Rekabet Kurumu - Karar Sayı 19-46/785-342

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-1-044 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 19-46/785-342
Karar Tarihi : 26.12.2019
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Adem BİRCAN,
Şükran KODALAK, Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ
B. RAPORTÖRLER: Çağlar Deniz ATA, Emine TOKGÖZ, Bilge YILMAZ,
Zekeriya TURAN, Hande GÖÇMEN, Emine HARMANKAYA
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Enerji Ticareti Derneği
19 Mayıs Mah. 19 Mayıs Cad. No:37 UBM Plaza K:5 D:15
Fulya Şişli/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Enerji Ticareti Derneği bünyesinde ve tezgâh-üstü (OTC)
piyasada faaliyet gösteren altı broker tarafından gerçekleştirilen işlemlere
ilişkin belli verilerin konsolide edilerek yayımlanması uygulamasına menfi
tespit belgesi verilmesi ya da muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 20.07.2018 tarih, 5279
sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 18.12.2019 tarih ve 2018-1-044/MM sayılı
Muafiyet/Menfi Tespit Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Enerji Ticareti Derneğinin (ETD) bildirim
konusu uygulamasına üç yıl süreyle bireysel muafiyet tanınabileceği ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflar
G.1.1. Enerji Ticaret Derneği (ETD)
(4) ETD, serbest enerji ticareti piyasa yapısının kurgulanması ve işletilmesini sağlamak
amacıyla “Elektrik Toptan Satış (Tedarik) Lisansı” sahibi firmalar tarafından 2010
yılında kurulmuştur. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) Lisans
Yönetmeliği’nin 34. maddesine göre tedarik lisansı sahipleri şu faaliyetlerde
bulunabilmektedir: Herhangi bir bölge sınırlaması olmaksızın serbest tüketicilerle
elektrik enerjisi ve/veya kapasitesi ticareti, diğer lisans sahibi tüzel kişilerle elektrik
enerjisi ve/veya kapasite ticareti, organize toptan elektrik piyasalarında elektrik
enerjisi ve/veya kapasitesi ticareti, gerekli onaylar ile elektrik enerjisi ithalat/ihracatı.
(5) ETD Tüzüğü’nde Derneğin faaliyet alanı “enerji ticaretinin tam serbestleşmesi, bu
alanda dünyada kabul görmüş örnekler ve standartların ülkemizde geliştirilmesi ve
uygulanması, enerji ticareti ile iştigal eden kurum ve kuruluşların genel konumları,
hak ve ilgilerinin korunması ve savunulması” olarak tanımlanmıştır. Bahse konu
Tüzüğe göre ETD’nin var oluş amacı; enerji ticaretinin adil ve serbest yapılabilmesi,
enerji ticaretinde standardizasyon, enerji piyasalarının tüm unsurları arasında eşit
rekabet koşulları, şeffaflık, öngörülebilirlik, piyasa işletiminin ve fiyat oluşumunun
güvenilirliğinin sağlanması için çalışmalar yapmaktır.
19-46/785-342
2/38


(6) 2016 yılında ETD’nin üyelik tabanı enerji ticareti ile iştigal eden tüm paydaşları da
içerecek şekilde genişletilmiştir. Bu doğrultuda; tedarik lisansı sahibi firmalara ek
olarak enerji ticareti ile ilişkili faaliyet gösteren danışmanlık, veri paylaşım şirketleri,
işlem platformları ve ticaret aracılarının da derneğe üye olabilmeleri sağlanmıştır.
Mevcut durumda derneğe üye 55 şirket bulunmaktadır. Bu şirketler içinde; dikey
entegre (üretim ve perakende satış) grupların enerji ticaret şirketleri olmakla birlikte
yalnızca ticaret faaliyeti yürüten tedarik şirketleri de bulunmaktadır. Ayrıca üyeler
arasında bir danışmanlık şirketi, bir veri sağlayıcı şirket ve bir tane ticaret işlem
platformu sağlayıcı şirket de bulunmaktadır. ETD’ye üye olan şirketlerin listesi
aşağıdaki tabloda yer almaktadır.
Tablo 1: ETD Üyelerinin Listesi
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..)
Kaynak: Cevabi Yazı
(7) ETD’nin faaliyetleri aşağıdaki gibi sınıflandırılmaktadır:
- Sektörün genel sorunları ve gündemleri bakımından çeşitli mevzuat ya da piyasa
gelişmeleri hakkında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (ETKB), EPDK, Boru
Hatları İle Petrol Taşıma A.Ş. (BOTAŞ) gibi kurum ve şirketlerle yapılan
görüşmeler.
- Enerji ticareti piyasasının daha iyi işleyebilmesi için üyelere ve üye olmayan diğer
sektör paydaşlarına dönük risk yönetimi, rekabet hukuku, çerçeve sözleşmeler
gibi konularda hazırlanan seminer tarzında etkinlikler. Başvuruya konu bildirim de
bu alana girmektedir.
- Özellikle üyeler arasında iletişimi artırmaya ve karşılıklı bağları güçlendirmeye
dönük belirli periyotlarla düzenlenen genel üye toplantıları, sektöre yönelik bazı
19-46/785-342
3/38


konferans, zirve ve fuar gibi etkinliklere verilen destekler ve bu kapsamda yapılan
toplantılar.
(8) Bu faaliyetlere ilişkin olarak yalnızca üyeler ile ilgili olanlar için üyelere ait iletişim
listesi kullanılmakta iken geniş çaplı organizasyonlar için tüm muhatapları kapsayan
bir liste kullanılmaktadır.
G.1.2. Bildirime Konu İşlem Kapsamında Yer Alan Broker’lar
(9) Deko Enerji Danışmanlığı (DEKO ENERJİ) ve Yelmi Enerji Ticareti ve Danışmanlık
(YELMİ ENERJİ) şahıs şirketleri olup; Balkaner Enerji Madencilik Petrol ve Bilişim
Yatırımları Ltd. Şti. (BALKANER ENERJİ), HK Elektrik Danışmanlık San. ve Tic. Ltd.
Şti. (HK BROKERAGE), MAKE Finansal Danışmanlık Hizmetleri Ticaret Ltd. Şti.
(MAKE BROKERAGE) ve LİNK Brokerage Enerji Ticaret ve Danışmanlık Ltd. Şti.
(LİNK BROKERAGE) ise limited şirket statüsündedir. Anılan şirketlerin hissedarlık
yapılarına ilişkin bilgiler aşağıdaki tabloda sunulmaktadır:
Tablo 2: Broker’ların Hissedarlık Yapısı
Broker Hissedar Pay Sahipliği (%)
BALKANER ENERJİ (…..) (…..)
YELMİ BROKERAGE (…..) (…..)
HK BROKERAGE (…..) (…..)
DEKO ENERJİ (…..) (…..)
MAKE BROKERAGE (…..) (…..)
LİNK BROKERAGE (…..) (…..)
(10) HK BROKERAGE dışında kalan teşebbüs ve şahısların elektrik ticareti faaliyetlerine
aracılık haricinde bir faaliyetleri ya da diğer alanlarda faaliyet gösteren teşebbüslerde
herhangi bir ortaklıkları veya kontrol ilişkileri bulunmamaktadır. HK BROKERAGE’nın
ise aracılık faaliyeti dışında iki adet (…..) MW kurulu güce sahip lisanssız güneş
enerjisi santrali bulunmakta olup lisanssız elektrik üretimi faaliyetinin piyasa
içerisinde herhangi bir ticari işleme tabi olmadığı belirtilmektedir.
(11) Öte yandan bildirilen işlemin gerçekleşmesi halinde ETD üyesi olan ve faaliyet
alanları veri toplama ve yayımlamak olan Matriks Bilgi Dağıtım Hizmetleri A.Ş.
(MATRİKS) ve Montel-Foreks Veri ve Haber Teknolojileri A.Ş. (MONTEL FOREKS)
adlı iki platformda piyasa oyuncularından toplanan verilerin yayımlanacağı
belirtilmektedir. MATRİKS, piyasadaki çoğu brokerın alım-satım tahtası olarak
kullandığı ve OTC platformu olarak adlandırılan yazılımın üreticisi olup, MONTEL
FOREKS ise Avrupa ve Türkiye’de faaliyet gösteren veri sağlayıcı bir firmadır.
MATRİKS gerçekleştirilen işlemleri e-posta olarak piyasa katılımcılarına duyurmakta
iken MONTEL FOREKS, bu verileri Internet sitesinde ve yayımladığı haber
bültenlerinde haftalık olarak yayımlamaktadır.
(12) Örneğin halihazırda tüm brokerlar için ortak bir işlem platformu olan MATRİKS ve
Trayport Limited (TRAYPORT)1, piyasadaki farklı taraflara ait tüm tekliflerin tek bir
ortamda toplanıp görülebilmesi ve istendiği takdirde bu platform üzerinden doğrudan
ilgili tekliflere ilişkin ticaret işlemi (click trading) yapılabilmesini sağlamakta, hem
bünyelerinde yer alan hem de bu platformlara dahil olmayan brokerlar için toplu
verilere erişim imkanı tanımaktadır. Bu çerçevede bildirime konu işlemde yer alan
taraflar ve faaliyetleri şöyledir:


1 TRAYPORT, İngiltere’de kurulu bir şirket olup Türkiye’de herhangi bir ofisi veya kurumsal
yapılanması bulunmamaktadır.
19-46/785-342
4/38


Tablo 3: Bildirime Konu İşlemin Tarafları
Taraf Tarafın Faaliyet Alanı
ETD Sivil Toplum Kuruluşu
MATRİKS Veri Toplama ve Sağlama
MONTEL FOREKS Veri Toplama ve Sağlama
BALKANER ENERJİ Broker
YELMİ BROKERAGE Broker
HK BROKERAGE Broker
DEKO ENERJİ Broker
MAKE BROKRAGE Broker
LİNK BROKERAGE Broker
Kaynak: Bildirim Formu
G.2. Muafiyet Talebine Konu Bilgi Değişimi Uygulaması
G.2.1. Elektrik Ticareti Hakkında Genel Bilgiler
(13) Elektrik piyasaları doğal olarak var olmayan ve dizayn ürünü olan piyasalardır.
Ülkelere göre dizaynlar farklılık gösterse de genel olarak elektrik spot fiyatlarının ciddi
anlamda dalgalı olması, elektriğin depolanamaması, üretim ve tüketimin her an
dengede tutulması, farklı yakıt tipli santrallerin bir “merit order2”a girerek talebi
karşılaması, perakende fiyatların toptan satıştaki gibi dalgalanmaması, dengeleme ve
kısıt yönetimi görevinin bir sistem işletmecisine (Sİ) verilmesi gibi karakteristik
özellikler tüm piyasalarda mevcuttur. Doğası gereği kısıtların ve dalgalı spot fiyatların
karakterize ettiği böyle bir yapıda vadeli piyasalarda (forward markets) yapılan ticaret
önemli bir rol üstlenmektedir. Vadeli piyasalardaki ticaret çeşitli şekillerde
yapılmaktadır:3
- Üreticiler ve perakende satış şirketleri/büyük ölçekli müşteriler arasında direkt
yapılan ikili anlaşmalar (İA’lar): Bu tip vadeli ticaret piyasanın büyük bölümünü
oluşturur.
- Aracılar vasıtasıyla yapılan ticaret: Üreticilerin kendi arasında veya üreticilerle
tüketiciler arasında OTC’de yapılır. Fiziksel teslimatlı ya da nakit uzlaşmalı
olabilir. Fiziksel teslimatlı yapıldığında üretici gerçek zaman geldiğinde belli
miktardaki elektriği teslimle yükümlüdür.
- Finansal araçlar/türevler: Elektriğe ilişkin ticari kâğıtların (menkul kıymetlerin) ve
türevlerin ticaretinin yapıldığı piyasalar.
(14) ETD tarafından yapılan başvuru, OTC’de yapılan anlaşmalardan bir kısmının belli
parametrelerine ilişkin bilgilerin ETD üyesi olan ve ekonomik bütünlük olarak
bakıldığında elektrik üretim ve/veya tedariği alanında faal olan teşebbüslerle
paylaşılmasına ilişkindir. Buna göre, enerji ticareti piyasasında şeffaflık ve
öngörülebilirliğin geliştirilmesi amacıyla altı adet broker ile görüşme sağlanarak
bunların aracılığıyla yapılan işlemlerin verilerinin toplanarak yayımlanması
planlanmaktadır.4 ETD, bu doğrultuda yapılacak bilgi paylaşımıyla amaçlarının
“ticaret öncesi şeffaflığı artırmak değil, OTC piyasaya ilişkin bir veri tabanı oluşturmak

2 Elektrik arzını ekonomik olarak optimize etmek amacıyla enerji santrallerinin güç sağlamak üzere
tasarlandığı sıra.
3 Edward J. Anderson, Xinin Hu, D. Winchester, “Forward Contracts in Electricity Markets: The
Australian Experience” Energy Policy 35, 2007, ss. 3089-90.
4 Muafiyet başvurusunun yapılışından bu yana bazı brokerlar faaliyetlerini askıya almış olduğundan
piyasadaki aktif broker sayısının düştüğü, ticaret hacminin tekrar artmasıyla birlikte broker sayısının
tekrar artacağının beklendiği belirtilmiştir.
19-46/785-342
5/38


ve bunlara ilişkin analiz ve raporlamayı mümkün kılmak” olduğunu belirtmiştir.
Bildirime konu işlem kapsamında esasen iki tip veri seti derlenerek paylaşılacaktır:
- Ticaret şirketlerinden katılımcıların ve broker katılımcıların paylaştıkları işlemlere
ilişkin verilerin, işlemlerin gerçekleştiği haftayı takip eden hafta içerisinde
toparlanması ve paylaşılması.
- İleriye dönük öngörülebilirliğe katkı sunmak amacıyla, ilgili brokerların hafta
kapanışında ellerindeki en iyi (en yüksek fiyatlı) alış ve en iyi (en düşük fiyatlı)
satış tekliflerinin toplanarak, tüm brokerlarda mevcut olan teklifler arasından en iyi
tekliflerin paylaşılması.
(15) Aşağıda, ETD tarafından paylaşılması planlanan verilere ait tablolar yer almaktadır.
Bu verilerin konsolide olmamış hali MATRİKS ve MONTEL FOREKS olmak üzere iki
platformda hâlihazırda yayımlanmaktadır. Tablolarda da görüldüğü üzere, işlem
yapan firmalar ya da brokerların kimliğine dair veriler paylaşıma tabi değildir.5
Tablo 4: 25-29 Haziran/27-29 Temmuz 2018 Haftalarında Gerçekleşen İşlemler
İşlem Günü
İşlem
Saati
Ürün Vadesi Ürün Tipi
Miktar
(MW)
Fiyat
(TL/MWh)
Op. Primi
(TL/MWh)
29.07.2018 17:35 Q3.18 Fiz. Bazyük 5 218,00 -
29.07.2018 17:00 1.07.2018 Fin. Bazyük 5 190,00 -
29.07.2018 14:40 Eyl.18 Fiz. Bazyük 5 223,60 -
29.07.2018 14:34 Tem.18 Fin. Bazyük 5 212,00 -
29.07.2018 11:42 30.06.2018 Fin. Bazyük 5 186,50 -
29.07.2018 11:38 30.06.2018 Fin. Bazyük 5 186,00 -
29.07.2018 11:30 30.06.2018 Fin. Bazyük 5 185,50 -
29.07.2018 11:20 Eyl.18 Fiz. Bazyük 5 220,00 -
29.06.2018 16:03 1.07.2018 Fin. Bazyük 5 191,00 -
29.06.2018 15:58 Tem.18 Fiz. Bazyük 5 215,00 -
29.06.2018 12:20 Q3.18 Fiz. Bazyük 5 217,25 -
29.06.2018 11:47 30.06.2018 Fin. Bazyük 5 186,50 -
29.06.2018 11:47 30.06.2018 Fin. Bazyük 5 186,50 -
29.06.2018 11:35 Ağu.18 Fin. Bazyük 5 218,00 -
29.07.2018 PNC Tem.18 Fiz. Bazyük PNC PNC -
28.06.2018 18:00 Tem.18 Fin. Bazyük 5 211,00 -
28.06.2018 17:51 Tem.18 Fin. Bazyük 5 211,00 -
28.06.2018 17:05 Tem.18 Fin. Bazyük 5 211,50 -
28.06.2018 16:56 Tem.18 Fin. Bazyük 5 211,25 -
28.06.2018 16:15 Tem.18 Fiz. Bazyük 5 212,00 -
28.06.2018 16:13 Tem.18 Fin. Bazyük 5 211,00 -
28.06.2018 16:12 Tem.18 Fiz. Bazyük 5 212,00 -
28.06.2018 16:04 Tem.18 Fiz. Bazyük 5 211,50 -
28.06.2018 16:00 Tem.18 Fiz. Bazyük 5 211,50 -
28.06.2018 15:30 Tem.18 Fin. Bazyük 5 209,00 -
28.06.2018 15:24 Tem.18 Fiz. Bazyük 5 211,50 -
28.06.2018 15:23 Tem.18 Fin. Bazyük 5 209,00 -
28.06.2018 15:23 Agu.18-Eyl.18 Fiz. Bazyük 5 214,00 -
28.06.2018 15:04 Agu.18-Eyl.18 Fiz. Bazyük 5 214,00 -
28.06.2018 11:26 27.Hafta 2018 Fin. Bazyük 5 195,00 -
28.06.2018 11:17 Q4.18 Call Ops. 5 235,00 3,5
28.06.2018 11:12 Q3.18 Fiz. Bazyük 5 211,00 -
28.06.2018 11:06 Agu.18-Eyl.18 Fiz. Bazyük 5 214,25 -
28.06.2018 11:06 Q3.18 Fiz. Bazyük 5 211,50 -

5 Cal=Calender (yıllık), Q=Quarter (üç aylık), Fiz=fiziksel (teslimat yükümlülüğü), Fin=Finansal (nakit
uzlaştırmalı), H=Half (altı aylık), Op=Opsiyon (sözleşmesi), Y=Yıl, M=Ay, PNC=fiyat ve/veya miktar
bilgisi gizli olan sözleşmeler (“private and confidential”).
19-46/785-342
6/38


İşlem Günü
İşlem
Saati
Ürün Vadesi Ürün Tipi
Miktar
(MW)
Fiyat
(TL/MWh)
Op. Primi
(TL/MWh)
28.06.2018 11:06 Q4.18 Fiz. Bazyük 5 233,00 -
28.06.2018 11:05 Tem.18 Fiz. Bazyük 5 207,00 -
28.06.2018 PNC Tem.18 Fiz. Bazyük PNC PNC -
28.06.2018 PNC H2.18 Fiz. Bazyük PNC PNC -
28.06.2018 PNC H2.18+Cal.19 Fiz. Bazyük PNC PNC -
27.06.2018 15:15 Q4.18 Fiz. Bazyük 5 234,00 -
27.06.2018 14:37 Q4.18 Fiz. Bazyük 5 234,50 -
27.06.2018 14:37 Q3.18 Fiz. Bazyük 5 213,75 -
27.06.2018 12:00 Q4.18 Fiz. Bazyük 5 235,00 -
27.06.2018 12:00 Eyl.18 Fiz. Bazyük 5 217,75 -
27.07.2018 10:30 Tem.18 Fin. Bazyük 5 209,00 -
26.06.2018 16:50 Ağu.18 Fiz. Bazyük 5 PNC -
26.06.2018 16:17 Tem.18 Fin. Bazyük 10 209,50 -
26.06.2018 14:19 Tem.18 Fin. Bazyük 20 211,00 -
26.06.2018 14:19 Tem.18 Fin. Bazyük 20 210,50 -
26.06.2018 10:48 27.06.2018 Fin. Bazyük 5 195,00 -
25.06.2018 15:51 Eyl.18 Fiz. Bazyük 5 218,50 -
25.06.2018 15:06 Q4.18 Fiz. Bazyük 5 234,25 -
25.06.2018 11:53 Eyl.18-Ara.18 Fiz. Bazyük 5 230,25 -
- - Tem.18 Fin. Bazyük 5 PNC -
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazılar

Tablo 5: 29 Haziran 2018 Gün Sonunda Mevcut En İyi Alış/Satış Teklifleri

Dönem

Ürün
Alış Fiyatı Alış Miktarı Satış Fiyatı Satış Miktarı
TL/MWh MW TL/MWh MW
M+1 Tem.18 214 5 216 5
M+2 Ağu.18 216 5 220 5
Q+1 Q3.18 216 5 220 5
H+1 H2.18 225 5 226 5
Y+1 Cal.19 248 5 255 5
Kaynak: Bildirim Formu
G.2.2. ETD’nin Başvuruya Konu Alivre Sözleşmeleri ve Bilgi Değişimine İlişkin
Açıklamaları
(16) OTC'de gerçekleşen ticaret kontratları temelde ileri doğru günlük, haftalık, aylık,
çeyreklik, yarıyıllık ve yıllık vadelere sahip fiziksel veya finansal kontratlardır. OTC’de
standart olmayan ürünlerin de ticareti yapıldığından veri setlerinin arkasındaki ürünler
ancak genel olarak sınıflandırılabilmekte olup bu sınıflandırma aşağıdaki şekilde tarif
edilmiştir:
- Vadelerine göre: Gün öncesi, içinde bulunulan haftanın kalan kısmı, hafta öncesi,
içinde bulunulan ayın kalan kısmı, ay öncesi (bir veya birden fazla aylık
olabilmektedir), içinde bulunulan çeyreğin kalan kısmı, çeyrek öncesi (bir veya
birden fazla çeyreklik olabilmektedir), içinde bulunulan yarıyılın kalan kısmı, yarıyıl
öncesi (bir veya birden fazla yarıyıllık olabilir), içinde bulunulan yılın geri kalan
kısmı, yıl öncesi, içinde bulunulan tarihten bir sonraki yılın aynı tarihine kadarki
dönem vadeleri için yapılan sözleşmeler.
- Teslimat ve uzlaşma türlerine göre: Fiziksel teslimatlı ürünler, sözleşmenin
yürürlük süresi içerisinde satıcı tarafın alıcı tarafa fiziki olarak elektrik teslimatı
yapmasını ve alıcı tarafın da bu elektriği teslim almasını içermektedir.
Sözleşmeye konu teslimat, piyasa işletmecisi olan Enerji Piyasaları İşletme A.Ş.
(EPİAŞ) nezdinde İA bildirimi yapılması suretiyle gerçekleşmektedir. Taraflardan
19-46/785-342
7/38


herhangi birinin bu bildirimi yapmaması halinde sözleşmede belirlenen yaptırımlar
geçerli olmaktadır. Finansal uzlaşmalı ürünler ise tamamen elektrik fiyatının
sözleşmenin yürürlükte olduğu tarihteki fiyatına ilişkin bir sözleşmedir. Bu
sözleşmelerde herhangi bir fiziki teslimat gerçekleşmemekte ve sözleşmenin
uygulanma tarihi geldiğinde sözleşme hükmünü tamamlamaktadır.
- Ürün içeriklerine göre: Baz yük (günün her saati), puant6 (sabah 08:00-akşam
20:00) ve puant dışı ürünler (günün puant saatleri dışındaki saatler).
(17) OTC’de ticaret, tarafların kendi aralarında doğrudan olabildiği gibi broker aracılığı ile
de yapılabilmektedir. Broker aracılığıyla yapılan ticarette alıcı ve satıcı firmalar fiyat
ve hacim bilgileri ile varsa bazı genel sözleşme şartlarını brokera bildirmektedir. İki
tarafın aynı fiyat ve hacimde buluşması halinde işlem gerçekleşmektedir. Bu işlem
karşılığında broker bir komisyon ücreti almaktadır. Bu ücret genel olarak sabit
olmamakla birlikte 0.05 TL/MWh mertebesindedir. Firmalar işlem yaptıkları firmaların
kim olduğunu eşleşme yapıldıktan sonra öğrenmektedirler. Bu aşamadan önce iki
taraf da karşı tarafın kim olduğunu bilmemektedir. İşlemin tamamlanmasının
ardından taraflar karşılıklı olarak işleme dair protokolleri onaylamaktadır. İşlemin
fiziksel teslimatlı olması halinde teslimat zamanı yaklaştığında taraflarca EPİAŞ
nezdinde İA bildirimleri yapılmaktadır. Finansal/nakdi uzlaştırmalı ürünlerde ise
sözleşme şartları gereği karşılıklı ödemeler gerçekleştirilmektedir.
(18) Enerji ticaretinin yoğun olduğu senelerde sayısı hızla artan brokerlar aracılık
hizmetinden gelir elde etmeyi amaçlamakta olup özellikle son birkaç yılda işlem
hacimleri azalmıştır. Brokerlara başvurulmasının temel belirleyicisinin aracılık
komisyonlarının düşük olması ve brokerlara olan güven olduğu belirtilmektedir. Bu
bağlamda brokerların faaliyetlerinin şeffaflaşması ile şu faydaların ortaya çıkacağı
savunulmaktadır: Yeni geliştirilen bir ürünün likiditesini artırmak, farklı brokerlar
bünyesinde çeşitli bantlarda işlem gören ürünler için fiyatların güvenilir bir şekilde
oluşması ve ticaretin hızlanması.
(19) Brokerlar alış ve satış tarafındaki teklifleri yazışma, telefon veya elektronik platformlar
aracılığı ile birleştirerek tarafların toptan elektrik ticaretini gerçekleştirmekte ve kendi
pazar yerlerini oluşturmaktadır. Brokerlar ayrıca, alış ve satış tekliflerini sunmak ve
uygun teklifleri eşleştirmenin yanı sıra eşleştirme öncesi tarafların risk yönetimi
süreçlerine de katkıda bulunmaktadır. Brokerlar kendilerine ulaşan teklifleri anonim
şekilde duyurma süreçlerini mesajlaşma, telefon veya ticaret sistemleri ekranları
aracılığı ile yapmaktadır. Teklife karşılık aldıklarında, işlem taraflarının eşleşmeye
uyumlu olup olmadığının kontrolünü yapmakta ve uygunluk durumunda
eşleştirmektedirler.
(20) Bir ticaret platformu kullanılıyor ise girilen bir teklifte, tıklama usulü (click trade) ile
veya tekliflerin aynı fiyatta buluşması (matching) sonucu işlem gerçekleşebilir. İşlem
gerçekleştikten sonra broker veya sistem, tarafları kim ile işlem gerçekleştirdiği ve
işlem koşulları ile ilgili haberdar etmektedir. Teklif duyurma ve işlem yapma süreçleri,
eğer mesajlaşma yolu kullanılıyorsa, genellikle tüm dünyada bankacılık ve finans
sektöründe de yaygın olarak kullanılan Reuters Eikon aracılığıyla yapılmaktadır.
Elektronik ortamlarda yapılan işlemler ise MATRİKS veya TRAYPORT'un sunduğu
sistemler aracılığı ile yapılmaktadır. MATRİKS ve TRAYPORT brokerlara eşleşme
sistemi, eşleşme öncesi kuralları yöneten ticaret öncesi risk yönetimi sistemi, müşteri
yönetim ekranları ve kendi piyasalarını izleyebilecekleri ekranlar sunmaktadır.

6 Peak
19-46/785-342
8/38


(21) Aynı firmalar teklif veren toptan ticaret firmalarına da ticaret ekranları sunmaktadır.
Ticaret firmaları ekranlar aracılığı ile alış ve satış tekliflerini girmekte, girilen teklifler
brokerın ticaret öncesi risk yönetimi sistemlerinden geçip, eşleşme makinesine
gelmekte ve orada eşleşmektedir. Eşleşme sonuçları yine ticaret ekranlarında
görüntülenmektedir.
(22) ETD tarafından sunulan bilgilere göre, OTC piyasasında elektrik ticareti yapabilmek
ya da bu pazarlarda gerçekleşen işlemlere ilişkin veri yayımcılığı faaliyetini
yürütebilmek için herhangi bir giriş engeli bulunmamaktadır. OTC piyasasına giriş için
engel kabul edilebilecek tek unsur EPDK’dan lisans alma şartıdır fakat bu durum
sadece fiziksel teslimatlı elektrik ticareti için geçerli olup finansal ürünlerin ticareti için
bu zorunluluk bulunmamaktadır. ETD’ye göre, bu piyasadaki önemli faktör olan
know-how unsuru için ise piyasa katılımcıları ve temsilcileriyle olan iletişim bağları
önem taşımaktadır. Fiziksel teslimatlı ticaret haricindeki faaliyetleri yürütmek iletişim
teknolojilerine dayalı olduğundan tarafların Türkiye’de bulunmasına dahi gerek
olmayabilmektedir.
(23) ETD, Avrupa’da OTC’de yapılan işlemlerin sonuçlarının, Türkiye’de ve dünyada
borsa işlem sonuçlarının dağıtımına benzer şekilde veri dağıtıcıları tarafından
dağıtıldığını belirtmektedir. Veri dağıtımı, brokerların belirledikleri kurallar
çerçevesinde genellikle haftalık veya gün sonu formatında yapılmaktadır. Veri
dağıtımı gönüllülük esasına göre gerçekleştirilmekte olup piyasa şeffaflığını
sağlamaya, piyasaya yatırımcı ve oyuncu ilgisinin artmasına, piyasaya dair daha
nitelikli, doğru analiz ve tahminlerin yapılmasına yardımcı olmaktadır.
(24) ETD tarafından sunulan bilgilere göre, vadeli elektrik piyasasının oluşturulmasının
ana amacı, üretici ve tüketicilerin gelecekteki kazanç ve maliyetlerini riskten
korumalarıdır. Vadesi henüz gelmemiş olan eşleşen tekliflerin ilgili tarafların bilgileri
anonim tutularak piyasaya duyurulmasındaki amaç, piyasaya gösterge bir fiyat
sunmaktır. Buna göre, piyasada işlem yapmayı düşünen diğer tacirler ilgilendikleri
ürünün (ileri vadeli elektrik teslimatı ürünü) piyasada hangi fiyattan ticaret edildiğini
görebilir (fair value) ve kendi kararlarını vermek için bir değerlendirme kriteri olarak
alabilirler.
(25) Her ne kadar başvuru konusu OTC piyasalarına ilişkin olsa da standardize vadeli
ürünlerin ticaretinin yapıldığı Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) elektrik vadeli
işlem sözleşmelerine ilişkin veri paylaşımı uygulamaları ETD tarafından benchmark
olarak sunulmaktadır. ETD, Borsa İstanbul A.Ş.’de (BİST) işlem gören tüm kontrat ve
ürünlerde (vadeli elektrik kontratları dâhil) eşleşen tekliflerin fiyat ve miktarının anında
yayımlandığını ifade etmektedir.
(26) Diğer yandan, piyasada alış ve satış teklifleri yayımlansa da eşleşme fiyatının alış ve
satış teklifinden farklı bir seviyede olabileceği ifade edilmektedir. Örneğin, 2020
vadeli fiziksel teslimatlı elektrik ürünü, piyasada 300 TL/MWh alış ve 360 TL/MWh
satış teklifleri mevcutken 355 TL/MWh’ten işlem görebilmektedir. Aynı anda Ekim
2019 vadeli fiziksel teslimatlı elektrik ürünü, piyasada 285 TL/MWh alış ve 310
TL/MWh satış teklifleri mevcutken 297 TL/MWh’ten işlem görebilmektedir. ETD, farklı
vadelerdeki elektrik ürünlerinin, elektrik fiyatına etki eden faktörlerin ilgili vadelerde
değişiklik gösterebilmesinden ötürü çok farklı fiyat seviyelerinden işlem görebilmekte
olduğunu; alış/satış tekliflerinin birbirinden uzak olduğu durumlarda ilgili ürünün
piyasa değerinin yalnızca eşleşen tekliflerin yayınlanması ile mümkün olduğunu
belirtmektedir. Bu kapsamda, ETD’ye göre; eşleşen tekliflerin (ticareti gerçekleşen
ürünlerin) piyasaya zamanında duyurulması ilgili ürünün piyasa değeri hakkında
19-46/785-342
9/38


üretici ve tüketicilere en doğru bilgiyi sağlayarak tarafların mevcut pozisyonunu
değerleme (risk yönetimi) yapabilmelerine olanak tanıyacaktır. Bu sayede ticaretin
daha şeffaf ve güvenilir bir ortamda yapılabilmesine olanak sağlayacaktır. Aksi
durumda yani bu bilginin yayınlanmaması halinde ise piyasa likiditesinin takip
edilmesini de engellediği için üretici ve tüketicilerin piyasadaki alım/satım kararlarını
olumsuz etkileyebilecektir.
(27) ETD tarafından sunulan açıklamalara göre başvuruya konu verilerin yayımlanması,
İA yapmak isteyen firmaların alım ve satım yönünde kendileri için en uygun fiyatı
bulmalarına hizmet edecektir. Firmalar, vadeli işlemlerin güncel fiyatlarına dair bilgi
sahibi olmak için piyasayı takip etmek durumunda olup piyasayı sürekli takip eden
brokerlardan bilgi almaktadır. Brokerlar ise yaptıkları işlem herhangi bir gizlilik şartı
içermiyorsa gerçekleşen tüm işlemleri (alıcı/satıcı bilgisi hariç; dönem, miktar, fiyat,
kontrat tipi (finansal/fiziksel) bilgileri dâhil) piyasa oyuncularıyla e-posta yoluyla
paylaşmak istemektedir. Bu paylaşım zorunlu olmamakla birlikte katılımcıların
bilgilenmesini ve vadeli piyasada işlem yapmalarını kolaylaştırmaktadır.
G.2.3. ETD’nin Vadeli Piyasa Fiyatları ile Spot Fiyatlar Arasındaki İlişkiye
Yönelik Açıklamaları
(28) Yukarıda da yer verildiği üzere, yayımlanması planlanan bu veriler, piyasadaki alıcı
ve satıcıların risk yönetimi için bir referans noktası oluşturmaktadır. Spot piyasada
gerçekleşen fiyatlar o anda gerçekleşmekte olan girdilerin maliyetleri, arz-talep
durumu, emtia fiyatları, dolar kuru gibi faktörlerden etkilenmektedir. Vadeli
piyasalarda fiyatlama yapılırken işlem gören kontratın kapsadığı tarihte
gerçekleşmesi beklenen arz-talep, emtia fiyatları, hava olayları hesap edilmektedir.
Bu sebeple her ne kadar spot fiyat, “referans fiyat” olarak bilinse de uzun vadeli
yatırımlar için ileriye dönük vadeli ürün fiyatları çok daha fazla önem taşımaktadır.
Likit bir piyasada farklı katılımcıların analizlerinin katkısıyla gerçekleşmekte olan
işlemlerin ortaya çıkardığı veri seti, sektörde uzun vadeli yatırımlar için ilgililer
tarafından ulaşılabilecek bir referans fiyat oluşturmaktadır. Oluşan referans fiyatlar
geleceğe yönelik fiyat sinyali sağlamakta, öngörülebilirliği artırarak yerli ve yabancı
yatımcıların yatırım kararlarını etkilemektedir. Özellikle fiziksel teslimatlı vadeli
ürünlerin ticaretiyle oluşacak uzun dönemli fiyatlar en güvenilir sinyaller olmakta ve
bu ticaret hâlihazırda sadece OTC piyasasında gerçekleşmektedir. ETD tarafından
iletilen vadeli elektrik sözleşmelerinin işlem gördüğü/göreceği piyasaların
karşılaştırmasına aşağıda yer verilmiştir:
Tablo 6: ETD’ye Göre VİOP, VEP ve OTC Karşılaştırması
VİOP
(BİST)
-Sadece belli vadelerde finansal kontratlar işlem görmektedir.
-Sözleşmeler standarttır ve merkezi karşı taraf görevi gören
Takasbank mevcuttur. Karşı taraf riski bulunmamakta olup bu riski
Takasbank üstlenmektedir.
-Firmalar teminat vermek zorundadır.
-Hem alıcı hem satıcı teminat sağlamak zorundadır.
Vadeli Elektrik Piyasası
(VEP)7
(EPİAŞ)
-Sadece belli vadelerde fiziksel kontratlar işlem görmektedir.
-Sözleşmeler standarttır ve merkezi karşı taraf görevi gören EPİAŞ
mevcuttur. Karşı taraf riski bulunmamakta olup bu riski EPİAŞ
üstlenmektedir.
-Firmalar teminat vermek zorundadır.
-Hem alıcı hem satıcı teminat sağlamak zorundadır.

7 2020 yılında EPİAŞ bünyesinde devreye girecektir. Önceki adı “İleri Tarihli Elektrik Piyasası” (İTEP)
iken sonradan VEP olarak adlandırılmıştır.
19-46/785-342
10/38


OTC
-Yalnızca standart ürünler işlem görmemekte; günlük hatta saatlik
ürünler dâhil olmak üzere gerek fiziksel gerek finansal kontratlar
işlem görmektedir.
-Sözleşmeler standart değildir ve taraflar birbirleriyle muhatap
olmaktadır. Karşı taraf riski bulunmaktadır.
-Firmaların teminat verip vermemeleri kendi isteklerine bağlıdır.
Finansal sıkıntı yaşanan dönemlerde teminat yükü açısından OTC,
VEP’e göre avantajlı hale gelmektedir.
-Fiziksel ürünün alıcısı teminatlandırılmakta; satıcıda ise böyle bir
yükümlülük bulunmamaktadır.
Kaynak: Cevabi Yazı
(29) Spot piyasa fiyatları ile vadeli sözleşmelerin fiyatları arasındaki ilişki bakımından;
OTC’de yapılan ticaretin ürünün spot piyasadaki uzlaştırma fiyatı oluşmadan önce
yapılıp ürünün vade başlangıcından önce tamamlandığı; ürünün spot piyasadaki
uzlaştırma fiyatının ise teslimatın ya da vadenin başlamasından itibaren vade
boyunca oluşan fiyatlar üzerinden hesaplandığı açıklamaları yapılmıştır. Dolayısıyla
ETD’ye göre OTC piyasada işlemlerin gerçekleştiği fiyatlar ile spot fiyatlar8 arasında
anlamlı bir ilişki kurulması mümkün görülmemektedir.
(30) Diğer taraftan, ETD’ye göre son tüketiciye (serbest tüketiciler) satılan sabit enerji
bedelleri genellikle OTC’ye göre fiyatlandığından başvuruya konu verilerin
yayımlanması piyasa katılımcılarının ve son tüketicinin lehine olacaktır. Şöyle ki;
OTC’de her bir kontrat için ne kadar çok alım-satım teklifi verilirse piyasanın
derinleşmesi o ölçüde arttığından rekabet de artmaktadır. Sunulan bilgilere göre,
gerçekleşen işlemlerin piyasa oyuncularına duyurulması ile “adil fiyat”ın tespiti
kolaylaşmaktadır.
G.2.4. Başvuruya Konu Veri Setlerinin ETD tarafından Yayımlanmasının
Önemine İlişkin Açıklamalar
(31) ETD, başvuruya konu veri setlerinin bünyesinde bulunan teşebbüslerle
paylaşılmasının ve dolayısıyla normalde opak olan OTC piyasalarının
şeffaflaşmasının bu piyasalarda işlem yapan/yapacak olan aktörlerin güveninin
kazanılması bakımından önemli olduğunu ifade etmektedir. Kendilerinin bu veri
setlerini yayımlamasının rasyonalitesini ise şu hususlarla açıklamaktadır:
- “Enerji ticareti sektöründeki tek sivil toplum kuruluşu” olmaları,
- “Tüm paydaşlarca güvenilir kurumlardan biri olarak kabul edilmeleri,”
- Birçok piyasa katılımcısını çatısı altında bulundurmaları sonucu kapsayıcı bir
dernek olmaları,
- Kendilerince yayımlanacak olan verilerin “doğruluğu ve güvenilirliği”nin yüksek
olacağı,
- ETD’nin kendisinin piyasa katılımcısı olmaması sebebiyle menfaat çatışmasının
söz konusu olmaması.
(32) Öte yandan, ETD’ye bahse konu veri setlerinin EPİAŞ bünyesindeki Şeffaflık
Platformu’nda yayımlanması ihtimaline ilişkin görüşleri sorulmuştur. Cevaben; OTC
piyasa işlemlerinin düzenlemeye tabi olmayıp organize piyasa işletmecisi olan EPİAŞ
tarafından kontrol ya da takip altında da olmadığı;9 bu sebeple bu piyasadaki

8 Gün öncesi piyasada (GÖP) oluşan piyasa takas fiyatı (PTF) fiyatı.
9 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'na EPİAŞ'ın yalnızca organize piyasaların işletimine ilişkin
görevleri bulunmaktadır.
19-46/785-342
11/38


işlemlere ilişkin verilerin EPİAŞ'ta bulunmadığı ve dolayısıyla Şeffaflık Platformu’nda
yayımlanmasının söz konusu olmadığı belirtilmiştir.
(33) Diğer yandan, ETD tarafından sunulan açıklamalara göre; ETD ve EPİAŞ haricinde
bir üçüncü tarafça bu verilerin yayımlanmasının ilgili tarafın güvenilirliği, tarafsızlığı ve
doğru verilere ulaşabilirliği konusunda bir endişe bulunmaması halinde herhangi bir
dezavantajı olmayacaktır. Böyle bir paylaşımın önünde bilinen bir mevzuat engeli
bulunmamakla birlikte bu tür bir veri paylaşımının önündeki pratik engel, OTC piyasa
verilerine üçüncü tarafların erişmesindeki zorluk ve piyasa ile ilgili veri paylaşımı
konusunda herhangi bir üçüncü tarafın güvenilir bir muhatap olarak kabul edilmesinin
zaman alabilecek olmasıdır.
G.2.5. Elektrik Toptan Satış Piyasaları, Pazar Yerleri ve Kullanılan Araçlar
(34) Piyasalar zaman bakımından spot (cari, gerçek zamanlı) ve vadeli olmak üzere ikiye
ayrılmaktadır. Spot piyasalarda alım satıma konu mal ve hizmetin bedelinin
ödenmesi ve teslimi hemen hemen aynı gün/hafta içinde gerçekleşirken vadeli
piyasalarda (İA, OTC, fiziksel teslimatlı vadeli işlem piyasaları ve türevler) varılan
anlaşma çerçevesinde bu süre daha uzun olmaktadır. Spot fiyatlar doğrudan piyasa
koşullarını yansıtırken vadeli fiyatlar daha çok beklentileri yansıtmaktadır.
(35) ETD’nin başvurusunun açıklanmasından da anlaşıldığı üzere, elektrik ticaretinin;
teslimatın başlama zamanı, teslimatın süresi (örneğin bir gün, bir ay boyunca her gün
ya da tüm mevsim gibi) ve teslimatın saatleri (baz yük, 12 saatlik puant dönem vs.)
boyutları bulunmakta olup tek bir ürün (örneğin Haziran 2018 10 MW Puant) teorik
olarak teslimattan yıllar önce herhangi bir zamanda potansiyel ticarete konudur.10
Toptan elektrik ticareti borsalarda ya da OTC’de (tamamen aracısız ikili ya da broker
vasıtasıyla) gerçekleştirilmektedir. OTC’deki ticaret ekran bazlı bir sistemle (merkezi,
elektronik bir platform) gerçekleşmektedir.11 Burada brokerlar bir anlamda piyasa
işletmecisi gibi işlev görmektedir. Her ne kadar OTC’deki ticarette serbesti söz
konusu olsa da (ürünler ve şeffaflık/bildirim yükümlülükleri) aşağıda da anlatılacağı
gibi 2008 yılı küresel finansal krizi sonrası buradaki ticarette de merkezi karşı taraf
olması ve ticaretin belli seviyede düzenlemeye tabi kılınmasına yönelik çabalar söz
konusu olmuştur. Zaman zaman OTC’ye dâhil edilse de piyasa katılımcılarının
tamamen ikili olarak imzaladığı anlaşmalar (İA’lar) piyasa için görünmezdir.12 Bu
anlaşmalar dikey bütünleşik (üretim ve tedarik/perakende satış) olan firmalarca
yapılmışsa bu anlaşmalar da piyasa için görünmez13 niteliktedir. İngiltere’de,
TRAYPORT’un platformunda üyelik ile OTC fiyatları görüntülenebilmektedir.14
(36) Elektrik toptan satış ticareti, öncelikle spot ve vadeli olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.
Genel olarak spot ticarette, alıcı ve satıcı arasında “0” zamanında anlaşma

10 Bununla beraber bu ürünün piyasası özellikle teslimat zamanı yaklaştığında daha likit olabilir.
11 ABD’de ICE OTC, CME ve ClearPort bilgi-işlem altyapısı kullanılırken İngiltere’de ve Avrupa’da
Trayport, EPEX Spot Eurolight altyapıları kullanılmaktadır. Competition and Markets Authority, Energy
Market Investigation, Final Report, 24.06.2016; Jonas Viktor van Stappen, Energy Market Surveillance
in the EU and US: A Study of Market Designs, Regulations and Detection Algorithms, Thesis, KTH
School of Industrial Engineering and Management, Stockholm, 2018, s. 24.
12 Elbette bu anlaşmalar da uzlaştırma hesaplarında dikkate alınmak üzere piyasa işletmecisine yani
EPİAŞ’a bildirilmektedir. Özel hukuk hükümlerine tabi bu anlaşmalar için getirilmiş herhangi bir kısıt
bulunmamaktadır.
13 Bu tür anlaşmalardan bazıları mesafeli (arm’s length) yapılırken bazıları tamamen hesaplar arası
transferden ibarettir.
14 CMA, 2016, Ek 6.1-5. Tarafların kimlikleri gizli tutulmaktadır. Piyasa geliştikçe ayrıca ICIS Heren gibi
“fiyat raporlayan şirketler” de faaliyet göstermektedir.
19-46/785-342
12/38


yapılmakta ve hem ilgili ürün anında teslim edilmekte, hem de alıcı anında ödemeyi
gerçekleştirmeyi kabul etmektedir. Vadeli sözleşmelerde ise taraflar “0” zamanında
teslimatı daha sonraki bir zamanda yapmak üzere anlaşmaktadır. Vadeli piyasalarda
bu şekilde “pozisyon”15 alınmasının sebebi, vade zamanındaki (spot) fiyatın belirsiz
olmasıdır. Oyuncular, gelecekteki spot fiyatın kendileri aleyhine olması riskine
katlanmak yerine fiyatı bugünden garanti etmek için vadeli sözleşme yapmayı tercih
etmektedir.
(37) Elektrik sektöründe spot piyasa, piyasa işletmecisi EPİAŞ tarafından işletilen GÖP ve
gün içi piyasası (GİP) ile sistem işletmecisi Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ)
tarafından uzlaştırması yapılan gerçek zamanlı piyasalara [dengeleme güç piyasası
(DGP) ve yan hizmetler] işaret etmektedir.16 Vadeli piyasalar, spot piyasaların aksine
anlaşmaların bugünden yapıldığı ve yükümlülüklerin ilerideki bir tarihte yerine
getirildiği piyasalar olup organize borsalarda (VİOP-BİST) vadeli işlem (futures)
sözleşmeleri ve opsiyon sözleşmeleri işlem görürken, tezgah üstü olarak -işbu
başvurunun konusunu da oluşturan- alivre (forward) sözleşmeleri ve takas (swap)
sözleşmelerinin ticareti yapılmaktadır. İA’lar da vadeli piyasaların içinde
değerlendirilmektedir. Aşağıdaki şekilde ülkemizdeki elektrik toptan satış piyasaları
gösterilmektedir:
Şekil 1: Türkiye Elektrik Toptan Satış Piyasaları

Kaynak: EPİAŞ

15 Alımlarda uzun pozisyon; satışlarda kısa pozisyon.
16 GÖP, her bir teslim gününden önceki gün elektrik piyasası katılımcılarının alış-satış yapmalarına
imkân sunmaktadır. Katılımcılar her gün saat 12.30’a kadar ertesi gün için tekliflerini girmekte ve
EPİAŞ tarafından “Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği” kapsamında saatlik
fiyatlar hesaplanarak kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır. Bu piyasa ile teslimat günündeki saatlik
arz-talep dengesi bir gün önceden sağlanmaktadır. GİP ise teslimat öncesi gün 18.00’dan, teslimattan
bir saat öncesine kadar katılımcıların işlem yapmalarına imkân tanımaktadır. Bu piyasalarda işlemleri
neticesinde piyasa katılımcılarına oluşan borç-alacak durumu günlük avans ödemeleriyle
yürütülmektedir. İlgili piyasalardaki işlemler, katılımcıların beyan ettikleri İA’lar, DGP ve Yan Hizmetler
Piyasası’ndaki işlemler neticesinde oluşan fiziki yükümlülüğüne ilişkin olarak sayaç verileri
doğrultusunda aylık uzlaştırma gerçekleştirilmektedir. Uzlaştırma neticesinde katılımcılara borç, alacak
bildirimleri yapılmaktadır.
19-46/785-342
13/38


(38) Vadeli sözleşmelere, sözleşmenin değerinin temelinin alttaki emtiaya bağlı olması ve
ihtiyaca binaen ortaya çıkması dolayısıyla “türev” (derivatives) de denilmekte olup
aşağıda bu sözleşmelerden yaygın olanların önemli nitelikleri açıklanmaktadır.
Tablo 7: Elektrik Ticaretinde Kullanılan Yaygın Türev Araçlar
Alivre Sözleşmeleri (forward)
(*İşbu muafiyet başvurusunun
konusunu oluşturmaktadır.)
Organize borsalarda yapılmayan (OTC) ve dolayısıyla fiyat,
vade, miktar gibi unsurların standart olmayıp tarafların
karşılıklı uzlaşmasıyla (ikili veya broker aracılığıyla)
belirlendiği vadeli işlemler. Fiziksel teslim (uzlaşma) esastır.17
Vadeli İşlem Sözleşmeleri (futures) Vade, sözleşme büyüklüğü, alınacak teminatlar, fiyat
adımları, işlem kriterleri gibi unsurların ilgili borsalarda
(halihazırda VİOP) belirlendiği vadeli işlemler. Nakit uzlaşma
esastır.18
Takas Sözleşmeleri OTC’de ticareti yapılan, iki tarafın belirli bir zaman diliminde
ödemelerinin karşılıklı olarak değişimine ilişkin finansal
sözleşmeler.
Opsiyon Sözleşmeleri Organize borsalarda işlem gören ve alıcıya ilerideki bir tarihte
bugünden belirlenen bir fiyat üzerinden ilgili menkul kıymeti
satın alma veya satma hakkı tanıyan standartlaşmış
sözleşmeler.
Kaynak: Zafer Korkulu, Serbestleşmiş Elektrik Piyasalarında Türev Araçların Kullanılması, Vadeli
İşlem ve Opsiyon Piyasaları, EPDK Uzmanlık Tezi, Mart 2006.
(39) OTC sözleşmeleri her ne kadar standart olmasa ve tarafların ihtiyaçlarına göre
şekillense de Avrupa Elektrik Ticareti Federasyonu gibi kuruluşlarca standartlaşmış
halleri de mevcuttur. Tezgah üstü piyasa ile organize borsaları ayıran en önemli
unsurlar şunlardır: i) OTC’de borsadaki gibi bir takas kurumunun (merkezi karşı taraf)
söz konusu olmamasından dolayı karşı taraf riskinin mevcut olması ii) OTC’de ticareti
yapılan fiziksel teslimatlı alivre sözleşmelerinin bir ikinci el piyasasının olmaması iii)
Bir önceki madde ile de bağlantılı olarak OTC’deki ticaretin standardize olmaması.
(40) Vadeli piyasaların (İA’lar dahil) elektrik ticaretinde kullanılması arzulanan bir olgu
olup depolanamayan, talep esnekliğinin oldukça düşük olduğu ve Sİ (ülkemizde
TEİAŞ) tarafından arz ve talebin her an dengede tutulmasının zorunlu olduğu elektrik
piyasalarında spot fiyatlar19 oldukça dalgalı seyir izleyebilmektedir. Vadeli piyasalar
bu bağlamda piyasa katılımcılarına elektriğin ilerideki fiyatını sabitlemeye hizmet
ederken, Sİ de görece dengeli bir sistem sağlayarak spot/gerçek zamanlı elektrik
fiyatlarındaki oynaklığı azaltabilmektedir.
(41) Alivre sözleşmeleri; haftalık, aylık, mevsimlik ve yıllık düzenlenebilmektedir. Taraflar
bir kez sözleşme koşulları üzerinde anlaştıkları zaman sistem dengesinden sorumlu
sistem işletmecisini anlaşmanın koşullarından haberdar etmekte olup (fiyat bilgisi
sunmamaktadır)20 böylece vade zamanındaki dengesizliklerin belirlenmesi21
sağlanabilmektedir. Çeşitli kriterlere göre sınıflandırılabilen alivre sözleşmeleri yük22

17 Fiziksel uzlaşmanın olması ve ikinci el ticaretin olmaması demek fiyatın sabitlenmesi anlamına
gelmektedir; vadeli işlem sözleşmelerindeki (futures) gibi günlük fiyat değişimi söz konusu
olmamaktadır.
18 Futures sözleşmelerinde altta yatan değerin fiyatı değiştikçe sözleşmenin fiyatı da günlük
dalgalanmaktadır.
19 GÖP’te oluşan saatlik piyasa takas fiyatı (PTF) ve dengesizlik bedeli olan sistem marjinal fiyatı
(SMF).
20 İA’lar EPİAŞ bünyesindeki Şeffaflık Platformu’nda yayımlanmaktadır.
21 Tarafların sözleşmesel olarak anlaştıkları koşullarla vade tarihindeki neticeler arasında fark olması
durumu.
22 Bir elektrik sistemi anlık tüketim için kapasite sağlamakta; tüketicilerin kullandığı toplam kapasiteye
yük denilmektedir. Yükün en temel birimi watt’tır. Elektrik üretim kapasitesi puant kullanıma göre
tasarlanmakta; kullanım puantın altında kaldığında ise bazı santraller atıl beklemektedir. Derek W.
19-46/785-342
14/38


şekline göre yani ne kadar elektrik enerjisi teslimatı yapılacağına göre esasen üçe
ayrılmaktadır:
- Baz yük sözleşmeleri: Sözleşmenin kapsadığı her bir saat için sabit miktarda
elektrik teslimatı.
- Puant yük sözleşmeleri: Hafta içi elektrik fiyatlarının yüksek olduğu saatleri
(sabah 08:00 ile akşam 20:00 arası) kapsayan teslimat.
- Puant dışı yük sözleşmeleri: Puant yük tanımının dışında kalan tüm periyotlardaki
elektrik teslimatı.
(42) Bu sözleşmelerin yanında genişletilmiş tipte sözleşmeler (örneğin Cumartesi’yi de
kapsayan pik yük teslimatı gibi) ile haftanın belli günleri için gecelik (overnight)
sözleşmeler de tasarlanabilmektedir. Bu bağlamda alivre sözleşmelerine şöyle
örnekler verebiliriz: “Kasım puant yük,” “Aralık baz yük,” “Yaz puant yük,” “Kış puant
yük.” Sözleşmelerde ayrıca MW cinsinden sözleşme miktarları da
kararlaştırılmaktadır. Kısaca, fiziksel teslimat öngörülmüş bir alivre sözleşmesinde şu
unsurların kararlaştırılmış olması beklenmektedir: ticaretin tarihi, alıcı, satıcı,
sözleşme türü, fiyat, miktar, yük şekli, teslimat planı, teslimat yeri.
(43) Diğer emtialardan farklı olarak elektrik depolanamadığı için vadeli sözleşmelerin
fiyatlanmasında geleneksel yöntemler kullanılamamaktadır. Taraflar daha çok
beklenen arz ve talep miktarına göre karar vermekte ve spot piyasa ile vadeli piyasa
arasında İA’lar/alivre sözleşmeleri bakımından arbitraj imkânı olmamasından dolayı
vade fiyatı (forward price) ile spot fiyat birbirinden ayrışabilmektedir. OTC’de alivre
sözleşmelerinin sağladığı avantajlar şunlardır:23
- Fiyat belirliliği sağlayarak fiyat riskinin yönetilmesi sağlanır.
- Volatil spot piyasada elektrik satın alma ihtiyacının önüne geçer.
- Fiziksel teslimat öngörülmüşse (nakit uzlaşma yerine fiziksel uzlaşma) miktar
riskinin yönetilmesini ve arz güvenliği sağlar.
- Spekülasyon24 amaçlı olarak da kullanılabildiğinden (nakit uzlaşmalı) piyasanın
likiditesi artabilir (Bu sözleşmeler tarafların fiziksel riske maruz kalmalarını
önlemeye yaradığı gibi bir piyasanın gidişatına ilişkin görüşlerini beyan etmeye de
yaramaktadır).
- Gelir belirliliği sağladığından katılımcılara bazı finansman işlemlerinde kolaylık
sağlar.
(44) Vadeli sözleşmelerin organize finansal ticareti hâlihazırda BİST bünyesindeki VİOP’ta
sunulan Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmeleri (Futures) vasıtasıyla yapılabilmektedir. Bu
piyasada aracı kurumlar vasıtasıyla herkes işlem yapabilmektedir. Aylık, çeyreklik,

Bunn, Modelling Prices in Competitive Electricity Markets, West Sussex: John Wiley & Sons, 2006, s.
5; Bob Shively ve John Ferrare, Understanding Today’s Electricity Business, Enerdynamics, 2010, s.
24.
23 İşbu raporun kapsamını broker’lar tarafından sonuçlandırılan sözleşmeler oluştursa da yapısal
olarak İA’lar ile alivre sözleşmeleri örtüştüğünden bu kavramlardan biri görüldüğünde diğeri de
anlaşılmalıdır. Neil C. Schofield, Commodity Derivatives: Markets and Applications, West Sussex:
John Wiley & Sons, 2007, ss. 204-207.
24 Spekülasyon, fiyat değişiminden gelir elde amaçlı çabasına yönelik eylemler bütünü olup uzun
vadeli yatırımcılarca eleştirilen spekülatörler esasında piyasalara alıcı/satıcı rolüyle derinlik ve
hareketlilik kazandırmaktadır. Adil Altaş, VİOP’ta Vadeli İşlemler, İstanbul: Scala Yayıncılık, 2019, ss.
13-14.
19-46/785-342
15/38


yıllık ürünlerin işlem gördüğü piyasada günlük ve vade sonu nakdi uzlaştırma
yapılmaktadır. Günlük uzlaştırma ilgili sözleşme için VİOP’ta oluşan günlük uzlaşma
fiyatı üzerinden yapılmaktadır. Vade sonu nakdi uzlaştırma ise sözleşmenin
kapsadığı ayda EPİAŞ’ın işlettiği GÖP’te oluşan ortalama PTF üzerinden
gerçekleştirilmektedir. VİOP tarafından işletilen piyasada gerçekleştirilen işlemler
fiziki yükümlülük doğurmamaktadır. VİOP’ta halihazırda ticareti yapılan baz yük
elektrik vadeli işlem sözleşmesinin vadesi aynı anda içinde bulunulan ay ve takip
eden 15 ay olmak üzere toplam 16 aydır. Buradaki sözleşmelerin temel büyüklüğü 30
gün içeren aylar için 72 MWh, 31 gün içeren aylar içinse 74,4 MWh’tir.25
(45) Öte yandan EPİAŞ tarafından 2020 yılından itibaren işletilecek bir piyasa olan VEP’te
ise EPDK’nın Lisans Yönetmeliği kapsamında lisans sahibi olan şirketler işlem
yapabilecektir. Katılımcılar gün öncesi ve gün içi piyasalardan farklı olarak ileri
tarihlerdeki aylık, üç aylık, yıllık periyotlar için baz, puant, puant dışı gibi farklı yük
tiplerinde elektrik ticareti yapma fırsatı bulacaktır. Bu piyasada yapılan işlemler
EPİAŞ tarafında yapılan aylık uzlaştırma hesabına dâhil edilerek ilgili katılımcılara
fiziksel bir yükümlülük oluşturacaktır. VEP’in devreye girmesi ile fiyat riskinden
korunma, geleceğe yönelik fiyat beklentilerini görme ve merkezi karşı taraf hizmeti bir
arada sağlanacak olup OTC’nin aksine burada kontratların el değiştirmesi mümkün
olacaktır (ikincil piyasa). BİST ve VİOP’ta teminat mektubu kabul edilmezken VEP’te
teminat mektubu kabul edilecektir. VEP bünyesinde “hafta içi,” “hafta sonu” ve “gün”
bazında da kontratların ticaretinin yapılması planlanmaktadır.26
G.2.6. Elektrik Ticaretinde Riskten Korunmanın (Hedging) Önemi ve Rekabete
Olan Etkisi
(46) Elektrik şirketleri, özellikle toptan ticaret/tedarik/üretim seviyesinde aktif olanlar,
toptan fiyatların günlük ve saatlik dalgalanmalarından dolayı çeşitli risklere maruz
kalmaktadır (fiyat ve miktar riski, kur riski, operasyonel riskler, sistemik risk gibi). Bu
sebeple, gerçek zamandan önce vadeli piyasalarda işlemler yaparak pozisyonlarını
dengelemekte ve bu risklerden korunmaya çalışmaktadır. Riskten korunma ile
likidite27 arasında çok güçlü bir bağ olup likiditenin zayıf olduğu piyasalarda hedging
olanakları düşük olmakta, oyuncular teslimat/uzlaşma zamanına kadar pozisyonlarını
dengeleyememekte, sağlıklı fiyat keşfi yapılamamakta bu da piyasaya giriş/çıkış
engeli anlamına gelmektedir.
(47) Her ne kadar hedging ile riskler yönetilse de piyasadaki risk tamamen ortadan
kalkmamaktadır. Şöyle ki; bir tedarikçi vadeli piyasada elektrik satın aldığında fiyat
riskinden korunmuş olmakla beraber halen karşı taraf riski altındadır. Ayrıca elektrik
talebi/arzı hiçbir zaman %100 öngörülebilir olmadığından28 piyasada her zaman
miktar riski mevcuttur.29 Bu sebeple hem tedarikçiler hem de üreticiler, kendileri veya
aracılar vasıtasıyla İA’lar/vadeli sözleşmeler yapmakta ve böylece ticaret
hacmi/likidite zenginleşmektedir. Bu anlaşmalar her zaman spot fiyatlardan düşük
fiyatlı olmasa da fiyat belirliliği sağlamaktadır. Likiditenin yüksekliği sayesinde ticaret

25 Altaş, ss. 205-6.
26 “Vadeli Elektrik Piyasası Tanıtım Sunumu,” EPİAŞ 5. Şeffaflık Çalıştayı, 23 Kasım 2019, İstanbul.
27 Bir varlığın piyasada veya herhangi bir piyasa oyuncusuna ne kadar ulaşılabilir olmasını ölçer.
İngiltere’de enerji düzenleyici kurumu olan OFGEM’in (Office of Gas and Electricity Markets) tanımına
göre likidite, bir emtia ya da finansal aracın ciddi işlem maliyetlerine katlanmadan, fiyatında ciddi
değişikliğe yol açmadan hızlı alınıp satılabilme kabiliyetidir. Competition and Markets Authority,
Energy Market Investigation, Final Report, 24.06.2016, Ek 6.1.
28 Diğer emtialarda olduğu gibi depolama/stok olanağı elektrik için yok denecek kadar azdır.
29 Competition and Markets Authority, Energy Market Investigation: Liquidity, 13 Mart 2015, s.33.
19-46/785-342
16/38


yapmak isteyenler karşı tarafta alıcı/satıcı bulabilmekte ve dikey bütünleşik olmayan
firmalar da kolaylıkla risklerini yönetebilmektedir.
(48) Toptan satış piyasasında rekabetin gelişmesi açısından üretim portföyü olmayan
tedarikçilerin veyahut da müşteri portföyü olmayan üreticilerin ve diğer oyuncuların
(finansal oyuncular) piyasada yer alması elzemdir. Bu çerçevede, likit vadeli
piyasaların tesisi sayesinde dikey bütünleşik oyuncuların kendi bünyesinde ticaret
yaparak piyasadaki “risk primi”ni bağımsız oyunculara yüklememeleri sağlanmak
durumundadır. Toptan satış seviyesinde rekabeti bozucu nitelikteki bu doğal,
karşılaştırmalı risk avantajının şüphesiz perakende satış piyasalarındaki katı rekabet
seviyesinde30 de önemli ölçüde negatif spiral etkileri mevcuttur. Bu bağlamda, hem
yakın dönem vadeli sözleşmelerin ticaretinin likidite gelişimi hem de uzak/uzun vadeli
sözleşmelerin likiditesinin artması toptan satış piyasasındaki rekabetin gelişmesine
ve spot piyasadaki fiyat sıçramalarının önlenmesine katkıda bulunacaktır.
G.3. Ülkemizde Elektrik Ticaretinin Genel Görünümü ve Elektrik Toptan Satış
Fiyatının Oluşumu
(49) Aşağıdaki tablolarda ülkemizdeki elektrik ticaretinin pazar yerleri arasında nasıl
dağıldığına ilişkin veriler yer almaktadır. Tablo 8’de 2015 Ocak ile 2019 Haziran arası
döneme bakıldığında, ülkemizde elektrik ticaretinin İA’lar hariç olmak üzere spot-
vadeli olarak aşağıdaki şekilde pazar yerleri arasında dağıldığı görülmektedir. Ayrıca
fikir vermesi bakımından ilgili dönemdeki ortalama PTF’lere de yer verilmiştir. Tablo
9’da ise 2013-2018 döneminde spot ve vadeli piyasalar arasındaki işlem hacmi
karşılaştırması bulunmaktadır:
Tablo 8: Tüketim-GÖP-OTC-VİOP İşlem Hacmi ve PTF Kıyaslama
Dönem Tüketim
(GWh)
OTC
Hacim(GWh)
VIOP
Hacim (GWh)
GÖP
Hacim(GWh)
PTF
(TL/MWh)
2015-Ocak 23.543,00 3.500 - 9.061 179,05
2015-Şubat 20.335,00 3.100 - 7.675 145,20
2015-Mart 21.595,00 2.500 - 7.757 128,22
2015-Nisan 20.568,00 4.800 - 7.281 103,30
2015-Mayıs 21.136,00 4.800 - 7.549 110,82
2015-Haziran 20.981,00 3.400 - 7.735 126,07
2015-Temmuz 23.637,00 2.400 - 8.767 139,08
2015-Ağustos 25.042,00 3.100 - 9.831 160,93
2015-Eylül 21.690,00 2.216 - 8.805 167,48
2015-Ekim 20.992,00 3.793 200 7.946 141,11
2015-Kasım 21.338,00 6.089 400 7.784 136,37
2015-Aralık 24.279,00 5.741 800 9.105 169,35
2016-Ocak 23.726,34 5.804 1.901 9.614 156,06
2016-Şubat 21.152,43 4.386 3.680 8.405 108,96
2016-Mart 22.160,77 4.148 2.015 9.530 112,68
2016-Nisan 21.301,86 2.744 1.514 9.706 121,14
2016-Mayıs 21.900,39 2.160 1.418 9.202 122,44
2016-Haziran 23.051,32 1.862 1.638 9.602 151,09
2016-Temmuz 24.369,95 3.389 1.371 9.796 141,92
2016-Ağustos 26.268,44 6.290 1.264 10.389 168,41
2016-Eylül 21.233,22 4.969 1.009 8.377 145,74
2016-Ekim 21.849,84 4.137 1.162 8.760 145,08
2016-Kasım 22.579,36 6.296 1.150 9.184 154,86
2016-Aralık 25.160,80 8.757 2.075 11.485 227,96
2017-Ocak 25.101,65 6.199 653 10.158 188,04
2017-Şubat 22.450,45 3.880 506 9.106 177,94

30 Teorik ve pratik açıklık arasındaki fark ve yerleşik teşebbüslerin durumu.
19-46/785-342
17/38


Dönem Tüketim
(GWh)
OTC
Hacim(GWh)
VIOP
Hacim (GWh)
GÖP
Hacim(GWh)
PTF
(TL/MWh)
2017-Mart 23.585,38 3.500 239 9.780 148,32
2017-Nisan 21.936,98 3.378 175 10.110 148,00
2017-Mayıs 22.852,17 2.755 252 10.450 155,67
2017-Haziran 22.301,30 3.500 278 9.528 151,28
2017-Temmuz 27.775,99 2.512 205 11.172 180,33
2017-Ağustos 27.550,79 3.227 116 11.083 177,40
2017-Eylül 23.807,84 3.156 242 10.246 183,58
2017-Ekim 23.161,71 4.639 215 10.131 168,13
2017-Kasım 23.860,82 6.500 216 10.458 178,46
2017-Aralık 25.594,47 4.300 227 10.086 158,14
2018-Ocak 25.929,48 2.230 228 12.792 185,39
2018-Şubat 22.844,50 1.700 103 11.710 178,06
2018-Mart 24.145,06 1.300 106 13.226 160,78
2018-Nisan 22.785,83 2.400 250 12.714 195,14
2018-Mayıs 23.192,82 1.900 181 12.433 181,16
2018-Haziran 23.005,31 1.190 121 12.143 187,49
2018-Temmuz 28.265,84 3.069 197 13.662 210,37
2018-Ağustos 26.637,20 970 130 12.958 302,59
2018-Eylül 24.212,35 0,60 60 12.277 330,88
2018-Ekim 22.667,31 22 470 11.195 321,90
2018-Kasım 23.325,53 196 420 11.491 293,70
2018-Aralık 25.181,56 785 410 12.792 263,63
2019-Ocak 25.368,79 427 580 13.475 232,59
2019-Şubat 22.630,36 391 340 11.774 261,01
2019-Mart 23.793,92 380 160 12.334 260,44
2019-Nisan 22.611,10 114 890 10.984 191,99
2019-Mayıs 23.586,53 165 770 12.388 201,54
2019-Haziran 23.034,66 134 440 12.126 226,16
Kaynak: ETD Cevabi Yazı

Tablo 9: Organize Piyasalar ve OTC İşlem Hacmi (MWh)
O
rg
a
n
iz
e
P
iy
a
s
a
la
r
2013 2014 2015 2016 2017 2018
Gün
Öncesi
Piyasası
60.194.511 79.216.559 99.294.908 114.050.126 123.324.861 149.394.820
Gün İçi
Piyasası
- - 156.554 839.382 1.716.469 2.931.088
Dengeleme
Güç
Piyasası

21.298.102

22.838.305

24.187.319

27.899.241

20.043.044

8.236.098
O
T
C

İkili
Anlaşmalar

248.271.800

271.743.703

280.565.937

276.358.375

304.176.941

242.049.276
Kaynak: EPİAŞ Cevabi Yazı
(50) Diğer taraftan yıllar itibarıyla ortalama PTF ve Sistem Marjinal Fiyatları (SMF)
aşağıdaki tablolardaki gibidir:





19-46/785-342
18/38


Tablo 10: PTF Aritmetik Ortalamaları (TL/MWh)
Ay 2013 2014 2015 2016 2017 2018
Ocak
Şubat
Mart
Nisan
Mayıs
Haziran
Temmuz
Ağustos
Eylül
Ekim
Kasım
Aralık
155,41
135,15
127,55
144,47
137,88
147,41
157,29
151,73
156,40
143,69
150,55
192,09
163,23
171,57
139,44
160,61
155,18
152,35
175,97
177,67
163,82
155,70
180,89
172,19
172,88
140,10
124,39
101,72
108,50
124,66
132,81
154,66
160,69
137,63
133,69
163,64
149,58
104,08
108,98
118,48
117,50
141,70
135,06
161,48
139,75
140,51
148,06
219,04
181,32
172,55
145,29
145,13
152,36
148,54
175,06
173,33
178,51
164,13
174,65
155,82
182,86
175,77
158,56
193,57
179,44
185,62
208,13
198,91
327,27
317,28
291,22
257,89
Yıllık Ortalama 150,09 163,99 138,01 140,59 163,84 231,64

Tablo 11: SMF Aritmetik Ortalamaları (TL/MWh)
Ay 2013 2014 2015 2016 2017 2018
Ocak
Şubat
Mart
Nisan
Mayıs
Haziran
Temmuz
Ağustos
Eylül
Ekim
Kasım
Aralık
142,55
125,13
108,41
137,88
117,74
140,11
146,10
151,07
148,35
147,54
146,39
214,69
155,35
175,53
133,39
158,36
154,63
162,87
179,85
179,46
164,00
166,47
177,20
161,75
171,82
137,58
117,04
112,59
106,64
126,75
144,60
153,90
159,34
135,93
131,15
152,04
140,73
94,29
107,93
108,14
86,69
133,38
135,31
159,42
122,44
127,58
141,08
225,88
176,56
167,00
131,38
135,97
144,83
151,63
169,30
159,99
151,49
141,97
174,47
143,14
176,23
168,68
157,30
188,09
173,34
183,73
207,56
296,79
317,21
297,93
289,81
258,24
Yıllık Ortalama 143,99 163,96 137,50 132,17 153,88 226,51
Kaynak: EPİAŞ Cevabi Yazı
(51) Aşağıda 2017 ve 2018 yıllarında spot piyasalar olan GÖP ve GİP’in İA’lardan pay
aldığına ilişkin grafikler yer almaktadır:
Grafik 1: 2017 ve 2018 yıllarında İA-Spot Piyasa İşlem Hacmi31 Paylarının Karşılaştırması

Kaynak: EPİAŞ.

31 İşlem hacmi=PTF×İşlem Miktarı (bir saatte alınıp satılan elektriğin piyasa büyüklüğü; saatlik bir
kavramdır).
19-46/785-342
19/38


(52) Tüm bu tablolar bir arada değerlendirildiğinde; vadeli elektrik ticaretinin henüz “sığ”
bir hacme sahip olduğu görülmektedir. Özellikle 2018 Temmuz döneminden sonra
OTC işlem miktarı/hacminin oldukça azaldığı ve işlemlerin GÖP’e kaydığı, bunun ise
sağlıklı risk yönetimi ve öngörülebilirlik bakımından olumsuz olduğu
değerlendirilmektedir. Bilindiği üzere, toptan satış piyasalarının sağlığı “churn oranı”
(türev ticaret hacmi/spot ticaret hacmi) ile ölçülmektedir. Bu oran, likiditeyi ölçmekte
olup türev ürünlerin ne kadar el değiştirdiğine göre belirlenmektedir. Ülkemizde 2016
yılında bu oran yaklaşık 7,3 iken 2017’de 5,3’e düşmüştür.32 Avrupa ülkelerindeki
vadeli elektrik ticareti (alivre sözleşmeleri dahil) hacimleri incelendiğinde, vadeli
piyasalardaki işlem hacminin ve dolayısıyla churn oranının oldukça yüksek olduğu
ifade edilmelidir.
(53) Yukarıda yer verildiği üzere, İA’ların fiyatları serbestçe belirlenmekte ve tarafları spot
piyasada dalgalanan fiyatlardan korunmaktadır. Ayrıca taraflarca İA ile dengeleme
yapıldığında, sistem işletmecisine kısa vadeli piyasalar için görece dengeli bir sistem
kalmaktadır. Bununla beraber, ülkemizde İA’ların payı aşağıdaki grafikte de
gözlemlendiği gibi azalmaktadır:
Grafik 2: İA’ların Son Üç Yıldaki Görünümü

Kaynak: EPDK Elektrik Piyasası 2018 Yılı Piyasa Gelişim Raporu, s. 65.
(54) Her ne kadar İA’ların payının artması elektrik piyasasının dizaynında ideal kurgu olsa
da gerek talep esnekliğinin düşük olması ve elektriğin depolanamaması gerekse de
arz ve talebin tahminlerden sapmasının neredeyse kesin olduğu33 elektrik
piyasalarında spot ve gerçek zamanlı piyasalar kaçınılmazdır. Gerçek zamanlı fiyat
riskine maruz kalmak istemeyen katılımcılar için İA’lara bağlanmamış enerji
dengesizliklerini gidermek için ilk basamak GÖP’tür. GÖP, katılımcılara ertesi gün
alacakları/satacakları elektrik miktarını önceden yapmış oldukları uzun dönemli/vadeli
sözleşmeleri de dikkate alarak uyumlaştırma imkanı sağlamaktadır.34 Burada, piyasa
katılımcıları (üreticiler ve toptan/perakende satış şirketleri), bir sonraki günün her bir
saati için alış ve satış tekliflerini vermekte ve oluşan arz ve talep eğrilerinin

32 EPİAŞ ve ETD ile yapılan toplantılar.
33 Elektrik şebekesinin bu kendine has birbirine bağımlılığı, diğer piyasa/sözleşme yapılarında olduğu
gibi münferit arz-talep ilişkileri bağımsız bir şekilde işleyememektedir.
34 Ercüment Camadan, Türkiye Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Mekanizması:
Karşılaştırmalı Analiz, EPDK Uzmanlık Tezi, Ankara, 2009, s. 18.
19-46/785-342
20/38


kesiştirilmesiyle fiyat (PTF) belirlenmektedir.35 Bu kesiştirme sürecinde marjinal
maliyetler sürekli artar. Katılımcıların marjinal maliyetlerine göre teklif verdikleri
varsayılırsa en yüksek marjinal maliyet PTF’yi belirleyen maliyettir.
(55) Bu bağlamda, GÖP’ün iki temel fonksiyonu vardır: i) piyasa fiyatını belirlemek ii)
ertesi gün için saatlik bazda üretim planını oluşturmak.36 GİP ise sürekli ticaret
metodu ile fiziksel teslimattan 60 dakika öncesine kadar işlemlerin yapılabildiği ve
yine dengesizliği azaltma amacı taşıyan bir “ara” piyasadır. GİP, GÖP kapandıktan
sonra devreye girmekte ve katılımcılara kendi üretim/tüketim durumlarına veya
sistemin genel durumuna göre portföylerini tekrar dengeleme fırsatı vermektedir.
GÖP’te oluşan PTF (spot fiyat) piyasa katılımcıları için ciddi bir gösterge
niteliğindedir. Gerçek zamanlı piyasalarda ancak belli kapasitedeki ve hızlı devreye
giren/çıkanlar teklif verebilirken GÖP’te yenilenebilir de dahil tüm katılımcılar teklifte
bulunabilmektedir. Bu bağlamda GÖP, belirsizliklerden arındırılmış, mevcut tüm arz
imkanlarının hesaba katıldığı bir piyasa olup fiyat referans niteliğindedir. Buradaki
teklif verme yaklaşımlarının temel olarak üç faktöre göre belirlendiği görülmektedir: i)
Devreden çıkarılması maliyetli olan ve değişken maliyeti düşük baz yük için fiyattan
bağımsız teklif verilmektedir. ii) Ayarlanabilir yük için (devreye girme süresi kısa)
değişken maliyete ve alternatif yakıta geçişin maliyetine göre teklif verilebilmektedir.
(örneğin PTF 120 TL olmadıkça üretim yapılmasının ekonomik olmaması gibi) iii)
İA’lar daha önce de belirtildiği gibi fiyatı önceden sabitlenmiş olan, genelde bir yıllık
olan anlaşmalar olup spot piyasaya olan ihtiyacı ve dolayısıyla kırılganlığı
azaltmaktadır.
(56) Bu piyasalardan sonra sistemde halen dengesizlik varsa (santral arızaları, büyük bir
tüketim tesisinin bir anda çalışmaya başlaması gibi sebeplerle KGÜP37 ve Yük
Tahmin Planı’nda değişiklikler olması) devreye gerçek zamanlı piyasalar girmektedir.
DGP, TEİAŞ tarafından işletilmekte olup Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’ne
göre, bu piyasaya katılım için (“dengeleme birimi” olabilmek için) bir santralin en fazla
15 dakika içinde devreye girebilecek özellikte olması gerekir. DGP’te teklifler
katılımcılarca günlük olarak ve saatlik bazda verilmektedir. Öte yandan, kısa süreli
kısıtlar için “1 Kod’lu talimatlar” verilmekte, uzun süreli ve büyük çaplı kısıtlar içinse
piyasa bölünmesi yoluna gidilmektedir. Katılımcılarca verilen YAL ve YAT teklifleri38
sırasıyla PTF’den büyük veya eşit ve PTF’den küçük veya eşit olmak zorundadır.
DGP’de bu tekliflerin talimatlandırılması ve net hacmin yönüne göre (YAL veya YAT
yönü) SMF oluşmaktadır. Gerçek zamanlı son piyasa ise Yan Hizmetler Piyasası
(YHP) olup TEİAŞ tarafından düzenlenen ihaleler sonucu primer ve sekonder frekans
kontrolünün yapılması ve sistemin anlık kontrolü sağlanmaktadır. Bu piyasada da
fiyatlar ihale yöntemiyle belirlenmektedir ve bu piyasaya da belli teknik özellikleri
sağlayan teşebbüsler katılabilmektedir.
(57) Ülkemiz elektrik üretim, kurulu güç ve tüketim miktarlarına bakıldığında (Tablo 12),
kurulu gücün (hem lisanslı hem lisanssız) her yıl arttığı, tüketimin artış oranının ise
azaldığı görülmektedir. Ayrıca, EPDK verilerine göre puant talebinin 2018 yılında
2017 yılına göre %3,15 oranında azaldığı görülmektedir.

35 Kenan Sitti, Türkiye Organize Toptan Elektrik Piyasalarında Fiyat Oluşumu ve Pazar Gücü
Uygulamalarının Tespit Edilmesi, EPDK Uzmanlık Tezi, Ankara, 2010, s. 7.
36 Fatih Teoman Kaya, Türkiye Spot Elektrik Piyasası, EPDK Uzmanlık Tezi, 2013, Ankara, ss.10-11,
20.
37 KGÜP, piyasa katılımcılarının gerçek zamanda sağlamakla yükümlü oldukları üretim programıdır.
38 Dengesizliğin yönüne göre yük alma (devreye girerek arz eksiğini giderme) ya da yük atma
(devreden çıkarak talep fazlasını törpüleme) teklifleri.
19-46/785-342
21/38


Tablo 12: Ülkemiz Kurulu Güç, Üretim, Tüketim ve Puant Talebinin Yıllara göre Gelişimi

Birim

2015

2016

2017

Değişim (%)
2016→2017

2018

Değişim (%)
2017→2018
Lisanslı
Kurulu Güç
MW 73.146,90 77.563,44 81.506,42 5,08 83.187,05 2,06
Lisanssız
Kurulu Güç
MW 359,04 1.048,21 3.173,32 202,74 5.310,57 67,35
Puant Talep MW 43.289,00 44.733,98 47.659,65 6,54 46.159,55 -3,15
Lisanslı
Üretim
GWh 261.783,30 272.563,63 292.595,42 7,35 295.442,15 0,97
Lisanssız
Üretim
GWh 222,72 1.137,87 3.031,33 166,40 8.212,41 170,92
Tüketim GWh 265.724,40 277.522,01 292.003,54 5,22 302.772,30 3,69
Kaynak: EPDK Elektrik Piyasası 2018 Yılı Piyasa Gelişim Raporu, s. 16.
(58) Diğer taraftan, elektrik toptan satış piyasasında üretim ve kurulu güç bakımından
yoğunlaşma durumuna bakıldığında kamu tarafı olan Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ)/
Türkiye Elektrik ve Taahhüt A.Ş. (TETAŞ) portföyünden ayrı ve bu portföyle birlikteki
HHI seviyeleri şöyledir:
Tablo 13: Son Beş Yıldaki HHI Gelişimi
Üretim Kurulu Güç
Yıllar 2014 2015 2016 2017 2018 2014 2015 2016 2017 2018
EÜAŞ ve TETAŞ ayrı 1416 1123 673 696 575 1132 996 873 789 682
EÜAŞ ve TETAŞ beraber 2748 2153 1241 1276 1028 1918 1645 1483 1345 1184
Kaynak: EPDK Elektrik Piyasası 2018 Yılı Piyasa Gelişim Raporu, s. 75.
G.4. İlgili Pazarlar
G.4.1. İlgili Ürün Pazarları
(59) Yukarıda açıklandığı üzere, elektrik ticareti vadesine göre, talep tarafına göre,
yapıldığı yere göre, uzlaşma şekline göre ve işlevine göre farklı şekillerde
sınıflandırılabilmektedir. Her ne kadar bildirime konu işlem yalnızca brokerlar
aracılığıyla OTC’de yapılan ticarete ilişkinse de vadeli piyasalar ile spot piyasalar
birbirine bağlı bulunduğundan ve nihai fiyat oluşumu tüm yük eğrisinin bir çıktısı
olduğundan, işlem elektrik toptan ticareti ile iştigal eden tüm piyasa katılımcılarını
ilgilendirmektedir. Bu bağlamda ilgili ürün pazarları şu şekilde tanımlanabilecektir: i)
İA’lar piyasası, ii) organize piyasalarda işlem gören fiziksel veya finansal teslimatlı
vadeli işlem sözleşmeleri (futures) ve diğer türevler39 piyasası iii) OTC’de işlem gören
alivre sözleşmeler piyasası iv) GÖP ve GİP (spot organize piyasalar) v) DGP ve YHP
(gerçek zamanlı piyasalar).
G.4.2. İlgili Coğrafi Pazar
(60) Ülkemiz elektrik şebekesi ulusal bir nitelik arz etmekte ve tüm iletim şebekesi TEİAŞ
tarafından işletilmektedir. Her ne kadar iletim kısıtları sebebiyle yılın belli
zamanlarında arz ve talep koşulları ülkemizin bazı bölgelerinde farklılaşabilse de
elektrik ticareti yapılırken katılımcılarca bu arızi nitelikteki kısıtlar göz ardı
edildiğinden ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.

39 Henüz ülkemizde yok denecek kadar az olarak kullanılmakla beraber piyasalar geliştikçe devreye
girecektir.
19-46/785-342
22/38


G.5. Elektrik Toptan Satış Piyasasında Pazar Gücü Meselesi, Vadeli Piyasalar
ve Şeffaflık
G.5.1. Pazar Gücü ve Kontrolü
(61) Elektrik piyasasında rekabetin şeklini belirleyen dört ana unsur vardır: Talep
esnekliği, tedarikçiler arasındaki yoğunlaşma, uzun dönemli sözleşmeler ve arz eğrisi
teklifleri. Arz eğrisi teklifleri, katılımcıların tekliflerini tüm gün için vermelerini ifade
etmekte olup bu sebeple puant saatler dışında pazar gücü kullanımı fazla
gözlemlenmektedir. Uzun dönemli sözleşmeler40 ve talebi tam tahmin edemeyen
piyasa katılımcılarının arz eğrisine göre teklif vermeleri pazar gücü kullanımını
azaltırken, talep esnekliğinin düşük olmasını kolaylaştırmaktadır. Bu bağlamda, spot
fiyatları aşağı çeken unsurlar İA’lar sonucu üreticilerin/tedarikçilerin yükümlülükleri,
talebin belirsizliği dolayısıyla arz eğrisi teklifleri verilmesi ve uzun dönemdeki
beklentilerdir.41
(62) Spot fiyatların oyuna konu olma potansiyelini barındıran bir algoritmaya göre
belirlenmesi sebebiyle üretim kısma veya fiyat yükseltme yoluyla pazar gücü
kullanımı meselesi ortaya çıkabilmekte; bu mesele gerek piyasa dizaynında gerekse
de işleyişte ciddi önem arz etmektedir. Üretim kısma stratejisi, piyasaya satış
teklifinde bulunmamak veya arıza/bakım gibi gerekçeler öne sürerek santrali
çalıştırmamak şeklinde ortaya çıkmaktadır. Bu durumda PTF ya aynı kalmakta ya da
bir sonraki teklif fiyatı seviyesine sıçramaktadır. Fiyat yükseltme stratejisi ise kasıtlı
olarak piyasa fiyatının çok üstünde satış teklifi verilmesiyle santralin devre dışı
kalması şeklinde gerçekleştirilmektedir.42
(63) PTF’yi belirleyen marjinal üretici esasında başka bir üretici pazar gücü uyguladığı için
de “marjinal” hale gelmiş olmaktadır (sebep değil sonuç; fiyatı yükselten teklif sahibi
ile fiyatı belirleyen marjinal üretici aynı olmamaktadır). Burada dikkat edilmesi
gereken nokta, pazar gücü uygulaması ile bu uygulamaya katılmayan diğer üreticiler
de kar elde etmiş olmaktadır. Hatta pazar gücü uygulayan teşebbüs üretim kısmışsa
belli bir maliyete katlanmış olmasına karşın geriye kalan üreticiler böyle bir maliyete
de katlanmadan karlı çıkmaktadır. Pazar gücü kullanılması sonucu bir servet transferi
ve etkinsizlik sonucu refah kaybı tecrübe edilmektedir.43 Bunların yanında yüksek
fiyatlar her zaman pazar gücü kullanımına delalet olmayıp basitçe fırsat maliyeti
kaynaklı da olabilmektedir.44
- Artık Arz Endeksi (Residual Supplier Index/RSI) ve Önemli Üretici Endeksi (Pivotal
Supplier Index/PSI)
(64) Geleneksel pazar gücü endekslerinden olan ve talep esnekliğini hesaba katmayan
HHI’ın elektrik piyasası bakımından yeterli seviyede analitik değeri yoktur. Şöyle ki;
talep esnekliğinin sıfıra yakın olduğu piyasalarda fiyat, marjinal maliyetin yüz katına
kadar çıkabilmektedir.45 Elektrik piyasası da talep esnekliğinin çok düşük olduğu,
elektriğin depolanamaması ve şebekenin mühendislik özellikleri sebebiyle kısıtların

40 Üretilen enerjinin %95’inin İA’lara bağlı olması ve anlaşma sürelerinin iki yıldan uzun olması halinde
pazar gücü sorununun çok az olacağı savunulmaktadır. Sitti, s. 94.
41 Sitti, s. 88.
42 Sitti, ss. 51-55.
43 Sitti, s. 59.
44 Fırsat maliyeti ile pazar gücü kullanımını birbirinden ayıran temel unsur piyasada kısıtın söz konusu
olup olmadığıdır. Sitti, s. 104.
45 Sitti, s. 86.
19-46/785-342
23/38


neredeyse kural olduğu bir yapıdadır.46 Bu bağlamda, elektrik piyasalarında pazar
gücünün tespiti için “artık arz endeksi”47 ve “önemli üretici endeksi” gibi metotlar
kullanılmaktadır. RSI’ın 1 ‘in üzerinde olması arzulanan bir durumdur. Yine de 1’in
üstünde olsa da 1’e yakın değerler alması tehlikelidir. Pazar gücü meselesinin endişe
verici ciddi boyutta olmaması için yılın48 %95’inde endeksin %110’un üzerinde olması
gerektiği savunulmaktadır.49 “Önemli üretici” ise toplam talebin karşılanabilmesi için
kapasitesine mutlaka ihtiyaç duyulan üreticidir. Bunun iki anlamı vardır: i) marjinal
üretici olacağını önceden bilebilen üreticinin buna göre stratejik davranabileceği ii)
üretim kapasitesi çok yüksek olmayan firmaların da piyasa fiyatını yukarı
çekebilecekleri.50 PSI, yalnızca 1 ya da 0 değerini almaktadır. Şayet RSI değeri 1’den
küçük veya 1’e eşitse PSI 0 iken RSI birden büyükse PSI 1 değerini almaktadır. Bu
endekslerin HHI’dan daha iyi fikir vermesini sağlamak için endeksler yılın her bir saati
için hesaplanmakta; endeks sonuçları piyasa izleme kuralları ve kapasite yatırımları
bakımından yol gösterici olmaktadır.
G.5.2. Pazar Gücü Kullanımı ve Vadeli Piyasalar
(65) Spot fiyatların türevler için referans niteliğinde olduğuna yukarıda değinilmiştir. Bu
sebeple, spot piyasalarda uygulanan pazar gücünün etkileri vadeli piyasalara
yansımaktadır. Örneğin bu yılın spot fiyatları yüksek olursa gelecek yıla ait fiyat
tahminleri artacak ve gelecek yılın vadeli sözleşmelerinde üreticiler daha yüksek
fiyatlar talep edecektir. Bu bağlamda, vadeli piyasalarda satış yapmayı hedefleyen bir
üretici, gerçek zamanlı fiyatları artırma yönünde güdüye sahiptir. Diğer taraftan pazar
gücü kullanımı düzenleyici kurumlardan da tepki görür ve gelecekteki spot fiyatların
düşürülmesi için tedbirler devreye girer. Bu bağlamda, spot/gerçek zamanlı
piyasalarda pazar gücü kullanımının uzun vadede piyasaya giriş (kurulu güçteki
artış), düzenleyici otorite tepkisi ve talep tepkisi gibi sonuçları ortaya çıkmaktadır.
(66) Diğer yandan, vadeli sözleşmelerin artması risk yönetimi sayesinde temerrüt riskini
azalttığı gibi spot piyasalarda teklif veren katılımcıların pazar gücü kullanımını iki
şekilde frenlemektedir: i) oyuncular vade tarihi geldikçe dalgalı seyri artan fiyatları ve
dikleşen arz-talep eğrilerini düşünerek risklerini en aza indirmek için vadeli
piyasalarda pozisyonlarını esas ve nihai ihtiyaçlarına göre alacaktır ii) oyuncular
vadeli sözleşmelerle yükümlü olduğunda gerçek zamana dengeli pozisyonda
gireceklerdir (burada pazar gücü uygulama güdüleri düşük olacaktır). Sonuç olarak
vadeli sözleşmeler sonucu katılımcılar gerçek tercihlerine göre teklifler vererek
pazardaki etkinliği artıracaktır.51 Aşağıdaki tabloda piyasadaki katılımcıların
pozisyonları ile spot-vadeli piyasalar arasındaki ilişki sunulmaktadır:




46 Birçok piyasadan farklı olarak elektrik piyasasında arz ve talebin dengelenmesi problemi gerçek
zamanda (Sİ tarafından) çözülmektedir. Fatih Kölmek, Serbest Elektrik Piyasalarında Kısıt Yönetimi,
EPDK Uzmanlık Tezi, 2009, Ankara, s. 20; Seth Blumsack, D. Perekhodtsev ve L. B. Lave, “Market
Power in Deregulated Wholesale Electricity Markets: Issues in Measurement and the Cost of
Mitigation,” The Electricity Journal, 2002,ss. 6-20.
47 RSI=(toplam kapasite-en büyük üreticinin kapasitesi)/toplam talep.
48 Bu endeksler saatlik olarak hesaplanmaktadır.
49 Camadan, s. 134.
50 Camadan, s. 139.
51 Peter Cramton, “Electricity Market Design” Oxford Review of Economic Policy, vol 33, No 4, 2017,
ss. 600-601.
19-46/785-342
24/38


Tablo 14: Katılımcıların Vadeli Piyasalardaki Pozisyonları ve Spot Piyasaya Göre Net Durumları

Kaynak: Korkulu, s.49.
(67) Ancak diğer taraftan, vadeli sözleşmelerdeki pozisyonlar, tarafların spot/gerçek
zamanlı piyasalardaki net pozisyonu açısından belirleyici olduğundan, tarafların
gerçek zamanlı piyasalarda hangi güdülerle teklif vereceği üzerinde de belirleyicidir.52
G.5.3. Elektrik Toptan Satış Piyasalarında Şeffaflık
(68) Toptan satış piyasalarında şeffaflık gereksinimi; özellikle şu üç sebepten
kaynaklanmaktadır:53 i) Daha fazla bilginin yayımlanması, piyasa oyuncularının
bilgiye dayalı şekilde karar (informed decision) almalarına olanak sağlayacaktır. Bu
şekilde alınan kararlar, hem ticari riskleri asgariye indirecek hem de piyasaya giriş
engellerini azaltacaktır. ii) Ticari açıdan hassas bilgilere (özellikle dikey bütünleşik
ve/veya yüksek pazar payına sahip olan) belli teşebbüslerce erişim mümkünken
diğer oyuncuların bu bilgilere sahip olmadığı durumlarda, adil bir oyun alanı söz
konusu olmayacak ve bu durum piyasa oyuncularından bir kısmının haksız kazanç
elde etmesine neden olabilecektir. iii) Şeffaflığın yeterli olmadığı algısının piyasa
oyuncuları arasında yaygınlaşması durumu, toptan satış piyasasına olan güveni
sekteye uğratmaktadır. Piyasaya güven tesisinin eksikliği ise, öncelikle piyasaya
girişleri caydırmakta ve piyasadaki mevcut rekabetçi yapıya da zarar vermektedir.
Şeffaflığın sağlanmadığı piyasalarda güven tesis edilemediğinden toptan satış fiyat
sinyalleri güvenilir bir gösterge olarak kullanılamayacaktır.
(69) Toptan satış piyasasında güvenilir ve adil bir ticaret ortamının oluşturulması
bakımından, hangi veriler konusunda şeffaflığın sağlanacağı hususunun yanı sıra
söz konusu verinin toplanması ve kamuya açıklanması arasında geçen süre de önem
kazanmaktadır. Farklı ülke tecrübeleri dikkate alınarak yapılan değerlendirmelerde,
verinin elde edildiği tarih ile kamuya açık hale getirildiği tarih arasında geçen süreler
ile toptan satış piyasasının etkin şekilde işleyişi arasında doğrudan bir bağlantı
olduğu ileri sürülmektedir54. Nitekim Avrupa Komisyonu Enerji Sektör Araştırması’nda
piyasa katılımcılarının görüşleri doğrultusunda özellikle üreticilerin, teklif verme süreci
bitinceye (piyasa kapanıncaya) kadar kesinti ya da hizmet verememe durumlarına

52 Mark Niefer, “Information and Competition in Electric Power Markets: Is Transparency the Holy
Grail?” Energy Law Journal, vol 35, 2014, s. 410.
53 Avrupa Komisyonu Enerji Sektör Araştırması, 2007, par. 565, s. 188.
54 Frank Wolak, Regulating Competition in Wholesale Electricity Supply, 2013.
19-46/785-342
25/38


ilişkin bilgileri sakladıkları bulgusuna ulaşılmış ve şeffaflığın sağlanması konusunda
zaman faktörünün ön planda tutulması gerektiği vurgulanmıştır.55 Sektör
soruşturmasının ardından şeffaflık konusuna ayrı bir önem veren Avrupa Komisyonu,
gelişen piyasa koşulları çerçevesinde, görece büyük ölçekli piyasa oyuncularının
bilgiye öncelikli olarak veya münhasıran erişimlerinin önlenmesi ve tüm piyasadaki
tüm oyuncuların ticari kararlarını etkin şekilde verebilmesi amacıyla 714/200956,
543/201357 ve 2015/122258 (CACM) sayılı Tüzükleri çıkarmıştır. Söz konusu tüzükler
ile şu hususlar düzenlenmiştir:
- Verilerin şeffaf biçimde paylaşıldığı merkezi bir veri platformunun oluşturulması ve
işletilmesi,
- Verilerin yeterli güncellikte olması, belli standartlarda olması, kolayca erişilebilir ve
kaydedilebilir olması ve belirli periyodlarda güncellenmesi,
- Fiyatlar üzerinde etkili olan tüm fiziksel koşullara ilişkin (toplam yük, iletim
altyapısı, bölgelerarası kapasiteler, kısıt yönetimi, tahminler, üretim ve kapasite
birimlerinin emreamadeliği, gerçekleşen üretim ve dengeleme verileri gibi)
bilgilere eşit ve etkin biçimde erişimin sağlanması.
(70) Şeffaflık derecesinin belirlenmesinde, pazar gücü ve piyasa manipülasyonunun
tespiti için gerekli derecede bir şeffaflık yapılanmasına gidilmesi kadar sistemin tüm
piyasa katılımcılarına eşit uzaklıkta, tarafsız ve bağımsız olarak işlemesinin ve
teşebbüslerin gizli bilgilerinin korunması hususlarının da önemli olduğu59 hatırda
tutulmalıdır. Piyasanın şeffaflık seviyesinin artırılmasının faydalarından bahsedilmiş
olmakla birlikte, kurgulanacak yapıda bazı hallerde şeffaflığın rekabetçi yapı üzerinde
olumsuz etkileri olabileceği hususu da göz ardı edilmemelidir. Tam rekabetçi bir
piyasada tüm alıcıların ve satıcıların tam bilgiye erişebildikleri varsayılmakla birlikte,
rekabet düzeyinin görece düşük olduğu ve rakip teşebbüslerin davranışlarının
koordinasyonuna olanak verebilecek yapıdaki oligopol piyasalarda bilgi paylaşımı
rekabet otoritelerinin endişe ettiği hususlardan birisidir. Yoğunlaşmış bir yapı arz
eden, homojen ürünlerin söz konusu olduğu, maliyetlerin benzer olduğu, arz ve
talebin kararlı olduğu, yüksek giriş ve çıkış engellerinin bulunduğu, teşebbüsler
arasında tekrarlanan etkileşimin bulunduğu piyasalarda, teşebbüsler arasındaki veri
değişiminin, rekabeti kısıtlayıcı açık bir anlaşma olmaksızın teşebbüsler arasında
ortak bir anlayışa ulaşmayı ve/veya anlaşmadan sapanları cezalandırmak ya da
pazara girişleri caydırmak yoluyla mevcut bir anlaşmayı sürdürmeyi mümkün kılan
“kolaylaştırıcı eylem” (facilitating practice) rolü üstlenebildiği görülmektedir.
(71) Elektrik piyasalarında, finansal piyasalardaki gibi her gün devamlı tekrarlanan ihale
mekanizması, piyasa katılımcılarının aralarında anlaşarak sistem fiyatını belirleme
yoluna gitmelerine elverişli bir zemin hazırlayabildiği gibi tarafları arasında herhangi
bir hukuka aykırı danışıklılık olmasa da oligopolistik bağımlılık sonucu gelişen bilinçli
paralelliğin ortaya çıkmasına da yol açabilmektedir. Gerek elektriğin homojen yapısı
gerekse elektrik piyasasının pazar gücü problemine yatkın olması dikkate
alındığında, belli bir düzeyin üzerindeki şeffaflık, piyasadaki oyuncular arasında

55 Komisyon, par. 564, s. 188.
56 “Regulation on conditions for access to the network for cross-border exchanges in electricity and
repealing Regulation (EC) No 1228/2003”
57 “Regulation on submission and publication of data in electricity markets and amending Annex I to
Regulation (EC) No 714/2009 of the European Parliament and of the Council.”
58 “Regulation on establishing a guideline on capacity allocation and congestion management.”
59Burak Sağlam, Monopolden Emtia Piyasasına: Emtia Piyasası Yaklaşımıyla Elektrik Piyasalarındaki
Dönüşüm Sürecinin Rekabetçi Analizi, Rekabet Kurumu, Ankara 2012, s. 64.
19-46/785-342
26/38


oligopolistik bağımlılıktan kaynaklı bilinçli paralelliğe ya da rekabetçi davranışların
hukuka aykırı bir şekilde koordinasyonuna yol açabilecektir. Bu nedenle, hangi veri
setinin nasıl yayımlanacağı hususu, teşebbüsler arasında rekabeti kısıtlayıcı anlaşma
ve/veya uyumlu eyleme yol açmayacak/kolaylaştırmayacak şekilde kurgulanmak
durumundadır.
(72) Ülkemizde de Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 136.
maddesi ve EPDK tarafından çıkarılan Organize Toptan Elektrik Piyasalarında
Şeffaflığın Teminine ilişkin Usul ve Esaslar ile gerekli düzenlemeler yapılarak EPİAŞ
bünyesinde Şeffaflık Platformu kurulmuştur. Burada yayımlanacak veriler, EPDK’nın
kararı ile belirlenmekte olup EPİAŞ, bu kararların uygulayıcısı konumundadır. Diğer
taraftan, izleme faaliyetleri ve yaptırımlarına ilişkin mevzuat altyapısı henüz
tamamlanmamıştır. Aynı zamanda, EPİAŞ bünyesinde “Piyasa Gözetim Birimi”
bulunmaktadır. Bu birim piyasada oluşan fiyatları ve katılımcı davranışlarını
inceleyerek EPİAŞ’ın üst yönetimine raporlamaktadır. Elektrik piyasalarına ilişkin
veriler üçe ayrılmaktadır: i) yapısal/temel/altyapıya ilişkin veriler ii) tahminlere ilişkin
veriler iii) gerçek zamanlı veriler. Aşağıdaki tabloda yer verildiği üzere Şeffaflık
Platformu’nda bu üç sınıfa da dahil veriler yayımlanmaktadır.
Tablo 15: EPİAŞ Şeffaflık Platformu’nda Hâlihazırda Yayımlanmakta Olan Veriler
Üretim
Planlama
Kesinleşmiş Günlük Üretim Planı (KGÜP)
Kesinleşmiş Günlük Üretim Planı (KUDÜP)
Emre Amade Kapasite (EAK)
Gerçekleşen Üretim
Gerçek Zamanlı Üretim
Uzlaştırma Esas Veriş Miktarı (UEVM)
Lisanslı Santral Yatırımları
Tüketim
Tahmin
Yük Tahmin Planı
Talep Tahmini
Gerçekleşen Tüketim
Gerçek Zamanlı Tüketim
Uzlaştırmaya Esas Çekiş Miktarı (UEÇM)
Serbest Tüketici Uzlaştırmaya Esas Çekiş Miktarı (ST UEÇM)
Tedarik Yükümlülüğü Kapsamındaki UEÇM
Profil Katsayıları Çarpan Değeri
Genel Veriler Sayaç Adedi
Serbest Tüketici
Serbest Tüketici Adedi
Serbest Tüketici Tüketim Miktarı
Tedarik Fiyat Endeksi Aylık Endeks
YEKDEM
Portföy Geliri
Dengesizlik Maliyeti
Dengesizlik Miktarı
RES Üretim Tahmin
Lisanslı Üretim Miktarı
Gerçek Zamanlı Üretim
Uzlaştırma Esas Veriş Miktarı (UEVM)
Lisanssız Üretim Miktarı
Lisanssız Üretim Bedeli
Üretim Tahmini
Spot Teklifi
Birim Maliyeti
Kurulu Güç
YEK Bedeli (YEKBED)
YEK Geliri (YG)
19-46/785-342
27/38


Toplam Gider (YEKTOB)
Katılımcı Listesi
İletim
Sıfır Bakiye Sıfır Bakiye Düzeltme Tutarı Aylık
Kısıtlar
İletim Sistemi Kayıp Katsayısı
Kısıt Maliyeti
Genel Veriler ENTSO-E (X) Kodları
Enterkonneksiyon Arıza Bakım Bildirimleri
Enterkonneksiyon
Kapasitesine İlişkin
Tahminler
Yıllık Tahminler
Aylık Tahminler
Hat Kapasiteleri
Kapasite Talepleri
Nomine Kapasite
Barajlar
Günlük Kot
Aktif Doluluk
Aktif Hacim
Günlük Hacim
Suyun Enerji Karşılığı
Baraj Bilgileri
Kot
Hacim
Debi ve Kurulu Güç
Kaynak: EPİAŞ Şefafflık Platformu’nda 20.11.2019 itibarıyla görüntülenen veriler.
(73) Pazar gücü kullanımı şeffaflığın artışı ile beraber daha kritik hale gelmekte olup
şeffaflığın izleme ile dengelenmesi gerekmektedir. İzleme sayesinde pazar gücü
uygulamalarının tespiti ve cezalandırılmasının yanında piyasa kurallarında gerekli
reformların yapılması da sağlanacaktır.
G.6. Dosya Kapsamında EPİAŞ, EPDK ve VİOP’tan Gelen Görüşler
G.6.1. EPİAŞ’tan Gelen Görüşler
(74) EPİAŞ konuya ilişkin yazısında, öncelikle vadeli piyasa fiyatları ile spot fiyatlar
arasındaki ilişki bakımından uzak vade-yakın vade farkına dikkat çekmiştir. Buna
göre, uzak vadeli bir elektrik kontratının fiyatı ile spot piyasa fiyatları arasındaki
ilişkinin, yakın vadeli bir elektrik kontratının fiyatı ile spot piyasa fiyatları arasındaki
ilişkiden daha zayıf olduğunu ifade etmiştir. Organize piyasalarda işlem gören nakit
uzlaşılı (finansal) elektrik kontratlarında vade dönemi içinde de işlem yapmak
mümkün olduğundan vade ayı içinde finansal vadeli elektrik kontratının fiyatı ile ilgili
ayın piyasa takas fiyatı ortalamasının birbirine yaklaşması söz konusudur (sürekli
ticaret sayesinde).60 Diğer taraftan, fiziksel teslimatlı kontratlarda ise vade ayı içinde
işlem yapmak mümkün değildir. Bu sebeple, vadeye girmeden önce yayımlanan son
kontrat fiyatı, piyasa katılımcılarının ilgili dönem için spot piyasa fiyatlarına ilişkin
beklentilerini yansıtmaktadır. Dolayısıyla fiziksel teslimatlı kontratın fiyatı, ilgili
teslimat dönemi içinde piyasa katılımcılarının spot piyasa teklifleri üzerinde etkili
olabilmektedir. Bu bağlamda OTC’deki vadeli işlem fiyatlarının yayımlanmasının da
benzer etki oluşturabileceği söylenebilecektir. Bununla beraber, söz konusu işlemlere
ilişkin fiyatların ve miktarların doğrulanması broker ve piyasa katılımcılarından
derlenen OTC verilerinin doğruluğunu denetleyen herhangi bir mevzuat/kurum
bulunmaması dolayısıyla mümkün değildir. Bu bağlamda, verilerin gerçeği
yansıtmamasının olumsuz sonuçlar doğurabileceği belirtilmiştir.

60 İlgili finansal vadeli elektrik kontratının uzlaştırmasında, vade ayının piyasa takas ortalamasının
kullanılması ile aradaki farkın kapanması söz konusu olmaktadır.
19-46/785-342
28/38


(75) EPİAŞ’a organize piyasalar ile OTC’lerin ikame-tamamlayıcılık ilişkisine ilişkin görüşü
de sorulmuştur. EPİAŞ tarafından, OTC’de merkezi karşı taraf olmadığı için burada
katılımcılarca gerçekleştirilen işlemlerin VİOP’ta kayıt ettirme imkânının bulunduğu,
fakat teminat yükü ve standartlaşmanın farklı tipte kontratlara izin vermemesi
sebebiyle VİOP gibi organize piyasaların yanında OTC’nin tercih edildiği ifade
edilmiştir. Diğer yandan, nakit uzlaşılı vadeli kontratlar ile spot piyasa arasında
tamamlayıcılık ilişkisi bulunsa da fiziksel teslimatlı kontratlar ile spot piyasa arasında
ikame ilişkisinin bulunduğu belirtilmiştir. Şöyle ki; fiziksel teslimatlı kontratlar
sayesinde bir katılımcının spot piyasaya hiç ihtiyaç duymaması söz konusu
olabilecekken nakit uzlaşılı ürünler spot piyasadaki fiyat seyrine göre sürekli ticarete
konu olabilmektedir. Dolayısıyla EPİAŞ’a göre vadeli piyasalar bakımından organize
piyasalar ile OTC birbirini tamamlayıcı iki pazar yeriyken, OTC’deki vadeli fiziksel
teslimatlı ürünler spot piyasadaki ticaret yerine geçebilecek bir alternatiftir. EPİAŞ,
ayrıca, bünyesinde devreye girecek olan VEP’te işlem görecek fiziksel teslimatlı
vadeli işlem sözleşmeleri ile OTC’deki alivre sözleşmelerinin birbirine ikame olacağını
ifade etmiştir.
(76) Başvuruya konu veri paylaşımı ile herhangi bir elektrik toptan satış piyasasında
(vadeli, gün öncesi, gün içi, yan hizmetler vs.) firma/katılımcı kararları ve fiyat
oluşumunun nasıl etkilenebileceğine ilişkin olarak ise EPİAŞ tarafından aşağıdaki
hususlar ifade edilmiştir:
- Bahse konu veriler öncelikle OTC’de ve VİOP’ta işlem yapan katılımcıların
kararlarını etkileyecektir.
- Yayımlanan OTC işlem fiyatlarının satış (kısa) pozisyonu almak isteyen piyasa
katılımcısının fiyat beklentisinin üzerinde olması durumunda, piyasa katılımcısı
satış teklif fiyatını yukarı yönlü güncelleyebilecektir (ya da tersi durumda ise alış
(uzun) pozisyonu almak isteyen piyasa katılımcısı fiyatların yukarı yönlü hareket
ettiğini düşünerek, alış (uzun) pozisyonu alabilecektir). Şayet yayımlanan OTC
fiyatlarının yükselişi sanal olarak gerçekleşiyorsa, alış yapan piyasa
katılımcılarının zarar etmesi sonucunu doğuracaktır.
- Yine, OTC fiyatlarını baz alan piyasa katılımcılarının spot piyasa teklif fiyatlarını
ilgili teslimat dönemi başlangıcında yukarı yönde güncelleyebilecektir. Ancak
GÖP ve GİP’teki fiyat ve eşleşme miktarları görüldükten sonra söz konusu fiyat
artışının gerçeği yansıtmadığı anlaşılabilecek ve bundan sonra teklif fiyatları
aşağı yönde güncellenebilecektir.
(77) EPİAŞ’a ayrıca, başvuru konusu verilerin Şeffaflık Platformu’nda yayımlanması
seçeneğine ve genel olarak vadeli işlemlerin verilerinin etkin piyasalar bakımından
taşıdığı öneme ilişkin görüşleri sorulmuş olup cevaben; Platform’daki mevcut verilerin
içinde vadeli piyasalara ilişkin herhangi bir veri bulunmadığı için mevcut verilerle
forward fiyat eğrisi oluşturma imkânının bulunmadığı ifade edilmiştir. Bununla
beraber, yayımlanan verilerin, spot piyasa işlemleri için yeterli olduğunun
değerlendirildiği ve gerekli düzenlemeler yapılırsa başvuruya konu verilerin de
Platform’da yayımlanmasının mümkün olabileceği belirtilmiştir:
G.6.2. EPDK’dan Gelen Görüşler
(78) EPDK’nın konu hakkındaki yazısında özetle;
- OTC piyasalarının EPDK lisansına tabi bir faaliyet olmadığı ve dolayısıyla
EPDK’nın düzenleme alanında olmadığı,
19-46/785-342
29/38


- Bununla birlikte OTC piyasaları işleten kişilerin, genel hukuk kaideleri ve ilgili
taraflarla yaptıkları sözleşmeler çerçevesinde, elektrik piyasasında faaliyet
gösteren lisans sahibi tüzel kişiler arasındaki enerji ticaretine aracılık ettikleri,
- OTC piyasalarda eşleşmiş işlemlere ilişkin ortalama bilgiler61 ile henüz
eşleşmemiş en iyi teklif bilgilerinin yayımlanmasının, elektrik toptan satış
piyasalarında piyasa bozucu işlem yapılmasını kolaylaştıracağına prensip olarak
ihtimal verilmediği,
- Özellikle eşleşmiş işlemlere ilişkin verilerin, ilgili tarafların karşılıklı taahhüt altına
girdikleri bağlayıcı nitelikteki irade beyanlarını yansıttığı düşünülürse, bu verilerin,
ilgili olduğu vade bakımından ciddi bir fiyat tahmini niteliği taşıdığının
değerlendirildiği, vadeli ürünlere yönelik bu türden fiyat tahminlerinin kamuoyuyla
paylaşılmasının, tek başına piyasa bozucu işlemlere yol açmayacağı
düşünüldüğü,
- Tezgâh üstü piyasalara ilişkin verilerin yayımlanmasının elektrik toptan satış
piyasasındaki likidite seviyesine katkısı hakkında olumlu ya da olumsuz bir
öngörüde bulunmanın güç olduğu, ancak bunun piyasadaki şeffaflığa olumlu bir
katkısı olacağının değerlendirildiği,
- OTC piyasaların işlem hacmi bakımından payının artması halinde dahi, veri
paylaşımının prensip olarak piyasa bozucu işlemleri kolaylaştırmayacağının
mütalaa edildiği, tezgâh üstü piyasalarda derinlik arttıkça, bu piyasaların daha da
olgunlaşacağı ve diğer toptan elektrik piyasaları bakımından da ileriye dönük
daha gerçekçi sinyaller oluşturacağının değerlendirildiği,
- EPİAŞ Şeffaflık Platformu'nda İA’lara ilişkin sadece miktar bilgilerinin (MWh) yer
aldığı, fiyat bilgisinin bulunmadığı, piyasa katılımcılarının dengesizlik hesaplarının
yapılabilmesi için katılımcıların taraf olduğu İA miktar bilgilerinin, EPİAŞ'a
bildirilmesinin gerektiği, buna karşılık katılımcıların, İA fiyat bilgilerini EPİAŞ'a
bildirilmediği, EPİAŞ’ın da kendisine bildirilen miktar bilgilerini, Platform'da
yayımladığı, buradaki İA miktar bilgilerinin geçmişe yönelik bilgiler olduğu,
katılımcıların, ilgili teslimat günü için geçerli olacak İA miktar bildirimlerini,
uzlaştırma dönemi bazında (saatlik bazda) teslimat gününden bir gün önce saat
17.00'ye kadar bildirdiği, EPİAŞ’ın da ertesi gün, kendisine bildirilen bu miktar
bilgilerini saatlik bazda kümülatif olarak, karşı taraf bilgisine yer vermeksizin
Platform'da yayımladığı,
hususları ifade edilmiştir.
G.6.3. VİOP’tan Gelen Görüşler
(79) BİST bünyesindeki piyasalardan biri olan VİOP tarafından sunulan bilgi ve belgelere
göre, VİOP’ta işlemler banka ve aracı kurumlar aracılığıyla gerçekleştirilmekte ve
katılımcıların işlem yapabilmek için hesaplarında Takasbank tarafından belirlenen
teminat tutarlarını bulundurması gerekmektedir. Her işlem günü sonunda günlük
uzlaşma fiyatlarına göre kar/zarar hesaplanmakta ve müşterilerin hesapları buna
göre güncellenmektedir. Günlük uzlaşma fiyatı her gün için piyasada gerçekleşen
işlemler dikkate alınarak sözleşme unsurlarında belirtilen yöntemle hesaplanmakta,
vade sonunda ise uzlaşma fiyatı ilgili ayın her bir saati için spot piyasada oluşan

61 EPDK tarafından verilen görüş, OTC’de eşleşmiş işlemlerin “ortalama” bilgiler olduğu dikkate
alınarak verilmiş olsa da başvuru konusu bilgi paylaşımında eşleşen ve izin alınan tüm kontratlar
yayımlanmaktadır.
19-46/785-342
30/38


piyasa takas fiyatının aritmetik ortalaması olarak belirlenmektedir. Sözleşmeler bu
şekilde nakdi uzlaşma ile sonlanmakta ve fiziki teslimat yapılmamaktadır.
(80) VİOP’ta iletilen emirlere ait fiyat ve miktar bilgileri gerçek zamanlı olarak ilan
edilmekte, ancak emri ileten üye bilgileri paylaşılmamaktadır. Gerçekleşen işlemlere
ilişkin ise sözleşme, fiyat, miktar ve hacim verileri gerçek zamanlı olarak üye bilgisi
olmadan yayınlanmakta, bu işlemlere ait üye bilgileri de gün sonunda ilan
edilmektedir.
(81) VİOP tarafından; BİST ile Veri Dağıtım Sözleşmesi imzalayan gerçek/tüzel kişilerin
farklı abonelik türlerine göre veriye ulaşabildiği, BİST’in dağıtım lisansı verdiği
kurumların veriyi alt kullanıcılar nezdinde dağıtabildiği ifade edilmiştir. Dağıtım
lisansına sahip kurumlara örnek olarak veriyi yayın kuruluşları veya aracı kurumların
verilebileceği; bu kuruluşların eğer veriyi eş-anlı dağıtım hakkına da sahiplerse
yatırımcılarına/müşterilerine anlık olarak da sağlayabildiği belirtilmektedir.
(82) Daha detaylı olarak; VİOP’ta gerçekleşen her bir işlemin işlem tarafı bilgisi de dâhil
olmak üzere işlemlere ait detay bilgilerin de gün sonunda alınabildiği, diğer yandan
BİST bünyesindeki piyasalarda gerçekleşen elektrik vadeli işlem sözleşmelerine dair
bilgi edinme kaynaklarının iki düzeyde yapılandırıldığı, her bir kaynakta verilen
parametrelerin aşağıdaki şekilde olduğu belirtilmektedir:
- Borsa İstanbul Düzey 1 Verileri: Borsa İstanbul’da işlem gören her bir sermaye
piyasası aracına ve piyasaya ilişkin tanımlayıcı bilgiler, son işlem fiyatı/oranı, en
iyi alış/satış fiyatları ve diğer fiyat/oran bilgileri, Kamuyu Aydınlatma Platformu
Verileri ile Gün Sonu Verileri.
- Borsa İstanbul Düzey 1 + Verileri: Düzey 1 verilerine ilave olarak Borsa
İstanbul’da işlem gören her bir sermaye piyasası aracına ilişkin olarak en iyi fiyat
seviyesinde bekleyen alış ve satış emirlerinin miktar bilgisi, gerçekleşen işlemlere
ait miktar ve diğer bilgiler.
- Borsa İstanbul Düzey 2 Verileri: Düzey 1+ verilerine ilave olarak Borsa İstanbul’da
işlem gören sermaye piyasası araçlarına ilişkin olarak en iyi 10 fiyat seviyesinde
(Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasasında tüm seviyeler) bekleyen alış ve
satış emirlerinin fiyat ve miktar bilgileri, iptal edilen emirlere ilişkin hacim bilgileri
ile diğer istatistiki bilgiler.
(83) VİOP tarafından, BİST internet sayfasındaki verilerin aşağıdaki şekilde gibi olduğu,
bunların 15 dakika gecikmeli veriler yayımlamakta olduğu, elektrik vadeli işlem
sözleşmelerinin de bu ürünlerden biri olup bu sayfadan alış ve satışta bekleyen
emirlerin fiyatları ile son gerçekleşen işlemin fiyatına ulaşılabildiği ifade edilmiştir.










19-46/785-342
31/38


Tablo 16: BİST’in Piyasa Verilerine İlişkin Internet Sayfası

(84) VİOP tarafından sunulan bilgilerden, vadeli işlem piyasalarında işlem hacmi ve işlem
miktarının 2013 yılından itibaren aşağıdaki gibi gerçekleştiği, 2016 yılında oldukça ilgi
gören bu sözleşmelerin yaşanan doğal gaz krizi sonrasında takip eden yıllarda aynı
seviyeye henüz ulaşamadığı anlaşılmıştır.
Şekil 2: VİOP’ta Elektrik Vadeli İşlem Sözleşmelerinin İşlem Hacimleri

(85) VİOP tarafından sunulan bilgilere göre, elektrik vadeli işlem sözleşmelerinde 2014
yılından itibaren gerçekleştirilen işlemlerin tamamının yerli yatırımcılar tarafından
gerçekleştirilmiştir. İşlem yapan yatırımcıların ortalama yaklaşık %(…..) bireysel iken
%(…..) kurumsal hesap sahibi olduğu ifade edilmiştir.
(86) Elektrik vadeli işlem sözleşmelerinin VİOP’ta uygulanmakta olan piyasa yapıcılık
programına dahil olduğu, piyasa yapıcılık uygulaması kapsamında, mevcut durumda
aylık elektrik vadeli işlem sözleşmelerinde (…..), üç aylık elektrik vadeli işlem
sözleşmelerinde (…..) piyasa yapıcı üyenin bu sözleşmeler için belirlenmiş olan
maksimum spread ve minimum emir büyüklüğü kriterlerine uyacak şekilde
sözleşmelerin açık olduğu sürenin %(…..) emir bulundurmakla yükümlü olduğu,
piyasa yapıcılık programı kapsamında iki aylık periyotlar dahilinde piyasa yapıcıların
19-46/785-342
32/38


yükümlülüklerini karşılayıp karşılamadıklarının incelendiği ve gerektiğinde ilgili piyasa
yapıcılara yazılı uyarılarda bulunulabildiği ifade edilmiştir.
(87) VİOP’ta emirler, fiyat ve zaman önceliği esaslarına göre eşleştirilmekte, birden çok
fiyat işlem yöntemi uygulanmaktadır. Piyasa gerçeklerini yansıtmayacak şekilde fiyat
hareketlerini önlemek adına işlemlerin günlük fiyat değişimi limitler dâhilinde
gerçekleşmektedir. Buna göre, günlük fiyat değişim limiti, her bir sözleşme için
belirlenen baz fiyatın ±%10’udur. Baz fiyat, günlük fiyat değişim limitlerinin
hesaplanmasında kullanılan ve sözleşmenin işleme açıldığı gün Uzlaşma Fiyatı
Komitesi tarafından belirlenen fiyattır. Diğer işlem günleri için baz fiyat, bir önceki
günün uzlaşma fiyatıdır.
(88) Son olarak, VİOP tarafından OTC’de veri paylaşımına ilişkin olarak; bu piyasada
serbest ticaret ortamında taraflar arasındaki gerçek işlemleri yansıtan işlem
bilgilerinin piyasa katılımcıları ile paylaşılmasının faydalı olacağı ve piyasada fiyat
oluşumuna katkı sağlayacağı değerlendirmesi yapılmıştır. VİOP, OTC’nin enerji
ticaretinin gelişimi bakımından önemini belirterek, bu tür piyasalarda potansiyel
olarak hem fiziksel hem de finansal işlem yapılabildiğini, teminat mektubu ve benzeri
teminat yapıları ile gerçekleştirilen OTC işlemlerinin organize piyasa ile karşılıklı bir
etkileşim içinde olduğunu ifade etmiştir.
G.7. Ara Değerlendirme: Dosya Konusu Bilgi Değişiminin Orta Vadede Elektrik
Toptan Satış Piyasalarındaki Rekabet Ortamı Bakımından Faydaları Ve Riskleri
(89) İA’lar ve vadeli sözleşmeler spot ve gerçek zamanlı piyasalarda ortaya çıkabilecek
fiyat şoklarının etkisini kırıcı nitelikte olduğundan ve dolayısıyla risk yönetimi
sağlayarak likit toptan satış piyasalarına katkı sağladığından, alivre sözleşmeleri ve
diğer türevlerin hacminin artması etkin toptan satış piyasalarının gelişimi bakımından
olumludur. Bununla beraber, piyasada hem altyapıya dair temel verilerin, hem İA’ların
hacminin hem de OTC’de işlem gören sözleşmelerin vade, fiyat ve miktar bilgilerinin
yayımlanması aşırı şeffaflaşma ile beraber birlikte veya tek taraflı pazar gücü
kullanımını kolaylaştırma riskini barındırmaktadır. Daha açık olarak, vadeli
sözleşmeler ile teşebbüslerin yakıt maliyetlerini ve gelir akışlarını dengede
tutabilmesi sağlanmaktadır. Bu sayede şöyle olumlu sonuçlar ortaya çıkmaktadır:
Stratejik davranma güdüsü azalacak, üretim kapasitesine ilişkin daha güvenilir bilgi
sahibi olunacak ve uzun vadede makro belirlilik sağlanarak ilgili kurumların mikro-
yönetim/müdahale yapma ihtiyacı azalacaktır.62 Dolayısıyla, spot piyasalardaki şoklar
sonrası müdahale riski de azalmış olacaktır. Başvuruda fiziksel teslimatlı ürünlerin
yanında finansal/nakit uzlaşmalı ürünlerin de bulunduğu görülmektedir. VİOP ve
yakın zamanda devreye girecek olan VEP de dikkate alındığında türev piyasalar
zaman içinde gelişme gösterecektir. Bu tür finansal araçların sayı ve tür bakımından
artması likidite ve fiziksel oyuncuların riskten korunması bakımından son derece
olumlu olmakla beraber potansiyel manipülatörlerin (piyasa dolandırıcıları) fiyat
hareketlerinden fayda sağlayacak şekilde fiyat-alıcı (price-taking)63 pozisyonlar
oluşturarak piyasa bozucu işlemlerde bulunmasını da kolaylaştırmaktadır.
(90) Başvuru konusu işleme aracılık eden brokerlar birden fazla platformda ticaret
gerçekleştirebilmektedir. Bu da onların ve aracılık ettikleri teşebbüslerin kaldıraçlı
pozisyonlara ilişkin bilgi sahibi olmasını ve dolayısıyla muhtemel bir

62 Karsten Neuhoff, Sophia Ruester ve S. Schwenen, “Power Market Design Beyond 2020: Time to
Revisit Key Elements?” Deutsche Institut für Wirtschaftsforschung, 2015, ss. 18-19, 28.
63 Fiyat-alıcı pozisyona sahip katılımcıların denge fiyatı veya diğer aktörlerin kararları üzerindeki etkisi
yoktur. Tersi pozisyon ise fiyat yapıcı (price-making) pozisyondur.
19-46/785-342
33/38


manipülatif/stratejik davranışa ilişkin fayda-maliyet analizini (ticaret yaparak fiyatın
yönünden nasıl fayda sağlanacağı ve başarının önündeki riskler gibi bilgiler)
kolaylaştıracaktır. Özellikle piyasa izleme biriminin fonksiyonel olmadığı rejimlerde
teşebbüslerin bu hesabında potansiyel maliyetleri düşük olduğundan piyasada
rekabetin bozulması riski daha yüksektir. Her ne kadar izlemeye yönelik müdahale
algısını artırarak meşru ticareti belli oranda caydıracak olsa da piyasa dolandırıcılığı
ve piyasa bozucu işlemler yoluyla yapay fiyat oluşumunu önlemek adına piyasa
izleme altyapısının fonksiyonel hale getirilmesi gereklidir. Esasında piyasa izleme ile
piyasaya olan güven artacağından bahse konu meşru ticareti caydırma riskinin de
önüne geçilmiş olacaktır.
(91) Elektrik toptan satış piyasaları arasındaki bağ yukarıda anlatıldığı gibi son derece
sıkıdır. Teşebbüsler pozisyonlarını ve ticari stratejilerini her piyasayı hesaba katarak
belirlemektedir. EPİAŞ Şeffaflık Platformu’ndaki verilerin arz tarafına dair tüm verileri
kapsaması, tüketim tarafı hakkında ciddi öngörü sağlaması, veri setinde İA’ların da
bulunması ve başvuru konusu verilerin OTC ticaretini de şeffaflaştırması bir arada
düşünüldüğünde “birleşik şeffaflık” seviyesinin kümülatif olarak ciddi seviyeye geldiği
görülmektedir. Elektriğin kendine has özellikleri dolayısıyla geleneksel rekabet
hukuku anlamında görece küçük pazar payına sahip teşebbüslerin dahi spot
piyasada fiyat belirleyici/ikinci en iyi fiyat belirleyici pozisyon elde edebildikleri
düşünüldüğünde, OTC’deki başvuruya konu şeffaflık ile EPİAŞ Şeffaflık
Platformu’nun kümülatif etkisinin teşebbüs(ler)in böyle bir strateji uygulaması
bakımından bilgi asimetrisini iyice azaltacaktır. Aşırı şeffaflaşma ile teşebbüslerin tek
taraflı veya (örtülü) anlaşma içine girerek kapasite tutma, piyasayı kötüye kullanma
gibi strateji uygulamaları halinde katlanacakları maliyetler hakkında belirsizliği
azaltacak ve sonuç olarak bu tür uygulamalar kolaylaşabilecektir.64
(92) Bunların yanında, öne çıkan diğer riskler şöyledir:
- Broker’ların katılımcılar arasında eşit davranma zorunluluğu olmaması ve ETD
tarafından yayımlanan verileri doğrulayacak herhangi bir mekanizmanın söz
konusu olmaması,
- ETD bünyesindeki broker’lar ile ticaret ile iştigal eden teşebbüslerin spot fiyatları
kendi vadeli pozisyonlarını karlı hale getirecek şekilde belirleme ihtimalleri,
- Başvuruya konu sözleşme koşullarının geleceğe dair beklentileri etkileyecek
olması dolayısıyla REMIT benzeri dürüstlüğü temin edecek mevzuat hazır
olmadıkça piyasa bozucu işlem riskinin var olması,
- OTC’de VİOP’takine benzer şekilde günlük fiyat değişim limiti gibi ani ve piyasa
gerçeklerini yansıtmayan fiyat hareketlerini frenleyici mekanizmalar
öngörülmediğinden, OTC’nin aşırı riske açık olması ve başvuruya bilgi
paylaşımının bu riskin piyasalara olan etkisini artırması.
G.8. Değerlendirme
G.8.1. Rekabet Hukukunda Bilgi Değişimi
(93) Rekabet hukuku bakımından en geniş haliyle bilgi değişimi, aynı endüstride faaliyet
gösteren iki veya daha fazla teşebbüsün tek yanlı yahut karşılıklı olarak, rekabetçi
kararlarına etki eden her türlü ticari bilgilerini paylaşmaları olarak
tanımlanabilmektedir. Değişime konu bilgiler, bazı durumlarda yalnızca bilgiyi
paylaşan firmanın talebine veya maliyetlerine ilişkin bir sinyal içerebilir. Bu tür bilgiler

64 Niefer, ss. 396-7.
19-46/785-342
34/38


“özel değerler” (private values) ya da firmaya özgü bilgi (firm-specific information)
kavramlarıyla anılmaktadır. Paylaşılan bilginin, her bir firmayı ilgilendiren endüstri
genelindeki talebe veya ortak girdiler gibi değişkenlere ilişkin sinyal içermesi durumu
ise, bu bilginin “ortak değerler” karakterinde olduğu anlamına gelmektedir. Söz
konusu bilgi değişimi rakipler arasında yüz yüze görüşmeler yahut çeşitli iletişim
araçları yoluyla doğrudan doğruya gerçekleşebilmekteyken, teşebbüs birlikleri, veri
derleme hizmeti sunan üçüncü firmalar ya da kamu otoriteleri aracılığıyla veya
kamuya yönelik duyurular yoluyla dolaylı olarak da gerçekleşebilmektedir.65
G.8.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
(94) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 3.
maddesinde, teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzelkişiliği haiz
ya da tüzelkişiliği olmayan her türlü birlik, teşebbüs birliği olarak tanımlanmaktadır.
Aynı Kanun’un 4. maddesinde ise “belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma, ya da kısıtlama amacını taşıyan veya
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri” hukuka aykırı
sayılarak yasaklanmıştır.
(95) ETD, Kanun’un 3. maddesi bağlamında teşebbüs birliği sıfatını haizdir. Diğer yandan,
yukarıda yer verildiği üzere başvuru konusu uygulama kapsamında brokerların aracı
olduğu alivre sözleşmelerinin belli parametrelerinin ETD tarafından tablolaştırılarak
bünyesindeki tedarik şirketleri ile paylaşılması söz konusudur. Pazardaki şeffaflık
düzeyini artıracak ve/veya rakip teşebbüsler arasında rekabete hassas bilgi
değişimine yol açabilecek türden bilgi değişimleri, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinde yasaklanan türden bir anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği
kararı oluşturabilmektedir. Bu bağlamda, başvuru konusu uygulamanın 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde herhangi bir sakınca yaratıp yaratmayacağının
irdelenmesi gerekmektedir.
(96) Yukarıda “Ara Değerlendirme” başlığı altında da açıklandığı üzere başvuruya konu
veri paylaşımı birtakım rekabet hukuku riskleri barındırmaktadır. Bu bağlamda kısaca
şu riskler sebebiyle başvuru konusu veri paylaşımına menfi tespit belgesi
verilemeyeceği değerlendirilmektedir: i) paylaşılan veri setlerinde henüz vadesi
gelmemiş sözleşmelerin fiyat ve miktar bilgilerinin bulunması, ii) pazarda piyasa
işletmecisi EPİAŞ tarafından hâlihazırda ciddi yoğunlukta veri paylaşımı yapılıyor
olması sebebiyle ilave vadeli piyasa verilerinin ilgili pazarlarda rekabet karşıtı
uygulamaları kolaylaştırması, Diğer yandan, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında yasaklanan birtakım anlaşmalar aynı Kanun’un 5. maddesi
çerçevesinde bireysel muafiyetten yararlanabilmektedir. Aşağıda başvuru konusu
veri paylaşımının bireysel muafiyet değerlendirmesine yer verilmiştir:
G.8.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
G.8.3.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(97) Öncelikle, başvuru konusu uygulama, alivre sözleşmelerinin ticaretinin yapıldığı
OTC’de işlem hacminin artmasına katkı sağlayabilecektir. ETD’nin sunduğu
açıklamalara göre, yapılması planlanan çalışma kapsamında OTC piyasalarına ilişkin
verilerin yayımlanmasının, bilgi seviyeleri ve yaklaşımları farklı olması sebebiyle OTC

65 Şamil Pişmaf, İktisadi ve Hukuki Açıdan Teşebbüsler Arası Bilgi Değişimi”, Rekabet Hukuku
Uzmanlık Tezi, Rekabet Kurumu, 2012, Ankara ss. 5-7.
19-46/785-342
35/38


piyasasını takip konusunda yetersiz kalan piyasa katılımcılarının farkındalıklarını
artırıcı yönde bir etki doğuracaktır. Bu bağlamda, ETD tarafından paylaşılan bilgilerin
talep tarafının vadeli fiyatlara ilişkin fikir sahibi olmasını sağlayarak alıcı gücünü
artırma potansiyeli bulunmaktadır. Bu durumda tedarikçiler arasındaki rekabet de
artacaktır.66 İA’lar oldukça opak olup forward sözleşmelerinin fiyatlarının müzakere
süreci ile ilgili de belirgin bir yaklaşım söz konusu değildir. Bu bağlamda başvuru
konusu verilerin paylaşımı vadeli piyasalarda işlem yapmak isteyen katılımcılara bir
platform ve fiyatlara ilişkin fikir sağlayacak olup bu piyasaların gelişimi için olumlu
olacaktır.
(98) Başvuru konusu uygulama ile alivre sözleşmelerine ilişkin vade, miktar ve fiyat
bilgilerinin ETD üyeleri ile paylaşılmasının yanında e-posta yoluyla çeşitli bürokrasi
ve medya ile de paylaşılması planlanmaktadır. Esasen, kamuya açıklığın fazla
olması üçüncü tarafların da piyasa aksaklıklarına dair farkında olabilmesini
kolaylaştıracağı için özel paylaşımdan daha faydalıdır. Bu bağlamda, başvuruya konu
bilgi değişiminin bir nevi raporlama görevi görerek düzenleyici kurumlar, Sİ, piyasa
aktörleri ve diğer paydaşlar tarafından potansiyel piyasa aksaklıklarının tespitine
fayda sağlayacağı değerlendirilmektedir.
(99) Yukarıda anlatıldığı üzere, likit vadeli piyasalar doğası gereği dalgalı olan spot
fiyatlardan korunmak için son derece önemlidir. Ayrıca vadeli piyasaların gelişimi ile
uzun vadede sağlıklı yatırım sinyalleri sayesinde atıl üretim ve iletim altyapısı
yatırımlarının da önüne geçilmesi mümkün olabilecektir. Başvuruya konu alivre
sözleşmelerinin büyük çoğunluğu fiziksel teslimatlı olup fiyatları önceden belirli
olduğundan taraflarına risk yönetimi sağlamaktadır. Diğer taraftan alivre
sözleşmelerinin ikinci el piyasasının olmaması sonucu spot piyasaya göre her gün
değerlemesi yapılmamakta ve dolayısıyla piyasalar arası kaldıraç riski de söz konusu
olmamaktadır. Bu bağlamda, OTC’nin artan hacmi sayesinde oyuncular sağlıklı risk
yönetimi yapacak, spot ve gerçek zamanlı elektrik piyasalarındaki dalgalanmalar ve
pazar gücü kullanımı azalacaktır. Dolayısıyla, başvuru konusu bilgi paylaşımının
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan koşulu
sağladığı değerlendirilmektedir.
G.8.3.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
(100) Başvuru konusu uygulama, halihazırda katılımcılara elektronik işlem platformu
sağlayan MATRİKS ve TRAYPORT’u kullanmayan brokerların aracılık yaptığı
işlemleri de kapsayacaktır. Bu bağlamda, özellikle tedarik şirketlerinin farklı
platformlara üye olmadan vadeli fiyatlara ilişkin bilgi sahibi olması ve vade sözleşme
yapması kolaylaşacaktır. Bu sayede hem son kaynak tarifesinden elektrik alımları
azalmış olacak ve perakende satış seviyesinde açıklık artacak hem de spot ve
gerçek zamanlı piyasalardaki dengesizlikler azaltılarak sistem maliyetleri düşecektir.
Perakende satış piyasasında yerleşik teşebbüslerle iyi risk yönetimi yaparak rekabet
edebilen bağımsız tedarikçiler sayesinde hâlihazırda katı olan tedarikçi değiştirme
oranları da yumuşayabilecektir. Ayrıca vadeli piyasaların gelişmesi pozitif döngü ile
daha fazla çeşit ve esneklikte ticaret ürününün devreye girmesiyle birlikte arz-talep
taraflarında daha başarılı risk yönetimine katkı sağlayacaktır.
(101) Daha spesifik olarak, ETD tarafından; 2018 yılı Nisan ayı itibarıyla Son Kaynak
Tedarik Tarifesi Tebliği’nin yürürlüğe girdiği ve yıllık olarak belirli bir limitin üzerinde
tüketimi olan tüketiciler için, serbest tüketici olarak İA ile elektrik tedarik etmemeleri

66 Niefer, s. 395.
19-46/785-342
36/38


halinde uygulanacak bir son kaynak tedarik tarifesinin belirlendiği, ilgili Tebliğ'de bu
tarifenin belirli bir formülasyon ile belirleneceğinin hükme bağlandığı (2020 yılı için
yıllık tüketim limiti 7 milyon kWh, tarife bedeli formülü (PTF + YEKDEM) x 1,0938),
bunun sonucunda tüketicilerin, alışkanlıkları çerçevesinde EPDK tarafından
belirlenen tarifelerine endeksli satın alma yapmaları dolayısıyla PTF ve YEKDEM
dalgalanmaları riskine açık hale geldikleri ifade edilmektedir. Diğer yandan, vadeli
piyasaların gelişmesi ve belli ölçüde şeffaflaşması ile en azından büyük ve orta
ölçekli tüketicilerin tedarik yapabilecekleri sabit fiyat alternatiflerini takip edebilmeleri
ve spot piyasa riskinden korunabilecekleri belirtilmektedir. Bu bağlamda, hem
bağımsız tedarikçiler hem de belli ölçekteki serbest tüketiciler için alternatif tedarik
kanalları ile risk yönetimi ve fiyat optimizasyonu imkânlarının gelişmesi
sağlanabilecektir. Bu bağlamda, başvuru konusu uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un
5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan koşulu da sağladığı
değerlendirilmektedir.
G.8.3.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(102) Başvuruya konu bilgi değişimi uygulamasına ilişkin alivre sözleşmelerinin işlem
hacmi Tablo 8’de görüldüğü üzere oldukça düşüktür. Diğer taraftan başvuru
kapsamında broker aracılılığıyla yapılan tüm işlemler bulunmamakta; başvuru
yalnızca tarafların onayı alınanlarla sınırlandırılmaktadır. Bu bağlamda başvuruya
konu bilgi değişimi gerek OTC’de yapılan ticaret gerekse de diğer pazar yerlerinde
yapılan elektrik ticareti bakımından ilgili piyasalarda rekabeti ortadan kaldırıcı nitelikte
değildir.
(103) Başvuru konusu uygulama ile EPİAŞ bünyesinde gelecek yıl devreye girecek olan
VEP’te yapılacak işlemlerin caydırılıp caydırılmayacağına ilişkin olarak ise yukarıda
da açıklandığı gibi alivre sözleşmeler ile organize piyasalarda yapılan vadeli işlem
sözleşmelerinin farklı karşılaştırmalı avantajlarının bulunduğu; bu bağlamda elektrik
piyasalarının serbestleşmesi aşamasında aralarında daha çok tamamlayıcılık
ilişkisinin bulunduğu; başvuruya konu bilgi değişimi uygulamasının VEP’teki fiziksel
teslimatlı vadeli işlemler piyasasını sekteye uğratmayacağı değerlendirilmektedir.
(104) Diğer taraftan veri sağlayıcı teşebbüsler açısından bakıldığında ETD tarafından;
başvuru kapsamındaki iki veri sağlayıcı teşebbüs dışındaki potansiyel sağlayıcıların
da ETD’ye üye olabileceği, brokerlar ile iletişim kurabileceği ve işlem verilerini
toplama gibi faaliyetlerde bulunabilmelerinin önünde herhangi bir engel ya da
kısıtlayıcı hüküm bulunmadığı ifade edilmektedir. Tüm bu hususlar göz önüne
alındığında, başvuru konusu veri paylaşımı uygulamasının 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde yer alan koşulu da sağladığı
değerlendirilmektedir.
G.8.3.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi için Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması (Vazgeçilmezlik ve Ölçülülük)
(105) Öncelikle, başvurunun yukarıda yer verilen riskler sebebiyle süre bakımından
sınırlanıp sınırlanmayacağı değerlendirilmelidir. Ülke örnekleri incelendiğinde
serbestleşme sürecinde vadeli piyasaların devreye girmesi ve likit hale gelmesinin bir
sürece yayıldığı görülmektedir. Ülkemizde de vadeli piyasaların henüz sığ bir
görünüm sergilediği yukarıda ortaya konulmuştur. Spot ve gerçek zamanlı
piyasalardaki yüksek işlem hacminin risk yönetimi ve uzun vadeli piyasa sağlığı
bakımından bir anomali olması sebebiyle organize ve OTC vadeli piyasalarının
yaygınlaşması; bunun içinse belli ölçüde şeffaflık, ulaşılabilirlik, güven tesisi
gerekmektedir. Bu bağlamda, başvuru konusu uygulama olumlu olmakla beraber,
19-46/785-342
37/38


ülkemiz elektrik ticaretinde Şeffaflık Platformu ile birlikte başvuru konusu veri setleri
ciddi anlamda şeffaflık sağlayarak, piyasadaki oyuncular arasında oligopolistik
bağımlılıktan kaynaklı bilinçli paralelliğe ya da rekabetçi davranışların hukuka aykırı
bir şekilde koordinasyonuna yol açabilecek ya da bunları kolaylaştırabilecektir.
Oyuncuların piyasa, altyapı, tüketim ve tahmin verilerini kullanarak vadeli
piyasalarda, spot piyasalarda, gerçek zamanlı piyasalarda pozisyonlarını
ayarlamaları ve pazar gücüne sahip olmasalar da fiyatı yapay seviyelere çekme
stratejileri işbu dosya kapsamındaki verilerin de paylaşılmasıyla teorik olarak
kolaylaşacaktır.
(106) Başvuru konusu veri paylaşımı her ne kadar vadeli piyasaların gelişmesine ve risk
yönetimine katkı sağlayacaksa da ETD’nin, brokerların veya üyelerinin dürüst
davranıp davranmadığı ve böylece başvuruya konu veri setine güvenerek işlem
yapan piyasa katılımcılarının etkin rekabet gücüne zarar vermeyeceklerinin bir
garantisi bulunmamaktadır. Yukarıda yer verildiği üzere bu hususlar piyasadaki
serbestleşme ilerledikçe çeşitli piyasa dürüstlüğü kuralları ile çözüme
kavuşturulmaktadır. Bunun yanında, ETD üyelerinin birden fazla toptan satış pazar
yerinde faal olması dolayısıyla farklı piyasalarda pozisyonlarını ayarlayarak, bu
pozisyonları diğer piyasalarda avantaj elde etmek için kaldıraç olarak kullanabilme
riskleri de mevcuttur. Son olarak, başvuru kapsamında paylaşılacak “en iyi” teklifler
sayesinde katılımcıların katlanması gereken işlem maliyetinin azaltılacağı, fiyat
keşfinin kolaylaşacağı ve böylece en rekabetçi fiyatın ortaya çıkabileceği ifade
edilmektedir. Buna rağmen, bu verilerin doğruluğunu kanıtlayacak bir mekanizma
bulunmamasından dolayı bahse konu verilerin potansiyel bir “focal point” işlevi görme
riski mevcuttur.
(107) Tüm bu hususlar göz önünde bulundurulduğunda başvuruya konu veri paylaşımı
uygulamasına; serbestleşmenin ilerlemesi, VEP’in devreye girmesi, VİOP’taki işlem
hacminin artmasına kadar OTC’nin piyasa katılımcılarına vadeli sözleşmeler için bir
alternatif sağlaması, alivre sözleşmelerinin işlem maliyetlerinin daha düşük olması,
mevcut uzun vadeli anlaşmaların ve kamu sahipliğinin halen geçerli olması
sebepleriyle üç yıl süreyle muafiyet tanınarak, bu süre sonunda oluşan piyasa yapısı
ile birlikte yeniden değerlendirilme yapılması gerektiği değerlendirilmektedir. Bu şartla
birlikte, dosya konusu veri paylaşımı uygulamasının 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde yer alan koşulu da sağladığı sonucuna
ulaşılmıştır.











19-46/785-342
38/38


H. SONUÇ
(108) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
- Enerji Ticareti Derneği bünyesinde ve tezgah-üstü piyasada faaliyet gösteren altı
broker tarafından gerçekleştirilen işlemlere ilişkin belli verilerin konsolide edilerek
yayımlanması uygulamasına, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
olması nedeniyle aynı Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine,
- Söz konusu uygulamaya, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasındaki
koşulların tümünü sağlaması nedeniyle, üç yıl süreyle bireysel muafiyet
tanınmasına
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde
yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy