kabul etmesi veya anlaşmanın
belirsiz bir süre için yapılması halinde feshi ihbar süresinin her iki taraf için de en az iki
yıl olmasıdır. Bu düzenleme ile sağlayıcının, dağıtıcıların Tebliğ uyarınca
sınırlanamayacak davranışlarda bulunması nedeniyle anlaşmayı derhal sona erdirmesini
engellemek ve marka içi rekabeti korumak amaçlanmıştır.
(21) Her ne kadar 2005/4 sayılı Tebliğ’in getirdiği sistematik 2017/3 sayılı Tebliğ ile temelde
korunmuş olsa da, özellikle muafiyetin genel koşulları bakımından 2017/3 sayılı Tebliğ’in
getirmiş olduğu bazı farklılıklar bulunmaktadır.
19-40/651-277
9/18
(22) 2017/3 sayılı Tebliğ’in 5.1. maddesinde bu Tebliğ ile sağlanan muafiyetin, nicel seçici
dağıtımı ve münhasır dağıtımı konu alan anlaşmalar bakımından; taşıt sağlayıcısının
motorlu taşıt sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %30’u aşmaması, taşıt veya yedek
parça sağlayıcısının yedek parça sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %30’u
aşmaması, taşıt sağlayıcısının bakım ve onarım hizmeti sağladığı ilgili pazardaki pazar
payının %30’u aşmaması, bakım ve onarım zincirleri bakımından ağ kurucusu
teşebbüsün bakım ve onarım pazarındaki pazar payının %30’u aşmaması durumunda
uygulanacağı; 5.2. maddesinde ise nitel seçici dağıtım sistemi bakımından pazar payı
eşiği bulunmadığı hüküm altına alınmıştır. Volvo yetkili servis ağının pazar payının %30’u
aşmış olduğu varsayılarak nitel seçici dağıtım sisteminin benimsendiği anlaşılmaktadır.
(23) 2017/3 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde nitel seçici dağıtım sistemi; “Sağlayıcının,
dağıtıcılar için sadece nitel olan, anlaşma konusu mal veya hizmetlerin niteliğinin
gerektirdiği, dağıtım sistemine katılmak için başvuran tüm aday teşebbüsler için aynı
olacak şekilde belirlenen ve ortaya konan, ayrımcı bir biçimde uygulanmayan ve
doğrudan ya da dolaylı olarak dağıtıcıların sayısını sınırlamayan kriterler kullandığı seçici
dağıtım sistemi” şeklinde tanımlanmıştır.
(24) 2017/3 sayılı Tebliğ’in genel hedefleri doğrultusunda Tebliğ’de yetkili dağıtıcılar ile yetkili
servisler üzerinde kalite ve fiyat baskısı yaratarak rekabeti güçlendirecek olan özel
servislerin pazarda alternatif oyuncu olmasını kolaylaştıracak hükümlere yer verilmiştir.
Satış sonrası hizmetlerin sunulmasında nitel seçici dağıtım sisteminin benimsenmesi
sayesinde, pazarda esnek bir dağıtım ağının oluşturulduğu ve kar marjlarının yüksek
seyrettiği bakım ve onarım hizmetleri alanında pazara girişlerin artmış olduğu
gözlenmiştir. Tüketicinin daha fazla servis noktasına ulaşmasını hedefleyen bu
düzenlemenin kısmen hedefine ulaştığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla yeni düzenlemede nitel
seçici dağıtım sistemine ilişkin esaslar temel olarak korunmuştur.
(25) Bununla birlikte; 2005/4 sayılı Tebliğ’in uygulanması esnasında, hangi kriterlerin nitel
kabul edilebileceği, başvuru sahiplerinin nitel kriterleri sağlayıp sağlamadığının tespiti
gibi pek çok sorunla karşılaşılmıştır. Belirtilen sorunların özel hukuk hükümleri
çerçevesinde mahkemelerce çözümlenmesi mümkün olduğundan sistemin uygulanması
bakımından engel teşkil etmeyeceği kabul edilmiş; bu nedenle, Tebliğ’in uygulanması
bakımından, kriterlerin niteliğinin ve kriterlerin sağlanıp sağlanmadığının tespiti
mahkemelere bırakılmıştır.
(26) 2017/3 sayı Tebliğ ile asıl amaçlanan mümkün olduğunca çok sayıda teşebbüsün adil ve
gerekli kriterleri sağlamak koşuluyla yetkili servis olabilmesini sağlamak, gerek
hâlihazırdaki yetkili servisler gerekse aday teşebbüsler arasında her türlü ayrımcı
uygulamaya son verilmesi suretiyle de pazardaki rekabet seviyesinin arttırılmasıdır.
I.4.2. TEMSA’nın Yetkili Servis Atama Süreci Hakkında Değerlendirme
(27) VOLVO TRUCKS, 2013 yılında Volvo ve Renault markalı kamyonlar için çift markalı
yetkili servis anlaşmaları akdetmeye başlamış; bu tarihten önce yalnızca Renault
markası ile yetkili servis sözleşmesi bulunan KOÇASLANLAR bu tarihten itibaren Volvo
ve Renault marka ağır ticari araçların servis hizmetlerinin sağlanması ve yedek
parçaların satışı için yetkili servis sözleşmesi imzalamıştır.
(28) KOÇASLANLAR ile yapılan görüşmelerde VOLVO TRUCKS ile arasında niteliksel
kriterlerin yerine getirilmesi ve yetkili servis sözleşmesi imzalanması süreçlerinin,
TEMSA’ya devredilmesine kadar sorunsuz bir şekilde devam ettiği belirtilmiştir. VOLVO
TRUCKS da KOÇASLANLAR ile imzalanmış olan yetkili servis sözleşmelerinin tip
sözleşmeler olduğunu, sözleşmelerde nitel seçici dağıtım sisteminin benimsendiğini ve
19-40/651-277
10/18
sözleşmelerin 2005/4 sayılı ve 2017/3 sayılı Tebliğler ile uyum içinde olduğunu
belirtmiştir.
(29) Dosyadaki belgelerden; VOLVO TRUCKS’ın Volvo markalı araçlar için yetkili servis
operasyonlarını TEMSA’ya devretmesinin ardından TEMSA tarafından VOLVO
TRUCKS yetkili servis ve yedek parça bayilik ağının oluşumunda da nitel seçici dağıtım
sisteminin benimsendiği anlaşılmaktadır.
(30) TEMSA ile VOLVO TRUCKS arasında 2016 yılında imzalanan ithalatçı sözleşmesi ile
taraflar; Volvo marka araçların Türkiye’de yetkili servis ağının yürütülmesi işini
TEMSA’nın devralması, VOLVO TRUCKS’ın mevcut yetkili servisleri ile sözleşmelerinin
süreleri sona erene kadar sürecin VOLVO TRUCKS ile yürütülmesi, ancak sürenin
bitiminden itibaren süreci TEMSA’nın serbestçe belirlemesi hususunda anlaşmışlardır.
(31) TEMSA’nın süreci devralmasının ardından kendisinin yeni bir yetkili servis ağı kurduğu,
daha önce VOLVO TRUCKS ile anlaşması olan ve içlerinde KOÇASLANLAR’ın da
bulunduğu bazı yetkili servislerle çalışmadığı, söz konusu yetkili servislerin yerine başka
servislerle sözleşmeler imzaladığı anlaşılmıştır. Aşağıdaki tablolarda VOLVO
TRUCKS’ın 2013-2018 yılları arasındaki yetkili servis ağı ile TEMSA’nın Volvo markalı
araçlara ait mevcut yetkili servis listesine yer verilmektedir.
Tablo 1: VOLVO TRUCKS 2013-2018 Yetkili Servis Listesi
No. Yetkili Servis Adı Şehir
1. Hadımköy Truck Center-Volvo Group Otomotiv İstanbul
2. Orhanlı Truck Center- Volvo Group Otomotiv İstanbul
3. KOÇASLANLAR Bursa
4. KOÇASLANLAR İzmit
5. KOÇASLANLAR Düzce
6. KOÇASLANLAR Eskişehir
7. KOÇASLANLAR Balıkesir
8. KOÇASLANLAR İzmir
9. KOÇASLANLAR Denizli
10. ÖZMUTLUBAŞ İzmir
11. Assar Otomotiv Tic. Ltd. Şti. (ASSAR OTOMOTİV) Antalya
12. CEYHAN Ankara
13. ÖMER EKBİÇ Erzurum
14. ÖMER EKBİÇ Samsun
15. ÖMER EKBİÇ Trabzon
16. SAĞLAM Antakya
17. GÖKDENİZLER Mersin
18. İMAM KAYALIOĞULLARI Gaziantep
19. İMAM KAYALIOĞULLARI Adana
20. İMAM KAYALIOĞULLARI Mersin
19-40/651-277
11/18
Tablo 2: TEMSA Mevcut Yetkili Servis Listesi
No. Yetkili Servis Adı Şehir
1. ARTİFE SERVİSONE Kocaeli
2. CEYHAN Ankara
3. GÖKDENİZLER Mersin
4. İMAM KAYALIOĞULLARI Gaziantep
5. ÖZMUTLUBAŞ İzmir
6. SAĞLAM Antakya
7. SAMİ USTA Trabzon
8. TAŞAR OTOMOTİV Antalya
9. TAŞIN MOTORLU ARAÇLAR Bursa
10. TAŞIN MOTORLU ARAÇLAR Kocaeli
11. TEMSA (Hadımköy) İstanbul
(32) TEMSA’dan elde edilen bilgilere göre; 2013-2018 yılları arasında VOLVO TRUCKS
bayisi olan teşebbüslerden ASSAR OTOMOTİV, GÖKDENİZLER, İMAM
KAYALIOĞULLARI (Adana, Mersin), KOÇASLANLAR (Düzce, Denizli, İzmir), ÖMER
EKBİÇ (Erzurum, Samsun, Trabzon) ve Özkılıç Motorlu Araçlar Teks. İnş. San. Tic. Ltd.
Şti.’nin TEMSA’ya başvuru yapmadığı için onlarla çalışılmadığı belirtilmiştir.
KOÇASLANLAR’ın ise Bursa ve Kocaeli için başvuru sürecini tamamlamadığından şu
an değerlendirme aşamasında olduğu belirtilmiştir.
(33) TEMSA, devir işleminin tamamlamasının ardından işin sürekliliğinin sağlanması, müşteri
mağduriyetleri yaratılmaması ve marka imajının korunması açısından normal ağını
sıfırdan oluşturmak yerine bazı yöntemler uygulayarak sistemin devamlılığını sağladığını
belirtmiştir. TEMSA, kendi başvuru sistemini kurmadan önce, başvuru sistemini
değerIendirirken VOLVO TRUCKS yetkili servis hizmetinin kesintisiz devam edebilmesi
için, güven duyduğu basiretli bir tacir olarak değerlendirdiği yetkili servis adayları ile niyet
mektupları imzaladığını belirtmiştir.
(34) TEMSA, yetkili servis sözleşme imzalama sürecinin aşağıdaki sıra ile gerçekleştiğini
bildirmiştir: “
(i) adresinde, "Yetkili
Servislik başvuru formu talebiniz için tıklayınız” ibaresi yer almaktadır.
'Tıklayınız” ibaresinin tıklanması ile bayigelisim@ e-posta adresi
açılmaktadır.
Volvo Trucks yetkili servisi olmak isteyen bir teşebbüsün, bu e-posta adresine talebini
içeren, -herhangi bir şekle tabi olmayan- bir e-posta göndermesi gerekmektedir.
(ii) (…..).
(iii) (…..).
(iv) (…..).
(v) (…..).
(vi) (…..).
(vii) (…..).”
19-40/651-277
12/18
(35) TEMSA, yetkili servis atama sürecinde “Yetkili Servisler için Seçici Sistem
Gereklilikleri”nin (Kriterler), yetkili servis adayının bir şekilde sağlayabileceği gereklilikler
olduğunu ifade etmektedir. TEMSA açısından aday yetkili servislerin
değerlendirilmesinde önemli olan aşamanın adayın güvenilir olup olmadığı hakkında
yapılan araştırmalar ve görüşmeler olduğu belirtilmektedir.
(36) Aşağıdaki tabloda TEMSA’nın yetkili servislerinden elde edilen bilgiler ışığında yetkili
servislerin atanma süreci özetlenmektedir.
Tablo 3: TEMSA Yetkili Servisleri Atanma Süreci
Yetkili Servis Adı Şube Başvuru Süreci, Mevcut Durum ve Açıklamalar
ÖZMUTLUBAŞ İzmir
2001 yılından itibaren VOLVO TRUCKS yetkili servisi olarak hizmet
veren bayi, 20.09.2018 tarihinde Yetkili Servis Başvuru formu ve
gerekli belgeler ile birlikte TEMSA’ya başvuruda bulunmuş,
01.10.2018 tarihinden itibaren geçerli olacak Yetkili Servis
Sözleşmesi (YSS) imzalamıştır. (Başvurunun sonuçlanması azami
11 gün sürmüştür.)
CEYHAN Ankara
1995 yılından itibaren VOLVO TRUCKS yetkili servisi olan bayi,
17.08.2018 tarihinde TEMSA’ya yetkili servislik başvurusunda
bulunmuş, 26.09.2018 tarihinde 01.10.2018 tarihinden itibaren
geçerli olacak şekilde TEMSA ile 5 yıl süreli YSS imzalamıştır.
(Başvurunun sonuçlanması 39 gün sürmüştür.)
SAĞLAM Antakya
18.11.2004 tarihinden itibaren VOLVO TRUCKS yetkili servisi olan
bayi 29.08.2018 tarihinde yetkili servislik için TEMSA’ya başvuruda
bulunmuş, 01.10.2018 tarihinde TEMSA ile YSS imzalamıştır.
(Başvurunun sonuçlanması 32 gün sürmüştür.)
GÖKDENİZLER Mersin
2014 yılından itibaren VOLVO TRUCKS ve RENAULT TRUCKS
yetkili servisliğini yürüten bayi, 15.08.2018 tarihinde TEMSA’ya yetkili
servislik başvurusunda bulunmuş, 13.09.2018 tarihinde gerekli
belgeler ve başvuru tamamlanmış ve 01.10.2018 tarihinde yürürlüğe
girecek olan YSS imzalanmıştır. (Başvurunun sonuçlanması 28 gün
sürmüştür.)
ARTİFE
SERVİSONE
Kocaeli
TEMSA’dan önceki dönemde hiçbir çekici markasının yetkili
servisliğini yapmamış olan bayi, 2017 yılının Kasım ayından itibaren
TEMSA ile yetkili servislik konusunda görüşmelere başlamıştır.
01.06.2018 tarihinde TEMSA ile aralarında YSS imzalanmıştır.
(Başvuru hakkında net bir tarih verilmemekle birlikte görüşmeleri
müteakip 7 ay içerisinde sözleşme imzalanmıştır.)
SAMİ USTA Trabzon
TEMSA tarafından gönderilen yazıda teşebbüsün VOLVO TRUCKS
yetkili servisliğine devam ettiği bilgisi yer almaktadır.
TAŞAR
OTOMOTİV
Antalya
10.04.2017 tarihinde TEMSA ile Niyet Mektubu imzalanmasıyla
başvuru süreci başlamıştır. Bayide çeşitli düzenleme ve iyileştirmeler
yapıldıktan sonra 15.06.2017 tarihinde TEMSA ile YSS
imzalanmıştır. (Başvurunun sonuçlanması niyet mektubunun
imzalanmasından itibaren 66 gün sürmüştür.)
19-40/651-277
13/18
Tablo 3’ün Devamı
Yetkili Servis Adı Şube Başvuru Süreci, Mevcut Durum ve Açıklamalar
Taşın Otomotiv İnş.
Nakliyat San. ve
Tic. Ltd. Şti.
(TAŞIN
OTOMOTİV)
Kocaeli
Teşebbüs VOLVO TRUCKS yetkili servis operasyonlarının TEMSA
tarafından devralınmasından önceki dönemde VOLVO TRUCKS
bayiliği yapmamıştır. TEMSA ile 23.02.2017 tarihinde Niyet Mektubu
imzalanarak VOLVO TRUCKS yetkili servisliğine başvuru süreci
başlamıştır. TEMSA tarafından istenilen belgeler teslim edilmiş ve
22.01.2018 tarihinde yapılan başvuru neticesinde 01.02.2018
tarihinde TEMSA ile YSS imzalanmıştır. (Başvurunun sonuçlanması
niyet mektubunun imzalanmasından itibaren yaklaşık bir sene,
başvuru tarihinden itibaren 10 gün sürmüştür.)
TAŞIN MOTORLU
ARAÇLAR
Bursa
Teşebbüs VOLVO TRUCKS yetkili servis operasyonlarının TEMSA
tarafından devralmasından önceki dönemde VOLVO TRUCKS
bayiliği yapmamıştır. TEMSA ile 07.03.2017 tarihinde Niyet Mektubu
imzalanarak VOLVO TRUCKS yetkili servisliğine başvuru süreci
başlamıştır. TEMSA tarafından gönderilen İş Planı doldurulmuş,
değerlendirme toplantısı gerçekleştirilmiş, istenilen belgeler teslim
edilmiş ve 20.04.2017 tarihinde yapılan başvuru neticesinde
15.06.2017 tarihinde TEMSA ile YSS imzalanmıştır. (Başvurunun
sonuçlanması başvuru tarihinden itibaren 56; niyet mektubunun
imzalanmasından itibaren 96 gün sürmüştür.)
(37) Yukarıdaki tablodan, VOLVO TRUCKS yetkili servisliği yapmakta olan teşebbüslerin
yetkili servis olarak yeniden atanma sürecinin ortalama bir ayda tamamlandığı, yeni
bayilerin atanma sürecinin daha uzun sürdüğü anlaşılmaktadır. Ayrıca adayların başvuru
sürecine ilişkin yukarıda açıklanan prosedürün katı bir şekilde uygulanmadığı, bazı
adayların niyet mektubu ve ardından başvuru formunu doldurduğu yetkili servisliği
yenileme talebinde olanların ise sadece başvuru formu doldurduğu görülmektedir.
(38) Kılavuz’a göre nitel seçici dağıtım sistemini uygulayan sağlayıcının, tüm ilgililere
kriterlerinin ne olduğunu bildirmesi ve benzer bölgelerdeki dağıtıcılar için aynı kriterleri
uygulaması tavsiye edilmiştir. TEMSA’nın uygulamasında ise önce başvuru formu ve
ekindeki belgelerin eksiksiz bir şekilde tamamlaması beklenmekte, devamında yapılan
yüz yüze görüşme neticesinde kriterler bildirilmektedir. TEMSA’nın Volvo yetkili servis
ağı bünyesinde faaliyet göstermek isteyen dağıtıcıların yetkili servis adaylarının başvuru
süreci ortalama bir ay sürmekte iken yeni adayların kriterleri sağlaması için daha uzun
bir süre geçtiği anlaşılmaktadır.
(39) Satış sonrası hizmetlerin sunulmasında nitel seçici dağıtım sisteminin benimsenmesinin
hedeflerinden biri de tüketicinin daha fazla servis noktasına ulaşmasıdır. Nitel seçici
dağıtım sistemine ilişkin 2005/4 sayılı Tebliğ’de hüküm altına alınan esaslar, 2017/3
sayılı Tebliğ’de de temel olarak korunmuştur. Buna göre sağlayıcının hazırladığı
niteliksel kriterler ve bu kriterleri nasıl yerine getireceğine ilişkin dokümanlar yetkili servis
adayının talebi üzerine hemen verilecek şekilde hazır bulunmalıdır. Bu sayede sisteme
girmek isteyen adaylar için şeffaflık ve belirlilik sağlanabilecektir.
I.4.3. KOÇASLANLAR’ın Yetkili Servis Başvuru Sürecine İlişkin Değerlendirme
(40) TEMSA tarafından yapılan açıklamalarda; KOÇASLANLAR’a 17.08.2018 tarihinde
gönderilen ihtarname ile niteliksel kriterlerin, geçerli bir başvuru yapan ve başvuru
gereklerini yerine getiren adaylara sağlandığı, internet üzerinden başvuru yapılması
gerektiği, KOÇASLANLAR tarafından 28.08.2018 tarihinde adaylık talebini içeren e-
postanın gönderildiği, başvuru formu gönderilmekle beraber başvuru formunun ekinde
gönderilmesi gereken belgelerin ulaştırılmaması nedeniyle KOÇASLANLAR’ın başvuru
19-40/651-277
14/18
sürecinin askıda olduğu, bir sonraki aşama olan belgelerin değerlendirilme sürecine
geçilemediği belirtilmiştir.
(41) Ayrıca Yetkili Servis Sözleşmesi imzalama sürecinde TEMSA, KOÇASLANLAR ile olan
görüşmelerinde KOÇASLANLAR’dan iş kalitesini ve müşteri memnuniyetini artırmalarını
istediklerini, ancak TEMSA’nın bu yönde bir eyleme geçmeden önce kendileri ile
sözleşme imzalamak zorunda olduklarını belirttiğini iddia etmektedir.
(42) TEMSA, KOÇASLANLAR’ın yetkili servis başvurusunun sonuçlanmamasının
gerekçelerinden biri olarak KOÇASLANLAR hakkında kendilerine çözülemeyen (tekrar
eden) arıza, onarım şeklinden memnuniyetsizlik, personel yaklaşımı, garanti politikası,
stoklarda parça bulunmaması, geç hizmet ve yetersiz bilgilendirme gibi konularda
şikâyetler ulaştığını belirtmiştir. Söz konusu şikâyetler hakkında TEMSA’nın Kuruma
sunduğu e-posta yazışmaları aşağıda özetlenmektedir.
(43) 20.02.2017 tarihinde TEMSA tarafından KOÇASLANLAR’a gönderilen e-posta ile Polat
İnşaat'a ait aracın KOÇASLANLAR tarafından onarımı sonrasında saatler içerisinde
yeniden arızalanması ile ilgili KOÇASLANLAR'dan bilgi talep edildiği, ancak
KOÇASLANLAR tarafından bu e-postaya cevap verilmediği belirtilmiştir. 14.04.2017
tarihinde ise TEMSA tarafından KOÇASLANLAR’a tekrar bir e-posta gönderildiği,
KOÇASLANLAR tarafından yapılan sübap ayarlarının kalitesi ile ilgili hem TEMSA’nın
hem de VOLVO TRUCKS’ın kuşku içinde olduğunun dile getirildiği, onarım kalitesinin
acilen yükseltilmesinin talep edildiği ifade edilmiştir. KOÇASLANLAR ise cevabında
TEMSA’nın izlediği bu tutumun uygun olmadığını belirttiği görülmüştür.
(44) 31.07.2017 tarihinde TEMSA'ya ulaşan müşteri şikâyeti sonrasında TEMSA tarafından
KOÇASLANLAR'a gönderilen e-posta ile Özakar firmasına ait Volvo marka araca
KOÇASLANLAR İzmir yetkili servisinde Renault marka yağ koyulduğu, araçta değişmesi
gereken filtrenin değiştirilmediği, yapılan bakım ve onarımlardan bazılarına müşterinin
kendisinin onayının alınmadan yapıldığını iddia ettiği ve bu bakım ve onarımlara ilişkin
çıkarılan ödemelere itiraz ettiği bildirilmiştir. KOÇASLANLAR tarafından söz konusu
şikâyetlerin Mart ayında yapılan onarımlara ilişkin olduğu belirtilmiş olup, aracın Bursa
şubesine yönlendirilmesi ve gerekli işlemlerin bu noktada yapılması talep edilmiştir. Bu
talebin müşteri tarafından kabul edilmemesi sonucunda ise yağ bedelinin iadesi kabul
edilmiştir.
(45) TEMSA tarafından yapılan açıklamalara göre TEMSA ile VOLVO TRUCKS arasında
2016 yılında imzalanan İthalatçı Sözleşmesi ile Volvo marka araçların Türkiye’de yetkili
servis ağının yürütülmesi işini TEMSA’nın devraldığı, bu kapsamda Volvo yetkili
servislerinin sözleşme sürelerinin sona erdiği 30.09.2018’e kadar sözleşme ilişkilerinin
muhatabının VOLVO TRUCKS olacağı, ithalatçı sözleşmesi gereği 02.01.2017 itibarıyla
TEMSA’nın mevcut yetkili servislerin yedek parça tedarik, garanti hizmetlerinin
sunulması, teknik destek ve müşteri ilişkileri konularında Türkiye’deki sağlayıcısı halinde
geldiği, müşteri şikâyetlerinin TEMSA’ya iletilmesi halinde yine TEMSA tarafından
değerlendirildiği, yetkili servislerin sözleşmeleri kapsamındaki yükümlülükleri ilgilendiren
alanlarda veya hukuki bir yaptırımın gerekmesi halinde TEMSA’nın (hukuken
sözleşmenin tarafı olmaması ve ithalatçı sözleşmesi kapsamında TEMSA’nın hukuki bir
sorumluluk üstlenmemesi hükmü gereğince) yalnızca yetkili sözleşmelerin tarafı olan
VOLVO TRUCKS’a bildirim yapılması gerektiği anlaşılmaktadır.
(46) Polat İnşaat ve Özakar şikâyetlerinin gerçekleştiği tarihlerde KOÇASLANLAR’ın yetkili
servisliği devam etmektedir. KOÇASLANLAR’ın yetkili servis sözleşmesinin 25.5’inci
maddesine göre; (…..). Bununla birlikte VOLVO TRUCKS tarafından KOÇASLANLAR’a
sözleşme kapsamında tazminata hükmedildiği ya da fesih hükümleri çerçevesinde
19-40/651-277
15/18
taahhütlü mektup veya noter vasıtasıyla gönderilen bir bildirimin yapılmadığı
anlaşılmaktadır.
(47) KOÇASLANLAR’a ilişkin bir başka şikâyet ise yapılan yerinde incelemelerde VOLVO
TRUCKS’ta elde edilen belgelerde Cengiz İnşaat’a ait araca KOÇASLANLAR tarafından
verilen hizmet neticesinde yapılan motor yatak sarma şikâyeti hakkındadır. Söz konusu
şikâyet hakkında hazırlanan teknik rapor yapılan yerinde inceleme sonrasında VOLVO
TRUCKS tarafından sunulmuştur. Taraflardan söz konusu olay hakkında açıklama talep
edilmiştir.
(48) TEMSA tarafından yapılan açıklamada söz konusu sorunun KOÇASLANLAR’ın VOLVO
TRUCKS ile sözleşmesinin devam ettiği süreçte yaşandığı, ancak sözleşme sona
erdikten sonra tespit edildiğinin anlaşıldığı belirtilmiştir. Arızaya ilişkin hazırlanan teknik
raporda yer verildiği üzere sorunun işçilik hatasından kaynaklandığı, ancak söz konusu
sorunun KOÇASLANLAR’ın VOLVO TRUCKS ile sözleşmesi devam ederken meydana
geldiği, o sürede TEMSA ile KOÇASLANLAR arasında herhangi bir hukuki ilişkinin
olmadığı, dolayısıyla KOÇASLANLAR’a karşı herhangi bir yaptırımda bulunulmadığı
ifade edilmiştir.
(49) VOLVO TRUCKS tarafından yapılan açıklamada ise anılan şikâyet ve şikâyete konu
Volvo marka kamyon için TEMSA tarafından hazırlanmış teknik raporun VOLVO
TRUCKS ya da VOLVO TRUCKS ile akdedilen herhangi bir sözleşme ile ilgili ve/veya
ilişkilendirilebilir nitelikte olmadığı, zira ilgili araca ilişkin şikâyetin VOLVO TRUCKS ile
KOÇASLANLAR arasındaki yetkili sözleşmenin sona erme tarihinden sonra ortaya çıktığı
ve VOLVO TRUCKS'a iletildiği belirtilmiştir. İlgili sözleşmenin sona ermesinden sonra
gerek sözleşmesel bir dayanağın yokluğu gerekse de VOLVO TRUCKS lehine hukuki bir
menfaatin bulunmaması sebebiyle KOÇASLANLAR’a yönelik herhangi bir işlemin
gerçekleştirilmediği ifade edilmiştir.
(50) KOÇASLANLAR tarafından yapılan açıklamada ise söz konusu aracın servise ilk olarak
11.06.2018 tarihinde geldiği, daha sonra aracın ikinci kez arızalanması üzerine ikinci
arıza tarihinde KOÇASLANLAR’ın VOLVO TRUCKS yetkili servisliği sona ermiş
olduğundan, yapılacak işlemlerin garanti kapsamında yapılabilmesi amacıyla söz konusu
aracın TEMSA'nın bilgisi dâhilinde TAŞIN OTOMOTİV Volvo Servisi'ne gittiği, daha
sonra ise bizzat TEMSA tarafından hazırlanan ve Cengiz İnşaat'a ait aracın onarımının
garanti kapsamında yapılmasına onay vermeyen ve KOÇASLANLAR’ın teknik olarak
katılmadığını belirttiği teknik rapora istinaden söz konusu aracın müşterinin bilgisi
dahilinde kurtarıcı ile KOÇASLANLAR servisine getirildiği ve araca verilen hizmetlerin
Cengiz İnşaat'ın müşteri memnuniyetinin sağlanması amacıyla ücretsiz olarak verildiği
ifade edilmiştir.
(51) TEMSA tarafından ayrıca KOÇASLANLAR’ın kalite ve fiyatları konusunda iki adet
müşteri şikâyeti ve teşebbüsün kendi çalışanlarından biri tarafından el yazısı ile
hazırlanmış ifade sunulmuştur. Ayrıca TEMSA, KOÇASLANLAR’a ilişkin olarak gelen
şikâyetlere ek olarak KOÇASLANLAR’ın müşteri memnuniyeti ön koşulu olan %(…..)’in
altında kaldığı ve KOÇASLANLAR İzmit şubesinin diğer bayiler arasında sonuncu
olduğunu belirtmiştir. Müşteri memnuniyet anketi ile ilgili olarak belirtilmesi gereken bir
husus, söz konusu anket neticesinde alınan puanın yetkili servisin o yıl sonunda alacağı
prim için belirleyici olmasıdır. TEMSA’da yapılan incelemede elde edilen belgeye göre
hizmet kalitesi ölçme araçlarından olan müşteri memnuniyet ve tavsiye anket
sonuçlarının %(…..) ve üzerinde olması halinde servisin yedek parça yıllık net cirosu
üzerinden %(…..) oranında prim hak edeceği, KOÇASLANLAR İzmit’in olan müşteri
memnuniyeti anket sonucunun ise ön şart olan %(…..)’in altında kaldığı anlaşılmaktadır.
19-40/651-277
16/18
(52) Müşteri memnuniyet anketi ile ilgili olarak VOLVO TRUCKS’tan bütün bayilerin anket
sonuçları talep edilmiş olup, aşağıdaki tabloda bu sonuçlara yer verilmiştir.
Tablo 4: 2016 Yılına İlişkin VOLVO TRUCKS Bayileri Müşteri Memnuniyet Anketi (%)
Bayi Anket Sonucu
SAĞLAM Antakya (…..)
CEYHAN Ankara (…..)
İMAM KAYALI Mersin (…..)
KOÇASLANLAR Bursa (…..)
GÖKDENİZLER Gaziantep (…..)
Orhanlı Truck Center (…..)
KOÇASLANLAR İzmir (…..)
ÖMER EKBİÇ Trabzon (…..)
ÖZMUTLUBAŞ İzmir (…..)
GÖKDENİZLER Mersin (…..)
KOÇASLANLAR Düzce (…..)
KOÇASLANLAR İzmit (…..)
ÖMER EKBİÇ Samsun (…..)
KOÇASLANLAR Denizli (…..)
ASSAR OTOMOTİV Antalya (…..)
(53) Yukarıdaki tabloda KOÇASLANLAR Bursa ve İzmir yetkili servislerinin anket sonucunda
aldığı puanların %(…..)’in üzerinde olduğu, Düzce, İzmit ve Denizli yetkili servislerinin
%(…..)’in altında olduğu görülmektedir. Tabloya göre yine %(…..)’in altında puan alan
GÖKDENİZLER Mersin’in TEMSA ile yetkili servis sözleşmesi imzaladığı
anlaşılmaktadır. ÖMER EKBİÇ’in yetkili servis başvurusunda bulunmadığı ve ASSAR
OTOMOTİV Antalya’nın ise artık ÖZMUTLUBAŞ unvanıyla faaliyet gösterdiği bilgisi
edinilmiştir. Dolayısıyla müşteri memnuniyet anketinin tek başına yetkili servis olarak
atanmaya etkili olmadığı görülmektedir. Ancak, TEMSA’nın açıklamalarından
KOÇASLANLAR’ın müşteri şikâyetleri nedeniyle güvenilir iş ortağı adayı olarak
değerlendirilemediğinden başvurusunun askıda kalmaya devam edeceği
anlaşılmaktadır. Bu noktada Kılavuz’da yer alan istisnai durumun dosya konusu olay
bakımından ele alınması gerekmektedir. Kılavuza göre nitel seçici dağıtım sistemini
benimseyen bir sağlayıcı, dağıtıcıları için yalnızca nitel kriterler koyabilecek ve
anlaşmaları sona ermiş, ancak sağlayıcının ağı bünyesinde faaliyetlerine devam etmek
isteyen dağıtıcılar da dâhil olmak üzere, bu kriterleri karşılayan tüm dağıtıcıların ağ
bünyesinde çalışmasına izin vermek zorunda olacaktır. Bununla birlikte bu kurala, genel
hukuk prensipleri uyarınca, haklı sebeplerle fesih hallerinin bu zorunluluğun dışında
tutulacağı açıktır denmek suretiyle istisna hükmü eklenmiştir.
(54) TEMSA tarafından müşteri şikâyetlerinin ve diğer hukuka aykırı uygulamaların öne
sürülmesi nedeniyle VOLVO TRUCKS, RENAULT TRUCKS ile KOÇASLANLAR
arasında akdedilen Yetkili Servis Sözleşmesi’nin Olağanüstü Fesih başlıklı 40. maddesi
incelenmiştir. Buna göre, sözleşme döneminde VOLVO TRUCKS’ın müşteri şikâyetleri
veya herhangi bir nedenle anılan sözleşme maddesi çerçevesinde olağanüstü fesih
yoluna gitmediği anlaşılmaktadır. Bununla birlikte TEMSA’nın KOÇASLANLAR’ın
başvurusunu sonuçsuz bırakmasının nedeninin, TEMSA’nın Kuruma sunduğu müşteri
şikayetleri olduğu yönündeki açıklamaları dikkate alındığında, TEMSA’nın söz konusu
gerekçeleri haklı sebep olarak değerlendirdiği anlaşılmaktadır.
(55) Kılavuz’a göre Tebliğ’in uygulanması bakımından kriterlerin sağlanıp sağlanmadığının
tespiti mahkemelere bırakılmıştır. Benzer şekilde 2017/3 sayılı Tebliği açıklayan
Kılavuz’da açıklandığı üzere haklı sebeple fesih hallerinin, kriterleri karşılayan tüm
dağıtıcıların ağ bünyesinde çalışmasına izin verme zorunluluğunun dışında tutulması
19-40/651-277
17/18
durumunda da genel hukuk prensiplerinin geçerli olacağı öngörülmektedir. TEMSA
tarafından ileri sürülen hususların haklı sebeple fesih hallerinden sayıldığına ilişkin
Kuruma herhangi bir mahkeme kararı sunulmamıştır. Bu çerçevede Kurumun bahse
konu hususların haklı sebeple fesih hallerinden sayılıp sayılmadığına karar vermek
durumunda olmadığı değerlendirilmektedir.
(56) Ayrıca, TEMSA tarafından Tebliğ’de ve Kılavuz’da amaçlanan hususlara aykırılık teşkil
edebilecek uygulamaların sistematik ve sürekli olmadığı ve hâlihazırda 10 yetkili servisle
sözleşme imzaladığı göz önüne alındığında, 2017/3 sayılı Tebliğ açısından bu aşamada
herhangi bir sorunun bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
I.4.4. 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. Maddesi Kapsamındaki Değerlendirme
(57) KOÇASLANLAR’ın yetkili servislik talebinin TEMSA tarafından yanıtsız bırakılmasının
Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir ihlal olarak değerlendirilebilmesi için rekabeti
kısıtlayıcı amacı veya etkisi olan bir anlaşmaya dayanması gerekmektedir. Yapılan
incelemede TEMSA’nın KOÇASLANLAR’ı dışlamaya yönelik bir anlaşma içinde
olduğuna dair herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşılamamıştır. Her ne kadar nitel seçici
dağıtım sistemi kapsamında dağıtım ve servis anlaşmaları bu anlamda anlaşma olarak
sayılmakla beraber, yukarıda yer verilen bilgi ve belgeler çerçevesinde TEMSA’nın
KOÇASLANLAR ile yaşadığı sorunun tekil nitelikte olduğu ve sistematik olarak ayrımcı
bir davranışın parçası olmadığı değerlendirilmektedir. Dolayısıyla TEMSA tarafından
KOÇASLANLAR’ın başvurusunun reddedilmesine yönelik şikâyetin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil etmediği kanaatine ulaşılmıştır.
(58) Bakım onarım hizmetleri pazarında ilgili pazar tanımları genellikle marka bazında
yapılmakta, bu nedenle sağlayıcıların yüksek bir pazar payına sahip olduğu, hatta hâkim
konumda oldukları görülmektedir. Dolayısıyla, anılan başvurunun ayrımcı şekilde
reddedilmesinin Kanun’un 6. maddesi kapsamında hâkim durumun kötüye kullanılması
sayılıp sayılmadığı da incelenmiştir. TEMSA’nın marka bazlı tanımlanan ilgili pazarda
hâkim durumda olduğu varsayıldığı takdirde; KOÇASLANLAR’ın başvurusunu
reddederek hâkim durumunu kötüye kullanıp kullanmadığının sözleşme yapmayı
reddetme uygulaması kapsamında değerlendirilmesinin yerinde olacağı kanaatine
ulaşılmıştır.
(59) İstisnai durumlar haricinde teşebbüsler, sözleşme tarafını seçmekte serbesttir. Sözleşme
yapmayı reddetmenin ihlal olarak değerlendirilebilmesi için bazı koşulların aynı anda
gerçekleşmesi öngörülmektedir. İlk olarak reddetme, alt pazarda rekabet edebilmek için
vazgeçilmez bir hizmete ilişkin olmalıdır. İkincisi reddetmenin alt pazardaki etkin rekabeti
ortadan kaldırma potansiyeli olmalıdır. Üçüncüsü ise reddetmenin tüketici zararına yol
açmasının muhtemel olmasıdır.
(60) İlk olarak KOÇASLANLAR’ın Renault yetkili servisi olarak faaliyet göstermekteyken beş
yıllık bir süre için Volvo yetkili servisliği de yaptığı; bu sürenin sonunda TEMSA ile Volvo
yetkili servis sözleşmesi yenilenmemekle beraber Renault yetkili servis sözleşmesinin
yenilendiği ve hâlihazırda Renault yetkili servisi olarak faaliyet gösterdiği bilinmektedir.
Dolayısıyla, Volvo yetkili servisi olmamasının KOÇASLANLAR’ın bakım onarım
pazarında faaliyet göstermesine engel teşkil etmediği anlaşılmaktadır. TEMSA’nın
eyleminin sözleşme yapmayı reddetme olarak değerlendirilebilmesi için belirtilen
koşulların tamamının karşılanması gerektiğinden, ilk koşulun sağlanmaması nedeniyle
bu bakımdan 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlal edilmediği kanaatine varılmıştır.
(61) Dosya kapsamındaki bir diğer iddia; TEMSA’nın yetkili servislere uyguladığı iskonto
oranlarında da ayrımcılık yaptığı ve KOÇASLANLAR’a diğer bayilerden farklı olarak daha
düşük iskonto oranları verdiği hususuna ilişkindir. Yapılan incelemede 05.09.2018
19-40/651-277
18/18
tarihinde KOÇASLANLAR’ın Volvo sistemine erişiminin kesildiği, bununla birlikte
durumun fark edilmesiyle tekrar erişim sağlandığı anlaşılmıştır. Ayrıca, gerek başvuru
formunda gerekse KOÇASLANLAR yetkilileri ile yapılan görüşmelerde iskonto
oranlarındaki farklı uygulamalar yoluyla ayrımcılık yapıldığına ilişkin herhangi bir bilgi ve
belge sunulmadığı gibi yapılan incelemelerde de bu hususa ilişkin herhangi bir bilgi ve
belgeye ulaşılamamıştır. Bu nedenle, anılan iddialar yoluyla 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesinin ihlal edilmediği sonucuna varılmıştır.
I.4.5. Genel Değerlendirme
(62) TEMSA’nın KOÇASLANLAR’ın başvurusunu reddetmesinin 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için rekabeti kısıtlama amacı ya da etkisi
taşıyan bir anlaşmanın varlığının gerektiği; nitel seçici dağıtım sistemi kapsamında
dağıtım ve servis anlaşmalarının bu anlamda anlaşma sayılmakla beraber bunların grup
muafiyeti kapsamında bulunduğu; TEMSA’nın KOÇASLANLAR ile yaşadığı sorunun tekil
nitelikte olduğu ve sistematik olarak ayrımcı bir davranışın bir parçası olmadığı dikkate
alındığında, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilmediği anlaşılmıştır. Ayrıca
TEMSA’nın şikâyet konusu davranışının, sözleşme yapmanın reddinin koşullarından biri
olan “reddetmenin alt pazarda rekabet edebilmek için vazgeçilmez bir hizmete ilişkin
olma” koşulunu yerine getirmemesi nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin de
ihlal edilmediği sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak iskonto oranlarındaki farklı uygulamalar
yoluyla ayrımcılık yapıldığına ilişkin herhangi bir bilgi ve belgeye de ulaşılamamıştır.
(63) Yetkili servis atanma sistemi açısından yapılan değerlendirme sonucunda ise özellikle
niteliksel kriterlerin ve başvuruların değerlendirilme sürecinin kesin, şeffaf ve
ayrımcılıktan uzak bir şekilde olmasını düzenleyen 2017/3 sayılı Tebliğ’e bu aşamada
herhangi bir aykırılığın bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(64) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60
gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy