Rekabet Kurumu - Karar Sayı 19-40/652-278

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2019-4-026 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 19-40/652-278
Karar Tarihi : 14.11.2019
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ
B. RAPORTÖRLER: Fatma ATAÇ, Mehmet Yavuz GÜNER, Abdulsamed TÜRLÜ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- İstanbul Otomotiv Hizmetleri İthalat İhracat San ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi: Av. Aytaç KARAOĞLU
Hürriyet Mahallesi Yurt Sokak No:3 K:3 Çağlayan
Kağıthane/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - BP Petrolleri A.Ş.
Değirmen Yolu Cad. No:28 K:3 Asia Ofis Park İçerenköy
Ataşehir/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: BP Petrolleri A.Ş.’nin, tedarikçisi olduğu Castrol marka
madeni yağları, Borusan Otomotiv yetkili servisi olarak faaliyet gösteren İstanbul
Otomotiv Hizmetleri İthalat İhracat San. ve Tic. A.Ş.’ye tedarik etmediği, bununla
birlikte diğer tüm Borusan Otomotiv yetkili servislerine tedarik ettiği ve bu yolla
4054 sayılı Kanun'un 4. ve 6. maddelerini ihlal ettiği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda; Borusan Otomotiv yetkili servisi olarak faaliyet
gösteren İstanbul Otomotiv Hizmetleri İthalat İhracat San. ve Tic. A.Ş. (İSTANBUL
OTOMOTİV) tarafından, BP Petrolleri A.Ş.’nin (BP) kendilerine Castrol marka madeni
yağı tedarik etmediği, ancak kendileriyle aynı durumda bulunan diğer tüm Borusan yetkili
servislerine tedarik ettiği, bakım onarım faaliyetlerini yerine getirdiği Land Rover marka
araçların garanti süresince işlem görmesi için Castrol marka madeni yağların
kullanılmasının bir zorunluluk olduğu, söz konusu yağların tek tedarik kaynağının ise BP
olduğu iddia edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 05.03.2018 tarih ve 1870
sayı ile giren başvuruya ilişkin olarak 24.02.2018 tarih ve 18-12/222-M sayılı Rekabet
Kurulu (Kurul) kararıyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı
Kanun) kapsamında herhangi bir işlem tesisine gerek olmadığı sonucuna varılmıştır.
Ankara 14. İdare Mahkemesinin 27.02.2019 tarih ve 2018/1093 E. ve 2019/450 K. sayılı
kararıyla anılan Kurul kararı iptal edilmiştir. Mahkeme kararında özetle, davacı iddiaları
hakkında idarece soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için önaraştırma
yapılması gerektiği ifade edilmiştir.
(4) Mahkeme kararı sonrası dosyanın yeniden değerlendirilmesi sonucunda hazırlanan
12.06.2019 tarih ve 2019-4-026/BN sayılı Bilgi Notu, Kurulun 20.06.2019 tarihli
toplantısında görüşülmüş ve 19-22/336-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. İlgili Kurul kararı üzerine hazırlanan 27.09.2019 tarih ve 2019-4-026/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
19-40/652-278
2/16

(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; BP hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yapılan Taraf: BP PETROLLERİ A.Ş. (BP)
(6) BP, dünya çapındaki müşterilerine, ulaşım için akaryakıt, ısınma ve aydınlanma için
enerji, motorlar için madeni yağlar ve günlük ihtiyaçları için petro-kimyasal ürünler
sağlayan bir şirkettir. BP’nin madeni yağ markası Castrol’dür. BP/Castrol; otomotiv,
endüstriyel, denizcilik, havacılık, petrol arama ve üretim müşterilerine ileri yağlama
ürünleri, gres ve ilişkili hizmetler sunan bir üretici, distribütör ve pazarlayıcıdır. Castrol
her tür kişisel, ticari ve endüstriyel uygulamaya uygun yağlama ürünleri sunmaktadır.
Otomotiv grubuna yönelik ürünlerin içerisinde şanzıman yağları, zincir yağlayıcıları ve
koruyucuları, soğutma suları, süspansiyon yağları, fren hidrolikleri, gresler, temizleyiciler
ve bakım ürünleri yer almaktadır. Ayrıca ziraat makineleri, fabrika, genel endüstri ve
deniz mühendisliği kullanımları için de ürünleri bulunmaktadır.
(7) BP/Castrol, Audi, Ford, MAN, Honda, JLR, Volvo, Seat, Skoda, Tata ve Volkswagen gibi
endüstri markalarına uyumlu yağlama ürünü üretmekte ve bu markaların tüm yeni nesil
motor ve aktarma organları teknolojilerini desteklemektedir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Sektör Hakkında Bilgi
(8) Ham petrolün rafinerilerde işlenmesi ile oluşan değişik viskozitedeki baz yağlara,
üründen beklenen özelliklere göre çeşitli katkı maddelerinin karıştırılmasıyla madeni
yağlar elde edilmektedir. Madeni yağlar genellikle otomotiv ve endüstriyel madeni yağlar
olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Otomotiv madeni yağları; otomobil grubu araçlarda
kullanılmakla beraber, ağır vasıta araçları, iş makineleri, otobüs, tır, kamyon, traktör,
deniz araçları, maden araçları gibi araçlarda kullanılan yağları da (motor yağları, makine
yağları, transmisyon yağları) içermektedir. Endüstriyel madeni yağlar ise, motorlu taşıt
sınıfına girmeyen araçlarda, aktarma parçalarında, fabrika tipi tesislerin makinelerinde,
dişlilerde kullanılan yağları (ısıl işlem yağları, hidrolik yağlar, pas önleyici ve çözücü
müstahzar yağlar, kızak yağları) kapsamaktadır.
(9) Petrol Sanayicileri Derneğinin (PETDER) 2018 yılı sektör raporuna göre, 2018 yılında
tüketilen madeni yağların %50’sini taşıt yağları, %41’ini ise endüstriyel yağlar
oluşturmuştur. 2018 yılında tüketilen 207.000 ton taşıt yağının büyük bir kısmı (%85)
motor yağı olarak ticari araçlarda (%59) kullanılmıştır. Aynı rapora göre, satışa sunulan
taşıt yağı miktarı ve satış rakamlarına bakıldığında, 2017’den 2018 yılına motor yağları
tüketim miktarında azalma yaşanmıştır.
(10) Madeni yağların kullanım alanlarının, içeriğindeki katkı maddelerinin farklı türde
kullanılması sonucu değişebilir olması, bu yağların homojen ürün niteliği taşımadığına ve
bu ürünlerde arz ikamesinin yüksek olduğuna işaret etmektedir. Türkiye’de madeni yağ
üretimi yapabilmek için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan (EPDK) lisans alınması
gerekmektedir. Pazarda madeni yağ lisansına sahip oyuncu sayısının 1261 olması
pazara giriş engelinin düşük olduğunu ve bununla birlikte pazarda kullanıcılar açısından
talep ikamesinin yüksek olduğunu göstermektedir.
(11) Diğer yandan EPDK tarafından çıkarılan Madeni Yağların Ambalajlanması ve Piyasaya
Sunumu Hakkında Tebliğ ile piyasaya beş litrenin üzerinde sunulacak madeni yağlar için
kurumca belirlenen bilgilerin etiket üzerinde bulundurulması zorunlu kılınmıştır. Bu Tebliğ

1 BP tarafından sağlanan bilgi.
19-40/652-278
3/16

ile madeni yağ ürünlerinin belirli bir kalite standardına ulaşması, kullanıcıların doğru ve
anlaşılabilir bilgiler sayesinde tercih yapabilmesinin sağlanması ve üreticilerin piyasaya
teknik düzenlemelere uygun ürün arz etmeleri hedeflenmiştir. Dolayısıyla madeni yağ
pazarının, giriş engellerinin yüksek olmadığı, pazara giriş imkanının bulunduğu, üreticiler
açısından arz ikamesinin, tüketiciler yönünden ise talep ikamesinin yüksek
varsayılabileceği bir pazar yapısına sahip olduğu anlaşılmıştır.
I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
(12) Dosya konusu başvuruda yer alan iddialar temelde, BP’nin İSTANBUL OTOMOTİV’e
Castrol marka madeni yağların satışını yapmaması üzerinedir. Madeni yağlar genellikle
otomotiv ve endüstriyel madeni yağlar olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Madeni yağlar
kullanım yerleri ve tüketici grupları açısından farklılık arz etmektedir. Otomotiv madeni
yağ talebinin, satış yeri, marka gücü ve fiyat/kalite gibi faktörlerden daha çok etkilendiği;
akaryakıt istasyonları, yetkili ve özel otomobil servisleri, yıkama yağlama noktaları gibi
satış noktalarının otomotiv madeni yağlarında münhasır olduğu; otomotiv sektöründeki
gelişmeler nedeniyle bu sektörde kullanılan madeni yağların endüstride kullanılanlara
göre daha hızlı bir gelişme gösterdiği ve özel spesifikasyonlarının bulunduğu dikkate
alındığında, otomotiv madeni yağları ile endüstriyel madeni yağların farklı ürün pazarları
olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Otomotiv madeni yağları pazarı yüksek derecede arz
ikamesinin olması ve pazarlama koşullarının aynı olması nedeniyle tek bir ürün pazarı
olarak tanımlanmış, alt pazarlara ayrılmamıştır. Ayrıca dosya kapsamında pazarı daha
dar çerçevede ele almanın sonucu değiştirmeyeceği de dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı
“otomotiv madeni yağları” pazarı olarak tanımlanmıştır.
I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
(13) Castrol marka yağlara, BP’nin distribütörleri veya yetkili satıcıları aracılığıyla erişim
imkanı bulunmaktadır. Dolayısıyla Castrol marka yağlara erişim kanallarının çeşitliliği ve
bu kanalların tüm yurt geneline yayılmış olması göz önüne alınarak, ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.3. Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(14) Önaraştırma çerçevesinde BP’de yerinde inceleme yapılmış ve İSTANBUL OTOMOTİV
ile görüşülmüştür. Ayrıca, söz konusu taraflar ile Borusan Otomotiv Pazarlama ve Ticaret
A.Ş.’den (BORUSAN OTOMOTİV) bilgi ve belgeler talep edilmiştir.
I.3.1. İSTANBUL OTOMOTİV’den Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(15) Önaraştırma kapsamında, İSTANBUL OTOMOTİV’den garanti kapsamında servise
gelen araçlar için kullanılan madeni yağların bedelinin BORUSAN OTOMOTİV (Jaguar
ya da Land Rover) tarafından ödenip ödenmediği, 2012-2018 yıllarına ilişkin kullanılan
yağ miktarı, hizmet alan araç sayısı, madeni yağ tedarik kaynakları, BP ile aralarındaki
ilişki, BORUSAN OTOMOTİV yetkili servisi olarak faaliyete başlandığı tarihten itibaren
Jaguar ve Land Rover marka araçlarda kullanılan Castrol marka yağ miktarı ve nereden
tedarik edildiği, Jaguar ve Land Rover dışında yetkili servisi olunan araçlar için garanti
kapsamındaki bakım ve onarım işlemlerinde belirli bir marka madeni yağ kullanma
zorunluluğu bulunup bulunmadığı hususlarında bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
İSTANBUL OTOMOTİV tarafından gönderilen cevap yazısında özetle;
- Garanti kapsamında servise gelen araçlar için kullanılan madeni yağın
bedelinin BORUSAN OTOMOTİV tarafından ödendiği,
- İSTANBUL OTOMOTİV’in organizasyon değişikliği nedeniyle ancak 2014-
2018 yıllarına ilişkin yağ verisinin sunulabildiği, anılan yıllara ilişkin kullanılan
toplam yağ miktarının (…..) litre, garanti kapsamında kullanılan toplam yağ
19-40/652-278
4/16

miktarının (…..) litre, Land Rover marka araçlarda garanti kapsamında
kullanılan yağ miktarının ise (…..) litre olduğu,
- İSTANBUL OTOMOTİV’den hizmet alan toplam araç sayısının (…..), Land
Rover marka araç sayısının (…..) ve garanti kapsamında hizmet alan Jaguar
ve Land Rover marka araç sayısının (…..) olduğu,
- İSTANBUL OTOMOTİV’in gerek garanti kapsamında olan gerekse diğer
(hasar-bakım-onarım) sebeplerle gelecek araç sayısını önceden tahmin
edemeyeceği, servise gelen her araç için yağ sarfiyatına ihtiyaç
bulunmayabileceği dolayısıyla gerek araç sayısının gerekse kullanılacak yağ
miktarının önceden tespit edilip yıllık ihtiyaç miktarı belirleyebilmenin mümkün
olmayacağı,
- İSTANBUL OTOMOTİV limited şirket unvanına sahipken BP ile 2012 yılında
bayilik sözleşmesi imzaladığı, bu sözleşmenin 2015 yılında feshedildiği,
feshedildikten sonra herhangi bir sözleşme ilişkisi içinde ya da dışında bir alım-
satım gerçekleştirilmediği,
- Land Rover marka araçlar dışında, yetkili servisi olarak hizmet verilen BMW
marka araçlarda Shell marka yağların kullanılması gerektiği belirtilmiştir.
I.3.2. BORUSAN OTOMOTİV’den Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(16) Önaraştırma kapsamında, BORUSAN OTOMOTİV’in faaliyet alanı, otomobil satış ve
bakım-onarım sistemi, yetkili servislerinin atanma koşulları ve süreci, Türkiye’de 2016,
2017 ve 2018 yıllarında Borusan ve yetkili servisleri tarafından satılan araçlar, her bir
marka bazında bunların sayısı ve pazar payı, BORUSAN OTOMOTİV ile BP arasında
hangi sözleşmelerin imzalandığı ve bunların içeriği, BORUSAN OTOMOTİV yetkili
servislerinin anlaşma yaptıkları madeni yağ firmaları, yetkili servislerinde yapılan bakım
vb. onarım işlemlerinde garanti kapsamında ya da garanti dışında belirli tip ve marka yağ
kullanma zorunluluğu olup olmadığı, yetkili servislere gelen garanti kapsamındaki
araçlarda kullanılan parça ve malzemelerin (madeni yağ gibi) bedelinin BORUSAN
OTOMOTİV tarafından nasıl ve hangi şartlarda ödendiği, Jaguar ve Land Rover marka
araçlarda kullanılan yağ standartları ve bu standartları karşılayan markalar ve ilgili yağ
tipleri, Jaguar ve Land Rover marka araçlarda kullanılan yağların BP dışındaki tedarik
kaynakları, Jaguar ve Land Rover marka araçlarda kullanılan madeni yağları yetkili
servislere hangi koşullarda sağladığı hususlarında bilgi ve belge talebinde
bulunulmuştur. BORUSAN OTOMOTİV tarafından gönderilen cevap yazısında özetle;
- BORUSAN OTOMOTİV şirketler grubu altında toplam dört şirketin yer aldığı; BMW,
MINI marka motorlu taşıtlar ile BMW marka motosikletlerin ve bu taşıtlara ilişkin
yedek parça ve aksesuarlarının ithalatı, araç, yedek parça ve aksesuarların toptan
satışı, ilgili markalara ilişkin satış ve satış sonrası dağıtım ağlarının kurulması, aynı
markalara ilişkin ikinci el araç dağıtım ağı kurulması ve bu ağların yönetilmesi
faaliyetinde bulunan Borusan Otomotiv İthalat ve Dağıtım A.Ş. (BORUSAN OTO)
ile ayrıca, Jaguar ve Land Rover marka motorlu taşıtların, bu taşıtlara ilişkin yedek
parça ve aksesuarlarının ithalatı, araç, yedek parça ve aksesuarların toptan satışı,
ilgili markalara ilişkin satış ve satış sonrası dağıtım ağlarının kurulması, aynı
markalara ilişkin ikinci el araç dağıtım ağı kurulması ve bu ağların yönetilmesi
faaliyetinde bulunan BORUSAN OTOMOTİV’in gruptaki distribütör şirketler olarak
faaliyet gösterdiği, bunun yanı sıra tüm bu marka yeni motorlu taşıtların perakende
satışı ve bu taşıtlara ilişkin satış sonrası hizmetlerinin sunulması ve ikinci el araç
satışı ile iştigal eden Borusan Oto Servis ve Ticaret A.Ş.’nin de grup şirketleri
arasında yer aldığı, anılan tüm marka motorlu taşıtların operasyonel amaçlı uzun
19-40/652-278
5/16

dönem kiralaması işi ile iştigal eden diğer grup şirketinin ise Borusan Otomotiv
Premium Kiralama ve Ticaret A.Ş. olduğu,
- BORUSAN OTOMOTİV bakımından Jaguar ve Land Rover markalı yeni
araçların dağıtımının münhasır dağıtım sistemine göre yapıldığı, söz konusu
araçların satış sonrası dağıtım ağını nitel seçici dağıtım sistemine göre
yönetmekte olduğu ancak halihazırda değişiklik sürecinin yaşandığı,
- BORUSAN OTOMOTİV yetkili servislerinin atanma koşulları ve sürecinin nicel
seçici dağıtım sistemine geçişle ilgili proje ve yeni standartlara yönelik
çalışmalar kapsamında, kurumsal internet sitesi üzerinden çevrimiçi olarak
yapılabilen “yetkili servis ön başvurusu”nun sistemsel olarak bu süreçte askıya
alındığı, nicel seçici dağıtım sistemine esas standartların belirlenmesi üzerine
aday başvuruları, ilgili standartlar çerçevesinde, planlanan yatırım ve iş
birliğine uygunluk açısından da değerlendirilerek, yatırımcı tarafından kabulü
ve üreticinin de onayı halinde işleme alındığı, başvurunun kabulü halinde yetkili
servis adayıyla yetkili servis sözleşmesi imzalandığı, her bir markaya ilişkin
halihazırda dağıtım ağı üyeleri ile imzalanmış yetkili servis sözleşmelerinin var
olduğu,
- Ayrıca aynı yazıda iletilen BORUSAN OTOMOTİV ve yetkili satıcıları
tarafından 2016, 2017 ve 2018 yıllarında satılan Land Rover araçların pazar
paylarının sırasıyla (…..) olarak gerçekleştiği bildirilmiştir. BORUSAN
OTOMOTİV bakımından BP ile arasında, tanıtım ve tavsiye faaliyetlerini
düzenleyen, (…..) başlangıç tarihli bir sözleşme bulunduğu, sözleşme
feshedilmediği için sözleşmenin ilgili hükümleri uyarınca halen yürürlükte
olduğu, sözleşmenin Jaguar ve Land Rover markalı taşıtların satış ve satış
sonrası süreçlerinde BORUSAN OTOMOTİV tarafından Castrol marka madeni
yağların tavsiye edilmesine ve tanıtılmasına yönelik düzenlendiği, ayrıca
Borusan Oto Servis ve Ticaret A.Ş. ile BP arasında, (…..) başlangıç tarihli, BP
tarafından piyasaya sunulan Castrol marka yağların tedarikini düzenleyen
Madeni Yağ Bayilik Sözleşmesi’nin bulunduğu, sözleşmenin (…..) tarihinde
sona erdiği, BORUSAN OTO ile BP arasında akdedilmiş ve halen yürürlükte
olan bir sözleşmenin bulunmadığı,
- Borusan Oto Servis ve Ticaret A.Ş. dahil tüm yetkili servislerin, herhangi bir
şemsiye anlaşma ve/veya distribütör tarafından herhangi bir yönlendirme
olmaksızın, tamamen kendi tercihleri doğrultusunda madeni yağ dağıtıcılarının
uyguladıkları şartları ve fiyatları mukayese ederek seçimlerini/tedarik
anlaşmalarını serbestçe yapabildiği, yetkili servis ağına motor yağı tedarikini
BORUSAN OTOMOTİV’in yapmadığı, bu nedenle grup şirketi Borusan Oto
Servis ve Ticaret A.Ş. dışındaki diğer yetkili servislerin madeni yağ tedarikine
ilişkin dağıtıcı firmalar ile aralarındaki anlaşmalar konusunda bir bilgilerinin
bulunmadığı, ancak Kurumdan gelen talep vesilesiyle Jaguar ve Land Rover
yetkili servisleriyle yapılan sözlü görüşmeler sonucunda bilgi edinildiği,
- BORUSAN OTOMOTİV yetkili servislerinde, Jaguar ve Land Rover tarafından
yapılan ve aşağıda belirtilen durumlar haricinde, maliyeti müşteri tarafından
karşılanan her türlü yağ değişiminde üreticinin belirlemiş olduğu “Yağ
Spesifikasyonları”na uyum gösteren herhangi bir marka yağın
kullanılabileceği,
19-40/652-278
6/16

- Jaguar ve Land Rover spesifikasyonunu karşılamakta olan Castrol EDGE
Professional’ın, üretici garantisi ve uzatılmış garanti kapsamı altındaki
onarımlar ve aksiyonlarda kullanılmasının zorunlu olduğu,
- Ayrıca Castrol kullanımının:
o Jaguar Land Rover'ın öngördüğü yağların kullanılacağı Servis Paketleri
/ Planları2 içerisinde;
o Jaguar Land Rover'ın veya Jaguar Land Rover'la ilişkili finansman
kurumunun finanse ettiği araçlarda yapılan tüm işlemlerde ve zorunlu
tutulmayan başka bir yağın kullanılması halinde araç üzerindeki
menfaatini, olumsuz etkileyecek olması durumunda (Türkiye'deki
uygulamada bu olasılığın gerçekleştiği bir durum yoktur);
o Jaguar Land Rover'ın direkt veya indirekt olarak onarımı üstlendiği
herhangi bir vakada
zorunluluk arz ettiği, belirtilen durumlar haricindeki tüm bakım/onarım
işlemlerinde üretici tarafından belirlenmiş olan yağ spesifikasyonlarına uyum
gösteren herhangi bir marka motor yağının kullanılabileceği belirtilmiştir.
(17) Aynı cevabi yazıda iletilen uyumlu spesifikasyonlara ilişkin bilgilere aşağıdaki tabloda yer
verilmiştir.
Tablo 1: Jaguar/Land Rover Spesifikasyonuna İlişkin Bilgiler
Jaguar/Land Rover
Spesifikasyonu
Viskozite ACEA Yağ Sınıfı Motor
STJLR.51.5122 0W-20 ACEA A1/B1
AJ126 (3.0 V6 SC) MY2015'ten itibaren ya da
soğuk iklim AJ133 (5.0 VB SC) MY2015'ten
itibaren
STJLR.03.5003 5W-30 ACEA A5/B5 3.od - Dizel Partikül Filtresi olmayan araçlar
STJLR.03.5004 5W-20 ACEA A1/B
AJ126 MY2014’e kadar (dahil olmak üzere)
AJ133 MY2014’e kadar (dahil olmak üzere)
STJLR.03.5005 5W-30 ACEA C1 3.od - Dizel Partikül Filtreli araçlar
STJLR.03.5007 0W-30 2.od Ingenium
STJLR.03.5006 0W-20 STJLR.51.5122'nin yerini alıyor
Kaynak: BORUSAN OTOMOTİV tarafından sağlanan bilgi.
(18) Yazıda; garanti onarımı ve Jaguar Care Servis Planı kapsamında kullanılan orijinal parça
ve malzemelerin bedeli için onarım sonrası yetkili servis tarafından garanti onarım veya
Jaguar Care Servis Planı talebi ile BORUSAN OTOMOTİV’e blokajlı fatura düzenlendiği,
kesilen söz konusu faturalardaki tüm kalem detayları içeren garanti veya Jaguar Care
Servis Planı başvuruları oluşturularak üretici sistemine gönderildiği, bu başvurular
aracılığıyla üretici söz konusu onarım bedelini BORUSAN OTOMOTİV'e ödediği, üretici
ödeme bilgisini gönderdikten sonra ilgili garanti veya Jaguar Care Servis Planı
faturasındaki blokajın kalktığı ve yetkili servise BORUSAN OTOMOTİV tarafından
ödeme yapıldığı; Jaguar ve Land Rover marka araçlarda kullanılan motor yağlarının,
üretici tarafından ilan edilen yağ spesifikasyonunu karşılayan herhangi bir markadan
tedarik edilebildiği de belirtilmiştir.

2 Bu servis paketleri ve planları, üretici tarafından yeni araçla birlikte gelen ve o kapsamda yapılan periyodik
bakım işlemlerinin bedelinin daha sonra üretici tarafından karşılandığı (üstlenildiği) ve müşterilere ücretsiz
olarak sunulan paket ve planlardır.
19-40/652-278
7/16

I.3.3. BP’den Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(19) Önaraştırma kapsamında, BP’den otomotiv madeni yağları pazarına ait tahmini pazar
büyüklüğü, pazarın rekabetçi yapısı, rakiplerinin pazardaki konumu, pazara giriş ve
büyüme engelleri ile alıcı gücü, BP’nin 2016, 2017 ve 2018 yıllarına ait madeni yağ satış
miktarı ve pazar payı, yine söz konusu yıllara ait Jaguar ve Land Rover marka araçlara
yönelik satılan madeni yağ miktarı, madeni yağ dağıtım kanalları ve dağıtım sistemi, BP
ile BORUSAN OTOMOTİV arasındaki ilişkinin niteliği, hangi sözleşmelerin imzalandığı
ve bunların içeriği, Jaguar ve Land Rover marka araçlarda kullanılan Castrol marka
madeni yağ tipleri, bu madeni yağların piyasada bulunabilirlik durumu ve muadilleri, BP
tarafından satılan madeni yağların yetkili servislere dağıtımında temel alınan kıstaslar,
yetkili servislere ürün sağlamak için ürün tedarik sözleşmesinin gerekli olup olmadığı,
İSTANBUL OTOMOTİV’e ürün tedarik edilip edilmediği, edilmiyorsa bunun gerekçeleri
hususlarında bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. BP tarafından gönderilen cevap
yazısında özetle;
- Otomotiv madeni yağları pazarına ait tahmini pazar büyüklüğünün, bağımsız
kuruluş PETDER Madeni Yağ Satışları Raporu'nun Taşıt Yağları kısmından
faydalanılarak 2016, 2017 ve 2018 yılları için sırasıyla (…..) ve (…..) olduğu,3
- PETDER’den temin edilen verilere göre BP’nin pazar paylarının da 2016, 2017
ve 2018 yılları için sırasıyla (…..) ve (…..) olduğu, madeni yağ üretimi yapılması
için EPDK’dan lisans alınması gerektiği, lisans sahibi oyuncu sayısının 126
olduğu, ihrakiye teslim ve ithalat için de EPDK'dan lisans alınmasının icap ettiği,
ancak lisans rejiminin pazardaki oyuncu sayısını sınırlandırmak amacıyla değil,
kayıt altına almak, iş ve işlemlerinde gerekli denetimi yapmak saikiyle
gerçekleştirildiği dikkate alındığında, bu faaliyetler için lisans alınması ihtiyacının
pazara giriş engeli olarak telakki edilmemesi gerektiği, nitekim lisans sahibi
oyuncu sayısının da bunu tevsik ettiği, ithalat lisansı almak suretiyle dileyen her
kuruluşun pazara girebileceği, eldeki bilgiler çerçevesinde madeni yağ satışı için
ayrıca bir lisans gerekmediği, tüm bu hususların EPDK ile de teyit edilebileceği,
- Otomotiv madeni yağları pazarının, doğal olarak otomotiv sektörünün
büyümesinden oldukça etkilendiği, yerel ve uluslararası alanda gerçekleşen
gelişmelerin ülkemizde gerçekleşen otomotiv yağları satışlarını doğrudan
etkilediği ve pazarın buna göre bir seyir sergileyebildiği, nitekim 2017'de bir
önceki yıla göre artan satış hacminin, 2018 yılında ülkemiz genelinde yaşanan
ekonomik gelişmeler paralelinde, diğer birçok sektörde olduğu üzere bir daralma
yaşadığı,
- Sektörün oldukça rekabetçi bir görünüm sergilediği ve uluslararası oyuncuların
rekabetine sahne olduğu, diğer yandan pazara yeni girişlerin de bu esnada
gerçekleştiği,
- Sektörün alıcı tarafında ilk dolum aşamasında Fiat, Ford, Renault, Temsa gibi
oldukça önemli alım gücüne sahip firmaların bulunduğu, keza alıcılar arasında
(Otosan gibi) kendi dağıtım ağlarına sahip firmaların da yer aldığı, yine dağıtım
tarafında uzun zamandır süregelen ilişkiler neticesinde gelişen distribütörlerin de
gerçekleştirdikleri önemli alım miktarları ile sağlayıcılara (üretici ve ithalatçılara)
karşı önemli alım gücüne sahip oldukları,

3 PETDER verilerinin pazarın %80'ini temsil ettiği tahmin edilmektedir, örneğin bu veriler arasında Mobil
rakamları bulunmamaktadır.
19-40/652-278
8/16

- Madeni yağ satış miktarının 2016, 2017 ve 2018 yılları için sırasıyla kimyasallar
dahil (…..) ve (…..) olduğu; kimyasallar hariç (…..) ve (…..) olduğu, PETDER
verilerinden istifade edilerek BP'nin madeni yağlar (taşıt yağları, endüstriyel
yağlar, deniz yağları ve gresler toplamı) ve kimyasallar (hidrolik fren sıvısı ve
antifrizler) alanlarında pay tahminlerine yazılarında yer verildiği, PETDER
verilerinin pazarın tamamını değil, tahminen %80'ini temsil etmekte olduğu, bu
bakımdan aşağıda yer verilen BP paylarının, tüm pazar dikkate alındığında daha
düşük çıkacağı,
- BP’nin 2016, 2017 ve 2018 yıllarına ait madeni yağ satış verilerinin otomotiv
madeni yağ pazar paylarından daha düşük seviyelerde olduğu, 2016, 2017 ve
2018 yıllarında Jaguar ve Land Rover marka araçlara yönelik satılan madeni yağ
miktarının sırasıyla (…..) ve (…..) olduğu, söz konusu satış miktarlarının, BP’nin
Jaguar ve Land Rover marka araç servis faaliyetinde bulunan kuruluşlara yaptığı,
Jaguar ve Land Rover onaylı yağ satışlarını da içermekte olduğu, ancak satış
yapılan serviste bu ürünlerin fiilen Jaguar ve Land Rover marka araçlarda
kullanılıp kullanılmadığı bilgisinin mevcut olmadığı,
- BP'nin (Castrol) pazara erişiminin: distribütörler ((…..)), orijinal ekipman üreticileri
((…..)), ticari ve endüstriyel son kullanıcı firmalar ((…..)), orijinal ekipman
üreticileri tarafından yetkilendirilmiş servisler ((…..)) ve ihracat ((…..)) kanalları
yoluyla gerçekleştiği,
- BP’nin, BORUSAN OTOMOTİV ve BORUSAN OTO olmak üzere Borusan ile iki
ayrı başlık altında ilişkiye sahip olduğu, BORUSAN OTOMOTİV tarafında Castrol
ürünlerine ilişkin tavsiye anlaşması, BORUSAN OTO tarafında ise alım satım
anlaşması bulunduğu,
- Madeni yağ ürünleri etiketinde OEM spesifikasyonlarının iki şekilde yer aldığı:
a) “... spesifikasyon onayına sahip ürün”: Araç üreticileri, araç motorlarını
geliştirirken, aynı zamanda bu motorlarda gerekli performansı sağlayacak
madeni yağların standartlarını belirlemekte ve gelecekte oluşabilecek çeşitli
teknik ve/veya mekanik problemleri de öngörmeye çalışarak, araç motorlarını
garanti altına almayı hedefleyen bir OEM spesifikasyonu;
b) “…spesifikasyonun gereksinimlerini karşılayan ürün”: Madeni yağ, baz yağı
ve katık paketlerinin harmanlanması ile oluşmaktadır. Katık üreticileri, kendi
katık ürünleri ile bir madeni yağ formulasyonu oluşturmakta ve bu formulasyon
ile oluşabilecek masrafları karşılayarak araç üreticisine ait spesifikasyon
onayını almakta, formulasyon çalışması ve her onay için ayrı ayrı test
masrafını karşılamak istemeyen madeni yağ üreticisi ise katık
tedarikçilerinden buna benzer hazır formulasyonu almakta ve bu şekilde araç
üreticisi ile birlikte test ve masraf sürecine girmeden kendi ürününün üzerine
araç üreticisinin ilgili spesifikasyon “gereksinimleri karşıladığı”nı belirten bir
ibare ilave edilen bir OEM spesifikasyonu olduğu,
- Uygulamada kimi durumlarda araç firmalarınca onaylı bazı yağların birbirlerinin
yerine de kullanılabildikleri (özellikle yeni motor modelleri çıkması sonrasında)
görülebilmekte olup Jaguar STJLR 5122 onaylı yağların, yine Jaguar STJLR
5006 onaylı yağ yerine kullanılabildiği,
- Ayrıca aynı yazıda iletilen, Jaguar ve Land Rover marka araçlar için onaylı
standartlara sahip Castrol ürünleri ve rakiplerin önerilebileceği düşünülen
alternatif ürünlere ilişkin bilgiler kapsamında bazı ürünlerin henüz ülkemizde
19-40/652-278
9/16

satılmayan ürünler olduğu, ancak satışa sunup sunmama veya bunun
zamanlamasının, ilgili firmanın takdirinde olduğu ve işbu yazı itibarıyla ithalatı
yapılıyor dahi olabileceği, araç üreticisinin geliştirdiği motorlar kapsamında veya
pazar gereksinimleri doğrultusunda kendi belirlediği yağ spesifikasyonlarını
değiştirebildiği veya geliştirebildiği, Jaguar’ın STJLR 51.5122 spesifikasyonu
yerine STJLR 03.5006 isimli spesifikasyon koduna geçiş yaptığı ve bu durumun
araç üreticisi tarafından yayınlandığı,
- Castrol tarafından üretilen Jaguar/Land Rover onaylı tüm yağların ülkemizde
muadilinin bulunduğu, BP tarafından satılan ürünlerin hiçbir onay bakımından tek
ürün statüsüne sahip bulunmadığı, şikayetçi dahil herhangi bir kuruluşun, BP ile
ticari münasebeti olmasa dahi onaylı yağlara erişebilme imkanına sahip olduğu,
diğer yandan Jaguar/Land Rover onaylı ürünler, BP'nin distribütörlerine yönelik
satış listesinde de yer almakta olup talep eden herhangi bir kuruluşun BP
distribütörleri vasıtasıyla Castrol Jaguar/Land Rover onaylı ürünlerine de
erişebileceği, nitekim 2017, 2018 ve 2019 yıllarında distribütörlere Jaguar/Land
Rover onaylı ürün satışları da yapıldığı,
- BP’nin, üretilen veya dağıtımı yapılan motor yağlarının, araç yetkili servislerine
dağıtımında, araç üreticilerinin kendi araçları için belirlediği teknik onay seviyesini
ve spesifikasyonunu gözettiği,
- BP’nin, kendisinden ürün tedarik etmek isteyen bir kuruluş ile öncelikli olarak
yatırımlı veya yatırımsız çalışacağını görüştüğü, bu hususta mutabık kalınması
durumunda, uyum açısından gerekli bazı kontrollerini ve dokümantasyon
ihtiyacını karşıladıktan sonra herhangi bir sorun görünmemekte ise kredi limitini
belirleyip, ihtiyaç duyulan mali belgelerin temin edilmesinin ardından ilgili kuruluş
ile çalışmaya başladığı,
- Uygulamada yatırımlı çalışılmak istenmesi durumunda sözleşme yapıldığı, ancak
yatırımsız çalışılması durumunda her zaman yazılı sözleşme yapılmayabildiği,
- İSTANBUL OTOMOTİV'e son ürün sevkiyatının 18.12.2014 tarihinde (fatura
tarihi) gerçekleştirildiği ve ticari ilişki içerisinde bulunulan 2012, 2013 ve 2014
yıllarında ürün sevkiyatı gerçekleştirildiği, 2015 yılında İSTANBUL OTOMOTİV’in
BP'den alımlarını durdurduğunu ve ürün tedarik etmek istemediğini şifahen ifade
ettiği, 2015 yılı Mayıs ayında çekilen ihtar ile BP’nin İSTANBUL OTOMOTİV'i
sözleşmeye uymaya davet ettiği, ancak 2016 yılında İSTANBUL OTOMOTİV
tarafından halen sözleşmeye icap edilmemesi ve yetkililerince sözleşmeye icap
edilmeyeceğinin açıkça ifade edilmesi üzerine yasal hakları çerçevesinde,
İSTANBUL OTOMOTİV aleyhine hukuki işlem başlatıldığı, gelinen noktada BP’ye
ait olan ve kullanım ödüncü olarak verilen ancak geri alınamayan ekipman dahi
bulunduğu,
- BP’nin, sözleşmesine icap etmeyen, borçlarını ödemeyen, ödünç olarak almış
olduğu ekipmanı da iade etmeyen İSTANBUL OTOMOTİV ile haklı gerekçelerle
çalışmamayı seçtiği
ifade edilmiştir.
I.4. Değerlendirme
(20) Dosya konusu başvurunun temelini, BORUSAN OTOMOTİV yetkili servisi olarak faaliyet
gösteren İSTANBUL OTOMOTİV’in, BP’nin kendilerine Castrol marka madeni yağı
tedarik etmediği, ancak kendileriyle aynı durumda bulunan diğer tüm Borusan yetkili
servislerine tedarik ettiği, bakım onarım faaliyetlerini yerine getirdiği Land Rover marka
19-40/652-278
10/16

araçların garanti süresince işlem görmesi için Castrol marka madeni yağların
kullanılmasının bir zorunluluk olduğu, söz konusu yağların tek tedarik kaynağının BP
olduğu iddiası oluşturmaktadır. Söz konusu iddiaların 4054 sayılı Kanunun 4. ve 6.
maddesini ihlal edip etmediği bakımından yapılan değerlendirme aşağıda yer almaktadır.
I.4.1. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
(21) Başvuruda; BORUSAN OTOMOTİV tarafından yetkili servisi olan şikâyetçi teşebbüse
Jaguar ve Land Rover marka araçlarda kullanma zorunluluğu bulunan madeni yağ
türünün bildirildiği, bu markalar için belirtilen tür dışında yağ kullanımını araç üretici ve
distribütörlerinin kabul etmediği, dolayısıyla Jaguar, Land Rover Garanti ve Jaguar Care
işlemlerinde üreticinin istediği spesifikasyondaki Castrol yağların kullanımının zorunlu
olduğu ifade edilmektedir. Söz konusu Castrol marka madeni yağların Türkiye’de sadece
BP’den teminin mümkün olduğu, BP’nin ise diğer BORUSAN OTOMOTİV yetkili
servislerine sağladığı bu ürünleri talep etmelerine rağmen şikayetçi firmaya sağlamadığı,
bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 4(e) maddesine aykırı davrandığı iddia edilmektedir.
(22) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi, “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya
dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi
doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu
eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.”
hükmünü haizdir. Kanun’un 4. maddesinin (e) bendinde ise bu hallerden biri olarak
“Münhasır bayilik hariç olmak üzere, eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki
kişilere farklı şartların uygulanması” sayılmaktadır.
(23) BORUSAN OTOMOTİV ile BP arasında Land Rover ve Jaguar markaları ile ilgili
yürütülecek tanıtım ve tavsiye faaliyetlerini konu edinen bir sözleşme bulunmaktadır. Bu
çerçevede BORUSAN OTOMOTİV Land Rover ve Jaguar markalarının tanıtımı
kapsamında yaptığı reklam, ilan vb. faaliyetlerinde münhasıran BP’yi ve Castrol
ürünlerini tanıtmayı, BP ise bu tanıtım ve tavsiye faaliyetleri karşılığında BORUSAN
OTOMOTİV’e yıllık belirli bir miktar ödemeyi taahhüt etmektedir. Söz konusu
sözleşmenin halihazırda yürürlükte olduğu anlaşılmaktadır. Motor yağı kullanımına ilişkin
sektördeki uygulama, motorlara uygun standartlara sahip markaların tavsiye edilmesi
şeklinde olabilmektedir. Araç üretici ve dağıtıcıları araçların garanti kapsamında
kalmalarını teminen bu standartlar dışında kullanılan yağları garanti kapsamı dışında
tutmaktadır. Bu çerçevede belirli marka yağların tavsiye edilmesinde mevzuata aykırılık
bulunmamaktadır.
(24) Motorlu taşıtların bakımında, onarımında ve parçalarının yenilenmesinde kullanılan ve
motorlu taşıtlara özel olan ürünler yedek parça kapsamına girmektedir. Ancak bu
nitelikteki parçalar arasında olan yağ ve boya gibi ürünler bir motorlu taşıtın parçalarını
değiştirmek amacıyla taşıtın içine veya üzerine uygulanabildikleri gibi, 2017/3 sayılı
Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2017/3
sayılı Tebliğ) kapsamında motorlu taşıt olarak kabul edilmeyen motosiklet, traktör gibi
taşıt tiplerine de uygulanabilmekte ya da inşaat gibi tamamen farklı alanlarda da
kullanılabilmektedir. Farklı amaçlarla kullanılabilen bu nitelikteki ürünlerin yalnızca, bir
motorlu taşıtın içine ya da üzerine uygulanabileceklerinin genel olarak kabul edildiği
hallerde bu malların dağıtımına ilişkin dikey anlaşmaların Tebliğ kapsamına girdiği kabul
edilmiştir. 2017/3 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi uyarınca yeni motorlu taşıtların, bunların
yedek parçalarının ya da tamir ve bakım hizmetlerinin alımı, satımı veya yeniden satımı
konulu dikey anlaşmalar, dikey sınırlamalar içermeleri halinde söz konusu Tebliğ’de
düzenlenen koşullara uymak kaydıyla, Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan
Kanun’un 5. maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak grup olarak muaf tutulmuştur.
19-40/652-278
11/16

(25) BORUSAN OTOMOTİV tarafından tüm yetkili servislerin, herhangi bir şemsiye anlaşma
olmaksızın, kendi tercihleri doğrultusunda madeni yağ firmaları ile kendi tedarik
anlaşmalarını imzaladıkları ifade edilmiş ve 21 adet Jaguar ve Land Rover yetkili
servisinin 12 tanesinin Castrol ile beş tanesinin hem Castrol hem de Shell ile bir yetkili
servisin Mobil, Total ve Castrol ile bir firmanın ise Mobil ile sözleşmesinin bulunduğunu
belirten liste iletilmiştir. Aynı listede iki yetkili servisin herhangi bir madeni yağ firması ile
tedarik anlaşmasının bulunmadığı görülmektedir. Bu bilgiden de görüleceği üzere Jaguar
ve Land Rover marka araçlarda garanti süresi içinde Castrol marka yağ kullanım
zorunluluğu bulunmasına rağmen Castrol ile tedarik anlaşması bulunmadan faaliyet
gösteren yetkili servisler de mevcuttur.
(26) BP’den gelen cevabi yazıda ise şikayetçi dahil her kuruluşun BP ile ticari ilişkisi
bulunmasa dahi onaylı yağlara erişim imkanının bulunduğu, Jaguar ve Land Rover onaylı
ürünlerinin BP distribütörlerine yönelik satış listelerinde yer aldığı, talep eden herkes
tarafından satın alınabileceği belirtilmiştir. BP’de yapılan incelemede, BP’nin
distribütörlerine yönelik olarak satışlarını kısıtladığına dair herhangi bir bulguya
rastlanmamıştır. BP tarafından gönderilen yazıda ayrıca, Castrol markalı yağların
yaklaşık %(…..)’ünün distribütörler üzerinden pazara sunulduğu belirtilmiştir. Orijinal
ekipman üreticileri tarafından pazara sürülen madeni yağ miktarı %(…..) ve yine bu
üreticiler tarafından yetkilendirilmiş servisler aracılığıyla pazara sürülen madeni yağ
miktarının ise %(…..) olduğu ifade edilmiştir. Dolayısıyla pazara sürülen madeni yağların
önemli bir kısmının distribütörler üzerinden tedarik edildiği görülmektedir.
(27) İnceleme sürecinde İSTANBUL OTOMOTİV tarafından Kuruma sunulan ve BP yetkilileri
ile yapılan e-posta yazışmalarında firmanın BP ile arasında devam eden hukuki
uyuşmazlık nedeniyle ürün taleplerinin karşılanamadığı ifadeleri bulunmaktadır. BP ile
İSTANBUL OTOMOTİV 31.03.2012 tarihinde, münhasırlık, satın alma taahhüdü ve cezai
şart içeren bir bayilik sözleşmesi imzalamışlardır. İSTANBUL OTOMOTİV, BP tarafından
taahhüt edilen ürünlerin temininde yaşanan aksaklıklar sonucunda ticari ilişkilerinde
zorluklar yaşadığı gerekçesiyle, 31.03.2015 tarihinde posta yoluyla göndermiş olduğu
yazıda, yaşanan aksaklıkların üç gün içerisinde giderilmemesi halinde sözleşmenin haklı
nedenle fesih edileceği ihtarını BP’ye göndermiştir.
(28) BP ise bu ihtara yönelik olarak 28.05.2019 tarihinde, İSTANBUL OTOMOTİV’in
sözleşmeye uyması gerektiği aksi takdirde sözleşme hükümlerince satın alması gereken
ancak eksik kalan miktar üzerinden ton başına bedeli ve anlaşmaya aykırı hareketleri
sebebi ile fesih tarihinde (…..) tutarındaki cezai şartı tahsil edebileceğini ifade eden bir
ihtar göndermiştir. Akabinde BP, İSTANBUL OTOMOTİV’in başka bir dağıtım firmasıyla
anlaştığını öne sürerek, satın alma taahhüdünden ve cezai şart hükmünden kaynaklanan
bedelleri, ayrıca ariyet olarak verdiği ekipmanların da bedellerini talep etmiştir.
İSTANBUL OTOMOTİV ile BP’nin arasında yaşanan bu uyuşmazlığa ilişkin dava adli
mahkemelerde görülmektedir.
(29) Bu bilgi ve belgeler çerçevesinde, İSTANBUL OTOMOTİV ile BP arasında halihazırda
yeni motorlu taşıtların, bunların yedek parçalarının ya da tamir ve bakım hizmetlerinin
alımı, satımı veya yeniden satımı konulu bir dikey anlaşma ya da ticari ilişki
bulunmadığından 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılıktan bahsedilemeyeceği ve
şikayetin bu yönüyle reddedilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
I.4.2. 4054 Sayılı Kanun’un 6. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
(30) 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde
ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut
başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması
19-40/652-278
12/16

yasaklanmakta ve aynı maddenin ikinci fıkrasında örnek niteliğinde bazı kötüye kullanma
halleri sayılmaktadır. Söz konusu iddialar dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin
ihlal edilip edilmediği bakımından yapılacak değerlendirmede şikayete konu teşebbüsün
ilgili pazar veya pazarlarda hâkim durumda olup olmadığının tespiti; bir hâkim durum
tespiti halinde ise bir kötüye kullanma olup olmadığının analiz edilmesi gerekmektedir.
I.4.2.1. Hâkim Durum Değerlendirmesi
(31) Hâkim durum tespiti yapabilmek açısından öncelikle incelenen tarafın pazardaki
konumuna bakmak gerekmektedir. BP tarafından sunulan ve PETDER verilerinden
yararlanarak hazırlanan pazar payı tablosu şu şekildedir:
Tablo 2: Motor Yağı Üreticilerinin Pazar Payları
Firma 2016 2017 2018

Miktar
(Ton)
Pay (%)
Miktar
(Ton)
Pay (%)
Miktar
(Ton)
Pay (%)
BP (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Shell & Turcas A.Ş.
(SHELL)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Total Turkey Pazarlama
A.Ş. (TOTAL)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
OPET Petrolcülük A.Ş.
(OPET)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Atak Madeni Yağ
Pazarlama Sanayi ve
Ticaret A.Ş. (ALPET)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Lukoil Eurasia Petrol A.Ş.
(AKPET)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Milan Petrol Sanayi ve
Ticaret A.Ş. (MOBİL)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Delta Akaryakıt Ticaret
A.Ş.
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..)
Kaynak: BP tarafından sağlanan bilgi.
(32) Tablodan görüldüğü üzere %(…..)’lik pazar payıyla BP pazar lideri konumundadır. BP’yi
sırasıyla POAŞ, SHELL ve TOTAL izlemektedir. BP’yi takip eden iki şirketin pazar
paylarının nispeten BP ile yakın seyrettiği görülmektedir. POAŞ, SHELL, TOTAL, OPET
gibi uluslararası faaliyetleri bulunan rakip teşebbüslerin BP üzerinde rekabetçi baskı
yaratma ihtimali yüksektir. Buna ek olarak Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı
Davranışlarına İlişkin Kılavuz’un (Hâkim Durum Kılavuzu) 12. paragrafında aksini
gösterecek bir durum söz konusu değilse, Kurulun yerleşik uygulamasında %40’ın
altında pazar payına sahip olan teşebbüslerin hâkim durumda olması ihtimalinin düşük
olduğu ifade edilmektedir. Bu kapsamda BP’nin sektörde önemli bir pazar payına sahip
olduğu görülmekle birlikte bu pazar payının hâkim durum yaratacak seviyede olmadığı
değerlendirilmektedir.
(33) Pazara giriş engelleri açısından bakıldığında, madeni yağ üretimi ve ithalatı yapılabilmesi
için EPDK’dan lisans alınması gerekmekle birlikte madeni yağ satışına ilişkin olarak
herhangi bir izin ya da onay gerekmemektedir. Bunun dışında pazarda herhangi bir giriş
engeli bulunmamaktadır. İlk dolum aşamasında yağ tedarik eden otomotiv firmalarının
ve uzun yıllar süre gelen ticari ilişkiler çerçevesinde önemli miktarda alımlar
gerçekleştiren distribütörlerin BP karşısında alıcı gücüne sahip olduğu
değerlendirilmektedir.
19-40/652-278
13/16

(34) Bu bilgiler ışığında BP’nin “otomotiv madeni yağları” pazarında hâkim durumda olma
ihtimali düşük olmakla birlikte, kesin bir hâkim durum tespiti yapılmadan şikâyete konu
mal vermeyi reddetmenin kötüye kullanma niteliği aşağıda incelenmiştir.
I.4.2.2. Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Değerlendirmesi
(35) Hâkim Durum Kılavuzu’nun 43. paragrafına göre sözleşme yapmayı reddetme üç
koşulun birlikte sağlanması durumunda rekabet hukuku kapsamında ihlal teşkil
etmektedir. Bu koşullar, reddetme eyleminin, alt pazarda rekabet etmek için vazgeçilmez
bir ürüne ya da hizmete ilişkin olması, bu eylemin alt pazarda etkin rekabeti ortadan
kaldırmasının muhtemel olması ve reddetmenin tüketici zararına yol açmasının
muhtemel olmasıdır.
(36) Vazgeçilmezlik unsurunun varlığı, sözleşme talebine konu olan unsurun alt pazarda
başvurabilecekleri mevcut ya da potansiyel bir ikamesinin bulunmamasına bağlıdır. BP
tarafından Jaguar ve Land Rover marka araçlar için onaylı standartlara sahip Castrol
ürünleri ve rakiplerinin önerilebileceği alternatif ürünlere ilişkin bilgiye aşağıdaki tabloda
yer verilmiştir.
Tablo 3: Jaguar ve Land Rover Marka Araçlar İçin Kullanılabilecek Ürünler4
CASTROL SHELL FUCHS MOBİL MOTUL TOTAL ELF
S
T
J
L
R
.0
3
.5
0
0
3

Magtanec
Prof. A.5
5W.30
Shell
Helix Ultra
Prof.
AF 5W-30
Titan
Supersyn
F Eco-DT
SAE 5W-
30
Mobil
Super
3000 X1
Formula
FE 5W-30
8100
ECO-
ENERG
Y 5W-30
Quartz 9000
FUTURE
NFC 5W-30
Evolutio
n 900
SXR
5W-30
S
T
J
L
R
.0
3
.
5
0
0
4
Edge Prof.
A1 5W-20
SPECIF
IC 948 B
5W-20
Quartz 9000
FUTURE
ECOB 5W-20

S
T
J
L
R
.
0
3
.5
0
0
5

Edge Prof.
C1 5W-30
Shell
Helix Ultra
Prof. AF-L
5W-30
8100
ECO
CLEAN
+ 5W-30
Quartz Ineo
C1 5W-30*

S
T
J
L
R
.0
3
.
5
0
0
6
Edge Prof. E
C5 0W-20
Mobil 1
ESP X2
0W-20*

S
T
J
L
R
.
0
3
.5
0
0
7
Edge Prof. E.
0W-30
Shell
Helix Ultra
Prof. AJ-L
0W-30*
Titan GT1
LL-12 FE
SAE 0W-
30
Mobil 1
ESP LV
OW-30*
8100
ECO-
CLEAN
0W-30
Quartz Ineo
First 0W-30

S
T
J
L
R
.5
1
.
5
1
2
2
Edge Prof. E.
0W-20
Titan GT1
EVO SAE
0W-20
Quartz Ineo
Dynamics
0w-20

Kaynak: BP tarafından sağlanan bilgi.
(37) BP tarafından, Castrol marka madeni yağlar dışındaki ürünlerin, Jaguar ve Land Rover
marka araçlar için uyumlu yağ spesifikasyonuna sahip olduğu ifade edilmiştir. Alternatif
ürünlerin SHELL ve TOTAL gibi pazar gücü yüksek teşebbüsler tarafından sağlanıyor
olmasının, bu ürünlere erişim imkanını artırdığı kanaati bulunmaktadır.
(38) Aşağıdaki tabloda İSTANBUL OTOMOTİV’in yıllar itibarıyla yağ tedarik kaynakları ve
tedarik miktarı yer almaktadır.

4 Tabloda (*) işaretli ürünlerin henüz ülkemizde satılmayan ürünler olduğu, ancak satışa sunup sunmama
veya bunun zamanlamasının ilgili firmanın takdirinde olduğu ve halihazırda ithalatı yapılıyor olabileceği
belirtilmiştir.
19-40/652-278
14/16

Tablo 4: İSTANBUL OTOMOTİV’in Yıllık Madeni Yağ Tedarik Kaynakları (Litre)
2013 2014 2015 2016 2017 2018
BP (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
SHELL (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: İSTANBUL OTOMOTİV’in sağladığı veriler.
(39) Tablodaki verilerden teşebbüsün, 2015 yılına kadar yağ alımlarının büyük kısmını Castrol
marka ve bunun büyük bölümünü de BP’den tedarik ettiği anlaşılmaktadır. İSTANBUL
OTOMOTİV’in BP ile bayilik anlaşmasının feshedildiği 2015 yılında BP’den yağ alımı
bulunmamakla birlikte, BP dışındaki tedarikçilerden Castrol alımı yapıldığı görülmektedir.
2016 ve 2018 yıllarında teşebbüsün Castrol yağ alımı olmamış, 2017 yılında ise diğer
kaynaklardan yağ tedariki yapılmıştır.
(40) Diğer yandan motorlu taşıt sağlayıcısı, garanti kapsamında yapılan tamir, ücretsiz bakım
ve taşıt geri çağırma işlerinde, kendisinin sağladığı orijinal parçaların kullanımını zorunlu
kılabilir. BORUSAN OTOMOTİV tarafından gönderilen yazıya göre yetkili servislerinde,
aşağıda belirtilen durumlar haricinde maliyeti müşteri tarafından karşılanan her türlü yağ
değişiminde üreticinin belirlemiş olduğu yağ spesifikasyonlarına uyum gösteren herhangi
bir markanın yağı kullanılabilmektedir. İlgili yazıya göre, Jaguar/Land Rover’ın
spesifikasyonunu karşılamakta olan Castrol EDGE Professional üretici garantisi ve
uzatılmış garanti kapsamı altındaki onarımlar ve aksiyonlarda kullanılmak zorundadır.
Castrol'ün kullanımı ayrıca aşağıdaki durumlarda da zorunludur:
- Jaguar/Land Rover'ın öngördüğü yağların kullanılacağı Servis Paketleri/Planları5
içindeki,
- Jaguar/Land Rover'ın veya Jaguar/Land Rover'la ilişkili finansman kurumunun
finanse ettiği araçlarda yapılan tüm işlemlerde ve zorunlu tutulmayan başka bir
yağın kullanılması halinde araç üzerindeki menfaatini, olumsuz etkileyecek
olması durumu,
- Jaguar/Land Rover'ın direkt veya endirekt olarak onarımı üstlendiği herhangi bir
vakada.
(41) Bu durumlar haricindeki tüm bakım onarımda üreticinin belirlemiş olduğu yağ
spesifikasyonlarına uyum gösteren herhangi bir marka yağın kullanılabileceği ifade
edilmiştir.
(42) 2017/3 sayılı Tebliğ’in 6. maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendine göre, motorlu taşıt
sağlayıcısı garanti kapsamında yapılan tamir, ücretsiz bakım ve taşıt geri çağırma
işlerinde, kendisinin sağladığı orijinal parçaların kullanımını zorunlu kılabilir. Bununla
birlikte, bu kural garanti süresi içinde ancak garanti kapsamında olmayan ve müşteriye
ücret karşılığı sunulan bakım ve onarım hizmetleri bakımından geçerli değildir. Şöyle ki;
yetkili dağıtıcı ve yetkili servis bu bakım ve onarımlarda eş değer kalitede yedek parçaları
ya da farklı kaynaklardan temin edilmiş orijinal parçaları kullanabilir. Bununla birlikte söz
konusu parçalar nedeniyle herhangi bir arıza olması halinde, böyle bir işlem nedeniyle
garantinin sona erip ermeyeceği hususunun genel hükümler çerçevesinde çözülmesi
gerekmektedir. BORUSAN OTOMOTİV tarafından garanti kapsamı içinde belirli marka

5 Bu servis paketleri ve planları, üretici tarafından yeni araçla birlikte gelen ve o kapsamda yapılan periyodik
bakım işlemlerinin bedelinin daha sonra üretici tarafından karşılandığı (üstlenildiği) ve müşterilere ücretsiz
olarak sunulan paket ve planlardır.
19-40/652-278
15/16

yağların kullanılmasına ilişkin zorunluluk getirilmesinin mevzuat hükümleri kapsamında
bir aykırılık teşkil etmediği değerlendirilmektedir.
(43) İSTANBUL OTOMOTİV motorlu taşıtlara yönelik bakım onarım servisi vermekte ayrıca
BMW, MINI ve Land Rover yetkili servisi olarak bu araçların bakım ve onarımlarını
gerçekleştirmektedir. Teşebbüs tarafından gönderilen yazıda; bu servisten 2014-2018
yılları arasında hizmet alan toplam araç sayısının (…..), Land Rover marka araç sayısının
(…..), garanti kapsamında hizmet alan Land Rover marka araç sayısının ise (…..) olduğu
bilgisi verilmiştir. Bu veriler ışığında teşebbüsün hizmet alan tüm araçlar içinde şikayet
konusu Land Rover markalı araçların payı %(…..)’dir. Yine teşebbüsten garanti
kapsamında hizmet alan Land Rover markalı araçların tüm araçlar içindeki payı
%(…..)’dür. Servise gelen Land Rover araçların ise sadece %(…..) garanti kapsamında
işlem görmektedir. Görüldüğü üzere şikayete konu uygulama, teşebbüsün faaliyetlerinin
çok küçük bir kısmına ilişkindir.
(44) Teşebbüsten elde edilen bilgilerde 2014-2018 yılları arasında kullanılan toplam yağ
miktarının (…..) litre, garanti kapsamında kullanılan toplam yağ miktarının (…..) litre,
Land Rover marka araçlarda garanti kapsamında kullanılan yağ miktarının ise (…..) litre
olduğu belirtilmiştir. Bu bilgilere göre teşebbüs tarafından kullanılan madeni yağların
sadece %(…..) garanti kapsamındaki araçlarda kullanılmıştır. Garanti kapsamında
kullanılan yağların ise %(…..) Land Rover markalı araçlara aittir. Garanti kapsamındaki
Land Rover markalı araçlarda kullanılan yağların servisin kullandığı tüm yağlara oranı
ise %(…..)’dir.
(45) İSTANBUL OTOMOTİV’in gerek alternatif temin kaynaklarının bulunması gerekse
garanti kapsamında kullanılan yağ miktarının yetkili servis faaliyetlerinde kullandığı
toplam yağ miktarı içindeki payının düşük olması bilgisi ışığında BP’nin yağ tedarik
etmemesinin teşebbüsün faaliyetlerine engel olmadığı anlaşılmaktadır. Netice olarak BP
tarafından sağlanacak yağ tedariğinin teşebbüsün yetkili servis faaliyetleri bakımından
vazgeçilmez olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıyla başvuru konusu eylemin
“sözleşme yapmayı reddetme” olarak sayılabilmesi için gereken üç koşulun birlikte
sağlanması durumunun gerçekleşmediği görülmektedir. Bununla birlikte, diğer koşullar
açısından da, gerekli olamakla birlikte, değerlendirme yapılmıştır.
(46) Sözleşme yapmanın reddinin ihlal olarak değerlendirilmesinde incelenen bir diğer husus,
alt pazardaki rekabete olan etkisidir. Bu kapsamda şikayetçi tarafından ileri sürülen bir
diğer iddia da BP ile sözleşme ilişkisinin sona ermesi nedeniyle ihtiyaç duyduğu yağları
piyasa fiyatından temin ettiği, diğer yetkili servislerin yararlandığı indirimlerden
yararlanamadığı şeklindedir. BORUSAN OTOMOTİV tarafından tüm yetkili servislerin,
herhangi bir şemsiye anlaşma olmaksızın, kendi tercihleri doğrultusunda madeni yağ
firmaları ile kendi tedarik anlaşmalarını imzaladıkları ifade edilmiş ve 21 adet Jaguar ve
Land Rover yetkili servisinin 12 tanesinin Castrol ile beş tanesinin hem Castrol hem de
Shell ile bir yetkili servisin Mobil, Total ve Castrol ile bir firmanın ise Mobil ile
sözleşmesinin bulunduğunu belirten liste iletilmiştir. Aynı listede iki yetkili servisin
herhangi bir madeni yağ firması ile tedarik anlaşmasının bulunmadığı görülmektedir.
Dolayısıyla Castrol ile tedarik anlaşması yapılmadan da yetkili servis faaliyeti
yürütülebilmektedir.
(47) Yukarıdaki verilerden anlaşıldığı üzere İSTANBUL OTOMOTİV’in yetkili servis faaliyeti
çerçevesinde garanti kapsamı dışında Tablo 3’te belirtilen eşdeğer markaların
kullanılmasının önünde herhangi bir engel olmamasının yanında eşdeğer yedek parça
kullanımı 2017/3 sayılı Tebliğ ile de teşvik edilen bir uygulamadır. Dolayısıyla, İSTANBUL
OTOMOTİV’in BP’den yağ tedariki yapamadığı için diğer yetkili servisler karşısında
dezavantajlı olduğu söylenemeyecektir.
19-40/652-278
16/16

(48) Son olarak sözleşme yapmanın reddi eyleminin tüketici üzerinde olumsuz etkisinin
muhtemel olup olmadığı incelenmiştir. Şikayetçi İSTANBUL OTOMOTİV Land Rover
markasının dışında BMW ve MINI markalı araçlara yönelik olarak yetkili servis hizmeti
sunmaktadır. Halihazırda söz konusu marka araçların yetkili servis faaliyetlerine devam
etmektedir. Diğer bir ifadeyle, bu markalar açısından tüketicilerin erişimi olan yetkili servis
sayısında bir azalma olmamıştır. Garanti kapsamındaki bakım onarımlarda maliyetin
üretici firma tarafından sağlandığı, garanti dışında ise eşdeğer madeni yağların
kullanımının mümkün olduğu dikkate alındığında tüketicinin olumsuz etkilenmesinin söz
konusu olmadığı değerlendirilmektedir.
(49) Bu çerçevede söz konusu iddialar açısından 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlal
edilmediği kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
(50) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy